شطط
ش - ط - ط
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 10 sözlük
Saf, dizilmek demektir. Şetta sonbaharda yere dökülen yaprakların adıdır. Dağınık olmak demektir. Yazın yapraklar ve canlılar bir arada durdukları halde son baharda ve kışın yapraklarını döküp dağılmasından istiare edilerek kışa şita, yaza sayf denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Saf, dizilmek demektir. Şetta sonbaharda yere dökülen yaprakların adıdır. Dağınık olmak demektir. Yazın yapraklar ve canlılar bir arada durdukları halde son baharda ve kışın yapraklarını döküp dağılmasından istiare edilerek kışa şita, yaza sayf denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR701 harfباب الشين والطّاء
ش ط، ط ش مستعملان
شط:
الشَّطُّ: شطُّ البحر وهو جانبه، يقال: رُكوب البحر شطاً بعد شطِّ.
والشَّطُّ: شِقُّ السَّنام، ولكل سنامٍ شطانِ وناقةٌ شطوطٌ. وهي الضّخمة الشّطين ونوقٌ شطائط، قال:
قد طلّحته جِـلَّة شَـطـا ئطُ فهو لهنّ خائِلٌ وفارطُ
وقال: من كلِّ كوما، شطوطٍ مفخاذ والشَّططُ: مجاوزة القدر في كلِّ شيء، يقال: أعطيتُه ثمناً لا وكساً زلا شَطَطاً.
وأشطّ الرجل إشطاطاً، أي: جار
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR637 harfشَطَّتِ الدار تَشِطُّ وتَشُطُّ شَطَّاً وشُطوطاً: بَعُدَتْ. وأَشَطَّ في القضية، أي جارَ. وأَشَطَّ في السَوْمِ واشْتَطَّ: أَبْعَدَ. وأَشَطُّوا في طلبي، أي أمعَنوا. وحكى أبو عبيد: شطَطْتُ عليه وأَشْطَطْتُ، أي جُرْتُ. وفي احديث تميم الدَاريِّ: إنك لَشاطِّي، أي جائرٌ عليَّ في الحكم. والشَطُّ: جانبُ النهرِ والوادي والسنامِ. وكلُّ جانبٍ من السنام شَطٌّ. والجمع شُطوطٌ. والشَطوطُ بالفتح: الناقةُ الضخمةُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR367 harf- الشطط: الإفراط في البعد. يقال: شطت الدار، وأشط، يقال في المكان، وفي الحكم، وفي السوم، قال:
*شط المزار بجدوى وانتهى الأمل*
*** (الشطر لابن أحمر، وهو في اللسان مادة (جدا) ؛ وديوانه ص 133 وجدوى: اسم امرأة؛ وعجزه:
[فلا خيال ولا عهد ولا طلل] )
وعبر بالشطط عن الجور. قال تعالى: ﴿لقد قلنا إذا شططا﴾ [الكهف/14]، أي: قولا بعيدا عن الحق.
وشط النهر حيث يبعد عن الماء من حافته.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR264 harfش ط ط
شطّـت الدار.
وعقبة شاطة وقد شطت شطوطاً.
وأشط في السوم واشتط.
و " لا وكس ولا شطـط ".
وأشـط فـي الحكـم " ولا تشطـط ".
وأشطوا في طلبه: أمعنوا.
وجارية شاطة: مقدودة وحسنة الشطاط وهو القوام.
ومن المجاز: أخذ شطي السنام: شقبه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.925 harfالشَّطاطُ: الطُّولُ واعْتِدالُ القامةِ، وقيل: حُسن القَوام. جاريةٌ شَطّةٌ وشاطّةٌ بينةُ الشَّطاطِ والشِّطاطِ، بالكسر: وهما الاعتدال في القامة؛ قال الهذلي:
وإِذْ أَنا في المَخيلةِ والشَّطاطِ
والشَّطاطُ: البُعْدُ. شَطَّتْ دارُه تَشُطُّ وتَشِطُّ شَطّاً وشُطوطاً: بَعُدت. وكل بَعِيدٍ شاطٌّ؛ ومنه: أَعوذ بك من الضِّبْنةِ في السفَر وكآبةِ الشِّطّةِ؛ الشِّطَّةُ، بالكسر: بُعْد المسافةِ من شَطَّتِ الدارُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR288 harf* ش ط ط * * شَطَّتِ * الدار تشُطُّ بضم الشين وكسرها * شَطَّا * و * شُطُوطاً * بعُدت و * أشَطَّ * في القضية أي جار وأشد في السوم و * اشْتَطَّ * أي أبعد و * الشَّطُّ * جانب النهر و * الشَطَطُ * بفتحتين مجاوزة القدر في كل شيء وفي الحديث ﴿لها مهر مثلها لا وكس ولا شطط﴾ أي لا نقصان ولا زيادة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.818 harfشط المنزل يشط ويشط، من حد ضرب ونصر، شطا وشطوطا، الأخير بالضم: بعد، وكل بعيد: شاط، قال الشاعر:
شط المزار بجدوى وانتهى الأمل فلا خيال ولا عهد ولا طـلـل وقال آخر:
تشط غدا دار جيراننا وللدار بعد غد أبعد وشط عليه في حكمه، يشط، من حد ضرب فقط، شطيطا، كذا في أصول القاموس، كأمير، والصواب: شططا، محركة: جار في قضيته، كأشط واشتط. وفي الصحاح:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR946 harfشَطَّ
شَطَّ I , U ( n. ac. شَطّ 1 , شُطُوْط 27 ),
a. Was distant, far off, remote.
b. ( n. ac. شَطَط 4 , شُطُوْط 27 ) [ 'Ala & Fī ], Was unjust to...in.
c. ( n. ac. شَطَط 4 ) [ Fī ], Went to extremes, went too far in; overcharged, asked too much.
شَطَّطَ
شَطَّطَ II ,
a. see I (b) .
b. Walked alongside of ( river ).
c. [ coll. ], Ran on a sand-bank, ran aground ( ship ).
أَشْطَطَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.057 harfشطط
شَطَّ - يَشِطُّ (شَطَّ - يَشُطُّ) - شَطَط - شَطَطَاً
شَطَّ - يَشِطُّ (شَطَّ - يَشُطُّ) + الكائن: يبالغ ويتجاوز الحد
شَطَّ - يَشِطُّ + الكائن + عن مكان: يبالغ ويتجاوز الحد: يذهب بعيداً عن المقبول بأنه مناسب ومعتدل ومنطقي وسائد
شَطَّ - يَشِطُّ + الكائن + في أمر: يبالغ ويتجاوز الحد فيه: يذهب بعيداً عن الحد المقبول بأنه معتدل ومنطقي وسائد
Mücavir kökler25 mücavir (33 toplam)
- ربط
1 ortak ayet · Rabat bağ, halka demektir
- فزع
1 ortak ayet · Hemen ürktü
- سفه
1 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- قول
3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- داود
1 ortak ayet · Davut
- خصم
1 ortak ayet · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
- صرط
1 ortak ayet · Yol
- سوي
1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- بغي
1 ortak ayet · Buğa boğa demektir
- دخل
1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- خوف
1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
Geçtiği ayetler(3)
وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا
Aşırı gitmekKalkıp da; Bizim Rabbımız göklerin ve yerin Rabbıdır; biz O’ndan başkasına tanrı demeyiz, yoksa andolsun ki; batıl söz söylemiş oluruz, dedikleri zaman kalblerini pekiştirmiştik.
وَأَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطًا
Aşırı gitmekDoğrusu bizim beyinsizimiz; Allah’a karşı yalanlar söylüyormuş.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شطط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بغي, جور, طغي, غلو |
| Zıt Kök | قسط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin merkezden veya dengeden aşırı derecede uzaklaşması, kıyıya ve sınıra kayıp haddi aşması |
| Çekirdek Özet 2 | Haktan, adaletten ve dengeden koparak sözde, inançta veya hükümde aşırılığa ve zulme sapılması |
| Çekirdek Özet 3 | Ölçü ve adalet dengesinin ihlal edilerek sınırın dışına taşması, ifrat ve taşkınlık hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca ahlaki bir kabalık veya basit bir öfke gibi algılanıp adaleti, itikadi sınırları ve hukuki ölçüyü bozan radikal sapma boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شط | Bir şeyin ana kütleden, merkezden veya nehirden ayrılıp kenara, sınıra, uzağa doğru uzaması ve sınır teşkil etmesi; nitekim شطأ filizin ana gövdeden yana uzaması, شطر bir şeyi yarıp iki tarafa ayırmak ve bir yöne yönelmek, شطن ise ipin uzunluğu veya menzilden uzaklaşmak anlamlarını taşır. | ط | İkinci ط harfinin katlanmasıyla (şeddeli kök yapısıyla) uzaklaşma ve kenara kayma hareketi kesintisiz bir aşırılığa, haddi ve ölçüyü tamamen çiğneyip hak sınırlarının ötesine geçmeye dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Sabit ve dengeli olan bütünü keskin biçimde yarıp kenara doğru iten ayrıştırıcı dinamizm. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Sınırı, belirlenmiş çerçeveyi veya doğal kuşatmayı temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | İlk sınırın üzerine katlanan, çerçeveyi zorlayan ve dışına taşan ikinci kuşatma sınırı. |
| شطط | Keskin bir ayrışmayla sınırın ve çerçevenin dışına taşma hareketi | Dengeli merkezden keskin biçimde koparak sınırları, koruyucu çitleri ve haddi aşırı derecede ihlal edip uzağa savrulma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Nehrin veya denizin akıntı yatağından uzaklaşan kenarı, kıyısı; devenin hörgücünün iki yana ayrılan kısımlarından her biri; mesafenin aşırı derecede uzaklaşması ve hedeften sapması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antara b. Şeddâd bir beytinde sevgilinin yurdunun aşırı derecede uzaklaştığını ve sınırları aştığını şu sözlerle dile getirir: شَطَّتْ مَزارَ العاشِقينَ، فأَصْبَحَت / عَسِراً عليَّ طِلابُها ابْنةُ مَخْرَمِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ahmer bir dizesinde ziyaret yerinin ve vuslat imkânının son derece uzaklaşıp tükendiğini şöyle ifade eder: شط المزار بجدوى وانتهى الأمل |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شطط kökü, temel olarak kenar, kıyı, uzaklık ve bir sınırın ötesine geçme mefhumuyla ilişkilidir. İbranicede yer alan ve kıyı, kenar, taraf anlamına gelen šāṭâ veya šōṭēt biçimleriyle, Süryanicedeki šaṭ (uzaklaşmak, sapmak, hafife alıp haddi aşmak) kökleriyle anlamsal bir paralellik gösterir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, merkezdeki ana akıntıdan veya güvenli daireden kopup kenara (şatt) sürüklenmeyi ve böylece meşru alanın dışına çıkmayı ifade eder. Arapçada bu somut kıyı ve uzaklık anlamı, hem fiziksel mesafenin aşırılığına hem de ticarette, yargıda veya inançta haddi aşarak adaletsizlik yapma (el-cevr / el-ifrât) soyutlamasına doğru genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شط kökünden türeyen fiziksel kenar ve mesafe anlamı | Nehir kıyısı (şatt) ve menzil uzaklığı (şatât) anlamından hareketle, sözde ve eylemde itidal sınırını terk edip ifrata kaçma manası türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice sapma, kenara çekilme ve haddi aşma biçimleri | İbranice ve Süryanicede kıyı, sınırın dışına çıkma, çizgiden sapma ve küçümseyerek haddi aşma anlam alanıyla ortak semantik zemin paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrudan ve güvenilir bir fonetik soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شطط | Anlamlı | Uzaklaşmak, haddi aşmak, kıyıya varmak | Merkezden kopup aşırı uzaklaşma, adaletten sapıp zulmetme ve ölçüyü kaçırma. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| طشط | Anlamlı | Hafif ve ince çiselemek | Gökyüzünün az ve ince yağmur bırakması; dağınıklık ve hafiflik hali. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder. |
| ططش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu fonetik dizilim klasik Arap lügatinde mühmel kabul edilmiş ve kökleşmemiştir. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شطط | Merkez | Haddi ve sınırı aşırı derecede aşmak | Ölçüden ve haktan çok uzağa düşerek fahiş bir taşkınlık ve adaletsizlik yapmayı bildirir. | Fiziksel uzaklık kökünden soyutlanmış ifrat halidir. |
| بغي | Komşu | Hakka tecavüz etmek, sınır ihlali | Kendi payına razı olmayıp başkasının hakkına saldırma ve kibirle üstünlük taslama yönü baskındır. | İstek ve talepteki hırs kaynaklı haddi aşmadır. |
| جور | Komşu | Yoldan sapmak, adaletsizlik | Doğru istikameti bırakıp eğri yola meyletme ve hak sahibine hakkını vermeme durumudur. | İstikametten sapma vurgusu taşır. |
| طغي | Komşu | Kabarmak, taşkınlık yapmak | Güç, servet veya makam sebebiyle haddini bilmeyip suyun bendini aşması gibi taşmadır. | Azgınlık ve kibir kökenli aşırılıktır. |
| غلو | Komşu | Fiyatın veya inancın haddini aşması | Bir şeyin değerinde veya dini ilkelerde belirlenen sınırın ötesine geçerek aşırıya gitmektir. | Derece ve kıymet planında haddi aşmadır. |
| قسط | Zıt | Adalet, payı tastamam vermek | Dengeyi, ölçüyü ve hakkı tam yerine koyarak her türlü zulüm ve sapmadan uzak durmaktır. | شطط kökünün zıddı olarak mutlak dengeyi temsil eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شطط | Haddi aşmak, uzaklaşmak, zulmetmek | Fiziksel uzaklıktan türeyen, hak ve adalet sınırlarının ötesine fahiş geçiş. | Kesin |
| Latince | Extravagantia, Exorbitantia | Raydan çıkma, sınırın dışına taşma | Normal yörüngeden veya sınırdan dışarı taşmayı karşılar; itikadi iftira boyutunu tam kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Exorbitance, Extravagance, Injustice | Aşırılık, haddi aşma, haksızlık | Ölçünün fahiş şekilde kaçmasını karşılar; kelimenin fiziksel menzil uzaklığı kökünü vermez. | Güçlü |
| Almanca | Maßlosigkeit, Ausschreitung | Ölçüsüzlük, taşkınlık | Sınırları ve kuralları hiçe sayarak aşırıya gitmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Exorbitance, Déraison, Outrance | Aşırılık, ölçüyü yitirme | Ölçünün ve aklın sınırlarını çiğneyip aşırı uca kaymayı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَطَطًا | İtikadi iftira, haktan fersah fersah uzak söz | Allah'a çocuk veya ortak isnat etmenin akıldan ve haktan fersah fersah uzak, korkunç bir yalan olduğunu bildirir; Kehf 18:14, Cinn 72:4. |
| تُشْطِطْ | Yargıda ve hükümde adaletten sapmak, aşırı gitmek | Davada taraflardan birine meyletmeyip, ölçüyü kaçırmadan adaletle hükmetme talebi; Sâd 38:22. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve şirk bahisleri | Allah Teâlâ hakkında uydurulan şirk, evlat isnadı ve cehalet ürünü iddiaların akli ve nakli doğrudan fersah fersah uzak (şatat) bir batıl oluşu. | Haktan azami derecede uzaklaşmış batıl inanç ve iftira. |
| Fıkıh | Yargılama hukuku (kazâ) ve alışveriş | Hâkimin hüküm verirken taraflardan birine haksızlık yapmaması (lâ tüştıt) ve piyasada fahiş fiyatla aldatmanın (gabn-i fahiş) yasaklanması. | Hükümde tarafgirlik, haksızlık ve fahiş ölçüsüzlük. |
| Tefsir | Kehf, Sâd ve Cinn sureleri tefsiri | Ashâb-ı Kehf'in ve cinlerin tevhid ikrarı ile Hz. Dâvûd'a gelen davacıların hakemlik talebindeki aşırılıktan sakındırma ifadeleri. | Ölçünün kaybedilmesiyle ortaya çıkan her türlü ifrat. |
| Hadis | Mehir ve ahkâm rivayetleri | Sahabe evliliklerinde mehrin miktarında veya hükümlerde aşırıya kaçılmaması bağlamında varid olan «لا وكس ولا شطط» nebevi ilkesi. | Ne eksik ne fazla, tam kararında ve dengeli ölçü. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid inancı ve itikadi sınırlar | İfrat, şirk ve batıl isnat | Akideyi haktan uzaklaştıran sapmaları engellemek | Allah'a sınırları aşan nitelikler isnat etmek inanç sistemini kökünden sarsar. | Kesin |
| İlmi | Doğruluk kriteri ve epistemik denge | Aşırı iddia, temelsiz kurgu | Kanıtsız ve dengesiz aşırı teorileri ayıklamak | Bilgi zemininde olgudan fersah fersah kopmuş iddialar hakikat arayışını bozar. | Güçlü |
| Siyasi | Yargı erki ve adalet dağıtımı | Hükümde cevr, keyfi yönetim | Hâkimin ve idarenin adaletten sapmasını önlemek | Yargıcın sınırları çiğnemesi siyasi ve hukuki nizamın meşruiyetini çökertir. | Kesin |
| İktisadi | Fiyatlandırma ve sözleşme dengesi | Fahiş fiyat, gabn-i fahiş | Piyasa dengesini ve tarafların hakkını korumak | Değerin çok üstünde veya altında işlem yapmak iktisadi sözleşmeyi geçersiz kılar. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İstatistikte aykırı değer (outlier) ve sistemik sapma | Normal dağılım eğrisinin veya yörüngenin çok uzağına düşen, veri setinin dengesini bozan aşırı uç değer. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Radikalleşme ve hukuki aşırılık (ultra vires) | Hukukta yetki sınırlarının aşılması; sosyolojide toplumsal meşruiyet merkezinden kopup marjinal uca savrulma. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca basit bir aşırı davranış, duygusal bir taşkınlık veya gündelik fevrilik olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece ahlaki bir kusur değil; itikatta tevhitten sapıp şirke düşmeyi, siyasette ve yargıda ise hak terazisini deviren fahiş zulmü ifade eden kapsayıcı bir sapma halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki شطط uyarısı sıradan bir kabalık sanıldığında, Ashâb-ı Kehf'in direndiği zalim nizamın itikadi kökleri ve Hz. Dâvûd'un imtihan edildiği yargı adaleti hafife alınmış olur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem itikat (Kehf, Cinn) hem de muamelat/yargı (Sâd) sahasında vazettiği orta yolun (vasat) ve adaletin (kıst) sınırlarını ihlal eden radikal sapmaları adlandırmada bu kökü kilit kavram olarak seçtiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid mücadelesini anlatan Ashâb-ı Kehf kıssasında (Kehf 18:14), cinlerin hakikati ikrar ettiği bağlamda (Cinn 72:4) ve yargılama ahlakının işlendiği kıssada (Sâd 38:22) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirkin sadece puta tapmaktan ibaret görülmeyip akıldan, mantıktan ve haktan fersah fersah uzaklaşan her türlü iftira olduğunu; adaletin ise en ufak bir tarafgirlikle bile zedelenemeyeceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamNehir kıyısına kaymak, merkezden aşırı uzaklaşmak, menzilin arayı açacak biçimde uzaması.
- Soyut anlamHak, tevhid ve adalet sınırlarının dışına fahiş biçimde taşarak haddi aşmak, zulmetmek ve batıla sapmak.
- Sistematik karşılıkÖlçü ve yörünge dengesini bozan marjinalleşme, yargısal keyfiyet ve itikadi iftira.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde meşru hak, adalet ve tevhid merkezini; benimsenen sözü, inancı veya yargısal hükmü; kabul edilebilir meşru itidal aralığını; merkezden olan uzaklık farkını; meşru hakikat ve adalet kümesini; ise ortaya çıkan eylemin sistemik durumunu temsil eder. Değerin belirlenen sınırı fahiş biçimde aşması hali (), eylemin hak dairesinin dışına taşarak zulüm ve iftira alanına düşmesini ifade eder.