طمع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-م-ع9 sîga, 61 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ضجعجفويَطْمَعُيَطْمَعُونَأَفَتَطْمَعُونَأَيَطْمَعُطمعخوفبرقوَطَمَعًاعرفعقلدخلحجب

KökSîga 9Ayet 12Sure 10Mücavir 61

▶ Ağı aç (3B)

طمع

ط - م - ع

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 9 sîga
  • 13 sözlük

“Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir. Bu hurmanın özelliğinden dolayı “itaat” ele gelme, söze uyma anlamı kazanmıştır. Vav mim e dönüşmüş, koparmak isteyenin böyle bir hurma salkımına duyduğu arzuya “tem’a” denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir. Bu hurmanın özelliğinden dolayı “itaat” ele gelme, söze uyma anlamı kazanmıştır. Vav mim e dönüşmüş, koparmak isteyenin böyle bir hurma salkımına duyduğu arzuya “tem’a” denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.656 harf
باب العين والطّاء والميم معهما ط ع م، ط م ع، م ط ع، م ع ط مستعملات،ع م ط،ع ط م مهملان طعم: الطَّعم، طَعم كلّ شيء وهو ذوقه. والطّعم: الأكل. إنّه ليطعم طعْماً حَسَناً. وهو حَسَنُ المَطعم، كما تقول: حَسَنُ المَلْبَس، أي: طَعَامُهُ طيْبٌ، ولباسه جميل. وفلان حسن الطِّعْمَةِ كسرت كالجِلسة، لأنّه ضَرْبٌ من الفعل، وليس بفَعْلَةٍ واحدة. وكُلُّ فِعْلٍ واقع لا يُحرّك مصدره نحو الطَّعْم، لأنّك تقول:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR270 harf
طَمِعَ فيه طَمَعاً وطَماعَة وطَمَاعِيَةً مخفّف فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ. وأطْمَعَهُ فيه غيره. ويقال في التعجب: طَمُعَ الرجلُ فلانٌ بضم الميم، أي صار كثير الطَمَعِ. والطَمَعُ: رِزقُ الجند. يقال: أمر لهم الأمير بأطماعِهِمْ، أي بأرزاقهم. وامرأةٌ مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.334 harf
باب العين والطاء مع الميم عطم ، عمط ، طعم ، طمع ، مطع ، معط : مستعملات . عطم : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العُطْمُ : الصوف المنفوش . قال والعُطُم : الهَلْكَى واحدهم عَطِيم وعاطِم . عمط : أهمله الليث وقال غيره : اعتبط فلان عِرْض فلان واعتمطه إذا وقع فيه وقَصَبه بما ليس فيه . طعم : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.949 harf
(باب الطاء والميم وما يثلثهما) (طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت. (طمي) الطاء والميم والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على علو وارتفاع في شيءٍ خاص. يقال طما البحرُ يطمو ويَطْمِي لُغتان، وهو طامٍ، وذلك إذا امتلأ وعلا. ويقال طَمَى الفرسُ، إذا مرَّ مُسرِعاً. ولا يكون ذلك إلاَّ في ارتفاع. (طمث) الطاء والميم والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR325 harf
- الطمع: نزوع النفس إلى الشيء شهوة له، طمعت أطمع طمعا وطماعية، فهو طمع وطامع. قال تعالى: ﴿إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا﴾ [الشعراء/51]، ﴿أفتطمعون أن يؤمنوا لكم﴾ [البقرة/75]، ﴿خوفا وطمعا﴾ [الأعراف/56]، ولما كان أكثر الطمع من أجل الهوى قيل: الطمع طبع، والطمع يدنس الإهاب (أصل الإهاب الجلد، وهذا استعارة؛ وانظر تفسير الراغب ورقة 67).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR584 harf
ط م ع طمع في كذا وبه‏.‏ قال‏:‏ فصددت عنهم والأحبة فيهم طمعاً لهم بعقاب يومٍ سرمد ولطمع الرجل كما يقال‏:‏ لخرجت المرأة ولقضو الرجل‏.‏ وأطمعته وطمعته فتطمع ورجل طامع وطماع وطموع وطمع‏.‏ وإن فلاناً لطمع‏:‏ حريص وفيه طمع ومطمع وطماعة وطماعية‏.‏ وفعل ذلك طماعية‏.‏ قال الهذلي‏:‏ أما والذي مسحت أركان بيته طماعية أن يغفر الذنب غافر وأذل أعناق الرجال الأطاع والمطامع‏.‏ وإن قول المخاضعة لمطمعة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.527 harf
الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: تعلمن أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَّ اليَأْسَ غِنًى. طَمِعَ فيه وبه طَمَعاً وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عليه ورَجاه، وأَنكر بعضهم التشديد. ورجاٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ من قوم طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غيره. والمَطْمعُ: ما طُمِعَ فيه. والمَطْمَعةُ: ما طُمِعَ من أَجْله. وفي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR122 harf
* ط م ع * * طَمِعَ * فيه من باب طرِب وسلِم و * طَمَاعَيةً * أيضا فهو * طَمُعٌ * كسر الميم وضمها ز و * أطْمَعَهُ * فيه غيره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.220 harf
طمع فيه، وبه، وعلى الأول اقتصر الجوهري، كفرح، طمعا، محركة، وطماعا، كما في سائر النسخ، والصواب: طماعة، كما هو نص الصحاح و العباب، وطماعية مخفف، كما في الصحاح، ومشدد كما في اللسان، وأنكر بعضهم التشديد: حرص عليه ورجاه. وفي حديث عمر رضي الله عنه: الطمع فقر، واليأس غنى. وقال الراغب: الطمع: نزوع النفس إلى الشيء، شهوة له، ولما كان أكثره من جهة الهوى قيل: الطمع طبع، والطبع يدنس الإهاب. فهو طامع، و طمع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.451 harf
طَمِعَ فِيهِ 1 طَمِعَ فِيهِ ذ (S, O, Msb, K, &c.) and بِهِ, (O, K,) aor. طَمَعَ , (O, K,) inf. n. طَمَعٌ (S, O, Msb, K) and طَمَاعَةٌ, (S, O, TA,) accord. to all the copies of the K [and my copy of the Msb] طَمَاعٌ, but this is wrong, (TA,) and طَمَاعِيَةٌ, (S, O, Msb, K,) without teshdeed, (S, Msb,) and طَمَاعِيَّةٌ, with teshdeed, as in the L, but some disapprove this last, (TA,) He coveted it;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR913 harf
طَمِعَ طَمِعَ A ( n. ac. طَمَع 4 , طَمَاْع 22 , طَمَاعِيَة ) a. [ Bi or Fī ], Coveted, longed for, desired. b. [ Fī ], Importuned. طَمُعَ طَمُعَ U ( n. ac. طَمَاْعَة 22t ), a. Was covetous, insatiable. طَمَّعَ طَمَّعَ II , a. see IV . أَطْمَعَ أَطْمَعَ IV , a. Made to covet. b. [ acc. & Fī ], Emboldened, urged on against. طَمَع طَمَع 4 , ( pl. أَطْمَاْع 38 ), a. see 22t . c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.508 harf
طمع طَمِعَ - يَطْمَعُ - طَمَع- طََمَعاً طَمِعَ - يَطْمَعُ + كائن + في شيء أو أمر): يرغب ويتمنى بشدة وقوع وإنفاذ أمر، أو الحصول على شيء طَمِعَ - يَطْمَعُ + كائن + أن يفعل آخر شيئاً: يرغب ويتمنى أن يقوم الآخر بإنفاذ امر فيه متعة ورضا للأول طََمَع: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل من " طَمِعَ - يَطْمَعُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: الشيء أو الأمر
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler61 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خوف

    4 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  2. برق

    2 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  3. خطأ

    2 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir

  4. دخل

    3 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  5. جفو

    1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir

  6. خضع

    1 ortak ayet · Eğik başlı hayvan demektir

  7. عقل

    2 ortak ayet · Akledersiniz

  8. ضجع

    1 ortak ayet · Yataktır

  9. عرف

    2 ortak ayet · Tanınan ile

  10. حرف

    1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  11. بعد

    3 ortak ayet · Baid uzak demektir

  12. حجب

    1 ortak ayet · Kaş demektir

Geçtiği ayetler(12)

  1. وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

    Ve ümit etmekIslah olmuşken yeryüzünde fesad çıkarmayın ve O’na korka korka ve ümitle yalvarın. Muhakkak ki Allah’ın rahmeti; ihsan edenlere çok yakındır.

  2. هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ

    Ve ümit etmekO’dur, korku ve ümide düşürmek için size, şimşeği gösteren ve yağmur yüklü bulutları meydana getiren.

  3. وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

    Ve ümit etmekSize korku ve ümit vermek için şimşeği göstermesi, gökten su indirip ölümden sonra yeri onunla diriltmesi de O’nun ayetlerindendir. Doğrusu bunlarda, akleden bir kavim için ayetler vardır.

  4. تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    Ve ümit etmekOnların yanları yataklarından uzaklaşır. Korku ve ümid ile Rabblarına yalvarırlar. Verdiğimiz rızıklardan da infak ederler.

Sîga sayfası: أَفَتَطْمَعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطمع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرجو, أمل, حرص
Zıt Kökيئس
Çekirdek Özet 1Bir nesneye veya hedefe yönelik kalpte uyanan güçlü arzu, beklenti ve iştah
Çekirdek Özet 2Kulun Allah'ın rahmet ve lütfuna duyduğu aktif, canlı ve korkuyla dengelenmiş ümit hali
Çekirdek Özet 3Hak ediş davasına dayanmayan, vadedilene veya imkân dahilindeki hayra yönelen dinamik çekim
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca Türkçedeki olumsuz "tamahkârlık / açgözlülük" manasına indirgeyerek Kur'an'daki övülen ümit bağlamlarını yozlaştırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طمKuşatmak, doldurmak, kabarmak ve bütünüyle kaplamak; nitekim طمم taşmak ve bütünüyle örtmek, طمس silip kaplamak, طمأن sükunete kavuşturacak derecede içini doldurmak anlamındadırعKuşatıcı ve doldurucu içsel enerjinin dış dünyaya, bir gayeye veya nesneye derin bir iştiyak ve gözlem ile yönelmesini sağlayarak arzu ve beklenti hareketini oluşturur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaArzunun içte toplanması, bir hedefe odaklanarak onu çevreleme eğilimi
مsu; akış, çokluk, derinlikDuygunun kabarması, içsel akış, taşma ve talebin canlılığı
عgöz; görme, bilme, kaynakDışarıdaki hedefe göz dikme, kaynağı görme ve oraya doğru yönelme
طمعİçte toplanıp kabaran arzu ve beklentinin (ط ve م), dışarıda görülen bir lütuf veya hedefe göz dikerek (ع) ona doğru uzanması ve elde etme isteğiyle harekete geçmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağmurun az bir miktar çiseleyerek arkasının bolca geleceğini sezdirmesi durumu تَطْمِيعُ القَطْر ibaresiyle ifade edilir. Ayrıca askere vaktinde dağıtılan ve onların gözlediği tayın ve maaşa أَطْمَاعُ الجُنْد denir.
Cahiliye şiiri kullanımıİbnü'l-A'râbî'nin aktardığı beyitte sevgilinin sözü, susamış canların şiddetle beklediği ilk yağmur damlasına benzetilir: كَأَنَّ حَدِيثَهَا تَطْمِيعُ قَطْرٍ / يُجَادُ بِهِ لِأَصْدَاءٍ شِحَاحِ
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in hikmetli sözünde ümit ile yeis karşıtlığı şöyle kurulur: تَعَلَّمَنَّ أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وَأَنَّ اليَأْسَ غِنًى; ayrıca Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde günahların bağışlanması ümidiyle Kâbe'yi tavaf ettiğini belirtir: أَمَا وَالَّذِي مَسَّحْتُ أَرْكَانَ بَيْتِهِ / طَمَاعِيَةً أَنْ يَغْفِرَ الذَّنْبَ غَافِرُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça طمع kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeye kuvvetle meyledip onu arzulama, bir ihsanı umma ve bir şeye göz dikme çekirdeğini temsil eder. Kökün temelinde bir şeyin gerçekleşme ihtimaline karşı duyulan yüksek duyarlılık ve iştah yatar. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede bu kök doğrudan fonetik olarak aynı ses dizilişiyle yaygın bir fiil olarak bulunmasa da, arzu, tat alma ve iştah duyma alanı kardeş permütasyon olan طعم kökü üzerinden Sami ailesinin bütününde (İbranice ta'am, Süryanice t'em) güçlü bir ortak miras sergiler. Arapçada طمع, fiziksel tat ve gıda arayışının (طعم) psikolojik ve iradi bir beklentiye, kalbi bir iştiyaka ve rahmet arayışına dönüştüğü özgün bir semantik katmanlaşma gösterir. Kökün Arapçadaki gelişimi, hem pozitif yönde lütuf beklentisi (ümit) hem de negatif yönde haddi aşan iştah (açgözlülük) uçlarını barındıran zengin bir anlam yelpazesine kavuşmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطمع kökünün yağmurun ilk damlası ve askerin erzak payı anlamlarıFiziksel bir işaretin ardından daha büyüğünü bekleme algısından kalpteki güçlü ümide geçilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiطعم ile kökdeş ve permütasyonel semantik paralellikİştah, tat alma ve bir nesneye yönelme algısı Sami genelinde fizikselken, Arapçada kalbi yöneliş ayrışmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طمعAnlamlıBir şeyi şiddetle arzulama, ümit etmeHedef köktür; kalpteki güçlü beklenti ve rahmet talebidirKur'an'da geçer
طعمAnlamlıTatma, yeme, gıda almaFiziksel olarak bir şeyi tatmak ve beslenmektir; طمع ile iştah ve arzu ekseninde kök akrabalığı taşırKur'an'da geçer
مطعAnlamlıAğzın ön kısmıyla yemek, ısırmakÖn dişlerle hafifçe kemirerek yeme tarzıdırKur'an'da geçmez
معطAnlamlıKıl veya tüyün dökülmesi, çekip koparmaVücuttaki kılın çekilerek dökülmesi, derinin soyulmasıdırKur'an'da geçmez
عطمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
عمطAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طمعMerkezGüçlü arzu ve beklentiHak edilmemiş dahi olsa vadedilene veya imkân dahilindekine karşı duyulan iştahlı ve dinamik ümitKorku ile dengelenen, tembellik içermeyen aktif yöneliş
رجوKomşuÜmit ve beklentiBir gerekçeye, sebebe veya vadedilmiş bir karşılığa dayanan daha sakin ve genel ümit haliطمع köküne göre daha nötrdür; طمع daha yoğun bir iştah ve çekim barındırır
أملKomşuUzun vadeli emel ve beklentiZaman içine yayılan, zihinsel kurgu ve uzak geleceğe dair tasarı içeren arzuطمع anlık ve diri bir yönelişken أمل zamana yayılmış beklentidir
حرصKomşuHırs ve aşırı düşkünlükElde tutma ve kaçırmama yönündeki bencil, tüketici ve çoğu zaman ifrata kaçan tutkuطمع lütuf kapısına yönelmeyi de kapsarken حرص daha çok dünyevi hırsı niteler
يئسZıtÜmidin bütünüyle kesilmesiBir şeyin gerçekleşme ihtimaline karşı kalbin kapılarını tamamen kapatması haliطمع kökünün tam zıddıdır; beklentinin ve canlı yönelişin sıfırlanmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطمعKalpteki güçlü arzu ve ümitHem olumlu ilahi lütuf beklentisini hem de olumsuz iştahı içerirKesin
LatinceAppetitus, Sperareİştah, şiddetle arzulama, umut etmeAppetitus bedensel ve ruhsal arzuyu karşılarken, sperare ümit yönünü verirGüçlü
İngilizceCovet, Yearn, Eagerly hopeİhtirasla isteme, şiddetle ummaHope pasif kalır; kökün dinamizmini yearning veya eager hope daha iyi yansıtırGüçlü
AlmancaBegehren, HoffenArzulamak, şiddetle ümit etmekBegehren tutku ve meyli, hoffen ise dini metinlerdeki rahmet beklentisini karşılarGüçlü
FransızcaConvoiter, Espérer ardemmentTamah etmek, hararetle ümit etmekConvoitise olumsuz yönü, espérance ise olumlu manevi yönü karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌGayrimeşru arzu ve fitne beklentisiKalbinde nifak veya ahlaki zaaf bulunan kimsenin kadının sesinden veya tavrından cesaret alarak harama meyl etmesi (Ahzâb 33:32)
خَوْفًا وَطَمَعًاKorku ile dengelenmiş manevi ümitİbadet ve duada kibrin ve gevşekliğin engellenmesi, Allah'ın azabından korkarken rahmetine canlı bir iştiyakla yönelme hali (A'râf 7:56, Ra'd 13:12, Rûm 30:24, Secde 32:16)
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْBir topluluğun hidayetine duyulan kuvvetli beklentiMüminlerin, inkârda direnen ve hakikati tahrif eden kimselerin imana geleceğine dair besledikleri ümit (Bakara 2:75)
وَنَطْمَعُ / إِنَّا نَطْمَعُBağışlanma ve salihler arasına katılma arzusuMüminlerin ve tevbe edenlerin ilahi mağfirete ve cennete nail olma yönündeki samimi talepleri (Mâide 5:84, Şuarâ 26:51)
أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ / ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَİnkârcının haksız ve temelsiz beklentisiAmelsiz, inkârcı ve kibirli insanın hak etmediği halde cennete girmeyi veya dünyalık nimetlerin artmasını umması (Meâric 70:38, Müddessir 74:15)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHavf ve recâ dengesiKulun ameline güvenerek cenneti hak ettiği zannına kapılmaması; kurtuluşun ancak ilahi lütfa yönelik bir طمع ve recâ ile mümkün olmasıİstihkak davası gütmeksizin rahmete yönelen kalbi iştiyak
FıkıhNikâh ve muaşeret adabıAhzâb 33:32 bağlamında sedd-i zerâi' ilkesi gereği fitneye yol açacak yumuşak ve cilveli hitabın yasaklanmasıSuistimale açık gayrimeşru beklentinin engellenmesi
TefsirA'râf ehline dair açıklamalarA'râf 7:46 ayetinde henüz cennete girmemiş fakat oraya girmeyi kuvvetle uman müminlerin psikolojik durumuKesin hüküm verilmeden önceki diri beklenti hali
HadisAhlak ve tezkiye rivayetleriHz. Peygamber'in tamahkârlıktan Allah'a sığınması ve müstağni olmayı övmesiKula el açma zilletine düşüren dünyevi hırsın yerilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk bilinciRahmet beklentisiİbadeti canlı tutmaKulun ameline mağrur olmadan, her an Allah'ın fazlına muhtaç olduğunu bilerek lütuf talep etmesiKesin
İlmiHakikati aramaKeşif iştiyakıAraştırma motivasyonuBilinenle yetinmeyip bilinmeyene, yeni vahamet ve hikmetlere doğru zihnin canlı bir iştah duymasıGüçlü
SiyasiHukuk ve liyakatİltimas beklentisiBozucu etkiyi engellemeHak edilmemiş imtiyaz ve makam elde etme arzusunun kamu düzenini yozlaştırmasını önlemeGüçlü
İktisadiEmek ve servetRantiyecilik / HırsDoyumsuzluğu sınırlamaÜretimsiz ve haksız kazanca göz dikme güdüsünün meşru ticaret ve infak ilkeleriyle frenlenmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel gradyanı ve çekim kuvvetiBir parçacığın yüksek potansiyelli bir alana doğru ivmelenmesi; sistemin doymamışlık durumunda dış kaynaktan enerji çekme eğilimi göstermesiGüçlü
Beşeri bilimlerBeklenti teorisi (Vroom) ve motivasyonBireyin bir eyleme girişirken o eylemin arzulanan bir ödülle sonuçlanacağına dair duyduğu öznel olasılık ve değere yönelmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiطمع kavramını sadece olumsuz ahlaki bir kusur olan "tamahkârlık, açgözlülük ve doyumsuzluk" manasına hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem kınanan temelsiz hırslar için hem de peygamberlerin ve müminlerin Allah'ın rahmet ve affına yönelen en saf, en diri ümit hali için kullanılır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde müminler için zikredilen manevi dinamizmin (خَوْفًا وَطَمَعًا) bir zaaf veya bencilce bir ihtiras sanılması; böylece kulluktaki recâ ve arzu boyutunun zedelenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın hem en yüce manevi yönelişini (rahmet talebi) hem de en sefil ahlaki zaafını (harama ve haksız kazanca göz dikme) aynı kalbi çekim ekseninde tarif ettiği için insanın iç dinamiklerini kavramada anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin dua ve ibadet hallerini tasvir eden ayetlerde (A'râf 7:56, Secde 32:16), tevhid ehlinin affedilme ümidinde (Şuarâ 26:51, Mâide 5:84) ve nifak ehlinin ahlaki zaaflarını niteleyen uyarılarda (Ahzâb 33:32).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ümidi edilgen ve tembelce bir bekleyişten (أمل) ayırır; ibadetin bir ticaret veya hak ediş davası değil, ilahi lütfa muhtaç bir iştiyak olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYağmurun ilk damlasını gösterip arkasının geleceğini sezdirmesi veya askerin payına düşen tayına göz dikmesi gibi, bir hedefe yönelen iştahlı ve uyanık beklenti hali.
  • Soyut anlamBir varlığın, kendi sınırlarının ötesinde gördüğü bir kemale, rahmete veya kazanca doğru kalben ve iraden şiddetli bir çekim duyarak yönelmesi.
  • Sistematik karşılıkKulun ibadet ve amellerini kendi kendine yeterli görmeyip, ilahi rahmeti aktif bir arzu ve korku dengesiyle talep etmesini sağlayan içsel motivasyon motoru.
  • LaTeX modeliT=lim⁡Δt→0(V⋅PR+ϵ)⋅Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde T harfi kökün temsil ettiği dinamik beklenti ve çekim şiddetini (طمع) simgeler. V hedeflenen lütuf veya nesnenin algılanan değerini, P onun elde edilme imkânına dair uyanan ihtimal ve işareti (yağmurun ilk çiselemesi gibi beliren emareyi) gösterir. R amele veya nefse duyulan güveni ve hak iddia etme yanılgısını temsil eder; R paydada yer aldığından nefsi iddia azaldıkça saf ümit (T) yükselir, sıfıra bölünmeyi önlemek için ϵ pozitif sabiti eklenmiştir. Φ ise yönelişin mahiyetini belirleyen vektörel çarpan olup, değerine göre süreci meşru bir rahmet talebine veya kınanmış bir açgözlülüğe dönüştürür. Zamansal türev (lim⁡Δt→0), bu beklentinin pasif ve zamana yayılmış bir hülya değil, anlık ve diri bir içsel hareket olduğunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط