بعثر
ب - ع - ث
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Dışarı gönderildi
Notlarım
Sözlükler(8)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR281 harfالفراء: يقال: بَعْثَرَ الرجل متاعه وَبَحْثَرَهُ، إذا فرَّقه وبدّده وقلبَ بعضَه على بعض.
ويقال: بَعْثَرُ الشيء وبَحثَرْتُهُ، إذا استخرجْتَه وكشفْته. وقال أبو عبيدة في قوله تعالى: "بُعْثِرَ ما في القُبورِ": أُثِيرَ وأُخْرِجَ. وقال: وتقول بَعْثَرْتُ حوضي، أي هدمته، وجعلت أسفله أعلاه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR304 harf- قال الله تعالى: ﴿وإذا القبور بعثرت﴾ [الانفطار/4]، أي: قلب ترابها وأثير ما فيها، ومن رأى تركيب الرباعي والخماسي من ثلاثين نحو: تهلل وبسمل (وهذا ما يسمى النحت، وانظر ص 843) : إذا قال: لا إله إلا الله وبسم الله يقول: إن بعثر مركب من: بعث وأثير، وهذا لا يبعد في هذا الحرف، فإن البعثرة تتضمن معنى بعث وأثير.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR804 harfالفرّاء في قوله تعالى: وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛ قال: خرج ما في بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛ قال: وهو من أَشراط الساعة أَن تُخرج الأَرض أَفْلاَذَ كَبِدِها. قال: وبُعْثِرَتْ وبُحْثِرَتْ لغتان. وقال الزجاج: بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها. وقال: بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض. وفي حديث أَبي هريرة: إِني إِذا لم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR98 harf* ب ع ث ر * بعثر سبق تفسيره في ب ح ث ر وقوله تعالى ﴿بعثر ما في القبور﴾ أثير وأخرج قاله أبو عبيدة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR925 harfبعثر الرجل: نظر وفتش وبعثر الشيء: فرقه وبدده، وقال الزجاج: بعثر متاعه وبحثره، إذا قلب بعضه على بعض، وزعم يعقوب أن عينها بدل من غين بغثر، أو غبن بغثر بدل منها.
وبعثر الخبر: بحثه. ويقال: بعثر الشيء وبحثره، إذا استخرجه فكشفه. وبعثره: أثار ما فيه، قال أبو عبيدة في قوله تعالى: إذا بعثر ما في القبور : أثير وأخرج. قال: وبعثر الحوض: هدمه وجعل أسفله أعلاه. وقال الزجاج: بعثرت، أي قلب ترابها، وبعث
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.107 harfبَعْثَرَ
Q. 1 بَعْثَرَ بعثر , [inf. n. بَعْثَرَةٌ,] He took, drew, or pulled, a thing out, or forth, and uncovered it, laid it open, or exposed it; (S, K;) as also بَحْثَرَ: (S:) he raised what was in a thing, (S, K,) and caused it to come forth. (S.) Hence, in the Kur [c. 9], اـِذَا بُعْثِرَ مَا فِى الْقُبُورِ When that which is in the graves is raised, and caused to come forth: (AO, S:) [see
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR62 harfبَعْثَرَ
بَعْثَرَ
a. Scrutinized.
b. Scattered, overturned.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR4.354 harfبعثر
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ + كائن + شيئاً أو ما في شيء: فرق بين مكوناته ثم نشرها وباعد بينها: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط من تكويم أو ركم أو جذب أو بناء، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها بحيث تبتعد عن بعضها بشكل محدود وغير منتظم
بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ: مبني للمجهول من "
Geçtiği ayetler(2)
أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ
Dışarı gönderildiYoksa bilmez mi kabirdekilerin çıkarılacağı zamanı?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعثر |
| Yapı | Dörtlü (Rubâî) |
| Özel Durum | Naht (iki kökün birleşimi: بعث ve أثير / عثر) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بعث, نثر, نبش |
| Zıt Kök | دفن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin altını üstüne getirerek içindekini dışarı saçmak, havuzun veya kabın dibini tersyüz edip dağıtmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kabirlerin ve göğüslerin altüst edilerek gizlenmiş olanların zorunlu ve apaçık biçimde açığa çıkarılması |
| Çekirdek Özet 3 | Gizli ve örtük olanın ani, radikal bir altüst oluşla eksiksiz biçimde dışsallaştırılması ve alenileşmesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece sıradan bir dağıtma veya canlanma sayıp derinlerdeki saklı olanın altüst edilerek ifşa edilmesi boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Uzaklaştırma, ayırma, bir şeyden bir parçayı koparıp dışarı atma temel hareketini ifade eder; بعث, بعد, بعض, بعر köklerinde sabittir. | ث | Hareketi durağanlıktan koparma, gizlendiği yerden uyandırıp fırlatma ve yayma anlamına yöneltmiştir (بعث). |
| بعث | Harekete geçirme, uykudan veya ölümden diriltip gönderme çekirdeği. | ر | Çekirdeğe katılan dördüncü harf, eyleme şiddet, altüst etme, tersyüz ederek içindekileri etrafa saçma ve savurma ivmesi kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korunaklı bir alanın, kapalı bir kabın veya yerin derinliğindeki iç mekânı temsil eder. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Gizli olanın görünürlük kazanması, bilince çıkması ve kaynağın dışa açılması payını taşır. |
| ث | İşaret, çarpı; yoğunlaşma (ت türetmesi) | Sınırın şiddetle aşılması, durgunluğun kırılması ve saklı olanın patlak vermesi hareketini içerir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin nihai sonucunu, dipten gelen şeyin en üste çıkmasını ve açığa fırlatılmasını simgeler. |
| بعثر | Kapalı bir mekânın içinin şiddetle yarılarak en dipte saklananların bütünüyle yüzeye çıkarılıp saçılması | Durgun, örtülü ve gizli bir haznenin altüst edilip saklanan ne varsa gözler önüne serilmesi ve saçılması bütünsel hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir havuzun veya kuyunun dibinin kazılarak altının üstüne getirilmesi, altüst edilip bozulması; bir eşyanın karıştırılıp altındakilerin üste saçılması. بَعْثَرْتُ حَوْضِي |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde doğrudan bu dörtlü formun müstakil bir beyit şahidi sözlüklerde mahfuz kalmamış, daha çok bedevi kullanımındaki havuzun tersyüz edilmesi ve eşyaların altüst edilmesi tasvirleriyle aktarılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis ve rivayet metinlerinde iç sıkıntısı ve mide bulantısını tasvir etmek için تَبَعْثَرَتْ نَفْسِي şeklinde nefsânî/biyolojik altüst oluşu anlatmak üzere kullanılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tāj al-ʿArūs.
Sami etimolojik katman
Arapçada yer alan بعثر lafzı, klasik dilcilerin (özellikle Râgıb el-İsfahânî ve Zeccâc) üzerinde durduğu üzere, üçlü köklerin genişletilmesi veya iki ayrı kökün meczedilmesiyle oluşan bileşik (münhat) bir form özelliği gösterir. İkili بع çekirdeği Sami dillerinde ayırma, çıkarma, dağıtma dairesinde yer alırken, Arapçaya özgü bu dörtlü türetimde بعث (gönderme, diriltme) kökü ile أثير (tozutma, altüst etme) veya عثر köklerinin anlamsal kaynaşması gözlenir. İbranice ve Süryanicede doğrudan birebir dörtlü kök paraleli bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki harfini oluşturan temel Sami çekirdeği durağan olanı yerinden fırlatma fonksiyonuna işaret eder. Arap dilinde bu kök, hem fiziksel bir mekanın altüst edilmesi hem de bu yolla gizlenen unsurların çevreye saçılması ikili eylemini tek bir morfemde birleştiren özgün bir sentetik genişleme olarak tebarüz etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), el-Müfredât.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بعث ve أثير köklerinin naht yoluyla birleşimi | Diriltip çıkarma ile toprağı altüst edip tozutma manalarının tek fiilde meczedilmesidir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | بع kök tabanı | Sami dillerinde var olan ayırma ve çıkarma matrisinin Arapçada dörtlüye genişlemesidir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir morfolojik denk tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak el-Müfredât, Lisān al-ʿArab, Tahdhīb al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعثر | Anlamlı | Altüst edip saçmak | Bir kabın veya yerin altını üstüne getirerek içindekileri dışarı çıkarmak ve dağıtmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعثر | Merkez | Altüst ederek açığa çıkarma | Derinde olanı altını üstüne getirip dışarı saçarak bütünüyle görünür kılmak. | Hem altüst etmeyi hem de içindekini fırlatıp saçmayı birlikte içerir. |
| بعث | Komşu | Harekete geçirme ve gönderme | Bir şeyi uykusundan, durağanlığından veya ölümünden uyandırıp bir yöne yöneltmek. | Altüst etme ve mekanik dağıtma vurgusu taşımaz; doğrudan diriltme ve sevk eylemidir. |
| نثر | Komşu | Saçma ve dağıtma | Toplu halde bulunan şeyleri birbirinden ayırıp etrafa yaymak. | Öncesinde derin bir kazma veya altüst etme ameliyesi zorunlu değildir. |
| نبş | Komşu | Eşip çıkarma | Toprağı veya gömülü yeri kazıyıp içindeki gizlenmiş şeyi ortaya çıkarmak. | Odak noktası kazıma eylemidir; saçıp dağıtma boyutunu içermez. |
| دفن | Zıt | Örtme ve gizleme | Bir şeyi yerin altına koyarak üzerini toprakla kapatıp görünmez kılmak. | بعثر eyleminin tam tersi olarak içeri sokma ve saklama eylemidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعثر | Altüst edip içindekini dışarı saçmak | Derinliği tersyüz ederek gizliyi ifşa etme bütünlüğünü ifade eder. | Kesin |
| Latince | Eruere, effundere | Kazıp çıkarmak, dışarı dökmek | Yerin altından çekip çıkarma yönünü karşılar; şiddetli altüst oluş nüansını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To overturn and scatter, to unearth | Altüst ederek saçmak, gün yüzüne çıkarmak | Dağıtma ve açığa çıkarma boyutunu verir; kıyamet bağlamındaki kozmik şiddeti tam aktaramaz. | Güçlü |
| Almanca | Umwälzen und hervorholen, aufwühlen | Altüst edip dışarı çıkarmak | Derinlemesine altüst oluşu karşılar; saçılma ve yayılma boyutunu ikincil bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Renverser et disperser, exhumer | Tersyüz edip dağıtmak, kabirden çıkarmak | Yüzeye çıkarma ve dağıtma eylemini verir; naht kökenli çift yönlü etkiyi eksik bırakır. | Güçlü |
Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُعْثِرَتْ (İnfitâr 82:4) | Kabirlerin altüst edilerek ölülerin fırlatılıp çıkarılması | Kıyametin kozmik altüst oluş anı; fiziki alemin altının üstüne getirilerek gömülü olanın ortaya saçılması. |
| بُعْثِرَ (Âdiyât 100:9) | Kabirdekilerin ve nefislerde gizlenenlerin bütünüyle deşilip ifşa edilmesi | Hesaba çekilme uyarısı; insanın derinliklerinde sakladığı gerçek niyetlerin ve amellerin açığa vurulması. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve haşir bahsi | Cismani dirilişin keyfiyeti, toprağın altındaki zerrelerin nasıl toplanıp dışarı fırlatılacağı. | Yokluktan yaratma değil, gizlenmiş zerrelerin altüst edilerek zorunlu ifşası. |
| Fıkıh | Kabir hukuku ve defnedilen mal | Gömülü hazinelerin açığa çıkması veya mezarların bozulması/açılması hallerinin hükmü. | Kabrin veya arazinin altının üstüne getirilmesi fiiliyatı. |
| Tefsir | Kıyamet sahnelerinin tasviri | Kabirlerin altüst edilmesi ile göğüslerde saklanan sırların ortaya saçılması arasındaki semantik bağ. | Fiziki yarılma ile ahlaki/bâtıni ifşanın birbirini tamamlaması. |
| Hadis | Ruhi dalgalanma ve fitne tasvirleri | Nefsin altüst olması, iç huzursuzluğu ve fitne anında cemiyetin altının üstüne gelmesi. | Denge durumunun bozulup içteki çalkantının dışa vurması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatoloji ve uhrevi adalet | Mutlak ifşa | Gizliliğin bütünüyle son bulması | Ahirette hiçbir niyetin ve bedenin saklı kalamayacağını, mutlak saydamlaşmayı sağlar. | Kesin |
| İlmi | Yeraltı ve jeolojik hareketler | Tektonik altüst oluş | Derin katmanların yüzeye fırlaması | Bir sistemin alt katmanlarının dış basınçla yüzeye çıkması ve açığa serilmesi olgusudur. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve devrim | Statükonun altüst olması | Bastırılan halk dinamiklerinin yüzeye çıkması | Düzenin alt katmanlarında biriken enerjinin kabuğu parçalayarak iktidar alanına saçılmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Saklı servetin tedavüle çıkması | Yastık altı değerlerin açığa çıkışı | Atıl kaynağın ortaya saçılması | Toprak altında veya gizli kasalarda tutulan sermayenin zorlayıcı bir etkiyle dolaşıma girmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik faz dönüşümü ve difüzyon | Sınırlandırılmış bir hacimde birikmiş parçacıkların, sınırın çökmesiyle kontrolsüzce etrafa yayılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilinçdışının dışavurumu (Katarsis/İfşa) | Bireyin veya toplumun bastırdığı travmatik ve gizli verilerin ani bir kırılmayla bilince saçılması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mezarlardan cesetlerin çıkması şeklinde dar bir fiziksel olaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بعثر kökü sadece kabirlerin fiziki altüst oluşunu değil, Âdiyât suresindeki bağlamıyla nefislerin ve göğüslerin içindeki tüm gizli duyguların ifşa edilmesini de kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dirilişi sadece mekanik bir bedenleşme sanıp, amellerin ve mahrem sırların bütünüyle dökülüp saçılacağı eskatolojik saydamlaşmayı gözden kaçırma yanılgısı. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hesap ve ceza tasavvurunda gizlilik perdesinin tamamen yırtılacağını, hiçbir amelin veya bedenin yeryüzü kabuğu altında saklanamayacağını somut bir altüst oluş imgesiyle zihinlere nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyametin kopuş sahnelerini anlatan tekvinî/kozmik ayetlerde (İnfitâr 82:4) ve insanın nankörlüğünü ve gizli niyetlerini yüzüne vuran ahlaki/eskatolojik uyarılarda (Âdiyât 100:9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki dirilişin sessiz ve durağan bir uyanış olduğu fikrini düzeltir; sürecin derin bir yarılma, tersyüz olma ve içindekileri dışarı kusma şeklinde radikal bir tasfiye olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir haznenin, kuyunun, havuzun veya toprağın altını üstüne getirerek dibinde gizlenmiş şeyleri dışarı saçmak ve dağıtmak.
- Soyut anlamSaklanmış, bastırılmış ve görünmez kılınmış hakikatlerin ani ve şiddetli bir yarılmayla bütünüyle ifşa olması ve aleniyet kazanması.
- Sistematik karşılıkEskatolojik saydamlaşma ilkesi; kapalı hacminin altüst oluşuyla içsel durumların dışsal uzama zorunlu intikali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kapalı veya örtülü iç hacmi (kabir veya sadr/göğüs), sisteme uygulanan ani ve yıkıcı eskatolojik potansiyel farkı (altüst oluşu), ise aleniyet kazanan dışsal uzamı temsil eder. Dönüşüm neticesinde en dipte bulunan unsur , en üst ve görünür konuma fırlatılarak saçılmaktadır.