فيض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ي-ض5 sîga, 66 mücavir kök, 8 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غفرأَفِيضُواعينتُفِيضُونَتَفِيضُفيضدمعشهدأَفَاضَكفيعرفشأنثقل

KökSîga 5Ayet 8Sure 7Mücavir 66

▶ Ağı aç (3B)

فيض

ف - ي - ض

KÖK
  • 9 geçiş
  • 8 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Akın

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.889 harf
باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات ضفو: ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ. وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ. وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ. وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ: اذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.159 harf
فاضَ الخبرُ يَفيضُ واسْتفاضَ، أي أشاعَ. وهو حديثٌ مسْتَفيضٌ، أي منتشرٌ في الناس، ولا تقل مُسْتفاضٌ إلا أن تقول مُسْتفاضٌ فيه. وبعضهم يقول: اسْتَفاضوهُ فهو مُسْتَفاضٌ. ويقال: اسْتفاضَ الوادي شجراً، أي اتَّسع وكثر شجره. والمُسْتَفيضُ: الذي يسأل إفاضَةَ الماء وغيره. ودرعٌ مُفاضَةٌ: أي واسعةٌ. وامرأةٌ مُفاضَةٌ، إذا كانت ضخمة البطن. وفاضَ الماء يَفيضُ فَيْضاً وفَيْضوضَةً، أي كثُر حتَّى سال على ضفَّة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.997 harf
ض ف ( و ا ي ء ) ضفا ، ضيف ، فضا ، فيض ، فوض ، وفض ، وضف ، فضأ . ضفا : قال اللّيث : يقال : ضَفَا الشَّعَرُ يَضْفُو : إذا كَثُر . وشَعرٌ ضَافٍ ، وذَنَبٌ ضافٍ ، وأَنشد قوله : يضافٍ فوَيقَ الأرض ليسَ بأَعزَل ودِيمَةٌ ضافِية ، وهي تَضفو ضَفواً : إذا أَخْصبت الأرضُ منها . والضَّفْوُ : السَّعةُ والخَيْر والكَثْرة ، وأَنشدَ : إذا الهَدَفُ المعْزالُ صَوّبَ رأسَه وأَعجَبَه ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.030 harf
(باب الفاء والياء وما يثلثهما) (فيج) الفاء والياء والجيم يدلُّ على الإسراع. ومن ذلك الفَيْج وقد مضى ذكره، ويقال أصله الواو. والفائجة في الأرض: [متَّسع ما بين كلِّ مرتفعين من غِلظٍ أو رمل([1]) ]. (فيح) الفاء والياء والحاء كلمةٌ واحدة. فاح يفيح، إذا ثار. يقال ذلك في الرِّيح وغيرها. وفي الحديث: "الحمَّى من فَيح جهنم([2]) ". ويقال أصلُه الواو، وقد مضى. (فيخ) الفاء والياء والخاء كلمة. يقولون: أفاخ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR779 harf
- فاض الماء: إذا سال منصبا. قال تعالى: ﴿ترى أعينهم تفيض من الدمع﴾ [المائدة/83]، وأفاض إناءه: إذا ملأه حتى أساله، وأفضته. قال: ﴿أن أفيضوا علينا من الماء﴾ [الأعراف/50]، ومنه: فاض صدره بالسر. أي: سال، ورجل فياض، أي: سخي، ومنه استعير: أفاضوا في الحديث: إذا خاضوا فيه. قال: ﴿لمسكم فيما أفضتم فيه﴾ [النور/14]، ﴿هو أعلم بما تفيضون فيه﴾ [الأحقاف/8]، ﴿إذ تفيضون فيه﴾ [يونس/61]، وحديث مستفيض: منتشر، والفيض:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR944 harf
ف ي ض أرض ذات فيوض‏:‏ فيها مياه تفيض وأرض ماؤها فيضٌ وغيضٌ وحوض فائض‏:‏ يفيض من جوانبه لامتلائه وهذا مفيض الماء‏.‏ قال النابغة‏:‏ أسائلها وقد سفحت دموعي كأن مفيضهنّ غروب شنّ فألفيته فيضاً كثيراً عطاؤه جواداً متى يذكر له الحمد يزدد وفاض الخير فيهم أي كثر‏.‏ وفاض صدره من الغيظ‏.‏ قال‏:‏ شكوت وما الشكوى لمثلي عادة ولكن تفيض النفس عند امتلائها وفاضوا عليه‏:‏ غلبوه‏.‏ قال الأخطل‏:‏ أيشتمني ابن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.808 harf
فاض الماء والدَّمعُ ونحوهما يَفِيض فَيْضاً وفُيُوضةً وفُيُوضاً وفَيَضاناً وفَيْضُوضةً أَي كثر حتى سالَ على ضَفّةِ الوادي. وفاضَتْ عينُه تَفِيضُ فَيْضاً إِذا سالت. ويقال: أَفاضَتِ العينُ الدمعَ تُفِيضُه إِفاضة، وأَفاضَ فلان دَمْعَه، وفاضَ الماء والمطرُ والخيرُ إِذا كثر. وفي الحديث: ويَفيضُ المالُ أَي يَكْثُر من فاضَ الماء والدمعُ وغيرُهما يَفيض فَيْضاً إِذا كثر، قيل: فاضَ تدَفَّقَ، وأَفاضَه هو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR717 harf
* ف ي ض * * فاضَ * الخبر يفيض و * استَفاضَ * أي شاع وهو حديث * مستفِيضٌ * أي منتشر في الناس ولا تقل مستفاضٌ و * المُستَفيضُ * أيضا الذي يسأل * إفاضةَ * الماء وغيره و * فاضَ * الماء أي كثر حتى سأل على ضفة الوادي وبابه باع و * فَيْضُوضَةً * أيضا و * فاضَ * اللئام كثروا وفاض الرجل مات وبابه باع وجلس وفاضت نفسه أي خرجت روحه قاله أبو عبيد وأبو زيج والفراء وقال الأصمعي لا يقال فاض الرجل ولا فاضت نفسه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.250 harf
فاض الماء والدمع وغيرهما يفيض فيضا، وفيوضا، بالضم والكسر وفيوضة وفيضوضة وفيضانا ، بالتحريك، أي كثر حتى سال كالوادي . وفي الصحاح: على ضفة الوادي، ومثله في العباب. وفي الحديث: ويفيض المال أي يكثر. من فاض الماء. فاض صدره بالسر ، إذا امتلأ و باح به، ولم يطق كتمه، وكذلك النهر بمائه، والإناء بما فيه. فاض الرجل يفيض فيضا وفيوضا: مات، و كذلك فاضت نفسه ، أي خرجت روحه ، نقله الجوهري عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.571 harf
فَاضَ 1 فَاضَ ذ , (S, M, Mgh, &c.,) aor. يَفِيضُ, inf. n. فَيْضٌ (S, M, O, Msb, K) and فَيْضُوضَةٌ (S, O, K) andفُيُوضٌ (M, O, K) and فِيُوضٌ and فُيُوضَةٌ (M, K) and فَيَضَانٌ, (M, O, K,) It (water) overflowed: poured out, or forth, from fulness: (Mgh:) it (water, S, O, K, or a torrent, Msb) became abundant, (S, O, Msb, K and flowed from [over] the brink of the valley, (Msb,) or so as to flow
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.473 harf
فَاضَ فَاضَ ( y ) I ( n. ac. فَيْض 1 , فُيُوْض 27 , فُيُوْضَة 27t , فَيَضَاْن 36 , فَيْضُوْضَة فَيْضُوْضَة ), a. Overflowed, poured forth; was abundant; flowed, streamed; spread ( news ). b. [ Bi ], Disclosed, revealed ( secret ). c. ( n. ac. فَيْض 1 , فُيُوْض 27 ), Departed [ soul ); died. d. [ Min ], Went out, advanced, pushed on from. أَفْيَضَ أَفْيَضَ IV , a. Poured out. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.070 harf
فوض فَاضَ - يَفِيْضُ - أَفَاضَ - يُفِيْضُ فَاضَ - يَفِيْضُ + الوعاء أو الحوض: ينزح ويسيل ويخرج السائل منه فَاضَ - يَفِيْضُ + السائل أو الماء + من وعائه: ينزح ويسيل ويخرج السائل من الوعاء أو المجرى الذي يحويه نحو ما حوله: إما لأنه يزيد عن سعة واستيعاب المكان أو الإناء، أو أن الوعاء لا يستطيع حفظ السائل فيه لوجود عيب فيه أَفَاضَ - يُفِيْضُ: على
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler66 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دمع

    2 ortak ayet · Gözyaşı demektir

  2. شهد

    3 ortak ayet · Petekteki baldır

  3. عزب

    1 ortak ayet · Meraya salınmış sahibinden uzak develer

  4. عرف

    2 ortak ayet · Tanınan ile

  5. عين

    2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  6. حرم

    2 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  7. شأن

    1 ortak ayet · Suların dağ eteklerinde açtıkları yarık, hurma dikmek için…

  8. فضل

    2 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  9. رحم

    3 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  10. صغر

    1 ortak ayet · Küçük

  11. غفر

    2 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  12. ثقل

    1 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir

Geçtiği ayetler(8)

  1. … عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ …

    AktınızRabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.

  2. وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    Kendinizi kaptırdınızDünya ve ahirette Allah’ın lutfu ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız yaygaradan dolayı her halde size büyük bir azab dokunurdu.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفيض
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerسيل, صبب, خوض
Zıt Kökغيض
Çekirdek Özet 1Bir kabın, yatağın veya kalbin doluluk haddine ulaşıp içeriğini kendiliğinden ve coşkuyla dışarı taşırması
Çekirdek Özet 2Hacda kitlelerin sel gibi akması, gözün yaşla dolup taşması ve söze derinlemesine veya kontrolsüzce dalınması
Çekirdek Özet 3Birikimin eşik değeri aşarak yayılıma ve kolektif veya duygusal bir taşkına dönüşmesi prensibi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel su akması zannedip kitle intikali ve söze dalmadaki içsel doluluk ve taşkınlık dinamiklerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فيYayılma, geri dönme, genişleme ve sınırın ötesine esneme hareketidir; nitekim gölgenin uzayıp dönmesini anlatan فيأ ve gövdenin hantallaşıp yayılmasını bildiren فيل köklerinde bu genişleme ve hacimlenme karakteri görülür.ضBünyedeki basınç, sürtünme ve sınır aşma baskısı eklenerek genişleme hareketi kapalı bir hacmin dolup dışarı fışkırması ve sınırlarını aşarak coşkuyla akması biçiminde özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, kenar, dışa vurumKabın veya kaynağın ağız kısmını, dış ortama açılan eşiği ve dışarı salınmayı simgeler.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma, süreklilikEşiğe ulaşan hareketin dinamik bir uzanışla ve kesintisiz bir akışla ilerlemesini temsil eder.
ضYan taraf, olta, tazyik (türetilmiş imge)İçerideki kütlenin çeperlere yaptığı baskıyı, sıkışmayı ve kenarlardan taşma basıncını ifade eder.
فيضAğızdan basınçla ve kesintisizce dışarı taşmaBir haznenin doluluk sınırına ulaştıktan sonra ağzından dışarıya doğru tazyikle ve engellenemez bir süreklilikle boşalması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kabın ya da su havuzunun suyla dolup kenarlarından taşması; nehrin yatağına sığmayarak kıyılarına yayılması; devenin geviş getirirken lokmasını göğsünden ağzına bir defada coşkuyla fırlatmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair kumar oklarını elinden serbest bırakıp dağıttığında veya nehir taştığında bu kök kullanılmıştır. İbn Fâris'in aktardığı beytinde şair kumar oklarını dağıtan kişiyi şöyle anlatır: وكأنَّهنَّ رِبابة وكأنَّه / يَسَرٌ يُفِيض على القِداح ويَصدعُ
Erken Arapça kullanımNâbiğa ez-Zübyânî gözyaşlarının boşalmasını eski su kırbalarının dökülmesine benzeterek şu mısraı söyler: أسائلها وقد سفحت دموعي / كأن مفيضهنّ غروب شنّ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Asās al-Balāġa.

Sami etimolojik katman

Arapça kök فيض, dolup taşma, kabarmak ve geniş bir alana yayılmak semantik ekseninde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede bu kök, fonetik olarak /ṣ/ ve /ḍ/ ses denklikleri bağlamında פוץ (p-w-ṣ / pwṣ) ve פיץ (p-y-ṣ) biçimleriyle paralellik arz eder; bu biçimler etrafa dağılmak, saçılmak, suların fışkırıp taşması anlamını taşır (örneğin pınarların dışarıya taşmasını ifade eden kullanımlar). Ge'ez (Etiyopya) dilinde de yayılma ve saçılma anlamı taşıyan köklerle uzaktan akrabadır. Arapçada kök, yalnızca bir dağılma değil, mutlaka öncesinde bir "dolma/tamamlanma" halini ve ardından gelen "engellenemez akışı" ifade edecek biçimde özelleşmiş ve kurumsallaşmıştır. Bu durum kökün Arapça içindeki semantik matrisinin hidrolik bir dolma-taşma mekanizmasına dayandığını teyit eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSu, gözyaşı, mal ve kitle akışıSuyun kap kenarından aşması somut imgesinden insan topluluklarının intikaline ve söze yoğun dalışa doğru genişleyen düzenli soyutlama hattı.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פוץ / פיץ kökleriSuyun ve kalabalıkların etrafa saçılması, pınarların taşması ve yayılma semantiği ile örtüşen fonetik ve anlamsal soydaşlık.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği olan bir veri tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar and Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فيضAnlamlıDolup taşmak, akmakKabın, nehrin dolup kenarlarından dökülmesi; insanların sel gibi akması.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
فضيAnlamlıGenişlemek, boşalmakAlanın veya mekanın geniş ve engelsiz hale gelmesi, boşluk oluşması.Kur'an'da geçmez; hedef kökle yayılma ve sınırın kalkması yönünden ilişkilidir.
يفضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmeldir.
يضفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmeldir.
ضفيAnlamlıBollaşmak, sarkmakElbisenin veya saçın bol olup yere kadar uzanması, fazlalaşması.Kur'an'da geçmez; bolluk ve taşkınlık nüansı taşır.
ضيفAnlamlıSığınmak, meyletmekBirinin yanına inmek, meyledip yönelmek; misafir olmak.Kur'an'da geçer; kenara yanaşma ve sınır ilişkisi kurma anlamı taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فيضMerkezDolup taşmak, coşkuyla akmakBir kap veya sınır dolduktan sonra kendiliğinden ve tazyikle dışarı boşalmayı anlatır.Hem maddî sıvıların hem kitlelerin ve sözlerin taşkınlığını ifade eder.
سيلKomşuYatakta akmakÖncesinde bir doluluk ve taşma şartı aranmaksızın sıvının bir meyil boyunca akmasını ifade eder.Suyun tabiî akışıdır; فيض ise sınır aşımı ve doluluk sonrasıdır.
صببKomşuYukarıdan boşaltmakFailin iradeli bir fiille sıvıyı bir yöne dökmesini bildirir; taşma zorunlu değildir.Dışarıdan müdahaleyle dökmektir; فيض içten gelen tazyikle taşmadır.
خوضKomşuSuya veya söze dalmakSuyun içine adım atıp yürümek ve söze bilinçsizce dalıp batmak anlamı taşır.فيض sözün dışarı taşması ve yayılması iken, خوض bataklığa dalar gibi içine girmektir.
غيضZıtSuyun çekilmesi, eksilmekSuyun yerin dibine çekilmesi, azalması, eksilmesi ve yutulması halidir.Varlığın ve akışın tükenişidir; klasik ifadede azlık için غيض çokluk için فيض denir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفيضDolup taşmak, akın etmekKabın dolup taşması, insan selinin boşalması ve söze kontrolsüz dalınması.Kesin
LatinceEffundere, redundareDışarı akıtmak, taşmakRedundare dalgalanıp taşmayı, effundere dökmeyi karşılar; kitle akını boyutu zayıftır.Güçlü
İngilizceOverflow, surge, gushTaşmak, akın etmek, coşmakOverflow dolup taşmayı, surge kitle halindeki dalgalanmayı karşılar; kelamî feyz boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaÜberlaufen, strömenTaşmak, akın etmekÜberlaufen haznenin taşmasını, strömen kitlesel akışı verir; içsel taşkınlık nüansı eksik kalır.Güçlü
FransızcaDéborder, affluerTaşmak, akın etmekDéborder sınırın aşılmasını, affluer kitlelerin bir yere akmasını karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَفَضْتُمْ / أَفِيضُوا / أَفَاضَHacda kitlelerin Arafat ve Müzdelife'den sel gibi akmasıİbadet ve menasik bağlamında büyük insan kitlelerinin tek bir dalga halinde hareket etmesi; Bakara 2:198, Bakara 2:199.
تَفِيضُGözlerin yaşla dolup kendiliğinden taşmasıDerin vecd, hakikati tanıma veya cihattan geri kalmanın hüznüyle ağlama; Mâide 5:83, Tevbe 9:92.
تُفِيضُونَ / أَفَضْتُمْSöz veya dedikoduya taşkınca, kontrolsüzce dalmakToplumsal iftira veya ilahi ayetler hakkında sorumsuzca lakırdıya girişme bağlamı; Yûnus 10:61, Nûr 24:14, Ahkāf 46:8.
أَفِيضُواNimet ve suyun yukarıdan bolca akıtılması talebiCehennem ehlinin cennet ehlinden su veya rızıktan üzerlerine boşaltmalarını istemesi; A'râf 7:50.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSudûr ve tecelli nazariyesiVarlığın Allah'ın cömertliğinden bir feyz olarak çıkıp çıkmadığı, el-feyzü'l-ilâhî kavramı ve sudûr teorisinin tevhidle bağdaşımı tartışılmıştır.Varlığın ve bilginin tükenmez bir kaynaktan coşkunca taşması.
FıkıhHac menasiki ve ifâza tavafıArafat'tan Müzdelife'ye intikalin vakti, ifâza tavafının (ziyaret tavafı) rükün oluşu ve kadının özel durumundaki ifâza hükümleri işlenir.Kitle intikali ve hac ibadetinin ana tahliyesi.
Tefsirİfk hadisesi ve hakikati dinleyen gözlerin haliNûr suresindeki ifâda fiilinin dedikodunun toplumsal yayılımını, Mâide suresindeki ifadenin ise içsel samimiyetin dışa vurumunu nasıl tasvir ettiği açıklanır.Bilinçli-bilinçsiz sözel taşma ve samimi duygusal taşkınlık.
HadisAhir zaman zenginliği ve cömertlikMalın dolup taşması (ve yefîdu'l-mâl) ve Hz. Peygamber veya sahabeler için "feyyâd" (son derece cömert) vasfının kullanılması.Sınır tanımayan maddi ve manevi cömertlik, servet bolluğu.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHac ibadeti ve kitle ibadetiKolektif ifâzaAyrışmayı yok eden bütünsel hareketİbadet edenlerin sınıf ve kabile farkı gözetmeksizin tek bir su kütlesi gibi aynı anda harekete geçmesi.Kesin
İlmiHakikatin idraki ve marifetİdrak taşkınlığıİçselleşen bilginin dışa vurumuHakikatle karşılaşan nefsin dolması ve bilginin gözyaşı veya eylem olarak dışarıya taşması.Güçlü
SiyasiKamuoyu ve toplumsal kitle psikolojisiKitle dalgalanmasıToplumsal enerjinin mobilize olmasıİddia veya ideolojiler etrafında halk kitlelerinin denetimsiz biçimde söze ve harekete dalması.Güçlü
İktisadiServet ve refah dolaşımıLikidite taşkınlığıDarlık ve kıtlığın aşılmasıKaynakların belirli bir merkezde birikip nihayet tüm topluma yayılarak ihtiyaç sahiplerine akması.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHidrodinamik deşarj ve kritik eşik taşması (overflow)Bir rezervuarın kapasite sınırını aşmasıyla enerjinin veya sıvının kontrolsüz, serbest ve türevsel bir hızla dış ortama yayılması mekanizması.Kesin
Beşeri bilimlerKolektif davranış ve katarsisSosyolojide kitlelerin ortak bir güdüyle eşzamanlı mobilize olması; psikolojide bastırılan duyguların dolup dışa boşalması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca felsefi-tasavvufi bir "feyz/ilham" kavramına veya basit bir "su dökülmesi" manasına hapsedilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da hacdaki organize kitle akışını, içsel duygu doluluğunun gözyaşına dönüşmesini ve dillerin dedikoduya sorumsuzca dalmasını içeren çok boyutlu bir taşkınlık mekanizmasını kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHacdaki ifâza emrinin ritüel boyutunu kavrayamamak; ifk hadisesindeki dil taşkınlığını basit bir konuşma sanıp toplumsal yıkıcılığını hafifsemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel hem zihinsel hem de toplumsal süreçlerde "doluluktan doğan kaçınılmaz taşma" prensibini nasıl tek bir kökle inşa ettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hac ibadetinin zirve anını anlatan Bakara suresi, nifak ve ifk psikolojisini deşen Nûr ve Yûnus sureleri ile hidayet karşısındaki samimi teslimiyeti tasvir eden Mâide suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Haccın durağan bir merasim değil, kitlelerin ortak bir hidrolik güç gibi aktığı dinamik bir intikal olduğunu; ifk gibi suçların ise plansız bir lafazanlık taşmasıyla yayıldığını göstererek ayetlerin sosyopsikolojik boyutunu netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir haznenin veya kabın doluluk eşiğini aşarak içindekini serbestçe, tazyikle ve kesintisizce dışarıya akıtmasıdır.
  • Soyut anlamBirikmiş bir halin, duygunun, kitlesel gücün veya düşüncenin artık zaptedilemeyerek dış dünyaya kontrolsüz veya muazzam bir hacimle yayılmasıdır.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelinin kapasite sınırını aşması sonucu oluşan dinamik deşarj ve kitle intikalidir.
  • LaTeX modeliC(t)≥Cmax⁡  ⟹  dQdt>0
  • LaTeX açıklamasıC(t) sistemin zaman içindeki doluluk seviyesini, Cmax⁡ ise sınır kapasitesini gösterir. Doluluk kapasite eşiğini aştığı anda sistem dışına doğru pozitif bir akış debisi (dQ/dt>0) meydana gelir; bu durum فيض kökünün haznenin dolup dışarı taşması hareketini tam olarak modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف