خوض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-و-ض8 sîga, 59 mücavir kök, 9 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وعدقعدحبطنَخُوضُحدثخوضخَوْضٍخَوْضِهِمْلعبوذرلقيوَخُضْتُمْنسيهزأقرطسكثر

KökSîga 8Ayet 9Sure 7Mücavir 59

▶ Ağı aç (3B)

خوض

خ - و - ض

KÖK
  • 12 geçiş
  • 9 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

Havz (hı) : Havuz demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Havz (hı) : Havuz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR630 harf
باب الخاء والضاد وو ا ي ء معهما خ و ض، و خ ض، و ض خ، ض و خ مستعملات خوض: خُضْتُ الماء خَوْضاً وخِياضاً، واختضُتُ، وخَوَّضُتُ تَخويضاً أي: مَشَيْتُ فيه. والخَوْضُ: اللبس في الأمر. والخَوْض من الكلام: ما فيه الكذب والباطل. والمِخْوَضُ: المجدح الذي تخُوضُ به السويق. وخض: الوَخْضُ: طَعْنٌ غير جائف. وضخ: المُواضَخَةُ: التباري والمبالغة في العدو، قال: تُواضِخُ التَّقريبَ قِلْواً مِحْلَجا وأصله في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR435 harf
خُضْتُ الماءَ أَخوضُهُ خَوْضاً وخِياضاً. والموضعُ مَخاضَةٌ، وهو ما جازَ الناسُ فيها مُشاةً وركباناً. وجمعها المَهاضُ، والمَخاوِضُ أيضاً. وأَخَضْتُ في الماء دابَّتي. وأَخاضَ القومُ، أي خاضَتْ خيلُهم الماءَ. وخُضْتُ الغَمَراتِ: اقتحمتُها. ويقال: خاضَهُ بالسيف، أي حرَّك السيفَ في المضروب. وخَوَّضَ في نجيعه، شدِّد للمبالغة. والمِخْوَثَ للشراب كالمِجْدَحِ للسويق. يقال: خُضْتُ الشرابَ. وخاضَ القومُ في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.518 harf
(باب الخاء والواو وما يثلثهما) (خوي) الخاء والواو والياء أصلٌ واحد يدلُّ على الخُلوِّ والسُّقوط. يقال خَوَتِ الدّارُ تخوي. وخَوَى النّجم، إذا سقَط ولم يكنْ عند سقوطه مَطر؛ وأخْوَى أيضاً. قال: وأَخْوَتْ نَجُومُ الأخْذِ إلاّ أنِضَّةً *** أنِضَّةَ محْلٍ ليس قاطِرُها يُثْرِي([1]) وخَوَّتِ النّجومُ تخوِيةً، إذا مالت للمَغِيب. وخَوَّتِ الإبلُ تخويةً، إذا خُمِصَتْ بُطونُها. وخَويت المرأةُ خَوَىً،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR391 harf
- الخوض: هو الشروع في الماء والمرور فيه، ويستعار في الأمور، وأكثر ما ورد في القرآن ورد فيما يذم الشروع فيه، نحو قوله تعالى: ﴿ولئن سألتهم ليقولن: إنما كنا نخوض ونلعب﴾ [التوبة/65]، وقوله: ﴿وخضتم كالذي خاضوا﴾ [التوبة/69]، ﴿ذرهم في خوضهم يلعبون﴾ [الأنعام/91]، ﴿وإذا رأيت الذين يخوضون في آياتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا في حديث﴾ [الأنعام/68]، وتقول: أخضت دابتي في الماء، وتخاوضوا في الحديث: تفاوضوا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR574 harf
خ و ض خاض الماء خوضاً وخياضاً وخوضة‏.‏ واقتحم المخاضة‏.‏ وأخضته دابتي وأخاضوا الماء إذا خاضوه بدوابهم وخاوضته في الماء‏.‏ وخضت السويق بالمخوض‏:‏ جدحته وخوّضته‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ خاضـوا فـي الحديـث وتخاوضوا فيه‏.‏ وهو يخوض مع الخائضين أي يبطل مع المبطلين ‏"‏ وهم في خوض يلعبون ‏"‏ وخضته بالسيف إذا وضعته في أسفل بطنه ثم رفعته إلى فوق وخضـت بقدحـي فـي القـداح‏:‏ ألقيتـه فيهـا‏.‏ وخاوضـه فـي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.355 harf
خاض الماءَ يَخُوضه خَوْضاً وخِياضاً واخْتاضَ اخْتِياضاً واخْتاضَه وتَخَوَّضَه: مَشَى فيه؛ أَنشد ابن الأَعرابي: كأَنه في الغَرْضِ، إِذْ تَرَكَّضَا، دُعْمُوصُ ماءٍ قَلَّ ما تَخَوَّضَا أَي هو ماء صافٍ، وأَخاضَ فيه غيره وخَوَّضَ تَخْويضاً. والخَوْضُ: المَشْيُ في الماء، والموضع مَخاضةٌ وهي ما جازَ الناسُ فيها مُشاةً ورُكْباناً، وجمعها المَخاضُ والمَخاوِضُ أَيضاً؛ عن أَبي زيد. وأَخَضْتُ في الماء
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR264 harf
* خ و ض * * خَاضَ * الماء من باب قال و * خِيَاضاً * أيضا بالكسر والموضع * مَخَاضَةٌ * وهو ما جاز الناس فيه مشاة وركبانا وجمعها * مَخَاضٌ * و * مَخَاوِضُ * و * أخَاضَ * في الماء دابته و * خَاضَ * الغمرات اقتحمها وخاض القوم في الحديث و * تَخَاوَضُوا * أي تفاوضوا فيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.443 harf
خاض الماء يخوضه خوضا وخياضا ، بالكسر: دحله ومشى فيه، كخوضه تخويضا، واختاضه . خاض بالفرس: أورده الماء كأخاضه إخاضة، الأخير عن أبي زيد، كذلك خاوضه فيه مخاوضة كما في الأساس. خاض الشراب في المجدح: خلطه وحركه، وكذلك خوضه، قال الحطيئة يصف امرأة سمت بعلها: وقالت شراب بارد فـاشـربـنـه ولم يدر ما خاضت له في المجادح من المجاز: خاض الغمرات يخوضها خوضا:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.286 harf
خَاضَ المَآءَ 1 خَاضَ المَآءَ خاض المآء , aor. يَخُوضُ, inf. n. خَوْضٌ (S, A, Msb, K) and خِيَاضٌ, (S, A, K,) [He waded, or forded, through the water;] he passed through the water walking or riding: (S:) or he entered into the water; (A, K;) as also ↓ خَوَّضَهُ, (K,) inf. n. تَخْوِيضٌ; (TA;) [or this latter has an intensive signification, as it is said to have in a phrase below;] and ↓ اختاضهُ:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR575 harf
خَاض خَاض ( w ) U ( n. ac. خَوْض [ 1 ] , خِيَاض [ 23I ] ), a. Entered, plunged into; waded through, forded ( water ). b. Mixed, stirred up. c. [ Fī ], Engaged in ( conversation ). d. Braved, risked. خَاْوَضَ خَاْوَضَ III , أَخْوَضَ IV , a. Made to enter, plunge into. b. see V . تَخَوَّضَ تَخَوَّضَ V a. [ Fī ], Entered, plunged into; engaged in ( conversation ). تَخَاْوَضَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.018 harf
خوض خَاضَ - يَخُوْضُ - خَوْض - خائِض - خائِضِيْن خَاضَ- يَخُوْضُ + كائن + في شيء: يدخل في داخل الشيء ثم يتحرك داخله: يدخل في داخل الشيء ثم يتحرك داخله بشكل عشوائي محركاً إياه ومغيراً من سكونه وبنيته، وذلك من غير هدف واضح خَاضَ- يَخوْضُ+ كائن + في أمر: يدخل فيه برأيه وفكره فيحركه ويبدله ويعبث فيه ويغير في بنائه ومحتواه ودلالته بشكل عشوائي
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler59 mücavir (80 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لعب

    5 ortak ayet · Oynarlar

  2. وذر

    3 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  3. قعد

    2 ortak ayet · Temel demektir

  4. هزأ

    2 ortak ayet · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…

  5. حدث

    2 ortak ayet · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…

  6. مع

    3 ortak ayet · Beraber

  7. قرطس

    1 ortak ayet · Kağıt

  8. وعد

    2 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  9. لقي

    2 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  10. غير

    2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  11. حبط

    1 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir

  12. كثر

    2 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

Geçtiği ayetler(9)

  1. … يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ …

    DalarlarO, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.

  2. … رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ …

    DalarlarAyetlerimizi çekişmeye dalanları gördüğün vakit; onlar başka bir söze geçinceye kadar, kendilerinden yüzçevir. Eğer şeytan sana unutturursa; hatırladıktan sonra, artık zalimler güruhu ile oturma.

  3. فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

    DalarlarBırak onları, kendilerine vaadedilen güne ulaşıncaya kadar dalsınlar, oyalanıp dursunlar.

  4. فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

    DalarlarBırak onları, kendilerine vaadolunan güne kavuşuncaya kadar dalıp oynasınlar.

Sîga sayfası: الْخَائِضِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخوض
YapıÜçlü (ecvef)
Özel DurumOrta harfi illetli (و)
Bağlamsal Yakın Köklerغوص, لعب, لغو
Zıt Kökكفف
Çekirdek Özet 1Bir sıvıya, suya veya çamura pervasızca ve ayağıyla basarak girmek, içinde ilerlemek ve suyu bulandırmak
Çekirdek Özet 2Kur'an'da ciddiyetten uzak, mesnetsiz, alaycı ve batıl sözlere veya durumlara düşüncesizce kapılıp dalmak
Çekirdek Özet 3İlahi sınırları ve zihni sorumluluğu hiçe sayarak toplumsal bir çözülme ve lakaytlık girdabına sürükleniş
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca sıradan bir sohbet veya fikir teatisinden ibaret sanılması; oysa kavramın bilinçli bir laubalilik, hakikati hafife alma ve manevi çözülmeyi içermesi gerçeğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خوBoşluk, oyukluk, içeriye nüfuz etme ve dayanaksızlık (karşılaştırınız: خور gevşeklik ve dirençsizlik, خوف emniyetsizlik ve iç boşalması, خول boşluğu dolduracak mal veya hizmetçi kılma, خون emanette gedik açma, خوي karnın veya mekanın boş kalması)ضEklenen kalın ve yayılma karakterli harf, boşluğa yalnızca girmeyi değil, sıvı veya dirençli bir kütlenin içerisine gövdeyle ve ayakla basıp ortalığı yararak, çalkalayarak ve bulandırarak pervasızca ilerleme boyutunu kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit ve duvar yarığı (türetme: ح imgesinden ses sürtünmesiyle ayrılma)Bir sınıra, duvara veya korunaklı bir yüzeye sürtünerek onu aşma, engelde bir gedik ve çatlak açma hareketidir.
وÇengel, çadır kazığıBir alana bağlanma, içine kenetlenme, doğrudan tutunma ve yönelme kuvvetidir.
ضSıkışma ve baskı (türetme: ص imgesinden yayılma etkisiyle ayrılma)Genişleyen bir yüzey üzerinde baskı kurma, nesneyi ezerek içine nüfuz etme ve yayılma eylemidir.
خوضEngeli yararak içeriye bağlanma ve baskıyla yayılmaKoruyucu sınırı çiğneyip bir ortama (suya, çamura veya söze) dirençsizce ve pervasızca girmek, o ortamın içinde çalkantı ve baskı oluşturarak derinleşmektir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin suya veya balçığa ayaklarıyla dalıp içinde yürümesi, hayvanın suya sokulması ve çorba veya sevik bulamacının tahta kaşıkla karıştırılmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıİbnü'l-A'râbî'nin aktardığı beyitte ayak değmemiş ve bulanmamış saf su tasvir edilirken kökün erken fiziksel kullanımı şöyle geçer: كأَنه في الغَرْضِ، إِذْ تَرَكَّضَا، / دُعْمُوصُ ماءٍ قَلَّ ما تَخَوَّضَا
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde kamu malının meşru sınırları aşarak sorumsuzca ve keyfi biçimde harcanmasını yeren şu ifadede yer almıştır: رُبَّ مُتَخَوِّضٍ في مال اللّه تعالى

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça خوض kökü, merkezi Sami dillerinde bir sıvının veya dirençsiz ortamın içine fiziksel olarak girmek ve onu yarmak eylemini temsil eden iç Arapça gelişimi güçlü bir köktür. Kökün iki harfli çekirdeği olan Afro-Asyatik *ḫw- / *ḥw- katmanı; oyukluk, iç boşluğu, alana nüfuz etme ve bir maddenin içine girme anlamlarını taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) kök doğrudan üçlü olarak bu morfolojik dizilimde yaygın bir fiil oluşturmaz; buna karşılık Arapçada kök, göçebe yaşamın gerektirdiği akarsulardan yaya veya binek sırtında geçme mecburiyeti (nehir geçidi anlamındaki مخاضة kelimesinde olduğu gibi) doğrultusunda son derece somut ve işlevsel bir yer edinmiştir. Fonetik açıdan son harf olan ض sesi, Güney Sami / Arap sahasına özgü lateralize sürtünmeli karakteriyle, suya temas anındaki baskıyı, püskürmeyi ve çalkantıyı dile yansıtan bir ses-anlam uyumu (onomatopoeia eğilimi) sergiler. Kök, ilksel bedensel tecrübeden (sığ suda paçaları sıvayıp yürüme) süratle zihni ve ahlaki bir eğilime (bir meseleye ölçüsüzce, tedbirsizce ve lakaytça dalma) doğru semantik genişleme kaydetmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSuda yürüme ve bulamaç karıştırmaBedensel olarak suya dalıp çalkalama eyleminden, söz ve fikir ortamına tedbirsizce dalma mecazına geçmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişki*ḫw- ikili kök çekirdeğiKuzeybatı Sami dillerindeki boşluk ve yarık anlamı, Arapçada üçüncü harfin eklenmesiyle sıvıyı yarma biçiminde özelleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilime ait doğrudan kanıtlanmış ortak kök tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خوضAnlamlıSuya ve söze dalmakSıvı veya mesnetsiz söz içine pervasızca girip çalkantı yapmakKur'an'da geçer; hedef kök
خضوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
وخضAnlamlıHafif batırmaMızrak veya iğne gibi bir aleti derine gitmeyecek şekilde hafifçe saplamakKur'an'da geçmez; hedef kökteki tam dalışa karşı yüzeysel batırma
وضخAnlamlıYarışarak su çekmeKuyudan hızlıca su çekmede yarışmak veya atların koşuda birbirini geçmeye çalışmasıKur'an'da geçmez; su ile temas ve hareket ortaklığı taşır
ضخوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
ضوخAnlamlıYer adı / çöl arazisiÇölde yerleşik belirli bir mevki ve çukur alan için kullanılırKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خوضMerkezPervasızca ve lakaytça dalmakSuya veya söze derinlik hesabı yapmadan, sorumluluk duymadan ve alaycı bir üslupla girmektir.Bedensel dalıştan zihni sorumsuzluğa uzanan pervasız giriş
غوصKomşuDerine inmek, dalgıçlık yapmakغوص bir hedefe, inciye veya derin gerçeğe ulaşmak maksadıyla bilinçli olarak dibe inmektir; خوض ise hedefsizce, laubalice ve ortamı bulandırarak bata çıka yürümektir.Bilinçli ve gayeli derinleşme
لعبKomşuOyun oynamak, ciddiyetsizlikلعب hakikati bir eğlence nesnesi yapmaktır; خوض ise o oyun ortamının ve dedikodunun içine bizzat gömülüp sürüklenmektir.Ciddiyeti terk edip oyalanma
لغوKomşuBoş ve anlamsız sözلغو sözün içeriğinin değersiz ve hükümsüz olmasıdır; خوض ise o değersiz söz akıntısına kendini bilerek kaptırmaktır.Hükümsüz ve beyhude söz
كففZıtEl çekmek, geri durmak, engellemekكفف kendini sakınarak bir eylemin, ortamın veya sözün dışında tutmak, hududu korumaktır; خوض ise hududu çiğneyip içeriye ölçüsüzce dalmaktır.İradeyle sınırda durma ve korunma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخوضSuya veya batıl söze sorumsuzca dalmakSıvı içinde ayak basarak ilerleme ve mecazen hakikati hafife alarak laubali tartışmalara kapılmaKesin
LatinceTemere ingredi, immergereDüşüncesizce girmek, içine batmakFiziksel batışı karşılar; ancak Arapçadaki alaycılık ve dedikoduya bulanma nüansını tam yansıtmazGüçlü
İngilizceTo wade into, to plunge into, to dabble inSuya bata çıka girmek, sorumsuzca dalmakFiziksel olarak su içinde yürüme ve mecazi olarak bir konuya yetkisizce ve ciddiyetsizce bulaşma yönünü iyi karşılarGüçlü
AlmancaWaten, sich einlassen aufSuda bata çıka ilerlemek, kendini kaptırmakHem fiziksel suda yürümeyi hem de olumsuz bir işe düşüncesizce karışmayı ifade ederGüçlü
FransızcaPatauger, s'ingérer frivolementÇamurda/suda debelenmek, havai biçimde karışmakSuyun içinde debelenme ve ciddiyetsizce bir tartışmanın içine gömülme anlamlarını birleştirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَخُوضُونَ / يَخُوضُواAyetlerle alay etme ve inkâr sözlerine dalmaMüşriklerin ve münafıkların vahyi hedef alan alaycı meclisleri ve müminlere bu meclisleri terk etme emri bağlamında (En'âm 6:68, Nisâ 4:140)
خَوْضِهِمْ / خَوْضٍGaflet, avunma ve oyalanma girdabıİnkârcıların peygamberi yalanlarken kendi kurdukları asılsız zihni dünyada eğlenip günlerini tüketmeleri bağlamında (En'âm 6:91, Tûr 52:12, Zuhruf 43:83, Meâric 70:42)
نَخُوضُCiddiyetsizlik mazereti arkasına sığınmaTebük Seferi esnasında münafıkların dini hafife alarak sadece lafa daldıklarını ve eğlendiklerini öne sürmeleri bağlamında (Tevbe 9:65)
خَاضُوا / وَخُضْتُمْGeçmiş inkârcıların yıkımına sürükleyen günah ortaklığıÖnceki kavimlerin servet ve güçlerine aldanıp batıla dalışlarının sonraki inkârcılar tarafından körü körüne taklit edilmesi bağlamında (Tevbe 9:69)
نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَAhirette toplumsal günah akıntısına kapıldığını itiraf etmeCehennemliklerin Saqar'a düşüş gerekçeleri arasında zikrettikleri, batıla dalan kalabalıklara düşüncesizce katılma itirafı bağlamında (Müddessir 74:45)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAyetlerle alay ve ilahi sıfatlar hakkında mesnetsiz tartışmalarDini nassları aklı ve nüzul bağlamını gözetmeksizin polemik konusu yapmanın imana zararı ve küfür meclislerinde oturmanın hükmü tartışılmıştır.Mesnetsiz polemik ve istihza ile dinden çıkış riski
FıkıhMüfsit meclislerde bulunma ve kamu malını harcamaGünah işlenen, ayetlerle alay edilen ortamlardan fiziksel olarak ayrılma vücubiyeti ve devlet malına haksızca el uzatmanın (تخوض في مال الله) haramlığı işlenmiştir.Münkeri engelleme veya terk etme mükellefiyeti
Tefsirلعب ve خوض birlikteliğiMüfessirler kökün asıl anlamı olan suda yürümeyi nasslara taşıyarak, batıl söze dalmanın zihni bir çamurda debelenmek olduğunu ve hakikatten kopuş getirdiğini vurgulamıştır.Batıla batma, ciddiyetsizlik ve zihni savrulma
HadisDilin afetleri ve idari tasarruflarKişinin cehennemin dibine yuvarlanmasına yol açacak düşüncesizce söylediği sözler ve yetkililerin beytülmali keyfince tüketmesi bu kökle yerilmiştir.Hesapsız tasarruf ve kontrolsüz söz sarfı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve inanç esasları karşısındaki tutumİstihza ve lakaytlıkManevi koruma kalkanını kırmaDini hakikatleri tefekkür yerine alay ve ciddiyetsizlikle tüketerek kalbi hakikate kapatır.Kesin
İlmiBilgi üretimi ve müzakere ahlakıSpekülasyon ve cehalet polemiğiHakikat arayışını bulandırmaDelilsiz, metodolojisiz ve mesnetsiz iddialarla epistemik zemini çamura dönüştürür.Kesin
SiyasiToplumsal kamuoyu ve kitle psikolojisiPopülizm ve dezenformasyon akıntısıMeşruiyeti ve kamusal aklı çökertmeToplumu ortak ahlaki hedeflerden koparıp dedikodu ve sorumsuz laf kalabalığı ile yönlendirir.Güçlü
İktisadiKamu maliyesi ve mülkiyet sınırlarıBeytülmali suistimal ve israfMülkiyet emniyetini zedelemeKamusal kaynaklara meşru hak ve sınır gözetmeksizin pervasızca el uzatıp keyfi harcama yapmaktır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar mekaniğinde türbülans ve viskoz direnç kaybıDüzenli ve laminer bir akış içine dışarıdan kaba bir kütlenin hızla girmesiyle akış çizgilerinin bozulması, sistemde girdapların oluşması ve enerjinin kaotik biçimde dağılması hareketidir.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide sürü davranışı ve kamusal müzakerenin erozyonuBireylerin rasyonel ve ahlaki eleştiri süzgeçlerini kapatarak topluluk içinde üretilen dedikodu, linç ve laubalilik dalgasına iradesizce kapılması, kamusal aklın yerini kaosa bırakmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca günahsız bir çene çalma, sıradan arkadaş sohbeti veya herhangi bir konuda serbest fikir beyanı olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, daima meşru sınırların dışına taşan, vahyin vakarını ve ciddiyetini hedef alan, hakikati alaya alan ve bireyi manevi felakete sürükleyen kolektif bir batıla batış hareketini ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüminin vahiy ve değerler aleyhine yürütülen ideolojik operasyonlar, dezenformasyon ve alay meclisleri karşısında takınması gereken mesafeli ve ilkeli tavrı kaybederek, bu ortamlara hoşgörü kisvesi altında ortak olması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hakikate yaklaşımda talep ettiği zihni vakar, sorumluluk bilinci ve ciddiyet tavrının tam zıddını ortaya koyar; batılın en tehlikeli yayılma yolunun açık düşmanlıktan ziyade lakaytlık, alaycılık ve laf kalabalığı olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojisini ifşa eden ayetlerde (Tevbe 9:65-69), vahyin ilk muhataplarına müşrik propagandası karşısında tavır belirten emirlerde (En'âm 6:68, Nisâ 4:140) ve ahiret sorgusunda helakin sebeplerini sayan pasajlarda (Müddessir 74:45) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikati tahrif etmenin sadece teorik inkârla değil, asıl olarak onu ciddiye almamak, oyun ve eğlenceye dönüştürmek ve toplumsal laubaliliğin bir parçası olmak suretiyle gerçekleştiğini göstererek konformist algıyı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyakları sıvayarak suya, çamura veya bataklığa pervasızca girmek, içinde yürümek ve ortamı bulandırarak çalkalamak.
  • Soyut anlamVahiy, hakikat ve ahlaki sınırlar karşısında ciddiyetsiz bir tavır takınarak, alaycı, mesnetsiz ve batıl söz akıntılarına iradesizce dalıp kaybolmak.
  • Sistematik karşılıkEpistemik ve ahlaki sınırların çiğnenmesiyle ortaya çıkan kamusal akıl kaybı, meşruiyet çözülmesi ve kitlesel yozlaşma hali.
  • LaTeX modeliM=lim⁡Δt→0∫t0t1(∇×vbatıl)⋅n dt⋅[1−Θ(C−Ckritik)]
  • LaTeX açıklamasıFormülde vbatıl terimi batıl ve asılsız sözlerin oluşturduğu akış alanının hız vektörünü, ∇×vbatıl bu akışın etrafını içine çeken türbülans ve girdap yoğunluğunu temsil eder. n yüzey normali üzerinden alınan integral, bireyin bu kaotik akıntıya kapılma şiddetini ifade eder. Θ basamak fonksiyonu olup, kişinin taşıdığı zihni ve ahlaki ciddiyet düzeyi olan C parametresi kritik eşik Ckritik altına düştüğünde devreye girerek dalış ve savrulma katsayısı M'yi maksimuma ulaştırır; yani bilinç ve ciddiyet zayıfladıkça batıl akıntının içine sürüklenme mutlaklaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ