بعل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ع-ل6 sîga, 74 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فرجبَعْلِيشححوَبُعُولَتُهُنَّبَعْلًابعلأربلِبُعُولَتِهِنَّرجلعورطفلصلح

KökSîga 6Ayet 5Sure 5Mücavir 74

▶ Ağı aç (3B)

بعل

ب - ع - ل

KÖK
  • 7 geçiş
  • 5 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır. Erkek, yani hurma vermeyen ağaçların adı ba’l dır. Koca anlamında kullanılmaktadır. Er demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır. Erkek, yani hurma vermeyen ağaçların adı ba’l dır. Koca anlamında kullanılmaktadır. Er demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.924 harf
باب العين واللاّم والباء معهما ع ل ب، ع ب ل، ل ع ب، ب ع ل،ب ل ع مستعملات علب: عَلِبَ النّباتُ يَعْلَبُ عَلَباً فهو عَلِبٌ. وهو الجاسي. واللحم يَعْلَبُ ويستَعْلَبُ إذا لم يكن رخصاً. واسْتَعْلَبْتُ البقل، أي: وجدْتُه عَلِباً. والعلبة الشيخ الكبير المهزول. والعُلْبُ: الضبُّّ الضّخْمُ المُسِنُّ. والعِلْباءُ: عَصَبُ العُنُق، وهما عِلباوان، وهُنَّ عَلاَبيُّ. ورمْح مُعَلَّبٌ، أي: مجلُوزٌ بعَصَبِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR579 harf
البَعْلُ: الزوجُ، والجمع البُعولَةُ. ويقال للمرأة أيضاً بَعْلٌ وبَعْلَةٌ، مثل زوجٍ وزوجةٍ. وبَعُلَ الرجل، أي صار بَعْلاً. قال: يا رُبَّ بَعْلٍ ساء ما كان بَعَلْ وقولهم: مَنْ بَعْلُ هذه الناقة? أي من رَبُّها وصاحبُها? والبَعْلُ: النخلُ الذي يَشرب بعروقه فيَستغني عن السَقْي. يقال: قد اسْتَبْعَلَ النخلُ. وأنشد الأصمعي: هنالك لا أُبالي نَخْلَ سَقْي ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإتاءُ وفي الحديث:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.981 harf
باب العين واللام مع الباء علب ، عبل ، لعب ، بلع ، بعل : مستعملات . علب : في الحديث : ( لقد فَتَحَ الفُتوحَ قوم ما كانت حِلْية سيوفهم الذهب والفضَّة ، إنما حِلْيتها العَلاَبي والآنُك ) . العلابي جمع العِلْباء ، وهو العَصَب ، وبه سمي الرجل عِلباء . وكانت العرب تشدّ بالعِلباء الرَطْبِ أجفان السيوف فتجِفّ عليها ، وتشُدّ الرماح إذا تصدَّعت بها . ومنه قول الشاعر : ندعّسها بالسَمْهريّ المعلَّب وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.923 harf
(باب الباء والعين وما يثلثهما) (بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد: بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.371 harf
- البعل هو الذكر من الزوجين، قال الله عز وجل: ﴿وهذا بعلي شيخا﴾ [هود/72]، وجمعه بعولة، نحو: فحل وفحولة. قال تعالى: ﴿وبعولتهن أحق بردهن﴾ [البقرة/228]، ولما تصور من الرجل الاستعلاء على المرأة فجعل سائسها والقائم عليها كما قال تعالى: ﴿الرجال قوامون على النساء﴾ [النساء/34]، سمي باسمه كل مستعل على غيره، فسمى العرب معبودهم الذين يتقربون به إلى الله بعلا؛ لاعتقادهم ذلك فيه في نحو قوله تعالى: {أتدعون بعلا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR319 harf
ب ع ل يا رب بعل ساء ما كـان بعـل أي ساء ما قام بالبعولة‏.‏ وامرأة حسنة التبعل‏.‏ وهو يباعل أهله أي يلاعبها‏.‏ وبينهما مباعلة وملاعبة وهما يتباعلان وهم يتباعلون وهذه أيام أكل وشرب وبعال‏.‏ وبعل بالأمر إذا عيّ به‏.‏ وامرأة بعلة‏:‏ لا تحسن اللبس‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هذا بعل النخل لفحلها‏.‏ ومن بعل هذه الدابة لربها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.173 harf
البَعْلُ: الأَرض المرتفعة التي لا يصيبها مطر إِلا مرّة واحدة في السنة، وقال الجوهري: لا يصيبها سَيْح ولا سَيْل؛ قال سلامة بن جندل: إِذا ما عَلَونا ظَهْرَ بَعْل عَرِيضةٍ، تَخَالُ عليها قَيْضَ بَيْضٍ مُفَلَّق أَنثها على معنى الأَرض، وقيل: البَعْل كل شجر أَو زرع لا يُسْقى، وقيل: البَعْل والعَذْيُ واحد، وهو ما سفَتْه السماء، وقد اسْتَبْعَل الموضع. والبَعْلُ من النخل: ما شرب بعروقه من غير سَقْي ولا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR430 harf
* ب ع ل * * البَعْلُ * الزوج والجمع * البُعُولَةُ * ويقال للمرأة أيضا * بَعْلٌ * و * بَعْلَةٌ * كزوج وزوجة و * البَعْلُ * أيضا العذي وهو ما سقته السماء وقال الأصمعي العذي ما سقته السماء والبعل ما شرب بعروقه من غير سقي ولا سماء وفي الحديث ﴿ما شرب بعلا ففيه العشر﴾ والبعل اسم صنم كان لقوم إلياس عليه السلام قلت صوابه وبعل اسم صنم بغير الألف واللام كما قال و * بَعْلَبَكّ * اسم بلد والقول فيه كالقول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.743 harf
البعل: الأرض المرتفعة التي لا تمطر في السنة إلا مرة واحدة، قال سلامة بن جندل: إذا ما علونا ظهر بعل كأنـمـا على الهام منا قيض بيض مفلق قيل في تفسيره: في أرض مرتفعة لا يصيبها سيح ولا سيل. ويروى: نعل بالنون، وهذه الرواية أكثر. وقال الراغب: قيل للأرض المستعلية على غيرها: بعل، تشبيها بالبعل من الرجال. وكل نخل وشجر وزرع لا يسقى بعل. وفي العباب: البعل من النخل: الذي يشرب
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.420 harf
بَعَلَ 1 بَعَلَ بعل , (S, Msb, K,) aor. بَعَلَ , (K,) or بَعُلَ [contr. to rule]; (Msb;) or the pret. is بَعُلَ; (so in the Ham p. 337;) inf. n. بُعُولَةٌ (Msb, K) and بَعَالَةٌ also (Ham ubi suprà) [and app. بَعْلٌ, for it is said in the Ham p. 359 that the primary signification of البَعْلُ is النِّكَاحُ]; He (a man, S) became a husband; (S, K;) as also ↓ استبعل: (K:) he married, or took a wife.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR463 harf
بَعَلَ بَعَلَ A , U ( n. ac. بَعَاْلَة 22t , بُعُوْلَة 27t ), a. Married, wedded; mated. بَعُلَ بَعُلَ A ( n. ac. بَعَل 4 ), a. Was perplexed, at a loss. بَاْعَلَ بَاْعَلَ III , a. see I (a) . بَعْل بَعْل 1 , ( pl. بِعَاْل 23 , بُعُوْل 27 , بُعُوْلَة 27t ), a. Husband b. Master, lord, owner, possessor. c. Baal. بَعْلَة بَعْلَة 1t , a. Wife, spouse; mistress, lady. بَعْلَبَكّ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR23.388 harf
بعل بَعَلَ - يَبْعَلُ - بَعْل - بُعُوْل بَعَلَ - يَبْعَلُ + كائن + كائناً: يرأسه فيوجهه ويقوده ويحصل على خضوعه وطاعته لتوجيهاته عن حب ورضى ومن غير قهر أو بطش بَعْل: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى فاعل من " بَعَلَ - يَبْعَلُ": وهو اصطلاحاً الزوج الذكر الذي تخضع امرأته لتوجيهه وسلطانه عن حب ورضى: وهو كذلك اسم صنم كان يعبد بُعُوْل: جمع "
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler74 mücavir (89 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أرب

    1 ortak ayet · Ürbiye alça demektir

  2. رجل

    2 ortak ayet · Rical ayak demektir

  3. جيب

    1 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  4. عور

    1 ortak ayet · Ölçmek için kullanılan boş kaptır

  5. شحح

    1 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir

  6. شيخ

    1 ortak ayet · Kurumaya başlayan bitkidir

  7. طفل

    1 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur

  8. غضض

    1 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…

  9. نشز

    1 ortak ayet · Tümsek yer demektir

  10. خمر

    1 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

  11. فرج

    1 ortak ayet · Ferc

  12. صلح

    2 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: بُعُولَتِهِنَّ
  1. … يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ …

    Onların kocalarıMü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

  2. … آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ …

    Onların kocalarıMü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

Sîga sayfası: لِبُعُولَتِهِنَّ
Sîga sayfası: وَبُعُولَتُهُنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبعل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزوج, صاحب, رب, فحل
Zıt Kökعزب
Çekirdek Özet 1Yüksek zemin, kendi kendine yeterek dışarıdan sulanmaya muhtaç olmadan kökleriyle beslenen ağaç veya arazi
Çekirdek Özet 2Ailede himaye ve hukuki sorumluluk üstlenen koca ile bu üstünlük vasfının ilahlaştırılarak şirke dönüştüğü sahte otorite (Baal)
Çekirdek Özet 3Koruma, geçim ve mülkiyet zemininde teşekkül eden meşru velayet ve reisliğin, ontolojik düzlemde yalnızca Allah'a ait olan rububiyetten ayırt edilmesi gerekliliği
Kritik Hata RiskiKökü salt biyolojik bir erkeklik veya modern duygusal eşlik olarak görüp taşıdığı velayet, geçim mesuliyeti ve otorite boyutunu ihmal etmek ya da Sâffât suresindeki Baal adını kök anlamından kopuk sıradan bir mitolojik put ismi sanmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بعDışarı doğru fırlama, kabarma, belirme ve ayırma hareketi (بعث, بعثر, بعد, بعر, بعض)لل harfinin sağladığı yönelme, bağlanma ve tahsis anlamıyla fırlama ve kabarma hareketinin kalıcı bir otoriteye, dik bir duruşa, zemine kök salarak üstte duran bir efendilik vasfına dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaAile ocağının, çadırın ve korunan iç alanın merkezi yapısı
عgöz; görme, bilme, kaynakGözetleme, denetleme ve yerin derinliklerindeki su kaynağına doğrudan nüfuz etme
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİdare etme, bağlayıcı karar alma ve haneyi sevk eden otorite değneği
بعلÇadır ve hane içinde derin kaynaklardan güç alarak dikilen, denetleyen ve otorite değneğiyle sevk ve idareyi yürüten hamî figür

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDışarıdan insan eliyle sulanmayan, kanallara muhtaç olmaksızın kendi derin kökleriyle yer altı suyundan ya da yılda bir düşen yağmurla beslenen yüksek ve taşlık arazi; bu şekilde yetişen erkek hurma ağacı
Cahiliye şiiri kullanımıSelâme b. Cendel bir beytinde su tutmayan yüksek ve sert arazi sırtını tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: إذا ما علونا ظهر بعل عريضة / تخال علينا قيض بيض مفلق
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in zekat hükmünü açıklayan ما سقي منه بعلا ففيه العشر hadisinde yapay sulama olmaksızın tabii suyla yetişen mahsulü nitelemesi ve teşrik günleri hadisindeki بِعال (eşlerin meşru oynaşması ve ünsiyeti) ifadesi

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde بعل kökü, en köklü ve yaygın ortak miras katmanlarından birini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (Ugaritçe, Fenikece, Kenanca ve İbranice) Ba‘al (בַּעַל), doğrudan "sahip", "efendi", "hükümran" ve "koca" anlamlarına gelmekte; aynı zamanda fırtına, bereket ve yağmur ilahının özel adı olarak panteonun merkezinde yer almaktadır. Süryanice ve Ârâmîcede ba‘lā (ܒܥܠܐ) yine koca ve efendi karşılığında kullanılırken, Akadcada düzenli ses denkliğiyle (/ʿ/ sesinin düşmesi ve ünlü uzamasıyla) bēlu(m) biçiminde "efendi, yönetici, hükümdar" manasını karşılar. Arapçada kök hem ilksel tarımsal-somut anlamı olan yüksek, kendi suyuyla yetinen, yapay sulamaya muhtaç olmayan arazi ve hurma ağacını muhafaza etmiş hem de koca ve put adı olarak Sami dillerindeki ortak iktidar, mülkiyet ve himaye dairesini devam ettirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKendi köküyle beslenen yüksek zemin ve dik ağaçDışa bağımlı olmadan ayakta duran tabii varlıktan, hanenin bakım ve geçimini sağlayarak otorite kuran kocaya semantik intikalKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בַּעַل, Ugaritçe bʿl, Süryanice ܒܥܠܐ, Akadca bēlu(m)Bütün ana Sami kollarında efendi, koca, mülk sahibi ve fırtına-bereket ilahı anlamında tam ses ve kavram örtüşmesiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Afro-Asyatik katmanlarDoğu Çad ve Berberice kollarında liderlik ve erkeklik bildiren sınırlı leksikal benzerlikler ileri sürülmüşse de doğrulanabilir veri yetersizdirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بعلAnlamlıEfendi olmak, yüksek arazi, kocaKendi kendine yeten arazi, aile reisi, nikahlı koca ve put adıKur'an'da geçer (hedef kök)
بلعAnlamlıYutmak, içine çekmekBir sıvıyı veya lokmayı çiğnemeden boğazdan indirmek, yerin suyu emmesiKur'an'da geçer, hedef kökün dışa taşan yüksekliğine zıt olarak içeri çekme hareketidir
عبلAnlamlıKalın ve dolgun olmakAğacın yaprak dökmesi, beyaz taş, iri ve sağlam yapılı bedenKur'an'da geçmez, hacimsel sağlamlık ve dolgunluk ilişkisi
علبAnlamlıÇentik açmak, iz bırakmakAğaca veya deriye işaret koymak, sert kap, yaralamakKur'an'da geçmez, sertlik ve dış zemin üzerinde tesir bırakma bağı
لبعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لعبAnlamlıOynamak, kuralsız hareket etmekAğızdan salya akması, ciddiyetten uzak oyalanma, eşle yakınlaşmaKur'an'da geçer, mübâ‘ale (eşler arası yakınlaşma) türeviyle anlam bağı kurar

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بعلMerkezHimaye, velayet ve mülkiyete dayalı koca ve otoriteAilede geçim ve idare sorumluluğunu üstlenen reisKendi kendine yetebilme ve hukuki sorumluluk esastır
زوجKomşuEş olma, çift teşkil etme, denklikİki parçanın birbirini tamamlaması ve duygusal ünsiyetبعل otorite ve velayeti vurgularken زوج denklik ve beraberliği öne çıkarır
صاحبKomşuYoldaşlık, refakat, beraber bulunmaSürekli bir arada bulunma ve arkadaşlık ilişkisiبعل hiyerarşik himaye içerirken صاحب yatay bir refakat bildirir
ربKomşuSahiplik, terbiye etme, mutlak tasarrufVarlığı tedrici olarak yetkinleştiren ve yöneten efendiبعل beşeri otorite ve put düzeyinde kalırken رب mutlak rububiyeti de kuşatır
فحلKomşuBiyolojik erkeklik, dölleme kudretiCinsiyet ve üreme bakımından üstün ve baskın erkekبعل hukuki ve toplumsal otorite iken فحل biyolojik baskınlıktır
عزبZıtBekarlık, evlilik bağından uzak kalmaEşsiz yaşama, haneden ve koruyucu bağdan yoksun olmaبعل bağ kuran ve himaye eden koca iken عزب bu bağdan tamamen beridir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبعلKoca, efendi, yüksek arazi, putKoruyan ve geçindiren eş; tabii suyla yetinen arazi; sahte ilahKesin
Latincemaritus, dominusKoca; efendi, evin reisiMaritus akdi ve evliliği, dominus ise mülkiyet ve efendiliği karşılar; kökün tarımsal kendi kendine yetme boyutunu vermezGüçlü
İngilizcehusband, master, lordKoca; ev idarecisi; efendiHusband etimolojik olarak evi yöneten kimseyi, lord ise efendilik ve Baal tapımını yansıtırGüçlü
AlmancaEhemann, HerrKoca; efendiEhemann hukuki bağı, Herr ise hiyerarşik otoriteyi karşılar; kökün bütüncül anlamını tek kelime kuşatamazGüçlü
Fransızcaépoux, mari, maîtreEş, koca; efendi, sahipMari nikahlı erkeği, maître otoriteyi verir; tarımsal kök anlamı dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَعْل (tekil / zamirli: بَعْلِي، بَعْلِهَا)Nikahlı koca, aile reisiAile içi geçimsizlik veya ileri yaşta çocuk müjdesi bağlamında koca figürü (Hûd 11:72, Nisâ 4:128)
بُعُولَة (çoğul / zamirli: بُعُولَتُهُنَّ، بُعُولَتِهِنَّ)Kocalar, himaye sahipleriBoşanma sonrası iddet, geri dönüş önceliği ve örtünmede mahremiyet bağlamında kocalar (Bakara 2:228, Nûr 24:31)
بَعْلًا (özel isim / put)İlahlaştırılmış sahte efendi, putİlyas aleyhisselamın kavminin Allah'ı bırakıp tapındığı sahte ilah ve otorite bağlamında (Sâffât 37:125)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid ve şirkin mahiyetiSâffât 37:125 çerçevesinde Baal putuna tapınmanın sahte bir rububiyet ve otorite isnadı olmasıYaratıcı olmayan bir varlığa rızık verici ve koruyucu rablik atfetmenin bâtıllığı
FıkıhAile hukuku, iddet, talak ve ziraat vergisiBakara 2:228'de ric'î talakta kocanın rücu önceliği ve tabii sulanan arazinin zekat nisbetiHimaye ve mali yükümlülük taşıyan eş statüsü ile masrafsız yetişen arazide tam öşür (onda bir) yükümlülüğü
TefsirKur'an'da eş kavramlarının semantik ayrımıKur'an'ın hukuki haklar, geçimsizlik ve iddet konularında بعل, ruhsal uyum ve cennet birlikteliğinde زوج lafzını tercih etmesiHukuki yetki, nafaka yükümlülüğü ve sorumluluk odaklı kocalık vasfı
HadisEşler arası ünsiyet ve arazi zekatıTeşrik günlerinde yeme, içme ve eşle ünsiyet kurma (bi'âl); sulama biçimine göre mahsul vergisi taksimiMeşru ailevi yakınlaşma ile tabii kök suyuyla beslenen hurmalık mülkiyeti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid-şirk ekseniYegane hakiki Rab karşısında sahte efendiMeşru olmayan aşkın otorite iddiasını deşifre etmeSâffât 37:125'te yaratıcı vasfı bulunmayan bir nesneye veya lidere sığınmanın reddiKesin
İlmiSemantik ve kavram tahliliFonksiyonel otorite ile varlıksal denklik ayrımıKavramlar arasındaki mahiyet farkını açıklamaKur'an'da denklik bildiren zevc ile sorumluluk bildiren ba'l arasındaki farkı ortaya koymaGüçlü
SiyasiHiyerarşik düzen ve velayetAile ölçeğinde mikro otorite ve idareTemel toplumsal yapıyı himaye ve adaletle yönetmeAile reisliğinin keyfi tahakküm değil, kavvâmlık çerçevesinde mesuliyetli bir sevk mekanizması olmasıGüçlü
İktisadiZirai üretim ve vergi hukukuDış girdiye muhtaç olmayan tabii üretim kaynağıÜretim maliyetine paralel adil vergilendirmeİlave sulama masrafı gerektirmeyen arazinin yüksek vergi dilimine (öşür) tabi tutulmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKendi kendine yeten kapalı sistem / Ototrof organizmaDışarıdan ilave enerji veya su girdisi olmaksızın kendi kök sistemiyle yer altı rezervlerine ulaşarak dengesini sürdüren biyolojik yapı modeliGüçlü
Beşeri bilimlerPatriyarkal velayet ve hukuki hamilikAile yapısında iaşe, koruma ve temsil yükümlülüğü mukabilinde meşru karar vericilik ve sevk yetkisinin kurumsallaşmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece modern dünyadaki "koca" veya ev arkadaşı seviyesine indirgeyerek himaye ve velayet boyutunu unutmak ya da Sâffât suresindeki Baal putunu kök anlamından kopuk içi boş bir mitolojik isim sanmak
Kur'an içi daha geniş anlamبعل sadece nikah akdinin bir tarafı değil; bizzat besleyen, koruyan, kendi ayakları üzerinde duran ve karar alan meşru otoritedir; şirk bağlamındaki Baal ise insanların fıtraten aradığı bu koruyucu efendilik vasfının sahte bir ilaha yakıştırılmasıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın aile ahkâmında neden bazı yerlerde بعل, bazı yerlerde زوج dediği anlaşılamaz; ailedeki adalet temelli idare ilkesi kavranamaz ve putperestliğin salt heykellere eğilmek değil, sahte bir efendiye (ba'l) boyun eğmek olduğu gözden kaçar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın eşler arası münasebeti düzenlerken hukuki sorumluluk ve yetki alanında neden بعل kelimesini kullandığını; şirk olgusunun ise insanın sahte bir koruyucu efendiye sığınma zaafından nasıl kaynaklandığını kavramak için temel teşkil eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Boşanma ve iddet sürecini tanzim eden Bakara 2:228; aile içi nüşûz ve geçimsizlik riskini ele alan Nisâ 4:128; örtünme ve aile mahremiyetini belirleyen Nûr 24:31 ve sahte tanrı otoritesini yıkan Sâffât 37:125 ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'da kelimelerin rastgele birbirinin yerine geçtiği ve mutlak eş anlamlılık bulunduğu iddiasını çürütür; ayrıca şirkin sadece taştan bir forma tapmak değil, besleyen ve yöneten sahte bir otoriteye (ba'l) kul olmak olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKendi derin kökleriyle tabii yer altı suyundan beslenen yüksek arazi ve bu şekilde ayakta duran dik hurma ağacı.
  • Soyut anlamKendi kendine yetebilme, geçindirme ve himaye etme vasfından kaynaklanan meşru velayet, reislik ve efendilik.
  • Sistematik karşılıkAile kurumunda geçim ve koruma mesuliyetiyle dengelenmiş hukuki kocalık statüsü; inanç alanında ise bu koruyucu efendilik sıfatının putlaştırılmasıyla üretilen sahte rububiyet iddiası (Baal).
  • LaTeX modeliO=S⋅HD
  • LaTeX açıklamasıModelde meşru otorite ve velayet derecesini simgeleyen O, sistemin kendi kendine yetebilirlik gücü olan S ile koruma ve himaye katsayısı olan H değerinin çarpımının, dışa bağımlılık ve zafiyet parametresi olan D değerine bölünmesiyle ifade edilir. Paydada yer alan dışa bağımlılık (D) azaldıkça sistemin bağımsız otoritesi artar; bu durum ziraatte masrafsız tabii beslenen ba'l arazisini, ailede geçim ve sorumluluğu üstlenen kocayı temsil eder. Bu bağımsız efendilik vasfının ontolojik olarak mutlaklaştırılıp mahluka yakıştırılması ise sınır aşımını (O→∞) ve sahte ilahlaşmayı (Baal putunu) formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب