درر
د - ر - ر
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.729 harfباب الدال والراء
د ر، ر د مستعملان
در:
دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً، وكذلك الناقةُ إذا حُلِبَتْ فأقبَلَ منها على الحالب شيءٌ كثير، قيل: دَرَّتْ.
وإذا اجتَمَعَ في الضَّرْعِ من العُروقِ وسائر الجَسَد قيل: دَرَّ اللَّبَنُ ودَرَّت العُروق إذا امتَلأَتْ دَماً.
ودَرَّت السَّماءُ إذا كَثُرَ مَطَرُها، وسَحابةٌ مِدْرارٌ وناقةٌ دَرورٌ، وقال:
وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ
وروِيَ عن عُمَرَ بنِ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.566 harfالدَرُّ: اللَبَنُ. يقال في الذمّ: لا دَرّ دَرُّهُ! أي لا كَثُر خيره. ويقال في المَدْحِ: لله دَرُّهُ، أي عمله. ولله دَرُّكَ من رَجُلٍ! وناقةٌ دَرورٌ، أي كثيرة اللبن، ودارٌّ أيضاً. ونوقٌ دُرَّارٌ. وقال:
كانَ ابنُ أسْماءَ يَعْشوهُ ويَصْبَحُهُمن هَجْمَةٍ كَفَسيلِ النَخْلِ دُرَّارِ
وفَرَسٌ دَريرٌ، أي سريعٌ. قال امرؤ القيس:
دَريرٍ كَخُذْروفِ الوَليدِ أَمَرَّهُتَتابُعُ كَفَّيْه بِخَيْطٍ مُوَصَّـلِ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR700 harfد ر ر
در اللبن ودرّت الحلوبة درّاً ودروراً وناقة درور وغزر درها أي لبنها.
وسحابة مدرار ولهـا درة ودرر.
وسمـاء درر.
وعلـاه بالـدرة وتقـول: حرمتنـي دررك فاحمنـي دِررك وكوكب دري وطلعت الدراري نسبت إلى الدر وهو كبار اللؤلؤ.
ومن المجـاز: أدرّ اللـه لـك أخلـاف الـرزق واستـدرّ نعمـة اللـه بالشكـر.
وفـي بعـض الحديـث " استدرّوا الهدايا بردّ الظروف " ولله درّك ولا درّ درّك.
وفرس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR14.299 harfدَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما يَدِرُّ ويَدُرُّ دَرّاً ودُرُوراً؛ وكذلك الناقة .ذا حُلِبَتْ فأَقبل منها على الحالب شيء كثير قيل: دَرَّتْ، وإِذا اجتمع في الضرع من العروق وسائر الجسد قيل: دَرَّ اللبنُ. والدِّرَّةُ، بالكسر: كثرة اللبن وسيلانه. وفي حديث خزيمة: غاضت لها الدِّرَةُ، وهي اللبن إِذا كثر وسال؛ واسْتَدَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما: كثر؛ قال أَبو ذؤيب:
إِذا نَهَضَتْ فيهِ تَصَعَّدَ نَفْرُها،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR622 harf* د ر ر * * الدَّرُّ * اللبن يقال في الذم لا در دره أي لا كثُر خيره ويقال في المدح لله تعالى دره أي عمله ولله دره من رجل و * الدُّرَّةُ * اللؤلؤة والجمع * دُرٌّ * و * دُرَّاتٌ * و * دُرَرٌ * والكوكب * الدُّرِيُّ * الثاقب المضيء نُسِب إلى الدر لبياضه وقد تُكسر الدال فيقال دِري مثل سُخْري وسِخري ولُجي ولِجي و * الدِرَّةُ * بالكسر التي يُضرب بها و * الدِرَّةُ * أيضا كثرة اللبن وسيلانه والجمع *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.529 harfالدر، بالفتح: النفس. ودفع الله عن دره، أي عن نفسه، حكاه اللحياني. والدر: اللبن ما كان. قال:
طوى أمهات الدر حتى كأنها فلافل هندي فهـن لـزوق أمهات الدر: الأطباء. وفي الحديث: أنه نهى عن ذبح ذوات الدر أي ذوات اللبن. ويجوز أن يكون مصدر در اللبن إذا جرى. ومنه الحديث: لا يحبس دركم ، أي ذوات الدر. أراد أنها لا تحشر إلى المصدق ولا تحبس عن المرعى إلى أن تجتمع الماشية ثم
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.542 harfدَرَّ
دَرَّ I ( n. ac. دَرّ 1 , دُرُوْر 27 ),
a. Streamed, flowed, poured, yielded plentifully & continuously.
b. Was brisk ( market ).
c. Shone brightly, gave a good light ( lamp ).
d. ( n. ac. دَرَّة 1t , دَرِيْر 25 ), Ran swiftly ( horse ).
e. I , U ( n. ac. دَرّ 1 ), Yielded her milk plentifully. - f Grew, shot up, became luxuriant ( plant ).
g. A , I ( n. ac. دَرّ 1 ), Filled
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR79.620 harfدرر
1.BAB
دَرَّ - يَدُرُّ - مِدْرار - مِدْراراً
دَرَّ - يَدُرُّ + الكائن + شيئاً: يقذف ويَزخ منه السائل: يدفق ويبثق السوائل المحتقنة بقوة خارجه على شكل دفقات وزخات قوية ومتقطعة
مِدْرار: على وزن مـِفعال": اسم فعل مصدر ميمي من " دَرَّ - يـَدُرُّ": اسم آلة: آلة صب وبخ السوائل بشكل دفق ورش متوسط الشدة
مِدْراراً: حال من " مِدْرار": على شكل زخات
درر 1.BAB دَرَّ - يَدُرُّ - مِدْرار - مِدْراراً دَرَّ - يَدُرُّ + الكائن + شيئاً: يقذف ويَزخ منه السائل: يدفق ويبثق السوائل المحتقنة بقوة خارجه على شكل دفقات وزخات قوية ومتقطعة مِدْرار: على وزن مـِفعال": اسم فعل مصدر ميمي من " دَرَّ - يـَدُرُّ": اسم آلة: آلة صب وبخ السوائل بشكل دفق ورش متوسط الشدة مِدْراراً: حال من " مِدْرار": على شكل زخات قوية متقطعة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" سقوط الأشياء وخاصة السوائل من العالي"، وهي: صَبَّ - يَصُبُّ، سَكَبَ - يَسْكُبُ، هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ)، دَرَّ - يَدُرُّ، هَالَ - يَهِيلُ، مَطَر - يمْطُرُ يفرق لفظاً: دَرَّ - يَدُرُّ + الكائن + شيئاً:بقذف ويَزخ منه السائل: يدفق ويبثق السوائل المحتقنة بقوة خارجه على شكل دفقات وزخات قوية ومتقطعة دَرَّ - يَدِرُّ + الكائن: يتلآلآ ويتوهج ويضيء بصده وعكسه الضياء الساقط عليه باتجاهات كثيرة مدرارا ﴿فقلت استغفروا ربكم إنه كان غفارا (10) يرسل السماء عليكم مدرارا (11)﴾ نوح ﴿ويا قوم استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يرسل السماء عليكم مدرارا ويزدكم قوة إلى قوتكم ولا تتولوا مجرمين (52)﴾ هود ﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام مختار الصحاح ● [درر] د ر ر: الدَّرُّ اللبن يقال في الذم لا در دره أي لا كثُر خيره ويقال في المدح لله تعالى دره أي عمله ولله دره من رجل و الدُّرَّةُ اللؤلؤة والجمع دُرٌّ و دُرَّاتٌ و دُرَرٌ والكوكب الدُّرِيُّ الثاقب المضيء نُسِب إلى الدر لبياضه وقد تُكسر الدال فيقال دِري مثل سُخْري وسِخري ولُجي ولِجي و الدِرَّةُ بالكسر التي يُضرب بها و الدِرَّةُ أيضا كثرة اللبن وسيلانه والجمع دِرَرٌ وسماء مِدْرارٌ تدر بالمطر و دَرَّ الضرع باللبن يدر بالضم دُرُوراً و أدَرَّتِ الناقة فهي مُدِرٌّ أي در لبنها والريح تدر السحاب و تَسْتَدِرُّهُ أي تستحليه و الدَّرْدَاءُ بفتح الدال ضرب من الشجر الراغب در - قال تعالى: }وأرسلنا السماء عليهم مدرارا﴿[الأنعام/6]،﴾يرسل السماء عليكم مدرارا{ [نوح/11]، وأصله من الدر والدرة، أي: اللبن، ويستعار ذلك للمطر استعارة أسماء البعير وأوصافه، فقيل: لله دره، ودر درك. ومنه استعير قولهم للسوق: درة، أي: نفاق (انظر: المجمل 2/317)، وفي المثل: سبقت درته غرارة (الغرار: قلة اللبن، والدرة: كثرته، أي: سبق شره خيره. ومثله: سبق مطره سيله، يضرب لمن يسبق تهديده فعله. انظر: مجمع الأمثال 1/336؛ وأساس البلاغة ص 322؛ والأمثال ص 308)، نحو: سبق سيله مطره (انظر أمثال أبي عبيد ص 305). ومنه اشتق: استدرت المعزى، أي: طلبت الفحل، وذلك أنها إذا طلبت الفحل حملت، وإذا حملت ولدت، فإذا ولدت درت، فكني عن طلبها الفحل بالاستدرار. ملخص اللسان 1. دَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما يَدِرُّ ويَدُرُّ دَرّاً ودُرُوراً؛ وكذلك الناقة .ذا حُلِبَتْ فأَقبل منها على الحالب شيء كثير قيل: دَرَّتْ، وإِذا اجتمع في الضرع من العروق وسائر الجسد قيل: دَرَّ اللبنُ. 2. ودَرَّ الخَرَاجُ يَدِرُّ إِذا كثر. لله دَرُّكَ، يكون مدحاً ويكون ذمّاً وقيل: لله دَرُّك من رجل معناه لله خيرك وفعالك، وإِذا شتموا قالوا: لا دَرَّ دَرُّه أَي لا كثر خيره، وقيل: لله دَرُّك أَي لله ما خرج منك من خير لله دَرُّك، لله صالح عملك لأَن الدرّ أَفضل ما يحتلب 3. والدَّرْدَرَةُ: حكاية صوت الماء إِذا اندفع في بطون الأَودية. الدُّرْدُور الماء الذي يَدُورُ ويخاف منه الغرق. 4. ودَرَّت العروقُ إِذا امتلأَت دماً أَو لبناً إِذا غضب دَرَّ العِرْقُ الذي بين الحاجبين، ودروره غلظه وامتلاؤه 5. والدِّرَّةُ، بالكسر: كثرة اللبن وسيلانه ، 6. ودَرَّت السماء بالمطر دَرّاً ودُرُوراً إِذا كثر مطرها؛ وسماء مِدْرَارٌ وسحابة مِدْرَارٌ. والعرب وهو من دَرَّ يَدُرُّ. والدِّرَّةُ في الأَمطار: أَن يتبع بعضها بعضاً، وجمعها دِرَرٌ. 7. وللسحاب دِرَّةٌ أَي صَبٌّ، والجمع دِرَرٌ؛ يقال للسحاب دِرَّة أَي صَبُّ واندقاق، 8. وللسُّوقِ درَّة أَي نَفَاقٌ. ودَرَّت السُّوقُ: نَفَقَ متاعها، والاسم الدِّرَّة. 9. ودَرَّ السِّراجُ إِذا أَضاء؛ وسراج دارٌّ ودَرِيرٌ. 10. ودَرَّ وَجْهُ الرجل يَدِرُّ إِذا حسن وجهه بعد العلة. 11. ودَرَّ الشيءُ إِذا جُمِعَ، ودَرَّ إِذا عُمِلَ. 12. والدُّرَّةُ: اللؤلؤة العظيمة؛ 13. وكَوْكَبٌ دُرِّيُّ ودِرِّيُّ: ثاقِبٌ مُضِيءٌ، 14. فأَما دُرِّيٌّ فمنسوب إِلى الدُّرِّ، دِرِّيٌّ ينسبه إِلى الدُّرِّ، كما قالوا بحر لُجِّيُّ ولِجِّيٌّ وسُخْرِيٌّ وسِخْرِيٌّ، وقرئ دُرِّيء، بالهمزة، وقد تقدم ذكره، وجمع الكواكب دَرَارِيّ. 15. وفي الحديث: كما تَرَوْنَ الكوكب الدُّرِّيَّ في أُفُقِ السماء؛ أَي الشَّدِيدَ الإِنارَةِ. 16. الكوكب الدُّرِّيُّ عند العرب هو العظيم المقدار ، 17. ودُرِّيٌّ السيف: تَلأْلُؤُه وإِشراقُه، إِما أَن يكون منسوباً إِلى الدُّرّ بصفائه ونقائه، وإِما أَن يكون مشبهاً بالكوكب الدريّ ، 18. والدِّرْدَرَّى الذي يذهب ويجيء في غير حاجة. 19. الدِّرَّة دِرَّةُ السلطان التي يضرب بها 20. والدَّرُّ: النَّفْسُ، ودفع الله عن دَرِّه أَي عن نَفْسه؛ 21. وأَدَرَّت المرأَةُ المِغْزَلَ، وهي مُدِرَّةٌ ومُدِرٌّ؛ الأَخيرة على النَّسَب، إِذا فتلته فتلاً شديداً فرأَيته كأَنه واقف من شدة دورانه ، 22. والدَّرَّارَةُ: المِغْزَلُ الذي يَغْزِلُ به الراعي الصوفَ؛ 23. ودَرَرُ الطريق: قصده ومتنه، ويقال: هو على دَرَرِ الطريق أَي على مَدْرَجَتِه، 24. دَارِي بِدَرَر دَارِك أَي بحذائها. إِذا تقابلتا، 25. ودَرَّ الشيء: لانَ؛ ودَرَّ النباتُ: الْتَفَّ. 26. والدُّرْدُرُ: مَنْبِتُ الأَسنان عامة، وقيل: منبتها قبل نباتها وبعد سقوطها، لسان العرب ● - درر: دَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما يَدِرُّ ويَدُرُّ دَرّاً ودُرُوراً؛ وكذلك الناقة .ذا حُلِبَتْ فأَقبل منها على الحالب شيء كثير قيل: دَرَّتْ، وإِذا اجتمع في الضرع من العروق وسائر الجسد قيل: دَرَّ اللبنُ. والدِّرَّةُ، بالكسر: كثرة اللبن وسيلانه. وفي حديث خزيمة: غاضت لها الدِّرَةُ، وهي اللبن إِذا كثر وسال؛ واسْتَدَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما: كثر؛ قال أَبو ذؤيب: إِذا نَهَضَتْ فيهِ تَصَعَّدَ نَفْرُها، كَقِتْر الغلاءِ، مُسْتَدِرٌّ صِيابُها استعار الدَّرَّ لشدة دفع السهام، والاسم الدِّرَّةُ والدَّرَّة؛ ويقال: لا آتيك ما اخْتَلَفَتِ الدِّرَّةُ والجِرَّةُ، واختلافهما أَن الدِّرَّةَ تَسْفُلُ والجِرَّةَ تَعْلُو. والدَّرُّ: اللبن ما كان؛ قال: طَوَى
Mücavir kökler44 mücavir (59 toplam)
- سمو
4 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- زجج
1 ortak ayet · Cam demektir
- رسل
3 ortak ayet · Saçak demektir
- شكو
1 ortak ayet · Abajur gibi
- كوكب
1 ortak ayet · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
- زيت
1 ortak ayet · Zeytindir
- ضوأ
1 ortak ayet · Aydınlattı
- وقد
1 ortak ayet · Onun yakıtı
- شرق
1 ortak ayet · Güneşin doğduğu yerdir
- غرب
1 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- نشأ
1 ortak ayet · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
Geçtiği ayetler(4)
… الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا …
Su püskürtme aracıGörmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.
وَيَاقَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ
Su püskürtme aracıEy kavmim; Rabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki size gökten bol bol yağmur göndersin, kuvvetinize kuvvet, katsın. Ve suçlular olarak dönmeyin.
يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا
Su püskürtme aracıTa ki size, gökten bol yağmur salıversin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | درر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صبب, سيل, فيض, هطل |
| Zıt Kök | غيض |
| Çekirdek Özet 1 | Sütün memeden, suyun kaynaktan veya yağmurun buluttan tazyikle, bol ve kesintisiz fışkırıp akması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi rahmetin kesintisiz bollukla yağması ve arı duruluğuyla ışık saçan parıltı (inci parlaklığı) |
| Çekirdek Özet 3 | Kesintisiz akış ve döngüsel verimlilik; kaynağın tükenmeksizin art arda bereket üretmesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yağmur yağması veya durağan bir inci maddesi sanıp kesintisiz ve tazyikli akış dinamizmini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| در | İtilme, dışa doğru fışkırma, hızlı hareket ve akış ortak anlamını taşır; nitekim درأ defetmek ve savurmak, درج adım adım ilerlemek, درس izleri silip süpürmek ve درك peş peşe yetişip kavramak fiillerinde dışa ve ileriye yönelik bir itilim ve hareket esastır | ر | İkinci ر harfinin katlanmasıyla hareket tek seferlik bir itilimden çıkarak kesintisiz, art arda yinelenen ve taşkın bir akışa, ritmik bir bolluğa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapalı bir hazneden, memeden veya buluttan dışarıya açılan geçişi ve çıkış hareketini temsil eder |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Çıkan unsurun öne fırlamasını, yükselişini veya yukarıdan aşağıya yönelişini imler |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Hareketin tekrarlanarak ardışık dalgalar halinde devam etmesini, akışın kesintisizliğini pekiştirir |
| درر | kapalı geçitten art arda baş verip fışkırma | Bir kaynaktan çıkan akışkanın önündeki engeli aşarak dalgalar ve damlalar halinde kesintisiz, bol ve berrak biçimde fışkırmasını ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağılan devenin memesinde damarlardan toplanan sütün tazyikle ve bolca fışkırması; sağım esnasında sütün kesintisiz akmasıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî, yayın şiddetli ve art arda ok fırlatışını sütün kesintisiz fışkırmasına benzeterek şöyle der: إِذا نَهَضَتْ فيهِ تَصَعَّدَ نَفْرُها / كَقِتْر الغلاءِ مُسْتَدِرٌّ صِيابُها |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer valilerine mektubunda kamu gelirlerinin verimli ve düzenli toplanmasını kastederek şöyle demiştir: أدِرُّوا لِقْحَةَ المُسلمين |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr), Asās al-Balāgha (Zemahşerî).
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde درر kökü, döngüsel hareket, fışkırma, parlama ve arı akışkanlık nosyonlarıyla bağlantılı kadim bir çekirdeğe dayanır. Kök, Batı Sami grubunda hem sıvıların kesintisiz ve tazyikli akışını hem de arı bir parlaklığı ve taneli inciyi ifade eden semantik bir genişlemeye sahiptir. İbranicede d-r-r kökünden türeyen kelimeler özgürce hareket etme, akma ve serbest bırakılma (dĕrôr / özgürlük, kesintisiz akış) anlamlarını taşırken, Süryanicede d-r-r ve d-r formları dönme, parıldama ve inci (dūrā / margonītā bağlamında) kavramlarıyla örtüşür. Akadcada darāru fiili serbestçe koşmak, engelsizce akıp fışkırmak manasında kayıtlıdır. Arapçada bu semantik çekirdek, özellikle sütün ve yağmurun kesintisiz, tazyikli ve gür biçimde boşalması (derru'l-leben, matarun midrâr) ile ışığın billurlaşarak göz alıcı biçimde yayılması (kevkebün dürriyy) ekseninde en canlı ve somut formunu korumuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sütün memeden tazyikle gelmesi ve göğün bol yağmur bırakması | Somut akışkan basıncından soyut bereket, cömertlik ve parlaklık kavramlarına doğru genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice dĕrôr (özgürce akış), Akadca darāru (serbestçe fışkırma) | Çekirdek anlam engellenemez, tazyikli ve serbest bir akışkan hareketidir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı kök akrabalığı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| درر | Anlamlı | Bolca ve kesintisiz akma, parlama | Sütün, yağmurun gür akışı ve incinin billur ışıltısı | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ردر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir |
| ررد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Ses uyumu kuralları gereği kullanılmayan permütasyondur | Kur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| درر | Merkez | Akış ve Bereket | Kaynaktan tazyikle, kesintisiz ve ardışık fışkırarak bolca akma | Sütün memeden, yağmurun buluttan boşalması |
| صبب | Komşu | Boşalma | Yukarıdan aşağıya tek yönlü ve topluca dökülme | Akışın sürekliliğinden ziyade dökülme eylemine odaklanır |
| سيل | Komşu | Yayılma | Sıvının zemin üzerinde yayılarak akması | Kaynaktaki tazyikten ziyade yüzeydeki sürüklenişi anlatır |
| فيض | Komşu | Taşma | Kabın veya yatağın hacmini aşarak dışarı taşması | Doluluk sonucu sınırların aşılması halidir |
| هطل | Komşu | Yağış | Kesintisiz ve sakin, iri taneli yağmur yağışı | Tazyikli püskürmeden ziyade aralıksız yağışı belirtir |
| غيض | Zıt | Çekilme | Suyun veya sütün emilip eksilmesi, kuruması | Akışın tamamen durması ve kaynağın içine çekilmesidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | درر | Bolca akma, fışkırma, parlama | Sıvının tazyikle akması ve ışığın incileşerek parıldaması | Kesin |
| Latince | scaturire, effundere, radians | Kaynamak, fışkırmak, ışık saçmak | Fışkırma eylemini karşılar; süt metaforundaki organik sürekliliği tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | to gush forth, copious, radiant | Tazyikle akmak, bol ve bereketli, ışıl ışıl | Akışın gürlüğünü ve parlaklığı karşılar; iki anlamı tek kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | strömen, ergiebig, strahlend | Gürül gürül akmak, bereketli, parıldayan | Sıvının zengin akışını verir; bedensel süt üretimi bağlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | couler à flot, ruisseler, étincelant | Bolca akmak, süzülmek, kıvılcımlı parlaklık | Kesintisiz akışkanlığı iyi aktarır; incinin kurumsal berraklığını kısmen taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِدْرَارًا | Bol, kesintisiz ve bereketli yağmur | Göğün kuraklığı bitiren aralıksız ve cömert yağışı bağlamında (En'âm 6:6, Hûd 11:52, Nûh 71:11) |
| دُرِّيٌّ | İnci gibi arı, katıksız parıldayan | Nur ayetinde billur bir kandilin saçtığı göz alıcı, berrak ve katıksız ışık tasviri (Nûr 24:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi cömertlik ve nur metafiziği | Allah'ın feyzinin kesintisizliği ve Nûr 24:35 bağlamında nurun zatî mi arazî mi olduğu tartışması | Kesintisiz ilahi feyiz ve katıksız arılık |
| Fıkıh | Zekat, ganimet ve kamu gelirleri | Süt veren sağmal hayvanların kesim yasağı ile beytülmâle gelir akışının sürekliliği prensibi | Üretim kaynağının korunması ve düzenli gelir akışı |
| Tefsir | Tövbe-istiğfar ile maddi bereket ilişkisi | Hûd ve Nûh surelerinde istiğfarın semanın yağmurunu art arda indirmesine vesile olması analizi | Sebepler üstü kesintisiz rahmet ve rızık |
| Hadis | İyilik, övgü ve dua ifadeleri | لله درك gibi deyimlerle bir kimseden sadır olan hayrın ve faziletin kaynağının Allah'a nispet edilmesi | Tükenmez hayır ve bereket kaynağı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi lütuf ve istiğfar döngüsü | Manevi feyiz ve mağfiret bereketi | Kulun yönelişiyle rahmetin aralıksız akmasını tetikleme | İstiğfar ile gökten inen bereket arasında kurulan ontolojik irtibattır | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve zihni aydınlanma | Kesintisiz veri ve hikmet akışı | Zihnin karanlığını dağıtıp hakikati inci berraklığında gösterme | Bilginin tortusuz, arı ve aydınlatıcı bir nur gibi yayılmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve adalet nizamı | Vergi ve kamu kaynaklarının düzenli döngüsü | Toplumsal refahın tabana kesintisiz ve adil yayılması | Hz. Ömer'in ifadesiyle ümmetin sağmal devesini kurutmadan sütünü sağmaktır | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçları ve sermaye akışı | Likidite ve sürdürülebilir sermaye dolaşımı | Üretim kapasitesini tüketmeden sürekli getiri elde etme | Ana sermayeyi tüketmeksizin nakit akışını sürekli ve bereketli kılmaktır | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürekli akışkanlar mekaniği ve lüminesans | Bir kaynağın iç basınçla laminar ve kesintisiz akış üretmesi ile soğuk ışık yayan kristalin ışıma davranışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sürdürülebilir gelir akışı ve kurumsal saydamlık | Ana varlığı yok etmeden düzenli nakit akışı oluşturma mekanizması ve kurumun lekesiz saydamlığı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | مِدْرَارًا lafzını yalnızca sıradan bir hava olayı olarak şiddetli yağmura, دُرِّيٌّ lafzını ise sadece süs eşyası olan bir taşa indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl cevheri kesintisiz, tazyikli ve besleyici bir akış ile tortusuz, katıksız bir berraklığın birlikteliğidir; bu bir hayat ve nur nizamıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İstiğfar ile gelen dünyevi refahın dinamik yapısı kavranamaz; nur ayetindeki kandilin statik bir cam fanus olduğu yanılgısına düşülür |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Manevi arınma (istiğfar) ile fiziksel ve iktisadi bereket arasındaki nedenselliği açıklayan anahtar köklerden biridir; ayrıca Kur'an'ın en merkezi temsil ayeti olan Nur ayetindeki ışımanın mahiyetini kurar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimlerini tövbeye çağırdığı helak/kurtuluş bağlamlarındaki ayetlerde ve ilahi hakikatin tecelli ettiği misal ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın salt soyut bir zihin durumu olduğu zannını yıkar; ahlaki duruşun tabiat hadiseleri ve iktisadi refah üzerinde doğrudan bir akışkanlık ürettiğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSütün memeden basınçla fışkırması, göğün bol ve aralıksız yağmur salması, incinin lekesiz berraklıkla parıldaması.
- Soyut anlamİlahi kaynaklı besleyici feyzin kesintisizliği, sürdürülebilir bereket ve tortusuz hakikat aydınlığı.
- Sistematik karşılıkKaynağı tüketmeyen, aksine doğru işleyişle (istiğfar/adalet) akışı hızlanan döngüsel verimlilik mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kesintisiz akış ve bereket debisini (derret), üretilen hayır, süt, yağmur veya sermaye miktarını, zamanı ifade eder; oranı birim zamandaki tazyikli çıkışı temsil ederken, akışın berraklık, arılık ve süreklilik katsayısını simgeler. Formül, kökün özü olan kesintisiz ve nitelikli akışkanlığı gösterir.