طعم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-ع-م36 sîga, 81 mücavir kök, 41 ayet, 26 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صومحرمطَعَامِطعمأَطْعَمَهُمْسكنأَنُطْعِمُحضضطَعَامٍكسوأكلطوقطَعَامُنظر

KökSîga 36Ayet 41Sure 26Mücavir 81

▶ Ağı aç (3B)

طعم

ط - ع - م

KÖK
  • 48 geçiş
  • 41 ayet
  • 36 sîga
  • 13 sözlük

Yiyecek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yiyecek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.656 harf
باب العين والطّاء والميم معهما ط ع م، ط م ع، م ط ع، م ع ط مستعملات،ع م ط،ع ط م مهملان طعم: الطَّعم، طَعم كلّ شيء وهو ذوقه. والطّعم: الأكل. إنّه ليطعم طعْماً حَسَناً. وهو حَسَنُ المَطعم، كما تقول: حَسَنُ المَلْبَس، أي: طَعَامُهُ طيْبٌ، ولباسه جميل. وفلان حسن الطِّعْمَةِ كسرت كالجِلسة، لأنّه ضَرْبٌ من الفعل، وليس بفَعْلَةٍ واحدة. وكُلُّ فِعْلٍ واقع لا يُحرّك مصدره نحو الطَّعْم، لأنّك تقول:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.512 harf
الطَعامُ: ما يُؤكل، وربَّما خُصَّ بالطَعامِ البُرُّ. والطَعْمُ: بالفتح ما يؤديه الذَوق. يقال: طَعْمُهُ مُرٌّ. والطَعْمُ أيضاً: ما يُشْتَهى منه. يقال: ليس له طَعْمٌ. وما فلان بذي طَعْمٍ، إذا كانَ غثًّأ. والطُعْمُ بالضم: الطَعامُ. قال أبو خِراش: أرُدُّ شجاع البطنِ قد تعلمـينـه وأُوثِرُ غيري من عِيالِكِ بالطُعْمِ وأغَتَبِقُ الماءَ القُراحَ وأنْتَهـي إذا الزادُ أمْسى للمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ أراد
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.334 harf
باب العين والطاء مع الميم عطم ، عمط ، طعم ، طمع ، مطع ، معط : مستعملات . عطم : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العُطْمُ : الصوف المنفوش . قال والعُطُم : الهَلْكَى واحدهم عَطِيم وعاطِم . عمط : أهمله الليث وقال غيره : اعتبط فلان عِرْض فلان واعتمطه إذا وقع فيه وقَصَبه بما ليس فيه . طعم : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.876 harf
(باب الطاء والعين وما يثلثهما) (طعم) الطاء والعين والميم أصلٌ مطَّرد منقاسٌ في تذوُّقِ الشَّيء. يقال طَعِمْتُ الشيءَ طَعْماً. والطَّعام هو المأكول. وكان بعضُ أهلِ اللّغةِ يقول: الطَّعام هو البُرُّ خاصّة، وذكر حديث أبي سعيد([1]): "كُنّا نُخرج صدقةَ الفِطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، صاعاً من طعامٍ أو صاعاً من كذا([2])". ثم يُحمَلُ على باب الطعام استعارةً ما ليس من باب التذوُّق،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.937 harf
- الطعم: تناول الغذاء، ويسمى ما يتناول منه طعم وطعام. قال تعالى: ﴿وطعامه متاعا لكم﴾ [المائدة/96]، قال: وقد اختص بالبر فيما روى أبو سعيد (أن النبي صلى الله عليه وسلم أمر بصدقة الفطر صاعا من طعام أو صاعا من شعير) (الحديث تقدم في مادة (صاع) ). قال تعالى: ﴿ولا طعام إلا من غسلين﴾ [الحاقة/36]، ﴿طعاما ذا غصة﴾ [المزمل/13]، ﴿طعام الأثيم﴾ [الدخان/44]، ﴿ولا يحض على طعام المسكين﴾ [الماعون/3]، أي: إطعامه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.254 harf
ط ع م كثر عنده الطعام والطعم والمطعم والأطعمة والمطاعم‏.‏ وفلان يحتكر في الطعام أي في البر‏.‏ وعن الخليل‏:‏ إنه العالي في كلام العرب وهذا من الغلبة كالمال في الإبل‏.‏ وفي حديث أبي سعيد‏:‏ كنا نخرج في صدقة الفطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم صاعاً من طعام وصاعاً من شعير‏.‏ وهذا طعم طيب الطعم‏.‏ وطعمت الشيء‏:‏ أكلته وذقته واطعم هذا وتطعمه‏:‏ ذقه‏.‏ وفي مثل ‏"‏ تطعم تطعم ‏"‏‏:‏ ذق
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.906 harf
الطَّعامُ: اسمٌ جامعٌ لكل ما يُؤكَلُ، وقد طَعِمَ يَطْعَمُ طُعْماً، فهو طاعِمٌ إذا أَكَلَ أَو ذاقَ، مثال غَنِمَ يَغْنَمُ غُنْماً، فهو غانِمٌ. وفي التنزيل: فإذا طَعِمْتم فانْتَشِرُوا. ويقال: فلان قَلَّ طُعْمُه أَي أَكْلُه. ويقال: طَعِمَ يَطْعَمُ مَطْعَماً وإنه لَطَيّبُ المَطْعَمِ كقولك طَيِّبُ المَأْكَلِ. وروي عن ابن عباس أَنه قال في زمزم: إنها طَعَامُ طُعْمٍ وشِفاءُ سُقْمٍ أَي يَشْبَعُ الإنسانُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.070 harf
* ط ع م * * الطَّعَامُ * ما يُؤكل وربما خُص بالطعام البُّرُّ وفي حديث أبي سعيد رضي الله عنه ﴿كنا نُخرج صدقة الفطر على عهد رسول الله ]ص[ صاعا من طعام أو صاعا من شعير﴾ و * الطَّعْمُ * بالفتح ما يُؤديه الذوق يقال طعمه مر والطعم أيضا ما يُشتهى منه يقال ليس له طعم وما فلان بذي طعم إذا كان غثا و * الطُّعْمُ * بالضم الطعام وقد * طَعِمَ * بالكسر * طُعْما * بضم الطاء إذا أكل أو ذاق فهو * طَاعِمٌ * قال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.120 harf
| ( الطَّعَامُ ) إذا أَطَلَقَه أهلُ الحِجَازِ عَنَوْا بِهِ | ( البُرّ ) خاصَّةً ، وبِه فُسِّرَ حَدِيثُ أَبِي | سَعِيدٍ في صَدَقَةِ الفِطْرِ : ( ( صَاعاً من طَعَامٍ | أَو صَاعاً من شَعِيرٍ ) ) وقيلَ : أَرادَ به التَّمْرَ ، | وهو الأَشْبَهُ ؛ لأنَّ البُرَّ كَانَ عِنْدَهُم قليلاً لا | يَتَّسِعُ لإخراجِ زَكاةِ الفِطْرِ . وقالَ الخَلِيلُ : | العَالِي في كَلامِ العَرَبِ أنّ الطَّعامَ هو البُرُّ |
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.759 harf
طَعِمَهُ 1 طَعِمَهُ ذ , aor. طَعَمَ , inf. n. طَعْمٌ and طَعَامٌ, He ate it; namely, food: (K, * TA:) and طَعِمَ, aor. as above, inf. n. طُعْمٌ, with damm, he tasted [a thing]: (K:) or طَعِمَ, aor. as above, (S, Mgh, * Msb,) inf. n. طُعْمٌ, with damm, (S,) or طَعْمٌ, with fet-h, (Msb,) or both, (Mgh,) and مَطْعَمٌ also is an inf. n. of the same verb, (TA,) signifies he ate, (S, Mgh, Msb, *) a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.632 harf
طَعِمَ طَعِمَ A ( n. ac. طَعْم 1 , طُعْم 3 ), a. Tasted; partook of. b. ( n. ac. طَعْم 1 , طَعَاْم 22 ), Ate. c. Was satisfied. d. Was grafted ( tree ). e. [ coll. ], Was vaccinated ( child ). f. [ coll. ], Was baited ( hook ). طَعَّمَ طَعَّمَ II , a. Grafted. ( b ) [ coll. ], Vaccinated, inoculated. c. [ coll. ], Baited. طَاْعَمَ طَاْعَمَ III , a. Ate with; billed ( pigeons ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok39.116 harf
طعم طَعِمَ - يَطْعَمُ - طَعْم - طَعَامٌ - طَاعِم - أََطْعَمَ - يُطْعِمُ - إِطْعَام - اسْتَطْعَمَ - يَسْتَطْعِمُ طَعِمَ - يَطْعَمُ + كائن + شيئاً: يدخل مادة يغلب ظنه أنها ذات طعم ومذاق لذيذ إلى فمه ليمضغها ويتلذذ بطعمها طَعْم: اسم فعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": اللذة والمذاق الحاصل من إدخال مادة للفم:
Tamamını oku

Sîgalar(36)

Mücavir kökler81 mücavir (302 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سكن

    10 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  2. حضض

    3 ortak ayet · “Hadz” oturaklı yer demek

  3. صوم

    4 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  4. أكل

    6 ortak ayet · Ekel pas demektir

  5. حرم

    5 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  6. سفح

    2 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

  7. طوق

    2 ortak ayet · Güç

  8. صيد

    2 ortak ayet · Av

  9. كسو

    2 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir

  10. غير

    6 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  11. رزق

    5 ortak ayet · Üzüm demektir

  12. نظر

    5 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(41)

  1. … خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى …

    YiyecekMeryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.

  2. وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ

    YiyecekBiz onları; yemek yemez bir ceset kılmadık ve onlar, ebedi de değillerdi

  3. وَقَالُوا مَا لِهَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا

    YiyecekVe dediler ki: Bu peygambere ne oluyor ki; yemek yiyor, sokaklarda geziyor? Onun beraberinde bulunup uyaran bir melek indirilmeli değil miydi?

  4. وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا

    YiyecekSenden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.

  5. وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا

    YiyecekOnlar; yoksula, yetime ve esire seve seve yemek yedirirler.

Sîga sayfası: وَأَطْعِمُوا
Sîga sayfası: أَطْعَمَهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطعم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerأكل, شرب, رزق
Zıt Kökجوع
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi ağza alıp tadına bakma, tat alma ve bedenin gıda ihtiyacını karşılamak üzere yeme
Çekirdek Özet 2Canlının hayatını sürdürmesini sağlayan rızkın alınması, başkasına yedirilmesi ve infak sorumluluğu
Çekirdek Özet 3Varoluşsal muhtaçlığın ve acziyetin göstergesi olarak beslenme; sosyal dayanışmanın asgari şartı olarak doyurma
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca katı gıdalarla sınırlandırılması veya sadece maddi beslenme sayılarak ahlaki-sosyal sorumluluk boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طعBir şeye temas etme, batma veya içine işleme yoluyla doğrudan etkide bulunma; طعن kökünde sivri bir cisimle delme ve saplama anlamı öne çıkarمÇekirdekteki doğrudan temas ve nüfuz etme eylemini ağız, tat alma ve sindirim yoluyla bedene dahil olma, gıdayı iç bünyeye katma yönünde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaMaddenin bir kap veya boşluk içine alınmasını, kuşatılıp tutulmasını imler
عGöz; görme, bilme, kaynakFark etme, duyumsama, kaynağın özünü doğrudan tecrübe etme boyutunu katar
مSu; akış, çokluk, derinlikBedenin içine doğru emilim, akışkanlık ve özümseme hareketini simgeler
طعمBir nesneyi içine alıp duyusal olarak tatma ve bedene katarak tüketmeDışarıdaki bir maddenin ağız boşluğuna alınıp tadının ayırt edilmesi ve hayatın devamı için bünyeye dahil edilmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin tadını ağız yoluyla duyumsamak, çiğneyip yutmak; bedenin açlığını gidermek için buğday veya benzeri gıdaları tüketmek
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde misafire ikram edilen yemek, deve sütü ve kış kıtlığında yedirilen et anlamında şöhret bulmuştur; Hutay'e şiirinde iyi beslenen, hali vakti yerinde olan kimseyi nitelemek üzere طاعم sözcüğü kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımKlasik dilde طعام kelimesi özellikle buğday ve ekmek için kullanılmış, açlığı gideren her şey bu isimle anılmıştır; ayrıca suyun açlığı gidermesi durumunda da طعام denilebildiği Zemzem rivayetinde yer almıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça طعم kökü, merkezi Sami dillerinde tat alma, yeme ve algılama sahasına ait temel bir köktür. İbranicede טָעַם (ṭāʿam) fiili tatmak, lezzetini fark etmek ve mecazen muhakeme etmek, ayırt etmek anlamına gelirken, isim formu olan טַעַם (ṭaʿam) tat, lezzet ve akıl yürütme, basiret manalarını karşılar. Süryanicede ܛܥܡ (ṭʿem) biçiminde aynı şekilde tat almak, tecrübe etmek ve algılamak kök anlamını korumuştur. Akkadcadaki ṭēmu kelimesi ise zihinsel boyuta doğru genişleyerek karar, akıl, anlayış, emir ve muhakeme anlamlarına evrilmiştir. Arapça bu kökün hem ilk somut-fiziksel katmanını (tat alma, çiğneme, gıda tüketme) hem de buradan türeyen lezzet ve doyurma boyutlarını geniş bir biçimde muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTat alma ve çiğneme eyleminden her türlü besine ve doyurma fiiline geçişKökün aslı tat duyusuna dayanmakta olup, zamanla bu duyuyu tatmin eden gıdaya ve açlığı gideren ekmek/buğday gibi temel maddelere isim olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice טעם, Süryanice ܛܥܡ ve Akkadca ṭēmu akrabalığıErken Sami katmanında tat alma ile akıl-muhakeme (zihinsel tat alma/ayırt etme) çift kutuplu gelişmiş; Arapçada duyusal ve fiziki beslenme yönü baskın kalmıştırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesi içi paralelliklerÇad ve Kuşitik dillerinde beslenme ve tat alma bildiren benzer fonetik unsurlar öne sürülmüşse de aralarındaki bağ zayıftırMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طعمAnlamlıTatmak, yemek, doyurmakBir şeyin tadını almak ve açlığı gidermek üzere gıda tüketmekHedef kök; Kur'an'da geçer
طمعAnlamlıİstemek, göz dikmek, ummakBir nesneye veya menfaate karşı şiddetli arzu ve ümit beslemekOrtak çekirdeğin nefsi tatmin arzusuna dönük yönü; Kur'an'da geçer
عطمAnlamlıGece ateş yakmak, duman çıkarmakDuman tütmesi ve ateşin alevlenmesiKur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir kullanımdır
عمطAnlamlıNankörlük etmek, hakkı küçümsemekBir kimseye haksızlık etmek veya nimeti hafife almakKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn mühmel sayar
مطعAnlamlıUzatmak, çekmek, kırmızılaşmakBir şeyi çekip uzatmak veya şarabın renginin kızarmasıKur'an'da geçmez; kullanım alanı dardır
معطAnlamlıKılı veya tüyü yolmak, dökülmekDeri üzerindeki tüyün veya kürkün sıyrılmasıKur'an'da geçmez; dökülme ve sıyrılma bildirir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طعمMerkezBeslenme, tat alma ve doyurmaAğza alınan şeyin tadını hissetmeyi, bedeni beslemeyi ve açlığı gidermeyi kapsayan genel kullanımHem tatma duyusunu hem de fiilen besin tüketimini ve başkasını doyurmayı kapsar
أكلKomşuTüketme ve yemeÇiğneyerek veya çiğnemeden bir maddeyi tamamen bitirme, tüketme ve yok etmeMaddenin fiilen harcanıp yok edilmesine odaklanır; tat alma boyutu zorunlu değildir
شربKomşuSıvı tüketimiSıvı maddelerin ağız yoluyla yutulmasıYalnızca akışkan maddelere özgüdür; ancak açlığı gideren sıvıya bazen طعم de denir
رزقKomşuİhsan ve geçimlikCanlıya hayatını sürdürmesi için bahşedilen her türlü pay ve imkânGıdanın çok ötesinde soyut ve somut tüm nimetleri içine alan üst kavramdır
جوعZıtAçlık ve yoksunlukMidenin boş kalması ve bedenin besin ihtiyacından doğan acıطعم eyleminin ortadan kaldırdığı bedensel yoksunluk hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطعمTatmak, yemek, doyurmakHem tat alma duyusunu hem çiğneyip tüketmeyi hem de gıda verme eylemini ifade ederKesin
LatinceGustare, sapere, alereTatmak, lezzetini almak, beslemekGustare ve sapere tat alma ve ayırt etmeyi, alere ise doyurup besleme boyutunu karşılarGüçlü
İngilizceTaste, feed, nourish, foodTatmak, yedirmek, beslemek, yiyecekTaste tat duyusunu, feed doyurma fiilini, food ise tüketilen nesneyi karşılarKesin
AlmancaSchmecken, speisen, ernährenTatmak, yemek, beslemekSchmecken lezzet alma eylemini, speisen ve ernähren beslenme sürecini ifade ederGüçlü
FransızcaGoûter, nourrir, alimentTatmak, beslemek, gıda maddesiGoûter tatmayı, nourrir canlının hayatını gıdayla sürdürmesini sağlarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طَعَام / الطَّعَامGenel yiyecek ve besin maddesiİnsanın günlük hayatında tükettiği gıdalar ve helal rızıklar; Bakara 2:61, Âl-i İmrân 3:93
طَعَامDeniz ürünleri ve avıDenizden elde edilen ve yenmesi helal kılınan canlılar; Mâide 5:96
طَعَامCehennem azabı yiyeceğiZakkum, darî ve gıslîn gibi günahkârlara sunulan ızdırap verici maddeler; Hâkka 69:36, Müzzemmil 73:13
إِطْعَام / أَطْعِمُواYoksulu doyurma ve infak mükellefiyetiToplumsal dayanışma, kurban eti dağıtımı ve yemin keffareti bağlamı; Mâide 5:89, Hac 22:28, Beled 90:14
يَطْعَمُهُSudan tatma veya içmeNehir imtihanında suyun tadına bakılması veya ondan içilmesi; Bakara 2:249
طَعِمْتُمْYemeği yiyip bitirmeZiyafet ve misafirlik adabı, yemeğin ardından dağılma emri; Ahzâb 33:53
يُطْعَمُBeslenme ihtiyacından münezzeh olmaAllah'ın yaratıcı olup rızık verdiği, kendisinin ise beslenmeye muhtaç olmadığı hakikati; En'âm 6:14

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın zati sıfatları ve tenzihAllah'ın yediren fakat yedirilmeyen (يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ) olması, O'nun cisim ve muhtaç olmaktan tenzihinde delil sayılmıştırİhtiyaçsızlık ve mutlak samediyyet
FıkıhKeffaretler, fitre ve helal-haram gıdalarDoyurmanın ölçüsü (müd, sâ'), fitrede verilecek temel gıdanın (طعام) niteliği ve nelerin yiyecek sayılacağı tartışılmıştırStandart temel gıda ve mükellefiyet
TefsirTâlût kıssasındaki nehir imtihanıBakara 2:249 ayetinde su için يَطْعَمُ fiilinin kullanılması, tadına bakma ile kanarak içme arasındaki sınır üzerinden açıklanmıştırTat alma ile içme arasındaki semantik geçiş
HadisSadaka-i fıtr ve ikram adabıZiyaret, misafirlik, komşu hakkı ve fitre bahsinde طعام kelimesinin Medine'deki karşılığı (buğday, hurma) ele alınmıştırSomut ziyafet ve asgari gıda standardı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratan-yaratılan ilişkisiAcziyet ve ubudiyyet nişanesiVaroluşsal bağımlılığı hatırlatmaİnsan beslenmek zorunda olan aciz bir kuldur; Allah ise besleyen fakat beslenmeyendirKesin
İlmiBiyolojik sürdürülebilirlikEnerji alımı ve metabolik dengeCanlılığın devamını sağlamaCanlı organizmanın homeostazisini koruması için dışarıdan madde ve enerji alımıdırGüçlü
SiyasiToplumsal adalet ve kamu düzeniAçlığı önleme ve gıda güvencesiToplumsal çözülmeyi engellemeİktidarın ve toplumun açları doyurma yükümlülüğü siyasi meşruiyetin ve huzurun temelidirGüçlü
İktisadiTemel tüketim ve infak dolaşımıBirincil zaruri tüketim malıRızkın toplum tabanına yayılmasıServetin sadece zenginler arasında kalmayıp keffaret ve zekâtla açlara aktarılması zorunluluğudurKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAçık sistemlerde enerji ve kütle girişiBir sistemin entropiye yenik düşmemek için dış çevreden kütle/enerji soğurması ve bunu işlemesi sürecine denktirGüçlü
Beşeri bilimlerTemel refah ve gıda hakkıBireyin en ilkel ve devredilemez varoluş hakkı olan beslenme güvencesi ve toplumun bunu temin borcudurKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece piyasada satılan hazır gıda maddelerine veya katı yiyeceklere indirgenmesi; tatma ve manevi doyum boyutunun unutulması
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca çiğnenen katı yiyecekleri değil; açlığı gideren sıvıyı, tadına bakılan imtihan nesnesini ve toplumsal adalet vasıtası olan infakı kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnfak ve keffaret ayetlerindeki إطعام sorumluluğunu dar kalıplara hapsedip yoksulluğun giderilmesini tali bir mesele saymak ve tevhiddeki Samed inancını zedelemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ontolojik acziyetini (beslenmeye muhtaç oluşunu) ve Allah'ın mutlak zenginliğini gösterir; ayrıca İslam'ın ahlak ve hukuk nizamında açlığın giderilmesini temel bir ibadet ve adalet şartı kılar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Keffaret ve kurban ayetlerinde, Tâlût ordusunun nehirle imtihanında, Hz. İsa ve annesinin beşeri tabiatının vurgulandığı pasajlarda ve cehennem azabının tasvir edildiği uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı sadece ritüellere indirgeyip yoksulu doyurmayı (إطعام) ihmal eden zihniyeti yıkar; peygamberlerin ve meleklerin insanüstü varlıklar olduğu iddiasını onların yemek yemeleri olgusuyla çürütür.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğız yoluyla bir maddenin tadına bakmak, çiğneyip yutmak ve bedenin açlığını gidermek için gıda tüketmek.
  • Soyut anlamCanlının ontolojik muhtaçlığını kabul etmesi, dış dünyadan hayatiyet devşirmesi ve sosyal adalet gereği bu imkânı başkalarıyla paylaşması.
  • Sistematik karşılıkBirincil yaşamsal girdinin temini; metafizik düzlemde tam bağımlılık, toplumsal düzlemde ise temel hak ve bölüşüm mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=St−D+I(t)veyadSdt=−D+I(t)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S canlının yaşamını sürdürmesini sağlayan iç enerji ve besin stokunu, D metabolik veya yaşamsal tükenmeyi (açlık katsayısını), I(t) ise sisteme dışarıdan dahil edilen gıda girişini yani beslenme ve doyurma eylemini temsil eder. Eğer I(t)=0 olursa sistem tükenişe gider; canlının varlığını koruması doğrudan dış girdiye bağımlıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط