درر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ر-ر2 sîga, 44 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كودكوكببركدررغربسموزججشرقشكومِدْرَارًاضوأنشأ

KökSîga 2Ayet 4Sure 4Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

درر

د - ر - ر

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 2 sîga
  • 9 sözlük

Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.729 harf
باب الدال والراء د ر، ر د مستعملان در: دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً، وكذلك الناقةُ إذا حُلِبَتْ فأقبَلَ منها على الحالب شيءٌ كثير، قيل: دَرَّتْ. وإذا اجتَمَعَ في الضَّرْعِ من العُروقِ وسائر الجَسَد قيل: دَرَّ اللَّبَنُ ودَرَّت العُروق إذا امتَلأَتْ دَماً. ودَرَّت السَّماءُ إذا كَثُرَ مَطَرُها، وسَحابةٌ مِدْرارٌ وناقةٌ دَرورٌ، وقال: وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ وروِيَ عن عُمَرَ بنِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.566 harf
الدَرُّ: اللَبَنُ. يقال في الذمّ: لا دَرّ دَرُّهُ! أي لا كَثُر خيره. ويقال في المَدْحِ: لله دَرُّهُ، أي عمله. ولله دَرُّكَ من رَجُلٍ! وناقةٌ دَرورٌ، أي كثيرة اللبن، ودارٌّ أيضاً. ونوقٌ دُرَّارٌ. وقال: كانَ ابنُ أسْماءَ يَعْشوهُ ويَصْبَحُهُمن هَجْمَةٍ كَفَسيلِ النَخْلِ دُرَّارِ وفَرَسٌ دَريرٌ، أي سريعٌ. قال امرؤ القيس: دَريرٍ كَخُذْروفِ الوَليدِ أَمَرَّهُتَتابُعُ كَفَّيْه بِخَيْطٍ مُوَصَّـلِ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR700 harf
د ر ر در اللبن ودرّت الحلوبة درّاً ودروراً وناقة درور وغزر درها أي لبنها‏.‏ وسحابة مدرار ولهـا درة ودرر‏.‏ وسمـاء درر‏.‏ وعلـاه بالـدرة وتقـول‏:‏ حرمتنـي دررك فاحمنـي دِررك وكوكب دري وطلعت الدراري نسبت إلى الدر وهو كبار اللؤلؤ‏.‏ ومن المجـاز‏:‏ أدرّ اللـه لـك أخلـاف الـرزق واستـدرّ نعمـة اللـه بالشكـر‏.‏ وفـي بعـض الحديـث ‏"‏ استدرّوا الهدايا بردّ الظروف ‏"‏ ولله درّك ولا درّ درّك‏.‏ وفرس
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR14.299 harf
دَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما يَدِرُّ ويَدُرُّ دَرّاً ودُرُوراً؛ وكذلك الناقة .ذا حُلِبَتْ فأَقبل منها على الحالب شيء كثير قيل: دَرَّتْ، وإِذا اجتمع في الضرع من العروق وسائر الجسد قيل: دَرَّ اللبنُ. والدِّرَّةُ، بالكسر: كثرة اللبن وسيلانه. وفي حديث خزيمة: غاضت لها الدِّرَةُ، وهي اللبن إِذا كثر وسال؛ واسْتَدَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما: كثر؛ قال أَبو ذؤيب: إِذا نَهَضَتْ فيهِ تَصَعَّدَ نَفْرُها،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR622 harf
* د ر ر * * الدَّرُّ * اللبن يقال في الذم لا در دره أي لا كثُر خيره ويقال في المدح لله تعالى دره أي عمله ولله دره من رجل و * الدُّرَّةُ * اللؤلؤة والجمع * دُرٌّ * و * دُرَّاتٌ * و * دُرَرٌ * والكوكب * الدُّرِيُّ * الثاقب المضيء نُسِب إلى الدر لبياضه وقد تُكسر الدال فيقال دِري مثل سُخْري وسِخري ولُجي ولِجي و * الدِرَّةُ * بالكسر التي يُضرب بها و * الدِرَّةُ * أيضا كثرة اللبن وسيلانه والجمع *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.529 harf
الدر، بالفتح: النفس. ودفع الله عن دره، أي عن نفسه، حكاه اللحياني. والدر: اللبن ما كان. قال: طوى أمهات الدر حتى كأنها فلافل هندي فهـن لـزوق أمهات الدر: الأطباء. وفي الحديث: أنه نهى عن ذبح ذوات الدر أي ذوات اللبن. ويجوز أن يكون مصدر در اللبن إذا جرى. ومنه الحديث: لا يحبس دركم ، أي ذوات الدر. أراد أنها لا تحشر إلى المصدق ولا تحبس عن المرعى إلى أن تجتمع الماشية ثم
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.542 harf
دَرَّ دَرَّ I ( n. ac. دَرّ 1 , دُرُوْر 27 ), a. Streamed, flowed, poured, yielded plentifully & continuously. b. Was brisk ( market ). c. Shone brightly, gave a good light ( lamp ). d. ( n. ac. دَرَّة 1t , دَرِيْر 25 ), Ran swiftly ( horse ). e. I , U ( n. ac. دَرّ 1 ), Yielded her milk plentifully. - f Grew, shot up, became luxuriant ( plant ). g. A , I ( n. ac. دَرّ 1 ), Filled
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR79.620 harf
درر 1.BAB دَرَّ - يَدُرُّ - مِدْرار - مِدْراراً دَرَّ - يَدُرُّ + الكائن + شيئاً: يقذف ويَزخ منه السائل: يدفق ويبثق السوائل المحتقنة بقوة خارجه على شكل دفقات وزخات قوية ومتقطعة مِدْرار: على وزن مـِفعال": اسم فعل مصدر ميمي من " دَرَّ - يـَدُرُّ": اسم آلة: آلة صب وبخ السوائل بشكل دفق ورش متوسط الشدة مِدْراراً: حال من " مِدْرار": على شكل زخات
Maddenin bağlantısı

درر 1.BAB دَرَّ - يَدُرُّ - مِدْرار - مِدْراراً دَرَّ - يَدُرُّ + الكائن + شيئاً: يقذف ويَزخ منه السائل: يدفق ويبثق السوائل المحتقنة بقوة خارجه على شكل دفقات وزخات قوية ومتقطعة مِدْرار: على وزن مـِفعال": اسم فعل مصدر ميمي من " دَرَّ - يـَدُرُّ": اسم آلة: آلة صب وبخ السوائل بشكل دفق ورش متوسط الشدة مِدْراراً: حال من " مِدْرار": على شكل زخات قوية متقطعة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" سقوط الأشياء وخاصة السوائل من العالي"، وهي: صَبَّ - يَصُبُّ، سَكَبَ - يَسْكُبُ، هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ)، دَرَّ - يَدُرُّ، هَالَ - يَهِيلُ، مَطَر - يمْطُرُ يفرق لفظاً: دَرَّ - يَدُرُّ + الكائن + شيئاً:بقذف ويَزخ منه السائل: يدفق ويبثق السوائل المحتقنة بقوة خارجه على شكل دفقات وزخات قوية ومتقطعة دَرَّ - يَدِرُّ + الكائن: يتلآلآ ويتوهج ويضيء بصده وعكسه الضياء الساقط عليه باتجاهات كثيرة مدرارا ﴿فقلت استغفروا ربكم إنه كان غفارا (10) يرسل السماء عليكم مدرارا (11)﴾ نوح ﴿ويا قوم استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يرسل السماء عليكم مدرارا ويزدكم قوة إلى قوتكم ولا تتولوا مجرمين (52)﴾ هود ﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام مختار الصحاح ● [درر] د ر ر: الدَّرُّ اللبن يقال في الذم لا در دره أي لا كثُر خيره ويقال في المدح لله تعالى دره أي عمله ولله دره من رجل و الدُّرَّةُ اللؤلؤة والجمع دُرٌّ و دُرَّاتٌ و دُرَرٌ والكوكب الدُّرِيُّ الثاقب المضيء نُسِب إلى الدر لبياضه وقد تُكسر الدال فيقال دِري مثل سُخْري وسِخري ولُجي ولِجي و الدِرَّةُ بالكسر التي يُضرب بها و الدِرَّةُ أيضا كثرة اللبن وسيلانه والجمع دِرَرٌ وسماء مِدْرارٌ تدر بالمطر و دَرَّ الضرع باللبن يدر بالضم دُرُوراً و أدَرَّتِ الناقة فهي مُدِرٌّ أي در لبنها والريح تدر السحاب و تَسْتَدِرُّهُ أي تستحليه و الدَّرْدَاءُ بفتح الدال ضرب من الشجر الراغب در - قال تعالى: }وأرسلنا السماء عليهم مدرارا﴿[الأنعام/6]،﴾يرسل السماء عليكم مدرارا{ [نوح/11]، وأصله من الدر والدرة، أي: اللبن، ويستعار ذلك للمطر استعارة أسماء البعير وأوصافه، فقيل: لله دره، ودر درك. ومنه استعير قولهم للسوق: درة، أي: نفاق (انظر: المجمل 2/317)، وفي المثل: سبقت درته غرارة (الغرار: قلة اللبن، والدرة: كثرته، أي: سبق شره خيره. ومثله: سبق مطره سيله، يضرب لمن يسبق تهديده فعله. انظر: مجمع الأمثال 1/336؛ وأساس البلاغة ص 322؛ والأمثال ص 308)، نحو: سبق سيله مطره (انظر أمثال أبي عبيد ص 305). ومنه اشتق: استدرت المعزى، أي: طلبت الفحل، وذلك أنها إذا طلبت الفحل حملت، وإذا حملت ولدت، فإذا ولدت درت، فكني عن طلبها الفحل بالاستدرار. ملخص اللسان 1. دَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما يَدِرُّ ويَدُرُّ دَرّاً ودُرُوراً؛ وكذلك الناقة .ذا حُلِبَتْ فأَقبل منها على الحالب شيء كثير قيل: دَرَّتْ، وإِذا اجتمع في الضرع من العروق وسائر الجسد قيل: دَرَّ اللبنُ. 2. ودَرَّ الخَرَاجُ يَدِرُّ إِذا كثر. لله دَرُّكَ، يكون مدحاً ويكون ذمّاً وقيل: لله دَرُّك من رجل معناه لله خيرك وفعالك، وإِذا شتموا قالوا: لا دَرَّ دَرُّه أَي لا كثر خيره، وقيل: لله دَرُّك أَي لله ما خرج منك من خير لله دَرُّك، لله صالح عملك لأَن الدرّ أَفضل ما يحتلب 3. والدَّرْدَرَةُ: حكاية صوت الماء إِذا اندفع في بطون الأَودية. الدُّرْدُور الماء الذي يَدُورُ ويخاف منه الغرق. 4. ودَرَّت العروقُ إِذا امتلأَت دماً أَو لبناً إِذا غضب دَرَّ العِرْقُ الذي بين الحاجبين، ودروره غلظه وامتلاؤه 5. والدِّرَّةُ، بالكسر: كثرة اللبن وسيلانه ، 6. ودَرَّت السماء بالمطر دَرّاً ودُرُوراً إِذا كثر مطرها؛ وسماء مِدْرَارٌ وسحابة مِدْرَارٌ. والعرب وهو من دَرَّ يَدُرُّ. والدِّرَّةُ في الأَمطار: أَن يتبع بعضها بعضاً، وجمعها دِرَرٌ. 7. وللسحاب دِرَّةٌ أَي صَبٌّ، والجمع دِرَرٌ؛ يقال للسحاب دِرَّة أَي صَبُّ واندقاق، 8. وللسُّوقِ درَّة أَي نَفَاقٌ. ودَرَّت السُّوقُ: نَفَقَ متاعها، والاسم الدِّرَّة. 9. ودَرَّ السِّراجُ إِذا أَضاء؛ وسراج دارٌّ ودَرِيرٌ. 10. ودَرَّ وَجْهُ الرجل يَدِرُّ إِذا حسن وجهه بعد العلة. 11. ودَرَّ الشيءُ إِذا جُمِعَ، ودَرَّ إِذا عُمِلَ. 12. والدُّرَّةُ: اللؤلؤة العظيمة؛ 13. وكَوْكَبٌ دُرِّيُّ ودِرِّيُّ: ثاقِبٌ مُضِيءٌ، 14. فأَما دُرِّيٌّ فمنسوب إِلى الدُّرِّ، دِرِّيٌّ ينسبه إِلى الدُّرِّ، كما قالوا بحر لُجِّيُّ ولِجِّيٌّ وسُخْرِيٌّ وسِخْرِيٌّ، وقرئ دُرِّيء، بالهمزة، وقد تقدم ذكره، وجمع الكواكب دَرَارِيّ. 15. وفي الحديث: كما تَرَوْنَ الكوكب الدُّرِّيَّ في أُفُقِ السماء؛ أَي الشَّدِيدَ الإِنارَةِ. 16. الكوكب الدُّرِّيُّ عند العرب هو العظيم المقدار ، 17. ودُرِّيٌّ السيف: تَلأْلُؤُه وإِشراقُه، إِما أَن يكون منسوباً إِلى الدُّرّ بصفائه ونقائه، وإِما أَن يكون مشبهاً بالكوكب الدريّ ، 18. والدِّرْدَرَّى الذي يذهب ويجيء في غير حاجة. 19. الدِّرَّة دِرَّةُ السلطان التي يضرب بها 20. والدَّرُّ: النَّفْسُ، ودفع الله عن دَرِّه أَي عن نَفْسه؛ 21. وأَدَرَّت المرأَةُ المِغْزَلَ، وهي مُدِرَّةٌ ومُدِرٌّ؛ الأَخيرة على النَّسَب، إِذا فتلته فتلاً شديداً فرأَيته كأَنه واقف من شدة دورانه ، 22. والدَّرَّارَةُ: المِغْزَلُ الذي يَغْزِلُ به الراعي الصوفَ؛ 23. ودَرَرُ الطريق: قصده ومتنه، ويقال: هو على دَرَرِ الطريق أَي على مَدْرَجَتِه، 24. دَارِي بِدَرَر دَارِك أَي بحذائها. إِذا تقابلتا، 25. ودَرَّ الشيء: لانَ؛ ودَرَّ النباتُ: الْتَفَّ. 26. والدُّرْدُرُ: مَنْبِتُ الأَسنان عامة، وقيل: منبتها قبل نباتها وبعد سقوطها، لسان العرب ● - درر: دَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما يَدِرُّ ويَدُرُّ دَرّاً ودُرُوراً؛ وكذلك الناقة .ذا حُلِبَتْ فأَقبل منها على الحالب شيء كثير قيل: دَرَّتْ، وإِذا اجتمع في الضرع من العروق وسائر الجسد قيل: دَرَّ اللبنُ. والدِّرَّةُ، بالكسر: كثرة اللبن وسيلانه. وفي حديث خزيمة: غاضت لها الدِّرَةُ، وهي اللبن إِذا كثر وسال؛ واسْتَدَرَّ اللبنُ والدمع ونحوهما: كثر؛ قال أَبو ذؤيب: إِذا نَهَضَتْ فيهِ تَصَعَّدَ نَفْرُها، كَقِتْر الغلاءِ، مُسْتَدِرٌّ صِيابُها استعار الدَّرَّ لشدة دفع السهام، والاسم الدِّرَّةُ والدَّرَّة؛ ويقال: لا آتيك ما اخْتَلَفَتِ الدِّرَّةُ والجِرَّةُ، واختلافهما أَن الدِّرَّةَ تَسْفُلُ والجِرَّةَ تَعْلُو. والدَّرُّ: اللبن ما كان؛ قال: طَوَى

Sîgalar(2)

Mücavir kökler44 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سمو

    4 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  2. زجج

    1 ortak ayet · Cam demektir

  3. رسل

    3 ortak ayet · Saçak demektir

  4. شكو

    1 ortak ayet · Abajur gibi

  5. كوكب

    1 ortak ayet · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir

  6. زيت

    1 ortak ayet · Zeytindir

  7. ضوأ

    1 ortak ayet · Aydınlattı

  8. وقد

    1 ortak ayet · Onun yakıtı

  9. شرق

    1 ortak ayet · Güneşin doğduğu yerdir

  10. غرب

    1 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir

  11. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  12. نشأ

    1 ortak ayet · “Neş’et” sürgün, filiz demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. … الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا …

    Su püskürtme aracıGörmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.

  2. وَيَاقَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ

    Su püskürtme aracıEy kavmim; Rabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki size gökten bol bol yağmur göndersin, kuvvetinize kuvvet, katsın. Ve suçlular olarak dönmeyin.

  3. يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا

    Su püskürtme aracıTa ki size, gökten bol yağmur salıversin.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدرر
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerصبب, سيل, فيض, هطل
Zıt Kökغيض
Çekirdek Özet 1Sütün memeden, suyun kaynaktan veya yağmurun buluttan tazyikle, bol ve kesintisiz fışkırıp akması
Çekirdek Özet 2İlahi rahmetin kesintisiz bollukla yağması ve arı duruluğuyla ışık saçan parıltı (inci parlaklığı)
Çekirdek Özet 3Kesintisiz akış ve döngüsel verimlilik; kaynağın tükenmeksizin art arda bereket üretmesi ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yağmur yağması veya durağan bir inci maddesi sanıp kesintisiz ve tazyikli akış dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درİtilme, dışa doğru fışkırma, hızlı hareket ve akış ortak anlamını taşır; nitekim درأ defetmek ve savurmak, درج adım adım ilerlemek, درس izleri silip süpürmek ve درك peş peşe yetişip kavramak fiillerinde dışa ve ileriye yönelik bir itilim ve hareket esastırرİkinci ر harfinin katlanmasıyla hareket tek seferlik bir itilimden çıkarak kesintisiz, art arda yinelenen ve taşkın bir akışa, ritmik bir bolluğa dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketKapalı bir hazneden, memeden veya buluttan dışarıya açılan geçişi ve çıkış hareketini temsil eder
رinsan başı; baş, ilk, üstÇıkan unsurun öne fırlamasını, yükselişini veya yukarıdan aşağıya yönelişini imler
رinsan başı; baş, ilk, üstHareketin tekrarlanarak ardışık dalgalar halinde devam etmesini, akışın kesintisizliğini pekiştirir
دررkapalı geçitten art arda baş verip fışkırmaBir kaynaktan çıkan akışkanın önündeki engeli aşarak dalgalar ve damlalar halinde kesintisiz, bol ve berrak biçimde fışkırmasını ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSağılan devenin memesinde damarlardan toplanan sütün tazyikle ve bolca fışkırması; sağım esnasında sütün kesintisiz akmasıdır
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî, yayın şiddetli ve art arda ok fırlatışını sütün kesintisiz fışkırmasına benzeterek şöyle der: إِذا نَهَضَتْ فيهِ تَصَعَّدَ نَفْرُها / كَقِتْر الغلاءِ مُسْتَدِرٌّ صِيابُها
Erken Arapça kullanımHz. Ömer valilerine mektubunda kamu gelirlerinin verimli ve düzenli toplanmasını kastederek şöyle demiştir: أدِرُّوا لِقْحَةَ المُسلمين

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr), Asās al-Balāgha (Zemahşerî).

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde درر kökü, döngüsel hareket, fışkırma, parlama ve arı akışkanlık nosyonlarıyla bağlantılı kadim bir çekirdeğe dayanır. Kök, Batı Sami grubunda hem sıvıların kesintisiz ve tazyikli akışını hem de arı bir parlaklığı ve taneli inciyi ifade eden semantik bir genişlemeye sahiptir. İbranicede d-r-r kökünden türeyen kelimeler özgürce hareket etme, akma ve serbest bırakılma (dĕrôr / özgürlük, kesintisiz akış) anlamlarını taşırken, Süryanicede d-r-r ve d-r formları dönme, parıldama ve inci (dūrā / margonītā bağlamında) kavramlarıyla örtüşür. Akadcada darāru fiili serbestçe koşmak, engelsizce akıp fışkırmak manasında kayıtlıdır. Arapçada bu semantik çekirdek, özellikle sütün ve yağmurun kesintisiz, tazyikli ve gür biçimde boşalması (derru'l-leben, matarun midrâr) ile ışığın billurlaşarak göz alıcı biçimde yayılması (kevkebün dürriyy) ekseninde en canlı ve somut formunu korumuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSütün memeden tazyikle gelmesi ve göğün bol yağmur bırakmasıSomut akışkan basıncından soyut bereket, cömertlik ve parlaklık kavramlarına doğru genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dĕrôr (özgürce akış), Akadca darāru (serbestçe fışkırma)Çekirdek anlam engellenemez, tazyikli ve serbest bir akışkan hareketidirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dışı kök akrabalığı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دررAnlamlıBolca ve kesintisiz akma, parlamaSütün, yağmurun gür akışı ve incinin billur ışıltısıHedef köktür; Kur'an'da geçer
ردرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir
رردAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıSes uyumu kuralları gereği kullanılmayan permütasyondurKur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دررMerkezAkış ve BereketKaynaktan tazyikle, kesintisiz ve ardışık fışkırarak bolca akmaSütün memeden, yağmurun buluttan boşalması
صببKomşuBoşalmaYukarıdan aşağıya tek yönlü ve topluca dökülmeAkışın sürekliliğinden ziyade dökülme eylemine odaklanır
سيلKomşuYayılmaSıvının zemin üzerinde yayılarak akmasıKaynaktaki tazyikten ziyade yüzeydeki sürüklenişi anlatır
فيضKomşuTaşmaKabın veya yatağın hacmini aşarak dışarı taşmasıDoluluk sonucu sınırların aşılması halidir
هطلKomşuYağışKesintisiz ve sakin, iri taneli yağmur yağışıTazyikli püskürmeden ziyade aralıksız yağışı belirtir
غيضZıtÇekilmeSuyun veya sütün emilip eksilmesi, kurumasıAkışın tamamen durması ve kaynağın içine çekilmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدررBolca akma, fışkırma, parlamaSıvının tazyikle akması ve ışığın incileşerek parıldamasıKesin
Latincescaturire, effundere, radiansKaynamak, fışkırmak, ışık saçmakFışkırma eylemini karşılar; süt metaforundaki organik sürekliliği tam vermezGüçlü
İngilizceto gush forth, copious, radiantTazyikle akmak, bol ve bereketli, ışıl ışılAkışın gürlüğünü ve parlaklığı karşılar; iki anlamı tek kökte birleştiremezGüçlü
Almancaströmen, ergiebig, strahlendGürül gürül akmak, bereketli, parıldayanSıvının zengin akışını verir; bedensel süt üretimi bağlamını dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcacouler à flot, ruisseler, étincelantBolca akmak, süzülmek, kıvılcımlı parlaklıkKesintisiz akışkanlığı iyi aktarır; incinin kurumsal berraklığını kısmen taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مِدْرَارًاBol, kesintisiz ve bereketli yağmurGöğün kuraklığı bitiren aralıksız ve cömert yağışı bağlamında (En'âm 6:6, Hûd 11:52, Nûh 71:11)
دُرِّيٌّİnci gibi arı, katıksız parıldayanNur ayetinde billur bir kandilin saçtığı göz alıcı, berrak ve katıksız ışık tasviri (Nûr 24:35)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi cömertlik ve nur metafiziğiAllah'ın feyzinin kesintisizliği ve Nûr 24:35 bağlamında nurun zatî mi arazî mi olduğu tartışmasıKesintisiz ilahi feyiz ve katıksız arılık
FıkıhZekat, ganimet ve kamu gelirleriSüt veren sağmal hayvanların kesim yasağı ile beytülmâle gelir akışının sürekliliği prensibiÜretim kaynağının korunması ve düzenli gelir akışı
TefsirTövbe-istiğfar ile maddi bereket ilişkisiHûd ve Nûh surelerinde istiğfarın semanın yağmurunu art arda indirmesine vesile olması analiziSebepler üstü kesintisiz rahmet ve rızık
Hadisİyilik, övgü ve dua ifadeleriلله درك gibi deyimlerle bir kimseden sadır olan hayrın ve faziletin kaynağının Allah'a nispet edilmesiTükenmez hayır ve bereket kaynağı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi lütuf ve istiğfar döngüsüManevi feyiz ve mağfiret bereketiKulun yönelişiyle rahmetin aralıksız akmasını tetiklemeİstiğfar ile gökten inen bereket arasında kurulan ontolojik irtibattırKesin
İlmiBilgi üretimi ve zihni aydınlanmaKesintisiz veri ve hikmet akışıZihnin karanlığını dağıtıp hakikati inci berraklığında göstermeBilginin tortusuz, arı ve aydınlatıcı bir nur gibi yayılmasıdırGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve adalet nizamıVergi ve kamu kaynaklarının düzenli döngüsüToplumsal refahın tabana kesintisiz ve adil yayılmasıHz. Ömer'in ifadesiyle ümmetin sağmal devesini kurutmadan sütünü sağmaktırGüçlü
İktisadiÜretim araçları ve sermaye akışıLikidite ve sürdürülebilir sermaye dolaşımıÜretim kapasitesini tüketmeden sürekli getiri elde etmeAna sermayeyi tüketmeksizin nakit akışını sürekli ve bereketli kılmaktırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürekli akışkanlar mekaniği ve lüminesansBir kaynağın iç basınçla laminar ve kesintisiz akış üretmesi ile soğuk ışık yayan kristalin ışıma davranışıGüçlü
Beşeri bilimlerSürdürülebilir gelir akışı ve kurumsal saydamlıkAna varlığı yok etmeden düzenli nakit akışı oluşturma mekanizması ve kurumun lekesiz saydamlığıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiمِدْرَارًا lafzını yalnızca sıradan bir hava olayı olarak şiddetli yağmura, دُرِّيٌّ lafzını ise sadece süs eşyası olan bir taşa indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün asıl cevheri kesintisiz, tazyikli ve besleyici bir akış ile tortusuz, katıksız bir berraklığın birlikteliğidir; bu bir hayat ve nur nizamıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİstiğfar ile gelen dünyevi refahın dinamik yapısı kavranamaz; nur ayetindeki kandilin statik bir cam fanus olduğu yanılgısına düşülür

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Manevi arınma (istiğfar) ile fiziksel ve iktisadi bereket arasındaki nedenselliği açıklayan anahtar köklerden biridir; ayrıca Kur'an'ın en merkezi temsil ayeti olan Nur ayetindeki ışımanın mahiyetini kurar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin kavimlerini tövbeye çağırdığı helak/kurtuluş bağlamlarındaki ayetlerde ve ilahi hakikatin tecelli ettiği misal ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın salt soyut bir zihin durumu olduğu zannını yıkar; ahlaki duruşun tabiat hadiseleri ve iktisadi refah üzerinde doğrudan bir akışkanlık ürettiğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSütün memeden basınçla fışkırması, göğün bol ve aralıksız yağmur salması, incinin lekesiz berraklıkla parıldaması.
  • Soyut anlamİlahi kaynaklı besleyici feyzin kesintisizliği, sürdürülebilir bereket ve tortusuz hakikat aydınlığı.
  • Sistematik karşılıkKaynağı tüketmeyen, aksine doğru işleyişle (istiğfar/adalet) akışı hızlanan döngüsel verimlilik mekanizması.
  • LaTeX modeliΦ=lim⁡Δt→0ΔQΔt⋅κ
  • LaTeX açıklamasıModelde Φ kesintisiz akış ve bereket debisini (derret), Q üretilen hayır, süt, yağmur veya sermaye miktarını, t zamanı ifade eder; ΔQΔt oranı birim zamandaki tazyikli çıkışı temsil ederken, κ akışın berraklık, arılık ve süreklilik katsayısını simgeler. Formül, kökün özü olan kesintisiz ve nitelikli akışkanlığı gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د