لعل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ع-ل10 sîga, 183 mücavir kök, 126 ayet, 41 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وقيأييلَعَلِّيوَلَعَلَّهُمْلعلذكرلَعَلَّكَشكروَلَعَلَّكُمْلَعَلَّرجعفلحلَعَلَّكُمْلبس

KökSîga 10Ayet 126Sure 41Mücavir 183

▶ Ağı aç (3B)

لعل

ل - ع - ل

KÖK
  • 129 geçiş
  • 126 ayet
  • 10 sîga
  • 6 sözlük

Lea’lle cümlenin içinde meful veya haber olarak gelirse “beklenir” yahut “olabilsin” diye anlamlarındadır. Lea’lle cümlenin başına gelirse “inne”,”enne” gibi uyarı harfidir. Olması istenmeyen bir şeyin olmakta olduğunu haber verir. Aslında “leenne” den dönüşmüştür. Tekit tahkik harfleri birleşmiştir.devamı ›

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(6)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Lea’lle cümlenin içinde meful veya haber olarak gelirse “beklenir” yahut “olabilsin” diye anlamlarındadır. Lea’lle cümlenin başına gelirse “inne”,”enne” gibi uyarı harfidir. Olması istenmeyen bir şeyin olmakta olduğunu haber verir. Aslında “leenne” den dönüşmüştür. Tekit tahkik harfleri birleşmiştir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR188 harf
لعَلّ كلمةُ شَكٍّ، وأصْلها عَلّ، واللام في أوّلها زائدة. قال الشاعر: يَقولُ أناسٌ عَلَّ مَجْنونَ عامرٍ يَرومُ سُلوٍّا قُلْتُ إني لِما بِيا ويقال: لَعَلِّي أفعَلُ،ولَعلني أفعَلُ، بمعنًى.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR753 harf
- لعل: طمع وإشفاق، وذكر بعض المفسرين أن (لعل) من الله واجب، وفسر في كثير من المواضع ب (كي)، وقالوا: إن الطمع والإشفاق لا يصح على الله تعالى، و (لعل) وإن كان طمعا فإن ذلك يقتضي في كلامهم تارة طمع المخاطب، وتارة طمع غيرهما. فقوله تعالى فيما ذكر عن قوم فرعون: ﴿لعلنا نتبع السحرة﴾ [الشعراء/40] فذلك طمع منهم، وقوله في فرعون: ﴿لعله يتذكر أو يخشى﴾ [طه/44] فإطماع لموسى عليه السلام مع هرون، ومعناه: فقولا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR651 harf
الجوهري: لَعَلَّ كلمة شك، وأَصلها عَلَّ، واللام في أَولها زائدة؛ قال مجنون بني عامر: يقول أُناسٌ: عَلَّ مجنونَ عامِرٍ يَرُومُ سُلُوّاً قلتُ: إِنِّي لِمَا بيَا وأَنشد ابن بري لنافع بن سعد الغَنَويّ: ولَسْتُ بِلَوَّامٍ على الأَمْرِ بعدما يفوتُ، ولكن عَلَّ أَنْ أَتَقَدَّما ويقال: لَعَلِّي أَفعل ولعلَّني أَفعل بمعنى، وقد تكرر في الحديث ذكر لَعَلَّ، وهي كلمة رجاءٍ وطمَع وشك، وقد جاءت في القرآن بمعنى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.260 harf
لعل بتشديد اللام، ولعل بتخفيفها: كلمة طمع وإشفاق، كعل بغير لام، وقال الجوهري: لعل: كلمة شك، واللام في أولها زائدة، قال قيس بن الملوح: يقول أناس عل مجنون عامر يروم سلوا، قلت أنا لما بيا? وأنشد ابن بري لنافع بن سعد الغنوي: ولست بلوام على الأمر بعدما يفوت، ولكن عل أن أتقدما وقد تكرر في الحديث ذكر لعل، وجاءت في القرآن بمعنى كي،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR373 harf
لَعَلَّ لَعَلَّ ذ [May-be; perhaps]; a word denoting hope and fear. (K.) It governs the subject in the accus. case, and the predicate in the nom. See Ibn-'Akeel, ed. of Dieterici, p. 90; and see لَيْتَ. ― -b2- لَعَلَّ, in its original and general acceptation, expresses hope; but in the word of God it [often] expresses certainty, and may be rendered Verily. (Jel, ii. 19.)
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler183 mücavir (491 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذكر

    29 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  2. شكر

    15 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  3. وقي

    25 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  4. فلح

    11 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  5. أيي

    35 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  6. أنس

    23 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  7. رجع

    13 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  8. عقل

    8 ortak ayet · Akledersiniz

  9. فكر

    5 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  10. قرأ

    9 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  11. تمم

    5 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  12. لبس

    5 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

Geçtiği ayetler(126)

Sîga sayfası: لَعَلَّكُمْ
  1. يَاأَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

    Umulur ki sizEy insanlar; sizi de, sizden öncekileri de yaratan Rabbınıza ibadet edin, ta ki, takva sahibi olasınız.

  2. ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    Umulur ki sizBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.

  3. وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

    Umulur ki sizHani, Musa’ya; hidayete eresiniz diye kitab ve furkan vermiştik.

  4. ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    Umulur ki sizSonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.

  5. وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

    Umulur ki sizHani sizden sapasağlam söz almıştık. Tur’u da üstünüze kaldırmıştık. Size veridğimize sımsıkı sarılın, onda olanları hatırlayın ki sakınmış olasınız.

  6. فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا كَذَلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَى وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

    Umulur ki sizSığırın bir parçasını ölüye vurun, demiştik. İşte Allah ölüleri böyle diriltir. Ve sizlere ayetlerini gösterir ki, aklınızı başınıza alasınız.

  7. وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

    Umulur ki sizKısasta sizin için hayat vardır, ey akıl sahibleri. Ta ki, sakınasınız.

  8. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

    Umulur ki sizEy iman edenler; sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de oruç farz kılındı. Ta ki korunasınız.

  9. … مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

    Umulur ki sizSana yeni doğan aylardan soruyorlar. De ki: Onlar insanların faydası ve hacc için birer vakit ölçüleridir. Evlere arka taraflarından girmeniz «bir» değildir. Ancak «bir»; müttaki olanınkidir. Evlere kapılarından gelin. Allah’dan korkun ki, felaha eresiniz.

  10. … يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

    Umulur ki sizSana içkiden ve kumardan soruyorlar. De ki: İkisinde de hem büyük günah, hem de insanlar için faydalar vardır. Günahları ise faydalarından daha büyüktür. Ve sana ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: İhtiyaçlarınızdan artanı. Düşünesiniz diye Allah size ayetlerini böyle açıklıyor.

Sîga sayfası: لَعَلَّهُمْ
Sîga sayfası: وَلَعَلَّكُمْ
Sîga sayfası: وَلَعَلَّهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلعل
YapıEdat veya işlev sözü
Özel DurumBaşına tekit lamı eklenmiş birleşik edat yapısı
Bağlamsal Yakın Köklerعسى, طمع, رجو, كي
Zıt Kökيئس
Çekirdek Özet 1İstenen veya çekinilen bir neticenin gerçekleşme ihtimalini gözetme, beklenti ve gaye kurma
Çekirdek Özet 2İlahi teklif ve fiillerin muhatapta bilinçli bir yönelim, umut, sakınma ve maksat doğurması
Çekirdek Özet 3İnsani düzeyde ümit ve endişe, ilahi hitapta ise hükmün gerekçesi ve hedefi olan teleolojik zemin
Kritik Hata RiskiEdatın Allah’a nispet edildiği yerlerde cehalet veya şüphe ima ettiğini varsayarak ilahi ilimle çelişki üretmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
علBir şeyin peşinden gitme, meşgul olma, bir hadisenin ardından gelen ikincil durum veya gerekçe olma; nitekim علل kökünde içilen suyun ardından tekrar içmek veya bir şeye bahane ve sebep bulmak anlamı esastır; لعب ve لعن köklerinde de bir şeyin peşine düşme veya uzaklaştırma hareketi görülür.لBaşa gelen tekit lamı veya kök içi pekiştirme unsuru, soyut sebep ve takip fikrini doğrudan muhatabın beklentisine, ümit ve sakınma gayesine bağlayan bir talep ve tereccî edatına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaZihni ve iradeyi belirli bir gayeye, hedefe ve sonuca doğru yönlendirme işlevini kurar.
عGöz; görme, bilme, kaynakBeklentinin, gözetlemenin ve geleceğe yönelik ihtimali takip etmenin idraki boyutunu temsil eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaYönelinen neticenin tahakkukuna bağlanmayı ve iradenin hedefe kilitlenmesini pekiştirir.
لعلYöneltme, gözetleme ve sonuca bağlamaMuhatabın dikkatini açık bir imkâna yönelterek onu ümit veya sakınma ekseninde nihai hedefe bağlayan beklenti hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamFiziksel olarak bir nesneye veya suya ikinci kez yönelme, bir eylemin ardıl neticesini gözetleme ve hedefe varmak için adım atma anlamından soyutlanmış; dilde beklenti, umut veya çekinme bildiren bir edat olarak yerleşmiştir. Aslının عل olduğu ve başına pekiştirme lamı geldiği kabul edilir.
Cahiliye şiiri kullanımıMecnûn Benî Âmir şiirinde edatın asıl biçimi olan عل kökünü bir teselli ve beklenti ifadesi olarak kullanmıştır: يقول أناس عل مجنون عامر / يروم سلوا قلت إني لما بيا
Erken Arapça kullanımNâfi‘ b. Sa‘d el-Ganevî erken dönem şiirinde geçmişe yanmak yerine gelecekteki imkânı gözetme anlamında edatı şöyle zikreder: ولست بلوام على الأمر بعدما / يفوت ولكن عل أن أتقدما

Kaynak Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde لعل lafzı bağımsız bir üç harfli isim veya fiil kökünden ziyade edatlaşma süreciyle ortaya çıkmış işlevsel bir birimdir. Klasik dilcilerin ekseriyetine göre lafzın çekirdeği عل olup, bu kök Sami ailesinde yükseklik, bir şeyin üzerine çıkma, ardından gelme ve gerekçelendirme bildiren arkaik unsurlarla bağlantılıdır. Arapçada bu yapı başına tekit veya tahkik işlevi gören ل harfinin eklenmesiyle kaynaşmış ve ümit, beklenti, korku veya gaye bildiren bir tereccî edatına dönüşmüştür. Süryanice ve İbranicede doğrudan birebir ses denkliğiyle bu tam terkip bulunmasa da sebep bildiren ve şart/beklenti ifade eden parçacıkların birleşimiyle benzer işlevler kurulmaktadır. Arapçadaki gelişim, soyut gerekçelendirme ile zihni beklentiyi tek bir morfolojik kalıpta kaynaştırmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعل kökünden türeyen birleşik edatBaştaki lam harfinin pekiştirme için eklendiği ve kelimenin tereccî, işfak ve talîl bildiren müstakil bir edata dönüştüğü kabul edilir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkincil sebep ve yöneliş bildiren parçacıklarGeniş Sami katmanında sebep ve netice ilişkisi kuran edatlaşma süreçleriyle paralel bir mantık taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışında doğrudan genetik bir kök sürekliliği tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لعلAnlamlıBeklenti, ümit, gerekçeBir işin ardından doğması umulan veya sakınılan neticeyi gözetme edatıdır.Hedef kök; Kur'an'da geçer
للعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız ve işlek bir semantik kök olarak yer almaz.Kur'an'da geçmez
عللAnlamlıİkinci kez içme, meşgul etme, gerekçeBir eylemi tekrarlama, hastalığa tutulma veya bir duruma sebep ve bahane üretme anlamındadır.Kur'an'da geçmez; hedef edatın morfolojik çekirdeğidir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لعلMerkezBeklenti, gaye, ihtimalİstenen veya sakınılan bir neticenin gerekçeli biçimde ortaya çıkma imkânını kurar.Muhataba yönelik ümit, çekinme veya ilahi hitapta sebep-hedef bildirme edatıdır.
عسىKomşuUmut, yakın ihtimalBir durumun vuku bulmasının çok yakın ve kuvvetle muhtemel olduğunu ifade eder.لعل edatına göre daha ziyade doğrudan oluş ve yaklaşma bildirir.
طمعKomşuGüçlü arzu, beklentiİnsanın bir menfaati veya sonucu aşırı derecede istemesi ve ona göz dikmesidir.لعل edatının kapsadığı zihni ve nesnel imkân yerine öznel arzuya dayanır.
رجوKomşuÜmit, beklentiGelecekte gerçekleşmesi mümkün ve hayırlı bir şeyi sabırla ve güvenle beklemedir.لعل edatı yalnızca ümidi değil sakınmayı ve gerekçeyi de kapsar.
كيKomşuGaye, sebep, amaçBir eylemin hangi amaca matuf olarak yapıldığını bildiren salt sebep edatıdır.لعل edatındaki psikolojik beklenti ve ihtimal boyutundan ziyade doğrudan gerekçe kurar.
يئسZıtÜmitsizlik, beklentinin bitmesiBir sonucun gerçekleşme imkânının zihnen veya fiilen tamamen ortadan kalkması durumudur.لعل kökünün açtığı ihtimal ve ümit kapısının kesin bir inkırazla kapanmasıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلعلUmulur ki, belki, ta kiBeklenti, çekinme veya gaye bildiren edat; tereccî, işfâk ve ta'lîl ifade eder.Kesin
Latinceut, forsitan, speransTa ki, belki, umarakUt bağlacı gaye ve neticeyi karşılarken, forsitan ihtimali, sperans ise umut halini verir; tek sözcük tüm katmanları örtmez.Güçlü
İngilizcelest, in order that, perhapsBelki, umulur ki, -mesin diyeIn order that gaye yönünü, perhaps ihtimali, lest ise korkulan durumdan sakınma yönünü karşılar.Güçlü
Almancadamit, vielleicht, auf dassTa ki, belki, olsun diyeDamit bağlacı teleolojik gayeyi, vielleicht zihni ihtimali ifade eder.Güçlü
Fransızcaafin que, peut-être, pour queBelki, ta ki, amacıylaPour que ve afin que sebep-sonuç bağını kurarken, peut-être ihtimal boyutunu taşır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Gaye ve sebep (ta‘lîl / key)İbadet, takva veya hidayete ulaşma gayesiyleİlahi emir, yasak veya yaratılış hikmetinin açıklandığı bağlamlar (Bakara 2:21, Bakara 2:150, Nahl 16:14).
Muhataba yönelik ümitlendirme (ıtmâ‘)Tevbe ve tefekkür etme imkânını muhatabın iradesine bırakmaTebliğ edilen kişinin dönüş yapması beklentisiyle yumuşak söz söylenmesi emri (Tâhâ 20:44, A‘râf 7:176).
Sakındırma ve endişe (işfâk)Çirkin bir fiilin veya helakin gerçekleşmesinden çekinmePeygamberin aşırı keder veya tebliğ baskısı altında kendini yıpratmasından endişe edilen bağlamlar (Hûd 11:12, Kehf 18:6, Şuarâ 26:3).
Beşerî arzu ve dünyevi beklentiİnsanların kendi zihni hesapları ve umutlarıDünyevi bir bilgi, ateş veya menfaat elde etme talebi (Yûsuf 12:46, Kasas 28:29, Mü'minûn 23:100).
İhtimal ve uyarılma (vuku imkânı)Kıyametin veya ilahi azabın ansızın gelme ihtimaliİnsanların vaktini bilmediği nihai saatle uyarılması (Ahzâb 33:63, Şûrâ 42:17).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve ilim ile beşerî ihtimal ilişkisiAllah hakkında şüphe ve beklentinin imkânsızlığı; ayetlerdeki edatın kulun iradesine ve ilahi hikmete bakan boyutu.Ta‘lîl (gerekçelendirme) ve vücûb (ilahi vaadin tahakkuku) ekseninde yoğunlaşır.
FıkıhHükümlerin illet ve hikmetleri (makâsıdü'ş-şerî‘a)Emredilen veya yasaklanan mükellefiyetlerin nihai maksadının bu edatla beyan edilmesi.Şer‘i hükümlerin gerekçesini kuran teleolojik bir bağlaç niteliği kazanır.
TefsirNazım ve hitap incelikleriEdatın doğrudan Allah’a değil, muhatabın zihnindeki ümit ve sakınma psikolojisine hamletme gereği.İtmâ‘ (ümit verme), işfâk (sakındırma) ve ta‘lîl (amaç bildirme) yönleri tebarüz eder.
HadisRivayetlerdeki temenni ve ihtimal ifadeleriGeleceğe dair amellerin neticesini ümitle bekleme veya Bedir ehli örneğinde olduğu gibi ilahi lütfun tahakkukunu anlatma.Hükmün kesinliğini muhataba ümit üslubuyla tebliğ etme işlevi öne çıkar.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk ve ubudiyet teklifiİradeyi harekete geçiren nihai hedef ve hikmet bağıAmelleri salt şekil olmaktan çıkarıp takva ve şükür gayesine bağlar.İbadetlerin hedefi kulda ahlaki ve kalbi bir dönüşüm hasıl etmektir (Bakara 2:21).Kesin
İlmiİdrak ve akıl yürütme süreciGözlemden tefekküre ve kesin bilgiye sevk eden metodolojik saikDüşünmeyi ve ibret almayı teşvik ederek cehaleti bertaraf eder.Ayetlerin ve kevni delillerin akledilmesi için gerekli zihni alanı açar (Bakara 2:186).Kesin
SiyasiTebliğ, diplomasi ve yönetim diliMuhatabın onurunu koruyarak dönüşüne imkân tanıyan nezaket diliDespotik güçleri doğrudan ithamla kitlemek yerine tefekküre davet eder.Firavun'a karşı emredilen kavl-i leyyin siyasetinin temel gayesini açıklar (Tâhâ 20:44).Güçlü
İktisadiNimete muhatap olma ve bölüşümŞükür, meşru kazanç ve felaha ulaşma beklentisiMaddi refahı ve yeryüzü nimetlerini ahlaki şükür şartına bağlar.Denizlerden ve ticaretten pay alma ameliyesini rızık bilincine bağlar (Câsiye 45:12).Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOlasılık dalga fonksiyonu ve teleolojik sınır değeri (limiti)Bir sistemdeki başlangıç şartlarının ve girdi parametrelerinin belirli bir çekici noktaya (attractor) doğru yönelmesi, ancak nihai durumun deterministik bir zorlamayla değil ihtimal dağılımıyla şekillenmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerMotivasyonel beklenti kuramı (expectancy theory) ve amaç yönelimiİnsan davranışlarının sadece geçmiş dürtülerle değil, gelecekte gerçekleşmesi umulan veya sakınılan hedeflerin zihinde kurduğu ihtimal alanı ile harekete geçmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatı yalnızca gündelik Türkçedeki temenni veya zayıf bir ihtimal bildiren "belki / umarım" manasına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamEdatın teklif edilen amelin nihai gayesini (ta‘lîl), muhatapta uyanması gereken ahlaki bilinci ve ilahi fiillerin hikmete mebni olduğunu gösteren geniş işlevsel boyutu.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’ın ne olacağını bilmediği veya bir sonucun vukuundan şüphe ettiği zannına kapılmak; böylece ilahi ilmin mutlaklığını zedelemek veya ibadetleri gayesiz birer buyruk saymak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teklif mantığının körü körüne bir itaat değil, insanın iradesiyle varacağı ahlaki, akli ve ruhi gayelere matuf olduğunu gösteren anahtar teleolojik bağlaçtır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadetlerin ve ahkâmın gerekçesini bildiren emir ayetlerinde, peygamberlerin tebliğ metodolojisini çizen kıssalarda ve kevni delillerin zikredildiği tefekkür pasajlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi hitapta geçen ümit ifadelerinin ilahi bilgisizlikten kaynaklandığı vehmini çürütür; ayrıca dinin emirlerini kuru şekilcilikten kurtararak her emrin bir gaye taşıdığını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ardıl eylemin peşinden gitme, gerekçe bulma ve neticeyi gözetleme hareketinden türeyerek bir hedefe yönelme durumu.
  • Soyut anlamMuhatabın iradesinde ümit, sakınma veya gaye bilinci uyandırarak onu eylem ile nihai netice arasındaki ihtimal alanında hedefe bağlama.
  • Sistematik karşılıkİnsanın özgür iradesini dışlamayan, eylemi nihai semeresine (takva, şükür, tefekkür) bağlayan gayeci teklif mimarisi.
  • LaTeX modeliA→fP(B)  ⟹  G
  • LaTeX açıklamasıFormülde A muhataba yöneltilen ilahi teklifi, emri veya ibret levhasını temsil eder; f bu teklifin insan idrakine ve iradesine sunuluş sürecidir; P(B) teklifin icrası sonucunda ortaya çıkması umulan veya sakınılan durumun gerçekleşme ihtimal alanıdır; G ise eylemin bağlandığı nihai teleolojik hedefi (takva, şükür veya hidayet gayesini) simgeler. Modellik, edatın zorlayıcı bir kadercilik yerine ihtimali iradi hedefe bağlayan işlevini özetler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل