لعب
ل - ع - ب
KÖK- 20 geçiş
- 20 ayet
- 10 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Oynarlar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.924 harfباب العين واللاّم والباء معهما
ع ل ب، ع ب ل، ل ع ب، ب ع ل،ب ل ع مستعملات
علب:
عَلِبَ النّباتُ يَعْلَبُ عَلَباً فهو عَلِبٌ. وهو الجاسي. واللحم يَعْلَبُ ويستَعْلَبُ إذا لم يكن رخصاً.
واسْتَعْلَبْتُ البقل، أي: وجدْتُه عَلِباً.
والعلبة الشيخ الكبير المهزول. والعُلْبُ: الضبُّّ الضّخْمُ المُسِنُّ.
والعِلْباءُ: عَصَبُ العُنُق، وهما عِلباوان، وهُنَّ عَلاَبيُّ.
ورمْح مُعَلَّبٌ، أي: مجلُوزٌ بعَصَبِ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR954 harfاللَعِب معروف واللَّعْبُ مثله. وقد لَعِبَ يلعَب. وتلعَّب: لعِب مرَّةً بعد أخرى. ورجلٌ تِلْعابَةٌ: كثير اللَعِب. والتَلعاب بالفتح: المصدر. وجاريةٌ لَعوب. والأُلْعوبة: اللَعِب. والمَلْعَبُ: موضع اللعِب. واللُعْبَةُ بالضم: لُعْبَةُ الشِطرنج والنَرْد. وكلُّ ملعوبٍ فهو لُعْبَةٌ، لأنَّه اسم. ومنه قولهم: اقْعُدْ حتَّى أفرغ من هذه اللُعْبَةِ. قال ثعلب: من هذه اللَعِبَةِ بالفتح أجودُ، لأنه أراد المرة
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.981 harfباب العين واللام مع الباء
علب ، عبل ، لعب ، بلع ، بعل : مستعملات .
علب : في الحديث : ( لقد فَتَحَ الفُتوحَ قوم ما كانت حِلْية سيوفهم الذهب والفضَّة ، إنما حِلْيتها العَلاَبي والآنُك ) . العلابي جمع العِلْباء ، وهو العَصَب ، وبه سمي الرجل عِلباء . وكانت العرب تشدّ بالعِلباء الرَطْبِ أجفان السيوف فتجِفّ عليها ، وتشُدّ الرماح إذا تصدَّعت بها . ومنه قول الشاعر :
ندعّسها بالسَمْهريّ المعلَّب
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.522 harf(باب اللام والعين وما يثلثهما)
(لعق) اللام والعين والقاف أصلٌ يدلُّ على لَسْبِ شيءٍ بإِصبعٍ أو غيرها. يقال: لَعِقْتُ الشيء أَلْعَقُهُ. ولَعَقة الدّمِ: قومٌ تحالَفُوا على حرب ثم نَحرُوا جَزُوراً فَلعِقُوا دمها. واللَّعُوق: اسمُ ما يُلعَق. واللُّعْقة: ما تأخذه المِلعقة. واللَّعْقة المرْةُ الواحدة. واللَّعْوَقة: سرعة الإنسان فيما أخَذَ([1]) فيه من عمل في خِفَّة ونَزَق. ورجل لَعْوَقٌ: خفيف، كأنّه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR963 harf- أصل الكلمة اللعاب، وهو البزاق السائل، وقد لعب يلعب لعبا (قال أبو عثمان السرقسطي: ولعب لعبا، وألعب: سال لعابه. ويقال في الصغير: لعب، وفي الكبير: ألعب. انظر: الأفعال 2/413) : سال لعابه، ولعب فلان: إذا كان فعله غير قاصد به مقصدا صحيحا، يلعب لعبا. قال: ﴿وما هذه الحياة الدنيا إلا لهو ولعب﴾ [العنكبوت/64]، ﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا﴾ [الأنعام/70]، وقال: {أوأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى وهم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR519 harfل ع ب
فلان لعوب ولعّاب ولعبةٌ وتلعابة وهو حسن اللعبة.
والشطرنج لعبة من اللعب.
واقعد حتى أفرغ من هذه اللعبة وهذه ألعوبة حسنة.
والجواري في ملعبهنّ وملاعبهنّ.
ولعب الصبي: سال لعابه.
قال لبيد يصف آباءه وأجداده: لعبت على أكتافهم وحجورهم وليداً وسمّوني مفيداً وعاصما ومن المجاز: لعبت بهم الهموم وتلعبت.
ولعبت الرياح بالدّيار وتلاعبت.
وشرب لعاب النحل وسال لعاب الشمس وهو الذي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.977 harfاللَّعِبُ واللَّعْبُ: ضدُّ الجِدِّ، لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِـباً ولَعْباً، ولَعَّبَ، وتَلاعَبَ، وتَلَعَّبَ مَرَّة بعد أُخرى؛ قال امرؤُ القيس: تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّةِ خالدٍ، * وأَوْدى عِصامٌ في الخُطوبِ الأَوائل وفي حديث تَميم والجَسَّاسَة: صادَفْنا البحر حين اغْتَلَم، فلَعِبَ بنا الـمَوْجُ شهراً؛ سَمَّى اضطراب الـمَوْج لَعِـباً، لما لم يَسِرْ بهم إِلى الوجْه الذي أَرادوه. ويقال لكل من عَمِلَ عملاً
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR388 harf* ل ع ب * * اللَّعِبُ * معروف و * اللَّعْبُ * مثله و * لَعِبَ * من باب طرِب و * لِعْباً * أيضا بوزن عِلْم و * تَلَعَّبَ * أي لَعِبَ مرة بعد أخرى ورجل * تِلْعابةٌ * بالكسر كثير اللعب و * التَّلْعابُ * بالفتح المصدر و * لُعابُ * النحل العسل و * اللُّعَابُ * ما يسيل من الفم و * لَعَب * الصبي من باب قطع سأل لُعابُهُ و * لُعَابُ * الشمس ما تراه في شدة الحر مثل نسيج العنكبوت وقيل هو السَّراب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.557 harfلعب ، كسمع ، لعبا بفتح فسكون ، ولعبا ككتف ، وهذا هو الأصل، ولعبا بكسر فسكون ، وبه صدر الجوهري ، وعبارة المصباح لعب، يلعب ، لعبا بفتح اللام وكسر العين ، ويجوز تخفيفه بكسر اللام وسكون العين . قال ابن قتيبة : ولم يسمع في التخفيف فتح اللام مع السكون . قال شيخنا : فهو مسدرك على المصنف ، لأنه ثابت في أصوله الصحيحة ، وقد سقط في بعضها، على أنه قد حكاه أبو جعفر اللبلي في شرح الفصيح عن مكي ، وادعي أن هذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.741 harfلَعِبَ
1 لَعِبَ ذ , aor. لَعَبَ , inf. n. لَعِبٌ (which is the original [and most common] form, TA) and لِعْبٌ (S, K: the latter of these inf. ns. contracted from the former, Msb) and لَعْبٌ (K: also contracted from the first: not heard by IKt; but authorized by Mekkee, and, accord. to him, agreeable with a constant rule, applicable in the case of any word of a similar measure having a guttural
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.695 harfلَعَبَ
لَعَبَ A ( n. ac. لَعْب 1 ),
a. Slobbered, drivelled, dribbled, slavered. _ast;
لَعِبَ
لَعِبَ A ( n. ac. لَعْب 1 , لِعْب 2 , لَعِب 5 , تَلْعَاْب 62 ),
a. Played; sported, gamed, gambolled; joked, jested; toyed, dallied.
b. [ Bi ], Played at ( game ); played upon ( instrument of music ).
c. see supra.
لَعَّبَ
لَعَّبَ II ,
a. see ( لَعِبَ ) ( a ).
لَاْعَبَ
لَاْعَبَ III ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR23.452 harfلعب
لَعِبَ - يَلْعَبُ - لََعِب - لاعِب - لاعِبُوْن
لَعِبَ - يَلْعَبُ + كائن + بـِ شيء أو أمر: يقوم بعمل على شكل قول أو حركة من غير هدف منتج، وإنما ليجلب درجة من المتعة
لََعِب: اسم فعل " لَعِبَ - يَلْعَبُ "
لاعِبٌ: اسم فاعل صفة مشبهة من " لَعِبَ - يَلْعَبُ "
لاعِبُوْن: جمع " لاعِب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللهو والعبث واللعب والتفسح
Sîgalar(10)
- يَلْعَبُونَOynarlar(يَفْعَلُونَ)×5
- لَعِبٌOyun(فَعِلٌ)×3
- وَلَعِبًاVe oyun(وَفَعِلًا)×3
- لَاعِبِينَOyun oynayanlar(فَاعِلِينَ)×2
- وَيَلْعَبُواVe oynarlar(وَيَفْعَلُوا)×2
- اللَّاعِبِينَOyun oynayanlar(الْفَاعِلِينَ)×1
- لَعِبًاOyun(فَعِلًا)×1
- وَلَعِبٌVe oyun(وَفَعِلٌ)×1
- وَنَلْعَبُVe oynarız(وَنَفْعَلُ)×1
- وَيَلْعَبْVe oynar(وَيَفْعَلْ)×1
Mücavir kökler36 mücavir (122 toplam)
- لهو
6 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir
- خوض
5 ortak ayet · Havz (hı) : Havuz demektir
- دنو
6 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- وذر
4 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- حيي
6 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- غرر
3 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- هزأ
3 ortak ayet · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
- دين
3 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- أخذ
4 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- لقي
3 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- عقل
2 ortak ayet · Akledersiniz
- دور
2 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
Geçtiği ayetler(20)
… وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
OynarlarAllah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.
أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ
OynarlarYoksa kasabaların halkı; kendileri, güpegündüz oynarlarken azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?
مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ
OynarlarRabblarından kendilerine yeni bir uyarı gelmeye dursun; onlar, bunu mutlaka eğlenerek dinlemişlerdir.
بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ
OynarlarHayır, onlar şüphe içinde oynayıp dururlar.
الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ
OynarlarOnlar ki; daldıkları batıl içinde oyalanıp durmaktadırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لعب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لهو, عبث, سخر |
| Zıt Kök | جدد |
| Çekirdek Özet 1 | Ağızdan salyanın iradesizce akması; eylemin nihai bir gayeden yoksun olarak serbestçe ve amaçsızca salınması |
| Çekirdek Özet 2 | Ciddiyet, sorumluluk ve ontolojik hedeften yoksun oyalanma; dünya hayatının geçici ve aldatıcı meşgalesi |
| Çekirdek Özet 3 | İradenin ve enerjinin kalıcı bir değer veya hakikat üretmeyen kapalı bir döngüde harcanması sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece çocuk oyunu veya fiziksel eğlenceye indirgenerek ilahi hikmet ve varoluşsal ciddiyet karşıtı boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لع | İçten dışa doğru kontrolsüz akış, sızıntı, hararet veya gayesizce saçılma; nitekim لعل kökünde içteki beklentinin dışa taşması, لعن kökünde merkezden dışarıya savrulup uzaklaşma, لعج kökünde ise hararetin yakıcı etkisi görülür | ب | İki harfli akış ve saçılma çekirdeğine cismani bir kap veya beden boyutu katarak, sıvının bedenden dışarı akması ve eylemin belirli bir mekânda kuralsızca sergilenen hedefsiz harekete dönüşmesini sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Eylemin bir yöne sevk edilmesi veya hareket enerjisinin yön bulması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bilinç, basiret, algı ve eylemin dayandığı kaynak |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Eylemin cereyan ettiği mahfuz alan, beden veya kapalı çevre |
| لعب | Yönlendirici iradenin (ل), basiret ve hakikat kaynağından (ع) koparak sadece bulunulan alan veya kabın içinde (ب) gayesizce salınması ve hedefsizce tüketilmesidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çocuğun ağzından salyasının akması (لُعَاب الصَّبِيّ) ve çöl sıcağında serabın ya da havadaki ince liflerin titreşerek salınması (لُعَاب الشَّمْس). Buradan iradi kontrolden yoksun, istikametsiz hareket türemiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays bir beytinde kökü ahdi ve sorumluluğu hafife alıp ciddiyetsizce davranmak anlamında şöyle kullanmıştır: تَلَعَّبَ بَاعِثٌ بِذِمَّةِ خَالِدٍ / وَأَوْدَى عِصَامٌ فِي الخُطُوبِ الأَوَائِلِ |
| Erken Arapça kullanım | Temîm ed-Dârî rivayetinde fırtınalı denizin gemiyi belirli bir istikamete götürmeksizin amaçsızca çalkalaması şu ibareyle aktarılmıştır: فَلَعِبَ بِنَا المَوْجُ شَهْرًا |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça لعب kökü, Sami dil ailesinde hem sıvı akıntısı/salya hem de alay, eğlence ve hedefsiz hareket semantik alanlarıyla kesişir. Güney Sami kolunda yer alan Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde la'aba fiili oynamak, alay etmek ve şakalaşmak anlamlarını taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranice ile Ârâmîcede doğrudan bu üç harfli ses dizilişiyle oyun anlamı sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk katmanını oluşturan salya ve ağız hareketleriyle alay etme arasındaki semantik geçiş belirgindir. Arapçada kök, ağızdan süzülen salyanın (لُعَاب) iradesiz ve hedefsiz akışı ile aklın nihai bir gaye gütmeksizin vakit öldürmesi (لَعِب) arasında doğrudan ve özgün bir kavramsal süreklilik kurmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen, David, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Salyanın iradesiz akması ile zihnin gayesiz oyalanması arasındaki geçiş | Fiziksel kontrolsüzlük ve istikametsizlik, iradi ve ahlaki ciddiyetsizliğin adı olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ge'ez la'aba ve Batı Sami dillerindeki dolaylı alay/salya formları | Güney Sami kolunda oyun ve eğlence anlamı korunmuş, Batı Sami dillerinde anlam daralmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanındaki serbest akış ve gevşeklik tasvirleri | Sıvı salınımı ve hedefsiz hareket tasviri Afro-Asyatik tabanda paralellikler barındırır. | Muhtemel |
Kaynak Cohen, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لعب | Anlamlı | Salya akması, ciddiyet dışı oyun ve oyalanma | İradenin bir gayeye bağlanmadan harcanması ve hedefsiz hareket. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لبع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| علب | Anlamlı | İz bırakmak, çizmek, sertleştirmek veya kap yapmak | Bir nesneyi sertçe işaretlemek, yarmak veya deriden kap yapmak. | Kur'an'da geçmez; harflerin yer değiştirmesiyle anlam sertleşme ve iz bırakmaya kayar. |
| عبل | Anlamlı | İri, kalın, dolgun ve beyaz olmak | Ağacın yaprak dökmesi, fiziksel dolgunluk ve sertlik. | Kur'an'da geçmez; harf dizilişi yoğunlaşma ve maddesel ağırlık bildirir. |
| بلع | Anlamlı | Yutmak, içine çekip yok etmek | Bir sıvıyı veya nesneyi boğazdan aşağı geçirmek, suyun çekilmesi. | Kur'an'da geçer (Hûd 11:44); suyun içe çekilerek kaybolması hareketidir. |
| بعل | Anlamlı | Sahip, efendi, koca, yüksek arazi veya put | Otorite kurma, üstte olma veya sadece yağmur suyuyla yetinen yüksek yer. | Kur'an'da geçer (Bakara 2:228, Sâffât 37:125); sahiplik ve yükseklik bildirir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لعب | Merkez | Hedefsiz, gayesiz ve kalıcı faydası olmayan meşguliyet | Eylemin kendi içinde nihai bir ciddiyet ve hakiki semereden yoksun oluşu | Fiziksel salya akması gibi kontrolsüz ve sonuçsuz yöneliş |
| لهو | Komşu | İnsanı asıl vazifesinden alıkoyan tatlı meşguliyet | لعب fiilin gayesizliğini bildirirken, لهو daha mühim bir vazifeyi unutturup kalbi oyalamasıdır | Nefsin anlık lezzete takılarak yüksek hedefleri terk etmesi |
| عبث | Komşu | Hikmetsiz, boş ve anlamsız davranış | لعب kendi kuralları olan bir oyun formunda olabilirken, عبث tamamen saçma ve gayesizdir | Fiilin akıl ve hikmet terazisinde hiçbir karşılığının bulunmaması |
| سخر | Komşu | Birini küçük düşürerek eğlenme ve alay etme | لعب genel bir ciddiyetsizlik iken, سخر doğrudan bir muhatabı tahkir etmeye dönüktür | Muhatabın kusurunu veya durumunu hafife alarak üstünlük kurma çabası |
| جدد | Zıt | Ciddiyet, gayret, hakiki çaba ve kesinlik | لعب eylemi hafifliğe ve hedefsizliğe çekerken, جدد her türlü lakaytlıktan arınmış kararlılıktır | Nihai gaye doğrultusunda odaklanmış, netice üretmeye yönelik irade |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لعب | Hedefsiz meşguliyet, oyun, salya akması | Eylemin nihai gayeden yoksunluğu ve enerjinin sonuçsuz saçılması | Kesin |
| Latince | ludere, lusus | Oynamak, aldatmak, alay etmek | Kurallı oyunu ve alaycı hafifliği karşılar; fiziksel salya/sızıntı kökünü içermez | Güçlü |
| İngilizce | to play, sport, frivolity | Oynamak, eğlenmek, ciddiyetsizlik | Oyun ve kuralsız hafifliği karşılar; kökün ontolojik gayesizlik ve teleolojik boşluk derinliğini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | spielen, Spielerei | Oynamak, ciddiye almamak | Meşguliyetin önemsizliğini ve hafifliğini verir; kökün fiziksel kontrolsüz akış nüansını kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | jouer, badinage | Oynamak, oyalanmak, şakalaşmak | Ciddiyetten uzak vakit geçirmeyi karşılar; yaratılış gayesinin zıddı olma vurgusunu tam taşımaz | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Çocuğun meşru hareketi ve ferahlaması | Bedenin ve ruhun rahatlaması için sergilenen masum çocuk oyunu | Hz. Yûsuf’un kardeşlerinin babalarından izin isterken kullandığı bağlam (Yûsuf 12:12) |
| Dünya hayatının geçiciliği ve faniliği | Âhiret ve hakiki varoluş karşısında kalıcı değer üretmeyen aldatıcı meşgale | Dünyanın geçici cazibesini âhiretin kalıcı mükâfatıyla karşılaştıran ayetler (En'âm 6:32, Ankebût 29:64, Muhammed 47:36, Hadîd 57:20) |
| Dini hafife alma ve alay konusu yapma | İlahi hükümleri, ibadetleri ve çağrıyı bir eğlence ve heva vasıtası kılma | İnkârcıların ve münafıkların dini ritüellerle alay etmesini kınayan ayetler (Mâide 5:57, Mâide 5:58, En'âm 6:70, A'râf 7:51) |
| Hakikat karşısında lakayt kalıp oyalanma | Şüphe ve gaflet içinde boğularak uyarılara kulak tıkama tavrı | İnkârcıların dünyevi zevk ve tartışmalarla azap vaktine kadar oyalanması (En'âm 6:91, Tevbe 9:65, Duhan 44:9, Tûr 52:12, Zuhruf 43:83, Meâric 70:42) |
| Kozmolojik hikmetin ve gayenin zıddı | Âlemin ve insanın gayesiz, tesadüfi veya bir oyuncak gibi yaratılmadığı | Allah’ın gökleri ve yeri bir oyun olsun diye yaratmadığını bildiren tenzih ayetleri (Enbiyâ 21:16, Enbiyâ 21:55, Duhan 44:38) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hikmet-i ilâhiyye ve ef'âlüllah | Allah’ın fiillerinde gayesizlik (abes ve la'ib) bulunmasının imkânsızlığı | Kâinatın yaratılışında tam bir teleolojik ciddiyet ve hikmetin zorunluluğu |
| Fıkıh | Mehâzîr ve eğlence (lehviyyât) hükümleri | Zamanı ve aklı tüketen, ibadetleri engelleyen oyunların haramlık veya kerahet derecesi | Meşru bir gayesi ve faydası bulunmayan fiillerin yasaklanması |
| Tefsir | Dünya-âhiret karşılaştırması | Dünya hayatının oyun ve oyalanma olarak nitelenmesinin hakikat mi mecaz mı olduğu | İnsanın geçici olana takılıp ebedi gayeyi unutmasının tenkidi |
| Hadis | Terbiye, meşru eğlence ve şeytanın iğvası | Çocukların koşup oynamasına izin verilmesi ile şeytanın insanı boş şeylerle oyalaması | Hayatın ana eksenini bozmayan dinlenmeler ile helak edici gafletin ayrılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk bilinci | İmtihan ciddiyetinin yitirilmesi | Sorumluluk bilincini kurar | Varoluşun kör bir tesadüf veya oyun değil, hesabı verilecek ahlaki bir süreç olduğunu bildirir. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik zemin | Delilsiz zan ve zihni laubalilik | Hakikati araştırmada kesinliği sağlar | Bilgi üretiminde ciddiyeti temin ederek hakikatin şüphe ve spekülasyon oyununa çevrilmesini engeller. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hukuku ve otorite | Devlet idaresinde keyfilik ve lakaytlık | Hukuki nizamı ve ahde vefayı korur | İktidarın keyfi bir güç oyununa dönüşmesini engelleyip adaleti anayasal bir ciddiyete bağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa ahlakı | Spekülatif kazanç ve kumar | Emek ve üretim dengesini temin eder | Ekonominin reel değer üretmeyen sanal oyunlardan ve gayesiz kaynak israfından arındırılmasını öngörür. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Rastgele yürüyüş ve kapalı sistemde sıfır iş | Dışarıya net bir iş aktarmayan, enerjinin kapalı bir hacimde hedefsizce salındığı ve net yer değiştirmesi sıfır olan Brown hareketiyle yapısal denklik taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Oyun teorisinde sıfır toplamlı döngü ve anomi | Toplumsal normların bağlayıcılığını kaybettiği, aktörlerin kalıcı bir kurumsal değer üretmeksizin kuralları hafife alarak sadece anlık taktiksel hamleler yapması durumudur. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece çocukların neşeli oyunlarına, dijital oyunlara veya sportif aktivitelere hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kâinatın yaratılışındaki nihai gayeyi, ahlaki sorumluluğu ve ilahi vahyi hafife alarak hayatı sonuçsuz bir meşgale haline getiren ontolojik ciddiyetsizlik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dünya hayatının oyun oluşuna dair ayetlerin meşru dinlenmeyi veya sanatsal inceliği tümden haram sayan bir zühd anlayışına çekilmesi ya da seküler lakaytlığın ayetlerin hedefindeki asıl tehlike olduğunun fark edilememesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvuru hikmet ve hak üzerine kuruludur. لعب kökü, bu hikmetin karşıt kutbunu tanımlayarak varlığın gayesiz olmadığını ve insanın eylemlerinden mutlak surette sorumlu olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinatın yaratılış gayesini bildiren kozmolojik tenzih ayetlerinde, dünya hayatının hakikatini açıklayan tablolarda ve vahyi hafife alan müşrik ve münafık tavırlarının tasvirinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfen var olduğu ve nihai bir hesaba bağlanmayacağı yanılgısını yıkar; dini ritüelleri şekli birer avunma aracına dönüştürme hatasını bertaraf eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğızdan salyanın kontrolsüz ve istikametsizce akması; nesnenin bir hedefe yönelmeksizin bulunduğu yerde salınması.
- Soyut anlamEylemin nihai bir hikmet, ahlaki sorumluluk ve kalıcı faydadan yoksun biçimde icra edilmesi; teleolojik ciddiyetsizlik.
- Sistematik karşılıkİrade ve enerjinin bir gaye vektörüne kilitlenmeksizin harcandığı, net faydası ve ontolojik semeresi sıfır olan döngüsel meşguliyet.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModeldeki sarf edilen hareket enerjisini, gayesiz ve kapalı eğriyi (döngüsel meşguliyeti), eylemin net yer değiştirmesini (ilerleme kaydedilmemesini), ise sistemin nihai olarak ürettiği kalıcı potansiyel değeri (hikmet ve ontolojik semereyi) temsil eder. Model, eylem yoğunluğu ne kadar yüksek olursa olsun, hareket kapalı bir döngüde kaldığı için net varoluşsal ilerlemenin ve kalıcı değerin sıfır olduğunu simgeler.