طمم
ط - م - م
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
“Tımmü” yağmur yağdığında düzlüğü kaplayan su baskınıdır. Sonra kalabalık insan topluluğu anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Tımmü” yağmur yağdığında düzlüğü kaplayan su baskınıdır. Sonra kalabalık insan topluluğu anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR911 harfباب الطاء والميم
ط م، م ط مستعملان
طم:
الطّمُّ: طمّ الشّيء بالتّراب، قال ذو الرُّمّة:
كأنّ أجلادَ حاذَيْها وقد لَحِـقَـتْ أَحشاؤُها من هَيامِ الرَّمل مَطْمُومُ
وطمَّ على طَمِّك، أي: جاء بأكثر ممَا في يدك.
وطمّ إناءه، أي: ملأه، ويُقال: جاءوا بالطِّمِّ والرِّمِّ، في مثَل، أي: بأمرٍ عظيم.
والرَّجُلُ يطِمُّ في سَيْره طميماً، أي: يَمْضي ويَخِفّ.
والطّامّة: التّي تَطِمُّ على ما سواها، أي: تَزيد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR485 harfجاء السيل فَطَمَّ الركيّةَ، أي دفنها وسوّاها. وكلُّ شيءٍ كثر حتَّى علا وغلب فقد طَمَّ يَطَمُّ. يقال فوق كلِّ طَامَّةٍ طامَّةٌ، ومنه سمِّيت القيامة طَامَّة. وطَمَّ شعرَه، أي جَزَّه. وطَمَّ شعرَه أيضاً طُموماً، إذا عقصَه، فهو شعرٌ مَطْمومٌ. وأطَمَّ شعرُهُ، أي حان له أن يُطَمَّ أي يُجَزَّ. واسْتَطَمَّ مثله. قال أبو نصر: يقال للطائر إذا وقَع على غُصن قد طَمَّمَ تَطميماً. ومرَّ يَطِمُّ بالكسر طَميماً،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR532 harfط م م
طم الوادي طموماً: علا وغلب وفي مثل " جرى الوادي فطم على القريّ وجاء السيل فطمّ الركيّ " قال علقمة: يسقي مذانب قد مالت عصيفتها حدورها بأتيّ الماء مطموم وحوض مطموم وطميم.
وطم البئر: كبسها.
وطم شعره: حلقه ورأس مطموم.
ومرّ الفرس يطم طميماً: يسرع.
ومن المجاز: طمت الشدة والفتنة.
وما من طامة إلا وفوقها طامة " فإذا جاءت الطامة الكبرى " وهذا أطم من ذاك.
وهذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.887 harfطَمَّ الماءُ يَطِمُّ طَمّاً وطُمُوماً: عَلا وغَمَر. وكلُّ ما كَثُرَ وعَلا حتى غَلَب فقد طَمَّ يطِمُّ. وطَمَّ الشيءَ يَطُمُّه طَمّاً: غَمَره. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تُطَمُّ امْرأَةٌ أو صبيٌّ تَسْمَعُ كلامَكم أي لا تُراعُ ولا تُغْلَب بكلِمة تَسْمَعُها من الرَّفَثِ، وأَصله من طَمَّ الشيُ إذا عَظُمَ. وطَمَّ الماءُ إذا كَثُرَ، وهو طامٌّ. والطامَّةُ: الداهية تَغْلِب ما سِواها. وطَمَّ الإناءَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR228 harf* ط م م * جاء السيل * فَطَمَّ * الركية أي دفنها وسوَّاها وكل شيء كثُر حتى علا وغلب فقد * طَمَّ * من باب رد يقال فوق كل * طَامَّةٍ * طامةٌ ومنه سُميت القيامة طامةً و * الطِّمُّ * بالكسر البحر يقال جاء بالطم والرم أي بالمال الكثير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.292 harf| | ( *!طَمَّ المَاءُ ) *!يَطِمُّ ( *!طَمًّا *!وطُمُومًا ) إذا | ( غَمَرَ ) وعَلاَ . | | ( و ) طَمَّ ( الإِنَاءَ ) طَمًّا : إذا ( مَلأَه ) ، | وغَمَرَه حتى عَلاَ الكَيلُ أَصْبارَه . | | ( و ) طَمَّ السَّيلُ ( الرَّكِيَّةَ *!يَطُمُّها | *!ويَطِمُّها ) - من حَدَّىْ : نَصَرَ ، وضَرَبَ - | طَمًّا ، الأَخِيرَةُ عن ابنِ الأَعرابِيّ ، أي : | ( دَفَنَها وسَوَّاها ) كما في الصِّحاح . وقال | ابنُ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.048 harfطَمَّ
طَمَّ U ( n. ac. طَمّ 1 ),
a. Covered over, submerged, swallowed up ( water ).
b. Filled, brimmed up ( vessel ).
c. I , U ( n. ac. طَمّ 1 ), Filled, choked up ( well ).
d. U ( n. ac. طَمّ 1 , طُمُوْم 27 ), Shaved ( head ); cut; plaited, twisted ( hair ).
e. I , U ( n. ac. طَمّ 1 , طُمُوْم 27 ), Was abundant, numerous.
f. Was serious, grave, formidable ( matter ).
g. ( n.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.624 harfطمم
طَمَّ - يَطُمُّ (طَمَّ - يَطِمُّ) - طَامّ - طَامَّة
طَمَّ - يَطُمُّ (طَمَّ - يَطِمُّ) + كائن أو شيء + شيئاً أو كائناً: يهيل التراب أو ما شابه على شيء فيغمره ولا يظهر منه شيء
طَامّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " طَمَّ - يَطُمُّ "
طَامَّة: مؤنث " طَامّ ": وهو كذلك فاعل مرة: الشيء الخاص الذي يهيل التراب أو ما شابه على شيء فيغمره ولا يظهر منه شيء:
Sîgalar(1)
Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
فَإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَى
TsunamiFakat o en büyük bela geldiği zaman;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzâaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمر, طغى, كبس |
| Zıt Kök | غيض |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun veya toprağın yükselip bir çukuru, kuyuyu ya da zemini bütünüyle doldurarak üzerini örtmesi, her şeyi kaplayıp düzlemesi |
| Çekirdek Özet 2 | Diğer bütün hadiseleri, felaketleri ve meşguliyetleri hükümsüz kılacak biçimde her şeyi altına alan karşı konulamaz kuşatıcı baskın |
| Çekirdek Özet 3 | Alt sistemlerin sınırlarını ve bireysel direnç alanlarını bütünüyle yutan, mevcut yapıyı sıfırlayan nihai ve mutlak egemenlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir felaket veya dehşet verici olay sayıp, önceki bütün boyutları yutan ve tüm seviyeleri örten kuşatıcı karakterini gözden kaçırma riski |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طم | Kaplama, örtme, bir yüzeyi basarak izini yok etme ve dolup taşma; nitekim izi silip süpürmede طمس, bir şeye bütünüyle yönelip içine çekilmede طمع, nefsin yatışıp çukurun dolması gibi sükûna ermesinde طمأن köklerinde bu çekirdek belirgindir | م | İkinci bir م harfinin katılmasıyla kök mükerrerlik kazanmış; suyun veya toprağın kabarması, kesintisiz bir yoğunlukla birikerek çukurun seviyesini aşması ve mevcut tüm engelleri yutarak üstünü örtmesi anlamı pekişmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Çevreyi kuşatan, içine alan ve sınır tanımaz bir genişlikle yayılan örtücü dalga hareketi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sıvı veya akışkan kütlenin yığılması, taşması ve engelleri aşan yoğunluğu |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkan ve baskın kütlenin kesintisiz katlanması, hacmin nihai sınıra ulaşıp taşması |
| طمم | Kabaran ve yayılan akışkan kütlenin tüm yüzeyi sarıp çukurları ve yükseklikleri eşitleyerek örtmesi | Birikintinin veya felaketin her şeyi içine alacak şekilde kabarması, tüm engelleri yutarak üzerini kapatması ve geride hiçbir açık nokta bırakmaması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun kabarıp kuyuyu veya vadiyi doldurması, toprağın bir çukuru ya da kuyuyu doldurup yerle bir etmesi ve kabın ağzına kadar dolup taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Alkame b. Abede bir beytinde coşkun sel suyunun mecrayı ve çukurları doldurup üzerini kaplamasını anlatırken bu kökü kullanır: يسقي مذانب قد مالت عصيفتها / حدورها بأتيّ الماء مطموم |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rimme, devesinin açlıktan karnının içine çekilip kumla örtülmüş gibi düzleşmesini tasvir ederken kökü zikreder: كأنّ أجلادَ حاذَيْها وقد لَحِـقَـتْ / أَحشاؤُها من هَيامِ الرَّمل مَطْمُومُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça طمم kökü, Sami dil ailesinde suyun veya toprağın bir boşluğu doldurarak örtmesi, yığması ve seviyeyi aşması semantik alanıyla doğrudan ilişkilidir. Kökün ikili çekirdeği olan طم unsuru, Proto-Sami katmanda birikinti, kapanma, örtülme ve çamurla/toprakla sıvama eylemleriyle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarında ṭ-m- kök ailesi (örneğin İbranice טמן / ṭāman "toprağa gömmek, gizlemek, örtmek" ve טמא / ṭāmē "bulaşmak, içine çekilmek") çukurun üzerini kapatma ve görünmez kılma işlevini korur. Arapçada kökün mükerrer formu olan طمم, statik bir gömme işleminden ziyade, dinamik bir taşma, kabarma ve mevcut seviyeyi tamamen yutarak üstünden aşma (taleve’l-mā’u ve ġamera) hareketine evrilmiştir. Bu doğrultuda kök, fiziksel olarak kuyunun molozla doldurulup silinmesinden (طَمَّ البئرَ), selin her şeyi basıp geçmesine (طَمَّ السيلُ) ve oradan da diğer tüm felaketleri önemsiz kılacak derecede büyük ve kapsayıcı badireye (الطَّامَّةُ) uzanan tutarlı bir semantik genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyunun toprakla doldurulup düzlenmesi ve sel suyunun mecrasını aşarak her şeyi örtmesi | Suyun veya toprağın çukuru kapatıp yüzeyi eşitlemesi somut anlamından, her şeyi hükümsüz kılan kuşatıcı olgu soyutlamasına geçiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טמן (ṭāman - gizlemek, gömmek) ve Süryanice benzer örtme/kapatma kökleri | Boşluğu veya nesneyi toprakla örtüp görünmez kılma çekirdek anlamı ortaktır; Arapça formu dinamik kabarma ve taşma yönünü öne çıkarmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada su baskını, batırma ve çamurla örtme bildiren kök kalıntıları | Geniş dil ailesinde sıvı veya kütle baskınıyla yüzeyin silinmesi hareketine dair paralellikler mevcuttur | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisānü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طمم | Anlamlı | Kabarıp örtmek, doldurmak | Suyun veya toprağın bir boşluğu doldurup taşması, her şeyi altına alması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مطم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte üçlü müstakil kök türetilmemiştir |
| ممط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طمم | Merkez | Kuşatıp örtme ve taşma | Bütün seviyeleri aşarak alttaki her şeyi silen, doldurup üzerini kapatan nihai baskın | Kapsadığı her şeyi hükümsüz kılan ve eşitleyen taşkınlık |
| غمر | Komşu | Boğma ve suya batırma | غمر nesneyi sıvının içine daldırıp görünmez kılarken; طمم kabarıp taşarak seviyeyi aşar ve doldurur | Maddenin suyun altında kalması esastır |
| طغى | Komşu | Sınırı aşma | طغى belirlenmiş haddi ve ölçüyü çiğneyip taşmayı vurgular; طمم ise her şeyi örtüp yutma niteliğine odaklanır | Haddi aşma ve taşkınlık boyutu öne çıkar |
| كبس | Komşu | Çukuru doldurma | كبس kuyuyu veya çukuru bilinçli olarak toprakla tıkamak iken; طمم kendiliğinden kabaran sel veya yığınla örtülmeyi ifade eder | Mekanik doldurma ve kapama eylemidir |
| غيض | Zıt | Suyun çekilmesi ve eksilme | Suyun toprağın dibine çekilmesi, eksilmesi ve alçalması; طمم kökünün kabarıp örtmesinin tam zıddıdır | Suyun kaybolup gitmesi ve hacmin azalması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طمم | Taşarak örtmek, doldurmak | Suyun veya felaketin her şeyi yutacak biçimde kabarıp düzlemesi | Kesin |
| Latince | Inundatio, obruere | Su basması, örtüp gömmek | Inundare taşarak basmayı, obruere ise bütünüyle örtüp gömmeyi karşılar; kökün eşitleyici doluluk hissini kısmen verir | Güçlü |
| İngilizce | Overwhelm, engulf, inundate | Yutmak, basmak, alt etmek | Engulf bütünüyle içine çekip yutmayı, overwhelm karşı konulamaz biçimde üstüne çıkıp ezmeyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Überfluten, überwältigen | Sel basmak, alt etmek | Überfluten suyun kabarıp örtmesini, überwältigen ise direnci sıfırlayan büyüklüğü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Submerger, engloutir | Sular altında bırakmak, yutmak | Submerger suyun seviyeyi aşıp kaplamasını, engloutir ise tamamen yok edecek şekilde içine almasını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الطَّامَّةُ | Kıyamet, diğer bütün dertleri ve hadiseleri unutturan, her şeyi örten en büyük hadise | Ahiret sahnelerinin kurulduğu, insanın dünyadaki bütün yapıp ettiklerini hatırlayacağı nihai altüst oluş bağlamı; Nâziât 79:34 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrâtü's-sâa ve haşr bahsi | Kıyametin الطامة الكبرى olarak adlandırılmasının ontolojik boyutu; önceki tüm dehşetleri bastıran nihai felaket oluşu | Mevcut kozmik düzeni bütünüyle sıfırlayan mutlak kuşatıcılık |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Terimleşmiş bir fıkıh kullanımı bulunmamaktadır |
| Tefsir | Nâziât Suresi tefsiri | Ayette geçen kavramın ikinci sur üflenişi mi yoksa cehennemin ortaya çıkışı mı olduğu tartışması | Kendisinden küçük her badireyi silip süpüren mutlak baskın |
| Hadis | Edeb ve rivayet dili | Rivayetlerde geçen لا تُطَمُّ امْرأَةٌ أو صبيٌّ ifadesi üzerinden bir kimseyi dehşete düşürmek, sözle ezmek anlamında kullanımı | İnsanın mukavemetini kıracak ağırlıkta söz veya baskı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik son ve kıyamet | Nihai altüst oluş | Önceki tüm yapay güvenlik alanlarını yok etme | Bütün göreli güçleri ve dünyevi sığınakları bir çırpıda örterek ilahi adaleti mutlaklaştırır | Kesin |
| İlmi | Kaos ve entropi eşiği | Kritik taşkın dalgası | Alt sistem sınırlarını silme | Sistemin taşıma kapasitesini aşan bir girdinin tüm dengeyi eşitleyerek sıfırlaması | Güçlü |
| Siyasi | Büyük krizler ve inkılaplar | Rejimleri yutan devrimsel baskın | Mevcut statükoyu bütünüyle örtme | Toplumsal yapay ayrıcalıkları ve barikatları silip süpüren karşı konulamaz halk veya kriz dalgası | Güçlü |
| İktisadi | Sistemik iflas ve kriz | Piyasayı silip süpüren çöküş | Borç ve sermaye dengesini yutma | Bütün mikro dengeleri ve rezervleri işlevsiz kılarak piyasanın üzerini örten makro likidite felaketi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal olmayan dalga taşması (tsunami ve şok dalgası) | Birikimli enerjinin ortamın sınır koşullarını katbekat aşarak karşılaştığı tüm pürüzleri ve mikro yapıları homojen bir şekilde örtüp sürüklemesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif travma ve varoluşsal şok | Bireyin veya toplumun başa çıkma mekanizmalarını tamamen felç eden, diğer bütün tali kaygıları anlamsızlaştıran kapsayıcı kriz | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel bir tsunami felaketi veya belirsiz bir kıyamet gürültüsü olarak daraltıp, kavramın altındaki seviyeleri aşma ve her şeyi eşitleme yönünü ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karşılaşılan hadisenin sadece dışsal bir yıkım değil, insanın zihnindeki ve dünyasındaki bütün meşguliyetleri silip onu yalnızca ameliyle baş başa bırakan kuşatıcı bir yüzleşme olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatapta uyandırmak istediği varoluşsal teyakkuzun, sadece harici bir coğrafi/kozmik felaket tasvirine indirgenerek ahlaki ve ameli ağırlığının yitirilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai hesap gününü tasvir ederken kullandığı en radikal ve kuşatıcı kavramlardan biridir; insan algısındaki bütün büyük hadiseleri önemsizleştiren mutlak büyüklüğü bildirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirleri, saatin dehşeti, insanın dünyevi kibir ve aldanışlarının yerle bir edildiği Mekkî ayet bağlamlarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyametin veya ilahi hesabın parça parça atlatılabilecek, pazarlık edilebilir ya da sığınılacak gedikler bırakacak bir süreç olduğu yanılgısını kökten yıkar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun veya toprağın bir çukuru, kuyuyu ya da vadiyi bütünüyle doldurarak seviyesini aşması, mevcut tüm engebeleri örterek yüzeyi düzlemesi.
- Soyut anlamOrtaya çıktığında kendisinden önceki bütün krizleri, korkuları ve meşguliyetleri yutan, tüm alt sistemleri hükümsüz kılan nihai ve karşı konulamaz kuşatıcılık.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki yerel denge ve dirençleri sıfırlayan, tüm seviyeleri mutlak bir üst sınırla eşitleyen nihai eşik aşımı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , kökün ifade ettiği kuşatıcı ve baskın hadiseyi (الطَّامَّةُ) temsil eder; ise sistem içindeki yerel felaketleri, dünyevi güçleri, korunakları ve bireysel durumları gösterir. 'nin büyüklüğü yerel durumların toplamını katbekat aştığında, herhangi bir yerel unsurun () bu mutlak baskın karşısındaki bağıl etkisi sıfıra yaklaşır; yani bütün alt hadiseler bu nihai taşkın içinde yutulup silinir.