بعد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ع-د25 sîga, 284 mücavir kök, 223 ayet, 57 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.موتبعدالْبَعِيدُجيأألهبَعْدِشققخلفبَعْدِهِبَعِيدٍبَعِيدًابعث

KökSîga 25Ayet 223Sure 57Mücavir 284

▶ Ağı aç (3B)

بعد

ب - ع - د

KÖK
  • 235 geçiş
  • 223 ayet
  • 25 sîga
  • 13 sözlük

Baid uzak demektir. Karib yakın anlamındadır. Kurbe su matarasıdır. Devamlı yakında tutulduğu için karib yakın anlamını almıştır. Baidde zıttı olarak uzak anlamına gelmiştir. Bade zaman içinde uzak olmak anlamındadır. Buud Bakıldığı zaman ufka yakın yere “bei‘d“ denir. Eğer bu yer dar bir vadide ise o da “a‘mik“ denir. Sonra zaman için “ba‘de“ zamanda uzak anlamında kullanılmaya başlanmış ve daha sonra “önce“nin karşıtı olarak bir mana kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Baid uzak demektir. Karib yakın anlamındadır. Kurbe su matarasıdır. Devamlı yakında tutulduğu için karib yakın anlamını almıştır. Baidde zıttı olarak uzak anlamına gelmiştir. Bade zaman içinde uzak olmak anlamındadır. Buud Bakıldığı zaman ufka yakın yere “bei‘d“ denir. Eğer bu yer dar bir vadide ise o da “a‘mik“ denir. Sonra zaman için “ba‘de“ zamanda uzak anlamında kullanılmaya başlanmış ve daha sonra “önce“nin karşıtı olarak bir mana kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.018 harf
باب العين والدّال والباء معهما ع ب د، د ع ب، ب ع د، ب د ع مستعملات ع د ب، د ب ع مهملات عبد: العبد: الإِنسان حرًّا أو رقيقاً. هو عبد الله، ويجمع على عباد وعبدين. والعبد: المملوك، وجمعه: عَبِيد، وثلاثة أعْبُد، وهم العباد أيضاً. إنّ العامّة اجتمعوا على تفرقة ما بين عباد الله، والعبيد المملوكين. وعبدٌ بيّن العبودة، وأقرّ بالعبوديّة، ولم أسمعهم يشتقون منه فعلاً، ولو اشتُقّ لقيل: عبُد، أي: صار عبداً،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.160 harf
البُعْدُ: ضد القرب. وقد بَعُدَ بالضم فهو بعيد، أي تَباعَدَ. وأَبْعَدَهُ غيره، وباعَدَهُ، وبَعَّدَهُ تَبعيداً. والبَعَدُ بالتحريك: جمع باعِدٍ. قال النابغة: فتِلْكَ تُبْلِغَنِي الـنـعْـمـانَ إنَّ لَـهُ فَضْلاً على الناسِ في الأَدْنينَ والبَعَدِ والبَعَدُ أيضاً: الهلاك. تقول منه: بَعِدَ فهو باعِدٌ. واسْتَبْعَدَ، أي تَبَاعَدَ. واسْتَبْعَدَهُ: عَدَّهُ بعيداً. وتقول: تَنَحَّ غيرَ باعِدٍ وغيرَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.499 harf
باب العين والدال مع الباء عبد ، عدب ، دعب ، بعد ، بدع : مستعملة . عبد : أبو عبيد عن الفرّاء : ما عَبَّد أَن فعل ذاك وما عَتَّم وما كذّب معناه كله : مالبَّث . قال : ويقال امتَلّ يعدو ، وانكدر يعدُو ، وعَبّدَ يَعدُو إذا أسرع بعض الإسراع . وقال الله جلّ وعزّ : ( يَكْتُبُونَ قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَانِ وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ ) ( الزّخرُف : 81 ) . قال الليث : العَبَد : الأنفُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.923 harf
(باب الباء والعين وما يثلثهما) (بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد: بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.060 harf
- البعد: ضد القرب، وليس لهما حد محدود، وإنما ذلك بحسب اعتبار المكان بغيره، يقال ذلك في المحسوس، وهو الأكثر، وفي المعقول نحو قوله تعالى: ﴿ضلوا ضلالا بعيدا﴾ [النساء/167]، وقوله عز وجل: ﴿أولئك ينادون من مكان بعيد﴾ [فصلت /44]، يقال: بعد: إذا تباعد، وهو بعيد، ﴿وما هي من الظالمين ببعيد﴾ [هود/83]، وبعد: مات، والبعد أكثر ما يقال في الهلاك، نحو: ﴿بعدت ثمود﴾ [هود/95]، وقد قال النابغة: *في الأدنى وفي البعد
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR991 harf
ب ع د أما بعد فقد كان كذا‏.‏ وأتيته بعيدات بين إذا أتيته بعد حين‏.‏ وأنشد أبو زيد‏:‏ وأشعـث منقـد القميـص أتيتـه بعيدات بين لاهدان ولا نكـس وتنـح غيـر باعـد وغيـر بعـد أي غيـر صاغـر‏.‏ ولا تبعـد وإن بعـدت عني فلا بعدت‏.‏ وتقول‏:‏ بعداً وسحقاً وقبحاً ومحقاً‏.‏ وهو محسن إلى الأباعد دون الأقارب‏.‏ قال‏:‏ من الناس من يغشى الأباعد نفعه ويشقى به حتى الممات أقاربه فـإن يك خير فالبعيد يناله وإن يك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.148 harf
البُعْدُ: خلاف القُرْب. بَعُد الرجل، بالضم، وبَعِد، بالكسر، بُعْداً وبَعَداً، فهو بعيد وبُعادٌ؛ هم سيبويه، أَي تباعد، وجمعهما بُعَداءُ، وافق الذين يقولون فَعيل الذين يقولون فُعال لأَنهما أُختان، وقد قيل بُعُدٌ؛ وينشد قول النابغة: فتِلْكَ تُبْلِغُني النُّعْمانَ أَنَّ له فَضْلاً على الناسِ، في الأَدْنى وفي البُعُدِ وفي الصحاح: وفي البَعَد، بالتحريك، جمع باعِدٍ مثل خادم وخَدَم، وأَبْعده غيره
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR740 harf
* ب ع د * * البُعْدُ * ضد القرب وقد * بَعُدَ * بالضم بعدا فهو * بَعِيدٌ * أي * مُتَبَعِدٌ * و * أبْعَدَهُ * غيره و * باعَدَهُ * و * بعدَّهُ تبعيدا * و * البَعَدُ * بفتحتين جمع باعد كخادم وخدم والبعد أيضا الهلاك و * بَعِدَ * وبابه طرب فهو * باعِدٌ * و * اسْتَبْعَد * أي * تَباعَد * و * استبعَدهُ * عده بعيدا وما أنت عنا * بِبَعيدٍ * وما أنتم منا ببعيد يستوي فيه الواحد والجمع وقولهم كب الله *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.919 harf
البعد، بالضم: ضد القرب، وقيل خلاف القرب، وهو الأكثر، وهو م أي معروف. والبعد: الموت. والذي عبر به الأقدمون أن البعد بمعنى الهلاك كما في الصحاح وغيره ويقال إن الذي بمعنى الهلاك إنما هو البعد، محركة، وفعلهما ككرم وفرح - ظاهره أن فعلهما معا من البابين بالمعنيين، وليس كذلك، فإن الأكثر على منع ذلك والتفرقة بينهما، وأن البعد الذي هو خلاف القرب الفعل منه بالضم ككرم، والبعد، محركة، الذي هو الهلاك الفعل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok21.878 harf
بَعُدَ 1 بَعُدَ عد بعد , aor. بَعُدَ , inf. n. بُعْدٌ; (S, L, Msb, K;) and بَعِدَ, aor. بَعَدَ , inf. n. بَعَدٌ; (L, K;) and ↓ ابعد, inf. n. اـِبْعَادٌ, which is also trans.; (Msb;) and ↓ تباعد; (S, Msb, K;) and ↓ استبعد; (S, K, &c.;) He, or it, was, or became, distant, remote, far off, or aloof: he went, or removed, or retired, or withdrew himself, to a distance, or far away, or far off: he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR982 harf
بَعِدَ بَعِدَ A ( n. ac. بَعَد 4 ) بَعُدَ U ( n. ac. بُعْد 3 ) a. Was, became distant, far off, far away, remote; became alienated, estranged. بَعَّدَ بَعَّدَ II , a. Removed, sent away; estranged. b. Held aloof, kept away. بَاْعَدَ بَاْعَدَ III , a. Was far off, distant from. b. see II (a) . أَبْعَدَ أَبْعَدَ IV , a. Removed; sent away. تَبَاْعَدَ تَبَاْعَدَ VI , a. see VIII .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR62.742 harf
بعد بَعِدَ - يَبْعَدُ ، بَعْدَ - بَعْدُ، بَعْدَ + مضاف إليه- من قبل ومن بَعْدِ، من بَعْدِ + مضاف إليه، بُعْداً بَعِدَ - يَبْعَدُ + كائن + كائناً: يتخلف عنه فيليه: يأتي بعده بالترتيب الزماني بَعْد: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " بَعِدَ - يَبْعَدُ ": الشيء الذي يلي شيئاً لآخر ويأتي بالترتيب الزماني بعده: وهي كذلك لفظ اختصار منه
Tamamını oku

Sîgalar(25)

Mücavir kökler284 mücavir (604 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جيأ

    34 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  2. أله

    112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. بين

    44 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  4. خلف

    18 ortak ayet · Half : Ense demektir

  5. ضلل

    21 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  6. أرض

    37 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  7. شقق

    8 ortak ayet · Şıkk, kopmuş parça demektir

  8. ظلم

    27 ortak ayet · Zalimler

  9. توب

    12 ortak ayet · Eveye yuva demektir

  10. كتب

    26 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  11. موت

    17 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  12. بعث

    11 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

Geçtiği ayetler(223)

  1. الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    SonraAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

  2. ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    SonraBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.

  3. ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    SonraSonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.

  4. ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    SonraSonra o sözü müteakip yine yüz çevirdiniz. Eğer üstünüzde Allah’ın fazlu rahmeti olmasaydı hüsrana uğrayanlardan olurdunuz.

  5. ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ …

    SonraSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

  6. أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

    SonraOnların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.

  7. وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ …

    SonraKitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

  8. … بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ …

    SonraKitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

  9. … بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

    SonraAndolsun ki; sen, kendilerine kitab verilmiş olanlara her ayeti getirsen, onlar yine senin kıblene uymazlar. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onların kimi de, kiminin kıblesine uyacak değildirler. Andolsun ki; sana gelen bunca ilimden sonra şayet sen onların heveslerine uyacak olursan, o takdirde şüphesiz zalimlerden olursun.

  10. إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ

    Sonraİndirdiğimiz, açık delilleri ve hidayeti, kitabda insanlara açıkça beyan ettikten sonra gizleyenlere; muhakkak ki onlara, Allah la’net eder ve la’net etmek şanından olanlar da la’net eder.

Sîga sayfası: بَعْدِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبعد
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنأي, شطط, قصو, سحق
Zıt Kökقرب
Çekirdek Özet 1İki nesne, nokta veya durum arasında temas ve erişimin kesilmesine yol açan mekânsal, zamansal veya varlıksal açıklık ve mesafe
Çekirdek Özet 2Zamansal ardıllık (sonralık) ile hidayetten, rahmetten ve hakikat zemininden kopuşu bildiren manevi-ontolojik helak ve mahrumiyet mesafesi
Çekirdek Özet 3Varlık ve hadiselerin sıralanışında nedensellik ve ardıllık düzeni; ilahi rahmet dairesinden dışlanma ve iletişimsizlik hali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca basit bir zaman zarfı veya fiziksel kilometre mesafesi sanılması; helak, rahmetten kovulma ve idrak yitimi gibi ontolojik kopuş boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بعBir bütünden ayrılma, yayılma, parça koparma veya dağılarak dışarıya yönelme hareketi; nitekim بعث kökünde uykudan veya durgunluktan harekete geçirip yayma, بعض kökünde bütünden bir parça koparma, بعر kökünde bedenden dışarıya atılan artık, بعثر kökünde altüst edip etrafa saçma anlamları bu yayılma ve ayrılma çekirdeğine dayanır.دد harfinin getirdiği nihai sınır, durma ve hareketin bir hatta kesintiye uğraması karakteriyle, ayrılma ve açılma eylemi iki nokta arasında ölçülebilir bir aralık, erişilemez bir açıklık veya sürekliliği kesen bir sonralık (zaman ve mekân mesafesi) niteliği kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir başlangıç mahalli, kapalılık, odak noktası veya varlığın yerleşik olduğu güvenli merkezi gösterir.
عGöz; görme, bilme, kaynakMerkezin dışına doğru yönelen bakış, idrak, gözetleme hattı ve dikkatin odaklandığı menzil hareketidir.
دKapı; giriş, geçiş, hareketMerkezden dışarıya çıkış, eşik aşımı ve bir sınırdan geçerek başka bir alana açılma eylemini simgeler.
بعدOdaktan dışarıya doğru eşiği aşarak uzaklaşmaİçinde bulunulan güvenli merkezden (ب), dışarıya ve ufka doğru yönelen bir bakış hattıyla (ع), sınır eşiğini aşarak (د) erişim alanının ve temasın dışına çıkma hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki cisim veya yer arasındaki fiziksel açıklık, göz eriminden ve el menzilinden çıkma; çöldeki su kuyusunun veya otlağın obaya erişilemeyecek derecede ötelerde bulunması. Kök aynı zamanda helak olmak ve dönüşü imkânsız bir yok oluş mesafesine düşmek anlamında kullanılmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî’nin Muallaka’sında kök, hem mekânsal hem de soyut anlamda erişim dairesinin dışındakileri anlatmak üzere şu şekilde yer alır: فتلك تبلغني النعمان أن له / فضلا على الناس في الأدنى وفي البعد (O deve beni Nu‘mân’a ulaştırsın ki, onun gerek yakındaki gerekse uzaktaki bütün insanlar üzerinde üstünlüğü vardır). Ayrıca İmruülkays’ın şiirinde gözün erişemediği menzili bildirmek üzere قعدت له وصحبتي بين ضارج / وبين العذيب بعد ما متأمل biçiminde geçer.
Erken Arapça kullanımErken bedevi dilinde hem «uzaklaştı» anlamında بَعُدَ hem de «helak oldu, yok olup gitti» anlamında بَعِدَ biçimleri kullanılmıştır. Özellikle beddua makamında söylenen بُعْدًا لَهُ (yıkılsın, helak olsun, rahmetten ırak kalsın) kalıbı ve hitaplarda konudan konuya veya mukaddimeden asıl merama geçişi bildiren أَمَّا بَعْدُ terkibi İslam öncesinden itibaren yerleşmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’n-Nâbiğa ez-Zübyânî.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde بعد kökü, öncelikli olarak ardıllık, ayrılık ve arkada kalma semantiği üzerinden şekillenmiştir. Arapçada ب-ع-د biçimi hem mekânsal mesafeyi (uzaklık) hem zamansal dizilimi (sonralık) hem de dönüşsüz bir kopuşu (helak) birleştiren kapsamlı bir çekirdeğe sahiptir. Kökün en belirgin ortak Sami yansıması, Güney Sami (Epigrafik Güney Arapça / Sabaice) metinlerinde b-ʿ-d biçiminde hem «uzak olmak» hem de bir şeyin ardından gelen zaman zarfı («-den sonra») olarak belgelenmesidir. Kuzeybatı Sami grubunda, özellikle İbranicede kök b-ʿ-d (בְּעַד) edatı biçiminde mevcuttur; ancak burada anlam odağı bir şeyin «arkasında», «ötesinde», «uğruna» veya «aracılığıyla» eksenine kaymıştır (örneğin bir örtünün veya duvarın arkasında kalma anlamı). Klasik Süryanicede de benzer bir edatsal kullanım (b-ʿ-d / arkasından, ötelenmiş) görülür. Arapça, kökün taşıdığı mekânsal ve zamansal aralık fikrini korumakla kalmamış; bunu ilahi rahmetten kopuş, helak ve iletişim imkânsızlığı gibi soyut ve ahlaki bir semantik genişlemeye ulaştırmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Sabaic Dictionary (Beeston vd.).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبَعُدَ (uzaklaştı), بَعِدَ (helak oldu), بَعْدَ (sonra)Kök içi genişlemede fiziksel mesafe, helak olma (bütünüyle silinip gitme) ve olaylar dizisinde bir öncekini takip eden ardıllık (zaman aralığı) anlamları tek bir kopuş ve aralık ilkesinde birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSabaice b-ʿ-d (sonra, öte); İbranice בְּעַד (arkasında, ötesinde, içinden)Güney Sami kolunda Arapça ile birebir paralel zaman ve mesafe kullanımı varken, İbranicede mekânsal bir engelin «arkasında kalma» ve «ötesi» anlamı öne çıkmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan kökdeş bir form güvenilir biçimde tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بعدAnlamlıUzaklık, sonralık, helak olmaHedef kök; temas ve erişimin kesilmesi, zaman veya mekânda aralık oluşması.Kur'an'da geçer
بدعAnlamlıÖrneksiz var etme, ilk kez yapmaBir şeyi önceden var olan bir modele dayanmaksızın yoktan veya benzersiz biçimde ortaya koyma.Ortak çekirdek; bütünden ayrı, benzersiz bir başlangıç yapma boyutu taşır; Kur'an'da geçer
عبدAnlamlıBoyun eğme, kulluk, bağlanmaKendi iradesini üstün bir iradeye teslim etme, itaat ile bağlanma ve kölelik.Hedef kökün uzaklık ve kopuş fikrine karşılık mutlak bağlılık ve teslimiyeti temsil eder; Kur'an'da geçer
عدبAnlamlıMahrum etme, engellemeBir kimseyi arzusundan veya nasibinden alıkoyma, araya engel koyma.Hedef kökteki mesafe ve erişim engeliyle anlam yakınlığı taşır; Kur'an'da geçmez
دبعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kayıtlarında mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
دعبAnlamlıŞaka yapma, oynama, itmeİnsanın ciddiyet çizgisinden kayarak hafif ve neşeli hareketlerde bulunması.Çekirdek ile zayıf bağ; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بعدMerkezMesafe, sonralık, ontolojik kopuşTemasın, erişimin veya ardıllığın genel mesafesidir; hem zaman hem mekân hem helak boyutunu kapsar.İki varlık veya hadise arasındaki her türlü boşluk ve aralık.
نأيKomşuİradî uzaklaşma, yüz çevirmeKişinin bilerek ve kibirle bir yerden veya kimseden yan çizerek uzaklaşmasıdır.بعد nötr veya dışsal bir mesafeyi bildirirken نأي bilinçli bir yüz çevirişi ifade eder.
شططKomşuHaddi aşarak haktan uzaklaşmaDoğru çizgiden ve sınırdan taşkınlık yaparak fersah fersah sapma mesafesidir.Ölçünün bozulmasıyla ortaya çıkan dengesiz uzaklıktır.
قصوKomşuMenzilin uç noktası, en uç sınırBir sahanın veya bölgenin merkezden en uzakta bulunan nihai kenarıdır.بعد genel aralık iken قصو uç noktayı ve coğrafi nihayeti bildirir.
سحقKomşuAşırı ve ezici uzaklıkİnsanın veya nesnenin ufalanarak, derin bir boşluğa savrularak erişilemez biçimde uzak düşmesidir.Geri dönüşü olmayan, rüzgârın savurduğu derin ve ezici mesafe.
قربZıtYakınlık, bitişme, erişim imkânıİki nokta veya durum arasındaki mesafenin sıfırlanması, temas ve hazır bulunma hali.بعد kökünün zaman, mekân ve manevi derecedeki tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبعدUzaklık, sonralık, helakMekânda aralık, zamanda ardıllık ve rahmetten kopup mahvolma anlamlarını tek kökte toplar.Kesin
LatinceDistantia, postMesafe, sonralıkDistantia mekânsal ayrılığı ve aralığı, post ise zamansal ardıllığı karşılar; ancak kökün taşıdığı lanetlenme ve helak boyutunu içermez.Güçlü
İngilizceDistance, far, after, perditionUzaklık, uzak, sonra, mahvoluşDistance ve far mekânı, after zamanı, perdition ise kökün بَعِدَتْ kalıbındaki helak ve mahvoluş nüansını karşılar.Güçlü
AlmancaFerne, entfernt, nach, VerderbenUzaklık, uzak, sonra, helakFerne mekânsal aralığı, nach zamansal sonralığı verir; kökün teolojik dışlanma boyutu Verderben ile kısmen aktarılır.Güçlü
FransızcaDistance, loin, après, anéantissementMesafe, uzak, sonra, yok oluşLoin ve distance fiziksel ve manevi mesafeyi, après ise ardıllığı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَعْدَ / مِنْ بَعْدِZamansal ardıllık (sonralık)Bir hadisenin, delilin, peygamberin veya ilahi uyarının ardından gelen süreç; Bakara 2:27, Bakara 2:51, Mâide 5:108, Beyyine 98:4.
بَعِيد / بَعِيدًا / الْبَعِيدİdrak ve hidayetten kopukluk (aşırı sapkınlık)Hakikatten, tevhidden ve hidayet ekseninden telafisi imkânsız derecede kopmuş olma; Nisâ 4:116, Hac 22:12, Sebe 34:8, Fussilet 41:52.
بَعِيد / بَعِيدًاMekânsal veya fiziksel açıklıkİki yer veya varlık arasındaki fiziksel menzil aralığı; Âl-i İmrân 3:30, Kâf 50:31.
بُعْدًا / بَعُدَتْ / بَعِدَتْHelak, lanetlenme ve ilahi rahmetten dışlanmaİnkârcı kavimlerin cezalandırılarak tarihten ve varlık sahnesinden silinmesi, rahmetten kovulması; Tevbe 9:42, Hûd 11:44, Hûd 11:60, Hûd 11:95, Mü’minûn 23:41.
بِبَعِيدٍZamanca veya imkânca yakınlık (uzak olmama)Tehdit edilen azabın veya kıyametin an meselesi olduğunu, erişilmez olmadığını bildiren olumsuzlama kalıbı; Hûd 11:83, Hûd 11:89.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDalâlet-i baîde ve rü’yetullah meselesiHaktan büsbütün kopuşu simgeleyen derin sapkınlık (dalâl-i baîd); ahirette Allah’ın kullarına yakınlığı ve mekânsal mesafeden münezzehiyet.Mekân ve yön sınırlandırmasını reddeden aşkınlık ve haktan manevi kopuş hali.
FıkıhMasâfe-i kasr ve akitlerde teahhurSeferilik hükümlerinin devreye girdiği uzaklık mesafesi; icap ve kabul arasındaki zamansal ardıllık ve şartların akdin tamamlanmasından sonraya sarkması.Hukuki ehliyet ve mükellefiyetleri değiştiren somut coğrafi mesafe ve zaman aralığı.
TefsirHelak bağlamındaki beddua kalıplarıHelak edilen kavimler için kullanılan «بُعْدًا» ifadesinin ontolojik bir yok oluş ve ilahi merhametten sonsuz mahrumiyet olarak tevili.Yalnızca coğrafi uzaklık değil, rahmetten kovulma ve varoluşsal dışlanma.
Hadis«Emmâ ba‘du» sünneti ve fitne dönemleriNebevi hitabelerde mukaddimeden asıl mesaja geçiş usulü; ahir zaman fitnelerinin getirdiği hakikatten uzaklaşma uyarıları.Sözün tanziminde zamansal-mantıksal eşik ve değerler sisteminden sapma mesafesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ile ilahi rahmet arasındaki ilişkiRahmetten dışlanma veya hidayet ekseninden kopuşİnsanın yaratanıyla kurduğu rabıtanın zayıflaması veya büsbütün kopması halini derecelendirir.Dalâl-i baîd, kulun fıtrat merkezinden öyle bir uzaklaşmasıdır ki geri dönüş imkânı neredeyse tükenir.Kesin
İlmiOlayların ve olguların diziliş mantığıZamansal ardıllık ve nedensel süreklilikHadiseler arasındaki öncelik-sonralık hiyerarşisini kurarak mantıksal ve kronolojik düzeni sağlar.Bilimsel tahlilde bir şeyin diğerinden «sonra» gelmesi, sebep-sonuç bağının ve tarihsel sürecin kurucu unsurudur.Kesin
SiyasiMerkez-çevre ilişkisi ve tebaa hukukuMerkeze erişim aralığı ve diplomatik mesafeİktidar otoritesinin uç sınırlara nüfuz edebilme kabiliyetini ve dışlanan unsurların konumunu tayin eder.Çevrenin merkeze uzaklığı yönetimde adalet ve denetim zaafı doğurabileceği gibi, siyasi dışlanma («bu‘d») meşruiyet kaybı üretir.Güçlü
İktisadiTicaret yolları ve tedarik zinciriLojistik mesafe maliyeti ve vadeli işlem sonralığıMalların nakil masrafını artırır ve ödemelerin belirli bir süreden «sonra» yapılmasıyla vade sistemini kurar.Mesafe maliyeti piyasa fiyatını doğrudan belirler; zamansal sonralık ise borçlanma ve taahhüt hukukunun temelidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMetrik uzayda mesafe fonksiyonu ve zaman okuİki koordinat noktası arasındaki ayrıklığı ölçen metrik büyüklük ile termodinamikte zamanın geriye döndürülemez ardıllık çizgisi.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojik mesafe ve yabancılaşmaBireyler veya sınıflar arasındaki duygusal, kültürel ve kurumsal iletişimsizlik boşluğu; bireyin toplumun normatif merkezinden kopması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece iki saat veya iki gün arasındaki basit bir «sonra» zarfına ya da iki şehir arasındaki kilometre mesafesine indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün varoluşsal kopuşu, kavimlerin helak edilerek tarih ve rahmet dışına itilmesini (بُعْدًا), idrak melekelerinin hakikati algılayamayacak kadar körleşmesini (dalâl-i baîd) kapsayan ontolojik boyutu.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an’ın geçmiş kavimlerin helakine dair kullandığı «uzak olsunlar» ifadesinin sıradan bir beddua sanılması; hidayet ile sapıklık arasındaki mesafenin ahlaki ve ontolojik ciddiyetinin kavranamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın inşa ettiği zaman ve mekân tasavvurunun temel eksenidir. Olayların kronolojik ve nedensel akışını kurarken («min ba‘di»), hidayet ile dalalet arasındaki ontolojik uçurumu ve ilahi gazaba uğrayanların varoluşsal akıbetini («bu‘den») tek bir kök dinamizmiyle açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin tebliğinden ve açık deliller geldikten sonra insanların ihtilafa düştüğünü bildiren ayetlerde; Ad, Semud, Medyen gibi kavimlerin helak sahnelerinde ve sapıklığın derinliğini tasvir eden «dalâlen baîdâ» uyarılarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zamanın rastgele bir akış olduğu zannını yıkarak ardıllığın bir imtihan ve delil sorumluluğu taşıdığını gösterir. Ayrıca uzaklığın salt coğrafi değil, kalbin ve aklın hakikate kapanmasıyla oluşan ahlaki bir uçurum olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki cisim, yer veya nokta arasında temas ve erişimin kesilmesine yol açan fiziksel mesafe, açıklık ve bu mesafenin uç noktada kayboluş ve helake varması.
  • Soyut anlamHadiseler dizisindeki kronolojik ve nedensel ardıllık (sonralık); insanın fıtrat ve hidayet merkezinden telafisi imkânsız biçimde koparak ilahi rahmet dairesinin dışına sürüklenmesi.
  • Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik koordinat sisteminde referans noktasına göre tanımlanan açıklık derecesi; sistemin merkezinden çevreye veya sistem dışına (helake) doğru gerçekleşen tek yönlü uzaklaşma hareketi.
  • LaTeX modeliΔx>0  ⟹  lim⁡x→∞R(x)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Δx, iki durum veya an arasındaki zamansal ve mekânsal mesafeyi temsil eder. Mesafenin sıfırdan büyük olması ardıllığı ve ayrılığı gösterir. Bu aralığın sonsuza ıraksaması (x→∞), varlığın merkezle bağının tamamen kopmasını ifade eder. R(x) ise hakikat zeminine erişim ve rahmet fonksiyonudur; mesafenin sınırsız açılması durumunda bu fonksiyonun sıfıra yaklaşması, kökün Kur'an'daki mutlak helak ve kovulma («bu‘den») boyutunu modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب