عثر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ث-ر2 sîga, 23 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شهدألهعُثِرَقسمريبوليعثرحققعدوبنيسجدأَعْثَرْنَاغلبأمرأثموعد

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

عثر

ع - ث - ر

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Meyve suyu demektir. Üzümü sıkmaya asr etmek denir. Üzümü ikindiye kadar toplar, ikindiden sonra da sıkarlardı. Bu nedenle asra ikindi vakti denmiştir. Sonraları üzüm sıkma mevsimine de asr denmiştir. Ondan sonra da yüz yıl için de asr denmiştir. Burada yüzyılın insan hayatında dönüm vakti olduğuna işaret edilmiştir. İnsanın nominal ömrü yüz yıldır. Burada yüz yıla veya çağa yemin edilmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Meyve suyu demektir. Üzümü sıkmaya asr etmek denir. Üzümü ikindiye kadar toplar, ikindiden sonra da sıkarlardı. Bu nedenle asra ikindi vakti denmiştir. Sonraları üzüm sıkma mevsimine de asr denmiştir. Ondan sonra da yüz yıl için de asr denmiştir. Burada yüzyılın insan hayatında dönüm vakti olduğuna işaret edilmiştir. İnsanın nominal ömrü yüz yıldır. Burada yüz yıla veya çağa yemin edilmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.522 harf
باب العين والثاء والرّاء معهما ع ث ر، ث ع ر، ر ع ث، رث ع مستعملات عثر: عَثَرَ الرّجل يَعْثُرِ ويَعْثُرُ عثوراً، وعثر الفرس عِثاراً إذا أصاب قوائمه شيء، فيُصرع أو يَتَتَعْتَعُ. دابّة عثور: كثيرة العثار. وعثرَ الرّجل يعثرُ عثراً إذا اطلّع على شيء لم يطلّع عليه غيره. وأعثرت فلاناً على فلانٍ أي: أطلعته عليه، وأعثرته على كذا. وقوله عزّ وجل: "فإِن عُثِرَ" أي: اطُّلِعَ. والعِثْيَرُ: الغبار السّاطع.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR796 harf
العَثْرَةُ: الزَلَّة. وقد عَثَرَ في ثوبه يَعْثُرُ عِثاراً. يقال: عَثَرَ به فرسُه فسقَط. وعَثَرَ عليه أيضاً يَعْثُرُ عَثْراً وعُثوراً، أي اطَّلع عليه. وأعْثَرَهُ عليه غيرُه. ومنه قوله تعالى: "وكذلك أَعْثَرْنا عَلَيْهم". وتَعَثَّرَ لسانُه: تلعْثَم. والعاثورُ: حُفرَةٌ تُحفر للأسد وغيرِه ليصاد. قال الشاعر: وهل يدَعُ الواشون إفسـادَ بـينـنـا وحَفْراً لنا العاثورَ من حيث لا نَدْري ويقال للرجل إذا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.332 harf
باب العين والثاء مع الراء عثر ، ثعر ، رعث ، رثع ، ثرع : مستعملة . عثر : قال الله جلّ وعزّ : ( فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّآ إِثْماً ) ( المَائدة : 107 ) معناه : فإن اطُّلع على أنهما قد خانا . وقال الله جلَّ وعَزَّ ) وَكَذالِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ ) ( الكهف : 21 ) معناه : وكذلك أَطْلعنا . وقال الليث : عَثَر الرجل يَعْثُر عُثُوراً إذا هجم على أمر لم يهجُم عليه غيره وأعثرت فلاناً على
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.392 harf
(باب العين والثاء وما يثلثهما) (عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار. فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR232 harf
- عثر الرجل يعثر عثارا وعثورا: إذا سقط، ويتجوز به فيمن يطلع على أمر من غير طلبه. قال تعالى: ﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما﴾ [المائدة/ 107]، يقال: عثرت على كذا. قال: ﴿وكذلك أعثرنا عليهم﴾ [الكهف/21]، أي: وقفناهم عليهم من غير أن طلبوا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR609 harf
ع ث ر دابة بها عثار‏:‏ لاتزال تعثر‏.‏ وخرج يتعثر في أذياله‏.‏ ومن المجاز‏:‏ عثر في كلامه وتعثر‏.‏ وأقال الله عثرتك‏.‏ وعثر الزمان به‏.‏ وجدٌّ عثور‏.‏ قال النابغة‏:‏ لك الخير إن وارت بك الأرض واحداً وأصبح جدّ الناس يظلع عاثراً وقال الكميت‏:‏ كيدوا نزاراً بأوباش مؤلّبة يرجون عثرة جدّ غير عثار وعثر على كذا‏:‏ اطلع عليه‏.‏ وأعثره على كذا‏:‏ أطلعه وأعثره على أصحابه‏:‏ دلّه عليهم‏.‏ ويقال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.435 harf
عَثَر يعِثرُ ويَعْثُرُ عَثْراً وعِثَاراً وتَعَثَّرَ: كَبا؛ وأَرى اللحياني حكى عَثِرَ في ثوبه يعْثَرُ عِثَاراً وعَثُر وأَعْثَره وعَثَّره؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: فخرجْتُ أُعْثَرُ في مَقادِم جَبَّتِي، لولا الحَياءُ أَطَرْتُها إِحْضارا هكذا أَنشده أُعْثَر على صيغة ما لم يسم فاعله. قال: ويروى أَعْثُر، والعَثْرةُ: الزلَّةُ، ويقال: عَثَرَ به فرسُهُ فسقط، وتَعَّثرِ لِسانُه: تَلَعْثَم. وفي الحديث: لا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR237 harf
* ع ث ر * * العَثْرَةُ * الزلة وقد عثر في ثوبه يعثر بالضم * عِثَارا * بالكسر يقال * عَثَرَ * به فرسه فسقط وعثر عليه اطّلع وبابه نصر ودخل و * أعْثَرَهُ * عليه غيره ومنه قوله تعالى ﴿وكذلك أعثرنا عليهم﴾ و * العِثْيَرُ * بوزن المنبر الغبار
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.821 harf
عثر، كضرب ونصر وعلم وكرم يعثر ويعثر ويعثر، الثالثة عن اللحياني عثرا، بالفتح، وعثيرا، كأمير، وعثارا، ككتاب، وتعثر، إذا كبا. وقد عثر في ثوبه، وخرج يتعثر في أذياله، وعثربه فرسه فسقط. وفي التهذيب: عثر الرجل يعثر عثرة، وعثر الفرس عثارا، قال: وعيوب الدواب تجيء على فعال مثل العضاض والعثارو الخراط والضراح والرماح وما شاكلها. من المجاز: عثر جده، يعثر ويعثر: تعس، على المثل، وأعثره الله تعالى، وعثره تعثيرا،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.791 harf
عَثَرَ 1 عَثَرَ ذ , aor. عَثُرَ (S, A, Mgh, O, Msb, K) and عَثِرَ ; (A, Msb, K;) and عَثِرَ, aor. عَثَرَ ; and عَثُرَ, aor. عَثُرَ ; (A, K;) inf. n. عِثَارٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and عَثْرٌ and عَثِيرٌ; (K;) said of a man and of a horse, (S, Msb,) He stumbled, or tripped; [the most usual meaning;] or he fell upon his face; syn. كَبَا [which has both of these meanings]; as also ↓ تعثّر: (A, K:) or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.299 harf
عَثَرَ عَثَرَ I , U ( n. ac. عَثْر 1 , عِثَاْر 23 , عَثِيْر 25 ), a. Slipped, tripped, stumbled. b. U ( n. ac. عَثْر 1 , عُثُوْر 27 ) [ 'Ala ], Stumbled, hit on; guessed; learnt casually. عَثِرَ عَثِرَ A عَثُرَ U a. see supra (a) . عَثَّرَ عَثَّرَ II , a. Tripped up, made to stumble, fall; threw down; brought low, ruined. أَعْثَرَ أَعْثَرَ IV , a. see II , b. [ Bi ], Informed
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR23.063 harf
عثر عَثَرَ - يَعْثُرُ، عُثِرَ - يُعْثَرُ - أَعْثَرَ - يُعْثِرُ عَثَرَ - يَعْثُرُ + كائن + على كائن أو شيء أو أمر: يجد شيئاً مفقوداً بعد مدة من فقده: يصل إلى معلومة كانت غائبة، أو يجد شيئاً كان مفقوداً مدة من الزمن عُثِرَ - يُعْثَرُ: مبني للمجهول من " عَثَرَ - يَعْثُرُ " أَعْثَرَ - يُعْثِرُ: على وزن "أافعلَ " من " عَثَرَ - يَعْثُرُ ": جعله "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler23 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حقق

    2 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  2. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  3. نزع

    1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  4. غلب

    1 ortak ayet · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir

  5. قسم

    1 ortak ayet · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür

  6. ريب

    1 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  7. أثم

    1 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  8. سوع

    1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  9. سجد

    1 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  10. عدو

    1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  11. شهد

    1 ortak ayet · Petekteki baldır

  12. وعد

    1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَكَذَلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ …

    Haberdar ettikBöylece, insanların onları bulmalarını sağladık ki Allah’ın sözünün gerçek olduğunu ve kıyametin kopmasından şüphe edilmeyeceğini bilsinler. Nitekim bunlar hakkında çekişip duruyorlar: Onların mağaralarının önüne bir bina kurun, diyorlardı. Halbuki Rabbları onları çok daha iyi bilendir. Onların yerlerine galib gelenler ise: Onların mağaralarının önüne mutlaka bir mescid yapacağız, dediler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعثر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكبا, زلل, وجد, طلع
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Ayağın bir engele takılarak tökezlemesi, sendeleme ve bu çarpışmayla gizli olanın açığa çıkması veya toz kalkması
Çekirdek Özet 2Bir sırrın, gizli tutulan bir durumun veya saklı bir topluluğun kasıtsız biçimde, tökezlercesine aniden keşfedilmesi ve muttali olunması
Çekirdek Özet 3Planlanmamış karşılaşma ile hakikatin açığa çıkması; beşerî örtbas etme çabasının beklenmedik bir temasla ifşa olması
Kritik Hata RiskiKökü kasıtlı arama veya bilinçli teftiş gibi algılayarak olayın beklenmedik, engele çarpma sonucu aniden ortaya çıkma niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عثDağılma, düzensiz hareket, içten kemirilme ve yüzeyin sarsılması; عثو kökünde görülen fesat çıkarma ve ortalığı altüst etme hareketinde olduğu gibi sükûnetin bozulmasıرRa harfinin tekrar, sürtünme ve baş aşağı dönme etkisiyle hareket, ayağın fiziki bir engele çarpıp tökezlemesine ve yerdeki tozun-gizli nesnenin saçılmasına odaklanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakBir olguya muttali olma, açığa çıkan nesnenin göz önüne gelmesi ve idrak
ثİşaret, sınır (ت harfinden türetme, pelteklik ve yayılma ile yoğunlaşmış sürtünme)Yürüyüş zeminindeki beklenmedik pürüz, takılma noktası veya gizli engel
رİnsan başı; baş, ilk, üstDik duruşun bozulup başın öne eğilmesi, yüzüstü kapaklanma veya hareketin yön değiştirmesi
عثرEngele çarpan ayağın sarsılmasıyla dik duruşun bozulması ve gizli olanla yüz yüze gelinmesiYürüyüş halindeki bir kimsenin zemindeki gizli bir pürüze çarpıp tökezlemesi, bu ani duraksama ve sarsılma ile saklı bir hakikatin göze görünür hale gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYürüyen insanın veya binek hayvanının ayağının taşa, çukura veya eteğine takılarak sendelemesi, tökezleyip yüzüstü düşeyazması; adım atarken toprağın veya gizli pürüzün eşilip tozun (عِثْيَر) havaya savrulması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair en-Nâbiġa ez-Zübyânî bir beytinde bahtın tökezlemesini ve sendelemesini bu kökle tasvir etmiştir: لك الخير إن وارت بك الأرض واحداً / وأصبح جدّ الناس يظلع عاثراً
Erken Arapça kullanımKlasik rivayet ve sözlüklerde «لا حَلِيمَ إِلَّا ذُو عَثْرَةٍ» ifadesiyle yer alır; insanın tökezlemedikçe, hata ve yanılgı tecrübesi yaşamadan olgun bir hilm ve basirete erişemeyeceğini anlatır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça عثر kökü, Sami dil ailesinde ağırlıklı olarak Güney Batı Sami sahasında ve Arapçanın kendi iç semantik genişlemesinde karakteristik bir profil çizer. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ع-ث-ر denkliği sınırlı olup tökezleme ve sendeleme anlamları genellikle כשיל veya פוק kökleriyle karşılanır; ancak Arapçada kök çift yönlü bir somut çekirdeğe sahiptir: ayağın engele çarpıp sendelemesi (fiziksel zelle) ve bu çarpışmanın etkisiyle yerdeki gizli bir nesnenin yahut tozun eşilerek açığa çıkması (عِثْيَر). Bu fiziksel çarpma ve sürpriz ifşa, zamanla «istemeden, planlamadan bir şeye denk gelmek ve muttali olmak» soyut manasını doğurmuştur. Arapçadaki bu semantik sıçrama (tökezleme → üzerine düşme → tesadüfen haberdar olma) kökün en ayırt edici filolojik gelişimidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTökezleme ve toz savurmaKökün asıl anlamı ayağın engele çarpmasıdır; tökezleyen kimsenin düşerken baktığı noktayı görmesi veya yerdeki gizli nesneye istemeden toslaması sebebiyle bilgi ve ıttıla anlamı türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami morfo-semantiğiKuzeybatı dillerinde kökün doğrudan tam fonetik ve semantik izdüşümü zayıf olup, sendeleme ve sürpriz açığa çıkma ilişkisi Arapça merkezli gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عثرAnlamlıTökezlemek, muttali olmakAyağın bir engele takılması, sürpriz şekilde haberdar olmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عرثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilirKur'an'da geçmez
ثعرAnlamlıSiğil, meme ucu, kabartıDeride aniden beliren pürüz, küçük çıkıntı ve kabarcıklarPürüz ve engel çağrışımı taşır; Kur'an'da geçmez
ثرعAnlamlıHızlı akmak, fışkırmakSıvının veya kalabalığın birdenbire bir yerden boşanıp akmasıTahdhīb al-Lugha müsta‘mel kaydeder; Kur'an'da geçmez
رعثAnlamlıKüpe, sallanan takı, sarkıntıKulaktan sarkan takı veya horozun ibiği gibi sallantılı nesneDengesiz sallanma hareketi içerir; Kur'an'da geçmez
رثعAnlamlıSalya akıtmak, hırsla atılmakOburlukla yemeğe düşkünlük, ağzı sulanarak öne fırlamakDengesizce öne kapaklanma nüansı taşır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عثرMerkezTökezleme ve muttali olmaİstem dışı bir engele çarpma veya tesadüfi bir temas sonucu gizli olanın açığa çıkmasıHarekette sendeleme ve bilgiye gafil avlanırcasına ulaşma
كباKomşuYüzüstü düşmeكبا sadece yere kapaklanmayı ve atın sendelemesini ifade eder; bilgiye muttali olma nüansı içermezFiziksel düşüşte yoğunlaşır
زللKomşuKayma, hata yapmaزلل pürüzsüz zeminde ayağın kaymasını ifade ederken, عثر bir pürüze takılmadırKayma ile engele çarpma farkı
وجدKomşuBulmaوجد arayışın sonunda veya doğrudan karşılaşmayı bildirir; tökezleme ve ifşa olma çağrışımı yokturGenel bulma eylemi
طلعKomşuBilgi sahibi olmaطلع yükselerek veya doğrudan gözlemleyerek haberdar olmadır; عثر ise gizlenenin beklenmedik ifşasıdırGörerek bilme ile çarparak fark etme farkı
ثبتZıtSabit ve sağlam kalmaYere sağlam basma, sarsılmama, tökezleyip sendelemekten uzak durma haliDenge ve sebat hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعثرTökezlemek; ansızın muttali olmakAyağın bir engele takılması ve bu vesileyle saklı bir durumun açığa çıkmasıKesin
Latinceimpingere, offendere, deprehendereBir engele çarpmak; yakalamak, suçüstü bulmakImpingere çarpmayı, offendere ayağın takılmasını, deprehendere ise gizli bir şeyi aniden yakalamayı karşılarGüçlü
İngilizceto stumble upon, to blunder into, to discover by chanceTökezlemek, tesadüfen rastlamak/keşfetmekTo stumble upon deyimi, hem ayağın bir şeye takılmasını hem de planlanmamış bir buluşu Arapçadaki çift katmanla birebir karşılarKesin
Almancastolpern, stoßen auf, zufällig entdeckenTökezlemek, bir şeye rastgelmekStolpern sendelemeyi, stoßen auf ise beklenmedik şekilde bir durumla burun buruna gelmeyi verirGüçlü
Fransızcatrébucher, tomber surTökezlemek, tesadüfen üzerine düşmek/bulmakTomber sur deyimi, fiziksel düşüş ile zihinsel karşılaşmayı aynı kökte birleştirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْثَرْنَا (İf'āl sîgası)Gizleneni ansızın açığa çıkarmak, tesadüfen haberdar etmekİnsanların plan ve araştırması olmaksızın, ilahi sevk ile Ashâb-ı Kehf'in varlığına muttali kılınması bağlamı (Kehf 18:21)
عُثِرَ (Meçhul mâzî)Bir hıyanetin veya yalanın beklenmedik şekilde ortaya çıkması, suçüstü olunmasıVasiyet esnasında şahitlik eden iki kişinin yalan yere yemin ettiğinin sonradan fark edilmesi ve açığa çıkması bağlamı (Mâide 5:107)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve dirilişin ispatıKehf Suresi 18:21 ayetinde Allah'ın Ashâb-ı Kehf'i insanlara bildirmesi, kıyametin ve bedensel dirilişin şüphe götürmez bir hakikat olduğunu kanıtlama aracı kılınmıştır.İlahî kudretin mucizevi ifşası
FıkıhHıyanetin tespiti ve şahitliğin reddiMâide Suresi 5:107 ayetinde vasiyet şahitlerinin hıyanetinin ortaya çıkması (عُثِرَ) durumunda, hakkı zayi olan mirasçıların yeminle hakkı geri alması (kassâme benzeri usul) tartışılır.Suçun beklenmedik delille sabit olması
TefsirArayışsız keşif (الاطلاع من غير طلب)Müfessirler kökün «tökezlemek» kök anlamından hareketle, ayetlerdeki bilmenin bir teftiş veya arama sonucu değil, adeta ayağın çarpması gibi beklenmedik bir tecelliyle gerçekleştiğini vurgular.Tesadüfi/ani muttali oluş
HadisZelle, yanılgı ve ahlaki olgunlaşma«لا حليم إلا ذو عثرة» hadisinde kök, insanın düşe kalka, hatalarından ibret alarak kemale ermesi anlamında ahlaki tecrübenin temeli sayılmıştır.Hata ve tecrübe

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGaybın ve ahiret vaadinin zuhuruİlahî ifşa ve kanıtŞüpheyi giderici kesin delil olmaİnsanların kendi imkânlarıyla ulaşamayacağı hakikatin ilahi bir yönlendirmeyle aniden gözler önüne serilmesi (Kehf 18:21)Kesin
İlmiBilimsel keşif ve serendipiteBeklenmedik bulguAraştırma rotasını değiştiren kazaHesaplanmamış bir anormalliğin veya hatanın yeni bir hakikatin kapısını aralamasıGüçlü
SiyasiYönetimde örtülü entrikaların ifşasıKriz ve skandal anıGizli ittifakların bozulmasıDevlet veya toplum düzeninde gizlenen bir hıyanetin beklenmedik bir gedikten gün yüzüne çıkmasıGüçlü
İktisadiTicari hile ve zimmetin ortaya çıkmasıDenetim dışı açık vermeHaksız kazancın tespiti ve tazminiGizlenmiş bir sahtekârlığın veya emanete hıyanetin hesap dışı bir delille suçüstü yakalanması (Mâide 5:107)Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPertürbasyon ve Serendipite (Perturbation / Serendipity)Düzgün doğrusal bir yörüngede ilerleyen bir parçacığın beklenmedik bir potansiyel bariyere veya engele çarparak sıçraması ve bu sapmanın sisteme dair saklı bir parametreyi görünür kılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSuçüstü tespiti ve ifşa kuramı (Spontaneous disclosure)Hukuk ve kriminolojide, failin örtbas etmeye çalıştığı fiilin, kasıtlı bir soruşturma olmaksızın tesadüfi bir temas veya küçük bir ihmal zinciriyle kendiliğinden ifşa olması haliKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir «haberdar olmak» ya da «öğrenmek» (علم veya عرف) şeklinde tercüme ederek, fiilin içerdiği kaza, plansızlık, engele çarpma ve şaşkınlık nüansını silmek. Ayrıca kullanıcı notundaki عصر (üzüm sıkma, ikindi vakti) köküne ait izahatın bu kökle hiçbir filolojik ilgisi yoktur; bu iki kökün karıştırılması vahim bir kavram kaymasıdır.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın kurduğu gizlilik perdesinin veya tarihe gömülmüş sırların beşerî kudretin dışındaki hesaplanamaz bir noktadan patlak verip görünür kılınmasını ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMâide 107'de olayın planlı bir mahkeme teftişiyle çözüldüğü sanılır; oysa metin hıyanetin beklenmedik bir falso veya tesadüfi bir emare ile «patlak verdiğini» bildirir. Kehf 21'de ise insanların gençleri arayıp bulduğu zannedilir; oysa gençler ilahi takdirle onların karşısına bir engel gibi aniden çıkarılmıştır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın gayb, adalet ve mucize tasavvurunda bilginin her zaman rasyonel ve planlı bir arayışla elde edilmediğini; ilahi iradenin hakikati insanlara bir tökezleme veya beklenmedik çarpışma vesilesiyle açtığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanet ve şahitlik hukukunda hıyanetin deşifre olduğu bağlamlarda (Mâide 5:107) ve tarihe gizlenmiş mucizelerin gün ışığına çıkarıldığı kıssalarda (Kehf 18:21) anahtar kelimedir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Olayların sadece insan aklının kurguladığı denetim mekanizmalarıyla aydınlatılabileceği zannını düzeltir; beşerin gizleme planlarının en zayıf ve beklenmedik bir temas noktasında çökeceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYürüyüş halindeki ayağın gizli bir taşa veya engele çarpıp sendelemesi ve çarpılan yerdeki tozun veya nesnenin açığa çıkması.
  • Soyut anlamGizli tutulan bir gerçeğin, planlanmamış ve beklenmedik bir temas ya da kaza sonucu aniden fark edilmesi ve ifşa olması.
  • Sistematik karşılıkHukuki ve toplumsal gizlilik zırhının hesapta olmayan bir engele toslamasıyla hakikatin tecelli etmesi.
  • LaTeX modeliT(x)→  δ∩E  I(x)
  • LaTeX açıklamasıModelde T(x) bireyin veya olayın doğrusal, planlanmış ve örtülü gidişatını (trajektorisini) temsil eder. δ∩E ifadesi, yörüngede hesapta olmayan beklenmedik bir mikro engelle (E) temas ve çarpışma anını (pertürbasyon/tökezleme) simgeler. I(x) ise bu çarpışmanın zorunlu sonucu olarak gizlenen durumun saklandığı yerden fırlayarak görünür hale gelmesini ve muttali olunmasını (enformasyonun/ifşanın açığa çıkışını) formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع