طعم
ط - ع - م
KÖK- 48 geçiş
- 41 ayet
- 36 sîga
- 13 sözlük
Yiyecek demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yiyecek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.656 harfباب العين والطّاء والميم معهما
ط ع م، ط م ع، م ط ع، م ع ط مستعملات،ع م ط،ع ط م مهملان
طعم:
الطَّعم، طَعم كلّ شيء وهو ذوقه.
والطّعم: الأكل. إنّه ليطعم طعْماً حَسَناً. وهو حَسَنُ المَطعم، كما تقول: حَسَنُ المَلْبَس، أي: طَعَامُهُ طيْبٌ، ولباسه جميل. وفلان حسن الطِّعْمَةِ كسرت كالجِلسة، لأنّه ضَرْبٌ من الفعل، وليس بفَعْلَةٍ واحدة.
وكُلُّ فِعْلٍ واقع لا يُحرّك مصدره نحو الطَّعْم، لأنّك تقول:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.512 harfالطَعامُ: ما يُؤكل، وربَّما خُصَّ بالطَعامِ البُرُّ. والطَعْمُ: بالفتح ما يؤديه الذَوق. يقال: طَعْمُهُ مُرٌّ. والطَعْمُ أيضاً: ما يُشْتَهى منه. يقال: ليس له طَعْمٌ. وما فلان بذي طَعْمٍ، إذا كانَ غثًّأ. والطُعْمُ بالضم: الطَعامُ. قال أبو خِراش:
أرُدُّ شجاع البطنِ قد تعلمـينـه وأُوثِرُ غيري من عِيالِكِ بالطُعْمِ
وأغَتَبِقُ الماءَ القُراحَ وأنْتَهـي إذا الزادُ أمْسى للمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ
أراد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.334 harfباب العين والطاء مع الميم
عطم ، عمط ، طعم ، طمع ، مطع ، معط : مستعملات .
عطم : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العُطْمُ : الصوف المنفوش . قال والعُطُم : الهَلْكَى واحدهم عَطِيم وعاطِم .
عمط : أهمله الليث وقال غيره : اعتبط فلان عِرْض فلان واعتمطه إذا وقع فيه وقَصَبه بما ليس فيه .
طعم : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.876 harf(باب الطاء والعين وما يثلثهما)
(طعم) الطاء والعين والميم أصلٌ مطَّرد منقاسٌ في تذوُّقِ الشَّيء. يقال طَعِمْتُ الشيءَ طَعْماً. والطَّعام هو المأكول. وكان بعضُ أهلِ اللّغةِ يقول: الطَّعام هو البُرُّ خاصّة، وذكر حديث أبي سعيد([1]): "كُنّا نُخرج صدقةَ الفِطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، صاعاً من طعامٍ أو صاعاً من كذا([2])". ثم يُحمَلُ على باب الطعام استعارةً ما ليس من باب التذوُّق،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.937 harf- الطعم: تناول الغذاء، ويسمى ما يتناول منه طعم وطعام. قال تعالى: ﴿وطعامه متاعا لكم﴾ [المائدة/96]، قال: وقد اختص بالبر فيما روى أبو سعيد (أن النبي صلى الله عليه وسلم أمر بصدقة الفطر صاعا من طعام أو صاعا من شعير) (الحديث تقدم في مادة (صاع) ). قال تعالى: ﴿ولا طعام إلا من غسلين﴾ [الحاقة/36]، ﴿طعاما ذا غصة﴾ [المزمل/13]، ﴿طعام الأثيم﴾ [الدخان/44]، ﴿ولا يحض على طعام المسكين﴾ [الماعون/3]، أي: إطعامه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.254 harfط ع م
كثر عنده الطعام والطعم والمطعم والأطعمة والمطاعم.
وفلان يحتكر في الطعام أي في البر.
وعن الخليل: إنه العالي في كلام العرب وهذا من الغلبة كالمال في الإبل.
وفي حديث أبي سعيد: كنا نخرج في صدقة الفطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم صاعاً من طعام وصاعاً من شعير.
وهذا طعم طيب الطعم.
وطعمت الشيء: أكلته وذقته واطعم هذا وتطعمه: ذقه.
وفي مثل " تطعم تطعم ": ذق
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.906 harfالطَّعامُ: اسمٌ
جامعٌ لكل ما يُؤكَلُ، وقد طَعِمَ يَطْعَمُ طُعْماً، فهو طاعِمٌ إذا أَكَلَ أَو ذاقَ، مثال غَنِمَ يَغْنَمُ غُنْماً، فهو غانِمٌ. وفي التنزيل: فإذا طَعِمْتم فانْتَشِرُوا. ويقال: فلان قَلَّ طُعْمُه أَي أَكْلُه. ويقال: طَعِمَ يَطْعَمُ مَطْعَماً وإنه لَطَيّبُ المَطْعَمِ كقولك طَيِّبُ المَأْكَلِ. وروي عن ابن عباس أَنه قال في زمزم: إنها طَعَامُ طُعْمٍ وشِفاءُ سُقْمٍ أَي يَشْبَعُ الإنسانُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.070 harf* ط ع م * * الطَّعَامُ * ما يُؤكل وربما خُص بالطعام البُّرُّ وفي حديث أبي سعيد رضي الله عنه ﴿كنا نُخرج صدقة الفطر على عهد رسول الله ]ص[ صاعا من طعام أو صاعا من شعير﴾ و * الطَّعْمُ * بالفتح ما يُؤديه الذوق يقال طعمه مر والطعم أيضا ما يُشتهى منه يقال ليس له طعم وما فلان بذي طعم إذا كان غثا و * الطُّعْمُ * بالضم الطعام وقد * طَعِمَ * بالكسر * طُعْما * بضم الطاء إذا أكل أو ذاق فهو * طَاعِمٌ * قال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.120 harf| ( الطَّعَامُ ) إذا أَطَلَقَه أهلُ الحِجَازِ عَنَوْا بِهِ | ( البُرّ ) خاصَّةً ، وبِه فُسِّرَ حَدِيثُ أَبِي | سَعِيدٍ في صَدَقَةِ الفِطْرِ : ( ( صَاعاً من طَعَامٍ | أَو صَاعاً من شَعِيرٍ ) ) وقيلَ : أَرادَ به التَّمْرَ ، | وهو الأَشْبَهُ ؛ لأنَّ البُرَّ كَانَ عِنْدَهُم قليلاً لا | يَتَّسِعُ لإخراجِ زَكاةِ الفِطْرِ . وقالَ الخَلِيلُ : | العَالِي في كَلامِ العَرَبِ أنّ الطَّعامَ هو البُرُّ |
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.759 harfطَعِمَهُ
1 طَعِمَهُ ذ , aor. طَعَمَ , inf. n. طَعْمٌ and طَعَامٌ, He ate it; namely, food: (K, * TA:) and طَعِمَ, aor. as above, inf. n. طُعْمٌ, with damm, he tasted [a thing]: (K:) or طَعِمَ, aor. as above, (S, Mgh, * Msb,) inf. n. طُعْمٌ, with damm, (S,) or طَعْمٌ, with fet-h, (Msb,) or both, (Mgh,) and مَطْعَمٌ also is an inf. n. of the same verb, (TA,) signifies he ate, (S, Mgh, Msb, *) a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.632 harfطَعِمَ
طَعِمَ A ( n. ac. طَعْم 1 , طُعْم 3 ),
a. Tasted; partook of.
b. ( n. ac. طَعْم 1 , طَعَاْم 22 ), Ate.
c. Was satisfied.
d. Was grafted ( tree ).
e. [ coll. ], Was vaccinated ( child ).
f. [ coll. ], Was baited ( hook ).
طَعَّمَ
طَعَّمَ II ,
a. Grafted. ( b ) [ coll. ], Vaccinated, inoculated.
c. [ coll. ], Baited.
طَاْعَمَ
طَاْعَمَ III ,
a. Ate with; billed ( pigeons ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok39.116 harfطعم
طَعِمَ - يَطْعَمُ - طَعْم - طَعَامٌ - طَاعِم - أََطْعَمَ - يُطْعِمُ - إِطْعَام - اسْتَطْعَمَ - يَسْتَطْعِمُ
طَعِمَ - يَطْعَمُ + كائن + شيئاً: يدخل مادة يغلب ظنه أنها ذات طعم ومذاق لذيذ إلى فمه ليمضغها ويتلذذ بطعمها
طَعْم: اسم فعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": اللذة والمذاق الحاصل من إدخال مادة للفم:
Sîgalar(36)
- الطَّعَامَYiyecek(الْفَعَالَ)×5
- طَعَامٌYiyecek(فَعَالٌ)×3
- طَعَامُDoyurmak+1 anlam(فَعَالُ)×3
- طَعَامِDoyurmak(فَعَالِ)×3
- طَعَامٍYiyecek(فَعَالٍ)×2
- وَأَطْعِمُواVe doyurun(وَأَفْعِلُوا)×2
- أَطْعَمَهُOnu doyurdu(أَفْعَلَهُ)×1
- أَطْعَمَهُمْOnları doyurdu(أَفْعَلَهُمْ)×1
- أَنُطْعِمُDoyurur muyuz?(أَنُفْعِلُ)×1
- إِطْعَامٌDoyurmak(إِفْعَالٌ)×1
Mücavir kökler81 mücavir (302 toplam)
- سكن
10 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- حضض
3 ortak ayet · “Hadz” oturaklı yer demek
- صوم
4 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- أكل
6 ortak ayet · Ekel pas demektir
- حرم
5 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- سفح
2 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- طوق
2 ortak ayet · Güç
- صيد
2 ortak ayet · Av
- كسو
2 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir
- غير
6 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- رزق
5 ortak ayet · Üzüm demektir
- نظر
5 ortak ayet · Korkuluk demektir
Geçtiği ayetler(41)
… خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى …
YiyecekMeryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.
وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ
YiyecekBiz onları; yemek yemez bir ceset kılmadık ve onlar, ebedi de değillerdi
وَقَالُوا مَا لِهَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا
YiyecekVe dediler ki: Bu peygambere ne oluyor ki; yemek yiyor, sokaklarda geziyor? Onun beraberinde bulunup uyaran bir melek indirilmeli değil miydi?
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا
YiyecekSenden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.
وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا
YiyecekOnlar; yoksula, yetime ve esire seve seve yemek yedirirler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طعم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أكل, شرب, رزق |
| Zıt Kök | جوع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi ağza alıp tadına bakma, tat alma ve bedenin gıda ihtiyacını karşılamak üzere yeme |
| Çekirdek Özet 2 | Canlının hayatını sürdürmesini sağlayan rızkın alınması, başkasına yedirilmesi ve infak sorumluluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal muhtaçlığın ve acziyetin göstergesi olarak beslenme; sosyal dayanışmanın asgari şartı olarak doyurma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca katı gıdalarla sınırlandırılması veya sadece maddi beslenme sayılarak ahlaki-sosyal sorumluluk boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طع | Bir şeye temas etme, batma veya içine işleme yoluyla doğrudan etkide bulunma; طعن kökünde sivri bir cisimle delme ve saplama anlamı öne çıkar | م | Çekirdekteki doğrudan temas ve nüfuz etme eylemini ağız, tat alma ve sindirim yoluyla bedene dahil olma, gıdayı iç bünyeye katma yönünde özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Maddenin bir kap veya boşluk içine alınmasını, kuşatılıp tutulmasını imler |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Fark etme, duyumsama, kaynağın özünü doğrudan tecrübe etme boyutunu katar |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bedenin içine doğru emilim, akışkanlık ve özümseme hareketini simgeler |
| طعم | Bir nesneyi içine alıp duyusal olarak tatma ve bedene katarak tüketme | Dışarıdaki bir maddenin ağız boşluğuna alınıp tadının ayırt edilmesi ve hayatın devamı için bünyeye dahil edilmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin tadını ağız yoluyla duyumsamak, çiğneyip yutmak; bedenin açlığını gidermek için buğday veya benzeri gıdaları tüketmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde misafire ikram edilen yemek, deve sütü ve kış kıtlığında yedirilen et anlamında şöhret bulmuştur; Hutay'e şiirinde iyi beslenen, hali vakti yerinde olan kimseyi nitelemek üzere طاعم sözcüğü kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde طعام kelimesi özellikle buğday ve ekmek için kullanılmış, açlığı gideren her şey bu isimle anılmıştır; ayrıca suyun açlığı gidermesi durumunda da طعام denilebildiği Zemzem rivayetinde yer almıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça طعم kökü, merkezi Sami dillerinde tat alma, yeme ve algılama sahasına ait temel bir köktür. İbranicede טָעַם (ṭāʿam) fiili tatmak, lezzetini fark etmek ve mecazen muhakeme etmek, ayırt etmek anlamına gelirken, isim formu olan טַעַם (ṭaʿam) tat, lezzet ve akıl yürütme, basiret manalarını karşılar. Süryanicede ܛܥܡ (ṭʿem) biçiminde aynı şekilde tat almak, tecrübe etmek ve algılamak kök anlamını korumuştur. Akkadcadaki ṭēmu kelimesi ise zihinsel boyuta doğru genişleyerek karar, akıl, anlayış, emir ve muhakeme anlamlarına evrilmiştir. Arapça bu kökün hem ilk somut-fiziksel katmanını (tat alma, çiğneme, gıda tüketme) hem de buradan türeyen lezzet ve doyurma boyutlarını geniş bir biçimde muhafaza etmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tat alma ve çiğneme eyleminden her türlü besine ve doyurma fiiline geçiş | Kökün aslı tat duyusuna dayanmakta olup, zamanla bu duyuyu tatmin eden gıdaya ve açlığı gideren ekmek/buğday gibi temel maddelere isim olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טעם, Süryanice ܛܥܡ ve Akkadca ṭēmu akrabalığı | Erken Sami katmanında tat alma ile akıl-muhakeme (zihinsel tat alma/ayırt etme) çift kutuplu gelişmiş; Arapçada duyusal ve fiziki beslenme yönü baskın kalmıştır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesi içi paralellikler | Çad ve Kuşitik dillerinde beslenme ve tat alma bildiren benzer fonetik unsurlar öne sürülmüşse de aralarındaki bağ zayıftır | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طعم | Anlamlı | Tatmak, yemek, doyurmak | Bir şeyin tadını almak ve açlığı gidermek üzere gıda tüketmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طمع | Anlamlı | İstemek, göz dikmek, ummak | Bir nesneye veya menfaate karşı şiddetli arzu ve ümit beslemek | Ortak çekirdeğin nefsi tatmin arzusuna dönük yönü; Kur'an'da geçer |
| عطم | Anlamlı | Gece ateş yakmak, duman çıkarmak | Duman tütmesi ve ateşin alevlenmesi | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir kullanımdır |
| عمط | Anlamlı | Nankörlük etmek, hakkı küçümsemek | Bir kimseye haksızlık etmek veya nimeti hafife almak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn mühmel sayar |
| مطع | Anlamlı | Uzatmak, çekmek, kırmızılaşmak | Bir şeyi çekip uzatmak veya şarabın renginin kızarması | Kur'an'da geçmez; kullanım alanı dardır |
| معط | Anlamlı | Kılı veya tüyü yolmak, dökülmek | Deri üzerindeki tüyün veya kürkün sıyrılması | Kur'an'da geçmez; dökülme ve sıyrılma bildirir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طعم | Merkez | Beslenme, tat alma ve doyurma | Ağza alınan şeyin tadını hissetmeyi, bedeni beslemeyi ve açlığı gidermeyi kapsayan genel kullanım | Hem tatma duyusunu hem de fiilen besin tüketimini ve başkasını doyurmayı kapsar |
| أكل | Komşu | Tüketme ve yeme | Çiğneyerek veya çiğnemeden bir maddeyi tamamen bitirme, tüketme ve yok etme | Maddenin fiilen harcanıp yok edilmesine odaklanır; tat alma boyutu zorunlu değildir |
| شرب | Komşu | Sıvı tüketimi | Sıvı maddelerin ağız yoluyla yutulması | Yalnızca akışkan maddelere özgüdür; ancak açlığı gideren sıvıya bazen طعم de denir |
| رزق | Komşu | İhsan ve geçimlik | Canlıya hayatını sürdürmesi için bahşedilen her türlü pay ve imkân | Gıdanın çok ötesinde soyut ve somut tüm nimetleri içine alan üst kavramdır |
| جوع | Zıt | Açlık ve yoksunluk | Midenin boş kalması ve bedenin besin ihtiyacından doğan acı | طعم eyleminin ortadan kaldırdığı bedensel yoksunluk hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طعم | Tatmak, yemek, doyurmak | Hem tat alma duyusunu hem çiğneyip tüketmeyi hem de gıda verme eylemini ifade eder | Kesin |
| Latince | Gustare, sapere, alere | Tatmak, lezzetini almak, beslemek | Gustare ve sapere tat alma ve ayırt etmeyi, alere ise doyurup besleme boyutunu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Taste, feed, nourish, food | Tatmak, yedirmek, beslemek, yiyecek | Taste tat duyusunu, feed doyurma fiilini, food ise tüketilen nesneyi karşılar | Kesin |
| Almanca | Schmecken, speisen, ernähren | Tatmak, yemek, beslemek | Schmecken lezzet alma eylemini, speisen ve ernähren beslenme sürecini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Goûter, nourrir, aliment | Tatmak, beslemek, gıda maddesi | Goûter tatmayı, nourrir canlının hayatını gıdayla sürdürmesini sağlar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَعَام / الطَّعَام | Genel yiyecek ve besin maddesi | İnsanın günlük hayatında tükettiği gıdalar ve helal rızıklar; Bakara 2:61, Âl-i İmrân 3:93 |
| طَعَام | Deniz ürünleri ve avı | Denizden elde edilen ve yenmesi helal kılınan canlılar; Mâide 5:96 |
| طَعَام | Cehennem azabı yiyeceği | Zakkum, darî ve gıslîn gibi günahkârlara sunulan ızdırap verici maddeler; Hâkka 69:36, Müzzemmil 73:13 |
| إِطْعَام / أَطْعِمُوا | Yoksulu doyurma ve infak mükellefiyeti | Toplumsal dayanışma, kurban eti dağıtımı ve yemin keffareti bağlamı; Mâide 5:89, Hac 22:28, Beled 90:14 |
| يَطْعَمُهُ | Sudan tatma veya içme | Nehir imtihanında suyun tadına bakılması veya ondan içilmesi; Bakara 2:249 |
| طَعِمْتُمْ | Yemeği yiyip bitirme | Ziyafet ve misafirlik adabı, yemeğin ardından dağılma emri; Ahzâb 33:53 |
| يُطْعَمُ | Beslenme ihtiyacından münezzeh olma | Allah'ın yaratıcı olup rızık verdiği, kendisinin ise beslenmeye muhtaç olmadığı hakikati; En'âm 6:14 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın zati sıfatları ve tenzih | Allah'ın yediren fakat yedirilmeyen (يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ) olması, O'nun cisim ve muhtaç olmaktan tenzihinde delil sayılmıştır | İhtiyaçsızlık ve mutlak samediyyet |
| Fıkıh | Keffaretler, fitre ve helal-haram gıdalar | Doyurmanın ölçüsü (müd, sâ'), fitrede verilecek temel gıdanın (طعام) niteliği ve nelerin yiyecek sayılacağı tartışılmıştır | Standart temel gıda ve mükellefiyet |
| Tefsir | Tâlût kıssasındaki nehir imtihanı | Bakara 2:249 ayetinde su için يَطْعَمُ fiilinin kullanılması, tadına bakma ile kanarak içme arasındaki sınır üzerinden açıklanmıştır | Tat alma ile içme arasındaki semantik geçiş |
| Hadis | Sadaka-i fıtr ve ikram adabı | Ziyaret, misafirlik, komşu hakkı ve fitre bahsinde طعام kelimesinin Medine'deki karşılığı (buğday, hurma) ele alınmıştır | Somut ziyafet ve asgari gıda standardı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratan-yaratılan ilişkisi | Acziyet ve ubudiyyet nişanesi | Varoluşsal bağımlılığı hatırlatma | İnsan beslenmek zorunda olan aciz bir kuldur; Allah ise besleyen fakat beslenmeyendir | Kesin |
| İlmi | Biyolojik sürdürülebilirlik | Enerji alımı ve metabolik denge | Canlılığın devamını sağlama | Canlı organizmanın homeostazisini koruması için dışarıdan madde ve enerji alımıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve kamu düzeni | Açlığı önleme ve gıda güvencesi | Toplumsal çözülmeyi engelleme | İktidarın ve toplumun açları doyurma yükümlülüğü siyasi meşruiyetin ve huzurun temelidir | Güçlü |
| İktisadi | Temel tüketim ve infak dolaşımı | Birincil zaruri tüketim malı | Rızkın toplum tabanına yayılması | Servetin sadece zenginler arasında kalmayıp keffaret ve zekâtla açlara aktarılması zorunluluğudur | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık sistemlerde enerji ve kütle girişi | Bir sistemin entropiye yenik düşmemek için dış çevreden kütle/enerji soğurması ve bunu işlemesi sürecine denktir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel refah ve gıda hakkı | Bireyin en ilkel ve devredilemez varoluş hakkı olan beslenme güvencesi ve toplumun bunu temin borcudur | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece piyasada satılan hazır gıda maddelerine veya katı yiyeceklere indirgenmesi; tatma ve manevi doyum boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca çiğnenen katı yiyecekleri değil; açlığı gideren sıvıyı, tadına bakılan imtihan nesnesini ve toplumsal adalet vasıtası olan infakı kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnfak ve keffaret ayetlerindeki إطعام sorumluluğunu dar kalıplara hapsedip yoksulluğun giderilmesini tali bir mesele saymak ve tevhiddeki Samed inancını zedelemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ontolojik acziyetini (beslenmeye muhtaç oluşunu) ve Allah'ın mutlak zenginliğini gösterir; ayrıca İslam'ın ahlak ve hukuk nizamında açlığın giderilmesini temel bir ibadet ve adalet şartı kılar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Keffaret ve kurban ayetlerinde, Tâlût ordusunun nehirle imtihanında, Hz. İsa ve annesinin beşeri tabiatının vurgulandığı pasajlarda ve cehennem azabının tasvir edildiği uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı sadece ritüellere indirgeyip yoksulu doyurmayı (إطعام) ihmal eden zihniyeti yıkar; peygamberlerin ve meleklerin insanüstü varlıklar olduğu iddiasını onların yemek yemeleri olgusuyla çürütür. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğız yoluyla bir maddenin tadına bakmak, çiğneyip yutmak ve bedenin açlığını gidermek için gıda tüketmek.
- Soyut anlamCanlının ontolojik muhtaçlığını kabul etmesi, dış dünyadan hayatiyet devşirmesi ve sosyal adalet gereği bu imkânı başkalarıyla paylaşması.
- Sistematik karşılıkBirincil yaşamsal girdinin temini; metafizik düzlemde tam bağımlılık, toplumsal düzlemde ise temel hak ve bölüşüm mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde canlının yaşamını sürdürmesini sağlayan iç enerji ve besin stokunu, metabolik veya yaşamsal tükenmeyi (açlık katsayısını), ise sisteme dışarıdan dahil edilen gıda girişini yani beslenme ve doyurma eylemini temsil eder. Eğer olursa sistem tükenişe gider; canlının varlığını koruması doğrudan dış girdiye bağımlıdır.