خرق
خ - ر - ق
KÖK- 4 geçiş
- 3 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Hırka elbiselik kumaş demektir. Halaka ile yakınlğı vardır. Kesmek, yarmak anlamına gelir. Hark, Yanık demektir. Harik ismi fail ve ismi meful olarak kullanılabilir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hırka elbiselik kumaş demektir. Halaka ile yakınlğı vardır. Kesmek, yarmak anlamına gelir. Hark, Yanık demektir. Harik ismi fail ve ismi meful olarak kullanılabilir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.337 harfباب الخاء والقاف والراء معهما
خ ر ق مستعمل فقط
خرق:
خَرَقْتُ الثوب إذا شققته. وخَرَقْتُ الأرض إذا قطعتها حتى بلغت أقصاها. وبه سمي الثور مِخْراقاً.
والإختراقُ: المرورُ في الأرض غير طريقٍ عرضاً. واخْتَرَقْتُ دار فلان: جعلتها طريقا لحاجتك.
والخَرقُ: الشق في حائطٍ، أو ثوبٍ ونحوه فهو مَخْرُوقٌ. والخَزْقُ: المفازة البعيدة، اخْتَرَقَتْهُ الريح فهو خَرْقٌ أملسُ.
والخريقُ: الريح الباردة الشَّديدةُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.668 harfخَرَقْتُ الثوب وخَرَّقْتُهُ، فانْخَرَقَ وتَخَرَّقَ، واخْرَوْرَقَ. يقال: في ثوبه خَرْقٌ؛ وهو في الأصل مصدر. وخَرَقْتُ الأرض خَرْقاً، أي جُبْتُها. والخَرْقُ: الأرضُ الواسعة تَتَخَرَّقُ فيها الرياحُ وجمعها خُروقٌ. قال الهذليَّ:
وإنَّهُما لَجَوَّابا خُروقٍ
والخَريقُ: المطمئنُّ من الأرض وفيه نباتٌ. قال الفراء: يقال: مررت بخَريقٍ من الأرض، بين مَسْحاوَيْنِ. والجمع خُرُقٌ. والخَريقُ: الريحُ الباردةُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.844 harfخ ق ر
خرق
استعمل من جميع وجوهها : [ خرق ] .
خرق : قال الليث : خَرَقْتُ الثوبَ إذا شقَقْتَه ،
وخَرَقْتُ الأرضَ : إذا قطعْتَها حتى بلغْتَ
أقصاها ، ولذلك سُمِّيَ الثَّوْرُ مِخْرَاقاً ،
والاخْتِرَاقُ : المَمَرُّ في الأرض عَرَضاً على
غير طريق ، يقال اخْتَرَقتُ دارَ فلان : إذا
جعلتَها طريقاً لحاجتِك ، والرِّيح تَخْتَرِقُ في
الأرض ، والخيْلُ تَخْترِقُ ما بين الشجر
والقُرَى .
وقال رُؤبَةُ :
يَكِلُّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.629 harf(باب الخاء والراء وما يثلثهما)
(خرز) الخاء والراء والزاء يدلُّ على جَمْع الشَّيء إلى الشيء وضَمِّه إليه. فمنه خَرْزُ الجِلْدِ. ومنه الخَرَزُ، وهو معروف، لأنه يُنْظم ويُنْضَدُ بعضُه إلى بعض.
وفَقَار الظَّهر خَرَزٌ لانتظامه، وخَرَزاتُ الملك، كان الملك منهم كلمَّا مَلَكَ عاماً زِيدت في تاجه خَرَزة؛ ليُعلَم بذلك عددُ سِنِي مُلْكِه. قال:
رَعَى خَرَزاتِ المُلْكِ عِشرين حِجَّة *** وعشرين حَتى فادَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.354 harf- الخرق: قطع الشيء على سبيل الفساد من غير تدبر ولا تفكر، قال تعالى: ﴿أخرقتها لتغرق أهلها﴾ [الكهف/71]، وهو ضد الخلق، فإن الخلق هو فعل الشيء بتقدير ورفق، والخرق بغير تقدير، قال تعالى: ﴿وخرقوا له بنين وبنات بغير علم﴾ [الأنعام/100]، أي: حكموا بذلك على سبيل الخرق، وباعتبار القطع قيل: خرق الثوب، وتخرقه، وخرق المفاوز، واخترق الريح. وخص الخرق والخريق بالمفاوز الواسعة؛ إما لاختراق الريح فيها؛ وإما لتخرقها
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.461 harfخ ر ق
خرق الثوب وخرقه: وسـع شقـه وانخـرق وتخـرق وهـو منخـرق السربـال وثوبـه خـرق ومـزق وفيـه خرق واسع وخروق واتسع الخرق على الراقع.
وشاة خرقاء: مثقوبة الأذن.
وهم يلعبون بالمخاريق وكأن سيفه مخراق لاعب.
ومررنا بخريق من الأرض وهي الواسعة الكثيرة النبات.
وقـد خـرق فـي عملـه وفيـه خرق وهو أخرق وهي خرقاء.
وفي مثل " لا تعدم خرقاء علة ".
وأصابه برق وخرق وهو الدهش من خرق الغزال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.093 harfالخَرْق: الفُرجة، وجمعه خُروق؛ خَرَقه يَخْرِقُه خَرْقاً وخرَّقه واخْتَرَقه فتخَرَّق وانخرَق واخْرَوْرَق، يكون ذلك في الثوب وغيره. التهذيب: الخرق الشَّقُّ في الحائط والثوب ونحوه. يقال: في ثوبه خَرق وهو في الأَصل مصدر.
والخِرْقة: القِطعة من خِرَقِ الثوب، والخِرْقة المِزْقةُ منه. وخَرَقْت الثوب إذا شَقَقْتَه. ويقال للرجل المُتمزِّق الثياب: مُنْخَرِق السِّرْبال. وفي الحديث في صفة البقرة وآل عمران:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR510 harf* خ ر ق * * خَرَق * الثوب و * خَرَّقَهُ فانْخَرَقَ * و * تَخَرَّقَ * و * اخْرَوْرَقَ * ويقال في ثوبه * خَرْقٌ * وهو في الأصل مصدر و * خرق * الأرض جابهما وبابهما ضرب و * اخْتِراقُ * الرياح مرورها و * التَّخَرُّقُ * لغة في التخلق من الكذب و * الخِرْقَةُ * القطعة من خرق الثوب و * المِخْرَاقُ * المنديل يُلف ليُضرب به عربي صحيح وفي حديث علي رضي الله عنه ﴿البرق * مَخَارِيقُ * الملائكة﴾ وأما *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.725 harfخرقه أي: السبسب والثوب يخرقه ويخرقه من حدي نصر، وضرب: جابه ومزقه لف ونشر مريب. ومن المجاز: خرق الرجل: إذا كذب. ومن المجاز أيضا: خرق: إذا قطع المفازة حتى بلغ أقصاها، وقوله تعالى: إنك لن تخرق الأرض أي: لن تبلغ أطرافها، وقرأ الجراح ابن عبد الله بن تخرق بضم الراء وهي لغة والكسر أعلى وقال الأزهري معناه لن تقطعها طولا وعرضا وقيل لن تثقب الأرض. وخرق الثوب خرقا شقه. ومن المجاز خرق الكذب واختلقه إذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR22.410 harfخَرَقَهُ
1 خَرَقَهُ أخرق خرق خرقه خرقة , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. خَرِقَ (Mgh, Msb, K) and خَرُقَ , (K,) the former of which is the more chaste, (TA,) inf. n. خَرْقٌ, (S, Mgh, Msb, KL,) He made a hole in it, perforated it, pierced it, or bored it; (Msb, * KL;) syn. جَابَهُ [in this sense, as well as in another to be explained below], (K, [in the CK, erroneously, جاءَ بهِ,]) and ثَقَبَهُ: (TA:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.772 harfخَرَقَ
خَرَقَ I , U ( n. ac. خَرْق 1 ),
a. Rent, tore, made a hole in; penetrated, pierced.
b. Traversed.
c. Lied.
خَرِقَ
خَرِقَ A ( n. ac. خَرَق 4 ),
a. Was confounded, stupefied, dazed.
b. see infra.
َِ
Bai A , U ( n. ac. خُرُوْق 27 )
a. [ Fī ], Stayed, stuck ( at home ).
خَرُقَ
خَرُقَ U ( n. ac. خُرْق 3 , خَرَاْقَة 22t ),
a. Was awkward, clumsy, rough.
b. [ Bi ], Was
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok44.455 harfخرق
خَرَقَ - يَخْرِقُ
خَرَقَ - يَخْرِقُ + كائن + شيئاً: يشوهه ويعطله ويخربه بتقطيعه وشقه: يعمل على شيء فيشوهه ويلخبطه ويخربه ويعطله بدلاً من بنائه بشكل صالح حسن نافع: يعمل على شيء فيغير بناءه وتكوينه الأصلي المتناسق إلى بناء مشوه ملخبط معطل وخـَرِب، وذلك بشقه أو تمزيقه أو بنزع جزء منه ليصبح بالإمكان النفوذ من خلاله، وما شابه
خَرَقَ - يَخْرِقُ
Mücavir kökler26 mücavir (35 toplam)
- سفن
1 ortak ayet · Gemi
- مرح
1 ortak ayet · Derlenmiş hasattır
- طول
1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- وصف
1 ortak ayet · Vasıflandırırlar
- ركب
1 ortak ayet · “Rükbe” diz demektir
- مشي
1 ortak ayet · Yürür
- طلق
1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir
- غرق
1 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- جبل
1 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- علو
1 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- بلغ
1 ortak ayet · İş ayakkabısı
- سبح
1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
Geçtiği ayetler(3)
فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا
Onu yardın mı?Bunun üzerine kalkıp gittiler. Nihayet bir gemiye bindiklerinde; o, bu gemiyi deliverdi. Musa: Gemiyi içindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu şaşılacak bir şey yaptın, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خرق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مزق, شق, خلق |
| Zıt Kök | رتق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya yüzeyi delmek, plansız ve ölçüsüzce yırtıp yarık açmak |
| Çekirdek Özet 2 | Ölçüsüz ve bilgisizce sınırları çiğnemek, asılsız yakıştırmalarda bulunmak |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve kavramsal bütünlüğü tahrip ederek teamül ve nizamın dışına çıkmak |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece basit bir fiziksel yırtma eylemi sayılarak bilgi, ölçü ve nizam yoksunluğunu ifade eden kurucu semantiğinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خر | Delme, çökme, aşağı inme, yarık açma ve kesintiye uğratma hareketini gösteren temel ses yansımalı çekirdektir; خرب kökünde yapının delinip bozulmasını, خرج kökünde sınırın delinip dışarı çıkılmasını, خرر kökünde ses çıkararak aşağı düşmeyi, خرص kökünde zanna dayanarak söz uydurmayı niteler. | ق | Eklenen son harf, yarılma ve delinme eylemine sertlik, kesin sınır ihlali, ani bir tahribat ve yüzeyin boydan boya kesilip açılması niteliğini kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar ayrımı; korunaklı alanın sınırını aşma veya engeli delme hareketi (imge ح harfinden türetilmiştir). | Nesnenin veya nizamın koruyucu sınırını, yüzeyini veya kabuğunu temsil eder. |
| ر | İnsan başı; başlangıç, niyet, yönelim ve öncelikli müdahale. | Sınıra yönelen iradeyi, yukarıdan aşağıya veya yüzeye doğru gerçekleşen ilk hamleyi ifade eder. |
| ق | İğne deliği veya ufuktaki sınır çemberi; dar bir açıklıktan geçme veya çemberi delme. | Yüzeyde açılan deliği, açılan menfezi ve sınırın geri dönülmez şekilde delinmesini tamamlar. |
| خرق | Koruyucu çitin veya yüzeyin baş hizasından ya da odak noktadan sertçe delinip yarık açılması. | Bir sınırın, korunaklı yüzeyin veya ölçülü yapının bilgisizce ve ani bir müdahaleyle yırtılarak bozulması eylemini sembolize eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşı, elbiseyi, duvarı veya kulağı ölçüsüzce delip yırtmak; çölü ve geniş araziyi yol ve işaret olmaksızın enlemesine aşıp yarmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Zü’l-Hırak et-Tuhavî, elbiselerin ve ok tüylerinin yırtılıp parçalanmasını tasvir ederken lakabını da aldığı beyitte kökü kullanmıştır: عليها الرِّيش والخرق / Üzerinde ok tüyleri ve yırtık kumaş parçaları vardır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde fırtınanın yön değiştirmeksizin çölü yararcasına esmesine rîhün harkā denmiş, ayrıca iş bilmez, ölçüsüz ve beceriksiz kişilere el-ahrak nitelemesi yapılmıştır. Ru'be bir çöl tasvirinde kökü şöyle anar: وقاتم الأعماق خاوي المخترق / Derinlikleri karanlık, rüzgârın yarıp geçtiği yeri bomboş olan çöl. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça خرق kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı grubunda belirginleşen, fiziksel bir engeli veya yüzeyi plansızca delme, yarma ve teamül dışına çıkma semantiğini merkezine alan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan خرق harf denkliğinde yaygın bir fiil kökü mevcut olmamakla birlikte, yarık açma, oyma ve tünel açma anlamlarını taşıyan h-r-k ve h-r-t kökleriyle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik görülür. Erken dönem Sami zihninde bu kök, biçimli ve ölçülü bir dokumayı plansızca tahrip etmeyi ve bilinen patikaların dışına çıkarak açık araziyi kaba bir biçimde yarıp geçmeyi ifade eder. Arapçada kökün soyut düzleme intikali, akıl, tedbir ve ölçü yoksunluğuyla (ahrak) yalan ve uydurma yakıştırmaların (ihtirâk) üretilmesini içine alacak biçimde genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yırtmak, delmek, ölçüsüzlük, uydurmak | Kumaş yırtmaktan çölü delip geçmeye, oradan da akıl ve ölçü dışı söz veya eyleme uzanan semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice harak (kafes/yarık arasından bakmak) ve Akadca harātu (kazmak, yarmak) | Yüzeyde kontrolsüz oyuk, açıklık ve menfez açma eylemi ortak anlamsal tabandır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خرق | Anlamlı | Delmek, yırtmak, ölçüsüz davranmak | Kumaşı veya zemini yarmak; bilgisi ve ölçüsü olmaksızın söz üretmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| خقر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir. |
| رخق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir. |
| رقخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir. |
| قخر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir. |
| قرخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خرق | Merkez | Delme, yırtma, ölçüsüzce bozma | Plan ve ölçü gözetmeksizin tahribat yapma ve sınır aşma. | Yüzeyin bütünlüğünü delerek veya asılsız iddia üreterek düzeni bozmak. |
| مزق | Komşu | Parçalama, yırtma | مزق kumaş veya nesneyi parçalara ayırmayı vurgularken خرق yüzeyde delik ve yarık açmaya odaklanır. | Nesnenin parçalanıp dağıtılması. |
| شق | Komşu | Yarma, ikiye ayırma | شق genellikle planlı veya doğal bir hat boyunca yarılmayı ifade eder; خرق ise düzensiz ve ölçüsüz delmedir. | Bir bütünün belirli bir hat üzere ayrılması. |
| خلق | Komşu | Biçimlendirme, ölçü verme | خلق bir şeyi ölçü ve takdirle var etmek iken خرق ölçüsüzce uydurmak veya tahrip etmektir. | Ölçü, takdir ve uyum üzere inşa etme. |
| رتق | Zıt | Bitiştirme, kapama, dikme | رتق deliği ve yarığı kapatıp birleştirmektir; خرق ise birleşmiş ve kapalı olanı delip açmaktır. | Yüzeyin pürüzsüz ve deliksiz bütünlüğü. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خرق | Delmek, yırtmak, ölçüsüzlük | Hem somut delme/yırtmayı hem de tefekkürsüz, delilsiz iddiayı içerir. | Kesin |
| Latince | perforare, lacerare | Delmek, yırtmak | Somut delik açma ve parçalama yönünü karşılar; soyut uydurma anlamını kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | to pierce, to tear, to fabricate | Delmek, yırtmak, delilsiz uydurmak | Maddi delme ile delilsiz isnatta bulunma boyutunu iki ayrı fiille karşılar. | Güçlü |
| Almanca | durchlöchern, zerreißen, erdichten | Delik açmak, yırtmak, uydurmak | Nesnede delik açmayı ve akıl dışı kurgu yapmayı ayrı ayrı yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | perforer, déchirer, forger | Delmek, yırtmak, asılsız yakıştırmak | Maddi yırtma ve soyut iftira anlamlarını karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَخَرَقْتَهَا / خَرَقَهَا | Maddi bir cismi delip yarık açmak, tahrip etmek | Hızır ile Musa kıssasında geminin tahtasını sökerek menfez açma bağlamı (el-Kehf 18:71). |
| تَخْرِقَ | Fiziksel bir sınırı zorlayıp yarmak, boydan boya geçmek | İnsanın yeryüzündeki acziyetini ve kibrini kırma bağlamında arzı yarma imkânsızlığı (el-İsrâ 17:37). |
| وَخَرَقُوا | Ölçüsüzce, bilgisizce ve delilsiz biçimde soy veya çocuk uydurmak | Müşriklerin Allah'a oğullar ve kızlar isnat ederek ölçüyü ve tevhidi çiğnemeleri bağlamı (el-En'âm 6:100). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hâriku’l-âde (mucize ve keramet) | Doğa yasalarının ve nedensellik bağının ilahi kudretle kesintiye uğratılması veya delinmesi. | İlahi fiilin tabiattaki mutat düzeni ve sebep-sonuç zincirini yarması. |
| Fıkıh | Hırka ve gemiyi delme (zarar-ı hafîf) | Daha büyük bir gasptan korunmak için mala bilinçli ve sınırlı zarar verme meşruiyeti; namazda avret yerinin yırtık (hark) sebebiyle açılması. | Mülkiyetin veya örtünün fiziksel bütünlüğünün bozulması. |
| Tefsir | İsrâ 17:37 ve En'âm 6:100 tefsiri | İnsanın yeryüzünü adımlarıyla yaramayacağı kibri; Allah'a bilgisizce çocuk isnat etmenin ölçüsüzlüğü. | Bilgisizce sınır aşımı ve tefekkürsüz iddia. |
| Hadis | Sürüden ayrılan koyun veya yırtık elbise tasvirleri | Cemaatten kopma tehlikesi ve zahidane hırka giyimi üzerinden yapılan ahlaki değerlendirmeler. | Bütünden kopma ve korunaksız hale gelme. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid inancı | Ölçüsüz iftira ve şirk | Tevhid sınırlarını delme | Allah'a bilgiye dayanmaksızın evlat isnat etmek, dini nizamı tahrip eden bir ölçüsüzlüktür. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve mantık | Kanıtsız varsayım | Mantık dizgesini delme | Bilgiye dayanmayan temelsiz kurgular, ilmi metodolojinin bütünlüğünü yırtan birer kusurdur. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve sınır | Meşruiyet ihlali ve kibir | Hukuki sınırları zorlama | Yeryüzünü yararcasına kibirlenmek, insanın güç sınırlarını aşarak otoriteye meydan okuma yanılgısıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Zarar-ı ehven ve müdahale | Büyük kaybı önleme | Bir varlığı korumak amacıyla onda geçici ve sınırlı tahribat (delik açma) yaparak değeri koruma manevrası. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Topolojide yüzey delinmesi veya süreksizleşme | Bir yüzeyin homeomorfik yapısının delinerek genüsünün (delik sayısının) değişmesi veya akışkanlar mekaniğinde sınır tabakasının ani bir türbülansla yırtılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Norm ihlali ve toplumsal anomi | Toplumu bir arada tutan mutabakat ve ahlaki dokunun kural tanımaz bireysel eylemler veya temelsiz iddialarla yırtılması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel bir bezi veya gemi tahtasını delmekten ibaret görülerek zihinsel ve inançsal boyutunun göz ardı edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem fiziksel bir engeli delmeyi hem de bilgi, ölçü ve hikmetten yoksun biçimde varlığa ve ilahiyata dair asılsız kurgular yapmayı birleştiren bir nizam ihlalidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm 6:100 ayetindeki fiilin basit bir yalanlama sanılması veya Kehf 18:71'deki eylemin anlamsız bir vandalizm gibi algılanması; ilahi hikmetteki koruyucu tahribat ile kibre dayalı tahribatın ayırt edilememesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Maddi ve manevi alan arasındaki nizam farkını gösterir; ölçüsüzce uydurulan inançların (şirk) varlığın dokusuna vurulmuş birer darbe olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahiyat isnatlarını reddeden tevhid ayetlerinde, insanın hududunu bildiren ahlak ayetlerinde ve gaybî hikmetleri içeren peygamber kıssalarında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilgisizce üretilen inanç iddialarının masum birer kanaat değil, hakikatin dokusunu yırtan ölçüsüz birer cürüm olduğu gerçeğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kumaşı, zemini veya koruyucu yüzeyi aletle ya da baskıyla delip yarık açmak, sınırları çiğneyip boydan boya geçmek.
- Soyut anlamBilgiye, ölçüye ve basirete dayanmaksızın sınırları ihlal etmek, teamülü bozmak ve asılsız iddialar uydurmak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kapalı, dengeli ve korunaklı yapısının kontrolsüz bir dış müdahaleyle süreksizliğe uğratılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde mevcut dengeli ve sürekli yüzeyi veya nizamı temsil eder. kümesi, bu yapıdan ölçüsüzce koparılan, delinen veya tahrip edilen açıklığı gösterir. Yeni oluşan yapısı, sınırın () ihlal edilmesi sebebiyle nizamın veya bilginin () kayba uğradığını ve sistemik bütünlüğün delindiğini ifade eder.