شطأ
ش - ط - أ
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
Bitki filizidir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شطء
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bitki filizidir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.448 harfباب الشين والطاء و و ا ي ء معهما
ش ط و، ش و ط، ش ي ط، ط ي ش، ش ط أ، ط ش أ مستعملات
شطو:
الشَّطويّة: ضربٌ من ثياب الكتان، يعمل بأرضٍ يقالُ لها: شطا.
شوط:
الشَّوط: جريُ مرةٍ، إلى الغاية، والجميعُ: الأشواط، ويستعمل في غير هذا، قال الراجز:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
يعني: الرَّيح.
شيط:
الشَّيط: شيطوطة الحم إذا مستّه النّار، يتشيَّطُ منه، فيحترق بعضه، كما يتشيط الشَّعر أو الحبل. وتشيط الدم إذا إلى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.214 harfش ط ( و ا ي ء )
شوط ، شيط ، شطأ ، طاش ، وطش ، طشأ .
شوط شيط : قال الأصمعي : شاط يشُوطُ شَوْطاً ، إذا عَدَا شوطاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شوَّطَ الرجل إذا طَوَّلَ سَفَرَه .
وقال الليث : الشوْطُ : جَرْيُ مَرَّة إلى الغاية ، والجميع الأَشواط .
وقال رؤبة :
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
يعني الريح . ويقال : الشوطُ بَطِينٌ ، أي بَعيد . وفي الحديث : ( أَنَّ سفينةَ أَشاطَ دَمَ جَزُورٍ بجَذْلٍ فَأَكَلَه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.649 harf(باب الشين والطاء وما يثلثهما)
(شطن) الشين والطاء والنون أصلٌ مطّرد صحيح يدلُّ على البُعد. يقال شَطَنت الدار تَشْطُن شطوناً إذا غَرَبَت. ونوىً شَطونٌ، أي بعيدة. قال النابغة:
نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ *** فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ([1])ويقال بئرٌ شَطون، أي بعيدة القَعر، والشَّطَن: الحَبْل. وهو القياس، لأنَّه بعيدُ ما بينَ الطَّرَفين. ووصَفَ أعرابيٌّ فرساً فقال: "كأنّه شيطانٌ في أشطان". قال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR144 harfش ط أ
شاطأت صاحبي إذا مشيت على شاطيء وهو على آخر.
وأشطا الشجر والنبات: أخرج شطأه وهو ما ينبت حواليه.
وتقول: طال أشاؤه وكثرت أشطاؤه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.184 harfالشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع. وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً، فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه: فِراخَه. الجوهري: شَطْءُ الزَّرْعِ والنَّباتِ: فِراخُه. وفي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR127 harf* ش ط أ * * شَطْءُ * الزرع والنبات فراخه وقال الأخفش طرفه وقد * اشْطَأْ * الزرع خرج * شَطْؤُهُ * و * شاطِئُ * الأودية ولا يُجمع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.860 harfالشطء، ويحرك: فراخ النخل والزرع أو هو ورقه أي الزرع ج شطوء كقعود وشطأ الزرع والنخل كمنع يشطأ شطأ وشطوءا: أخرجها أي فراخ الزرع، قال ابن الأعرابي: شطؤه: فراخه، وقال الجوهري: شطء الزرع والنبات: فراخه، وفي التنزيل كزرع أخرج شطأه قيل أي طرفه قاله الأخفش، وقال الفراء: شطؤه: السنبل، تنبت الحبة عشرا وثمانيا وسبعا، فيقوى بعضه ببعض، فذلك قوله فآزره أي فأعانه، وقال الزجاج أخرج شطأه: نباته، وفي حديث أنس:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.034 harfشَطَأَ
1 شَطَأَ ذ : see 4. -A2- Also He walked on the شَاطِئ, i. e. bank, or side, of the river. (K, * TA.) -A3- And He cut lengthwise [into slices, or strips,] the hump of a camel, and a skin, or hide. (TA.) -A4- He subdued, overcame, overpowered, or mastered, a man. (K.) ― -b2- He compressed his wife. (K.) [And سَطَأَ and طَشَأَ signify the same.] ― -b3- شَطَأَالنَّاقَةَ, (AA, S, K,) aor.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR508 harfMadde başı: شطءشَطَأَ
شَطَأَ A ( n. ac. شَطْء [ 1 ] , شُطُوْء [ 27 ] ),
a. Walked along the bank, the edge of; skirted.
b. [ Bi ], Was able to carry ( load ).
c. Shot forth, sprouted.
شَطَّأَ
شَطَّأَ II ,
a. Branched off.
شَاْطَأَ
شَاْطَأَ III ,
a. Walked along the opposite bank to.
أَشْطَأَ
أَشْطَأَ IV ,
a. see I (c) .
شَطْء
شَطْء [ 1 ] , ( pl. شُطُوْء 27 ),
a. Edge, side, bank.
b. Shoot,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.553 harfMadde başı: شطءشطء
شَطَأَ - يَشْطَأُ - شَطْء - شَاطِئ
شَطَأَ - يَشْطَأُ + الكائنُ + عن شيء: يَبْرُزُ جانبُه مكوناً حافة بارزة: يبرز جانباً على شكل نتوء أو فرع صغير جانبي يخرج عن الأصل الرئيسي
شَطْء: اسم فعل من " شَطَأَ - يَشْطَأُُ ": خروج وبروز جزء من الشيء نحو الخارج: وهو كذلك ما يكون بفعل " شَطَأَ - يَشْطَأُُ ": الشيء البارز والخارج من شيء
شَطْأَه:
Mücavir kökler45 mücavir (54 toplam)
- بقع
1 ortak ayet · Buka üzerinde değişik renklerin bulunduğu hayvan, kuş…
- أزر
1 ortak ayet · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
- ركع
1 ortak ayet · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
- غيظ
1 ortak ayet · Öfke
- ودي
1 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır
- زرع
1 ortak ayet · Ekin demektir
- نجل
1 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- غلظ
1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- سوم
1 ortak ayet · Sima çehre demektir
- سوق
1 ortak ayet · Sevk bacak demektir
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- أثر
1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
Geçtiği ayetler(2)
فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ يَامُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
KıyıOraya geldiğinde, feyizli yerdeki vadinin sağ yanındaki ağaçtan: Ey Musa; şüphesiz Ben, alemlerin Rabbı olan Allah’ım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شطأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرخ, نبت, غصن |
| Zıt Kök | جذذ |
| Çekirdek Özet 1 | Ana kökün veya gövdenin yanından fışkıran taze filiz ve yan sürgün |
| Çekirdek Özet 2 | Zayıf bir başlangıcın çevresinden filizlenerek ana gövdeyi destekleyip güçlendirmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Çekirdekten çevreye yayılarak kendi kendini tahkim eden organik ve kolektif büyüme modeli |
| Kritik Hata Riski | Filizi ana gövdeden bağımsız veya ona rakip bir unsur sayıp destekleyici ve bütünleyici niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شط | Kenar, sınır hattı, ana merkezden yana veya uzağa doğru ayrılma, taşma ve uzama (شطر, شطط, شطن) | أ | Hemzenin getirdiği ani çıkış, fışkırma ve canlı başlangıç hareketiyle anlam, ana gövdenin kenarından hızla beliren ve onu çevreleyen taze yan sürgün ve filiz kavramına özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Tohumun kabuğunu veya toprağın yüzeyini yararak dışarı çıkma hamlesini temsil eder |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yeni çıkan filizlerin ana sapın etrafını sararak onu kuşatması ve koruma halkası oluşturması hareketini imler |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Çıkan sürgünün taşıdığı taze canlılık hamlesini, yeni bir büyüme evresini ve ana gövdeye kattığı kuvveti ifade eder |
| شطأ | Kabuğu yarıp dışarı fışkıran ve yeni bir hayat hamlesiyle ana gövdenin etrafını sararak onu kuvvetlendiren sürgün hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın veya ekinin ana sapının çevresinden fışkıran taze filiz, yan sürgün ve ekin yavrusu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | İki kişinin bir nehir veya vadinin karşılıklı iki kenarında yürümesi durumu ile ekinin kardeşlenip yavrulayarak ana sapı kalınlaştırması durumunu anlatan kullanım |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شطأ kökünün kurucu tabanı olan ikili çekirdek, genellikle sınır, kenar, hat ve merkezden çevreye doğru uzanan ayrılma hareketleriyle irtibatlıdır. İbranice ve Aramice katmanlarda doğrudan hemzeli bitkisel filiz anlamı sınırlı kalmakla birlikte, kıyı ve sınır belirten köklerle semantik bir akrabalık sezilir. Arapçada kök, hemzenin sağladığı taze fışkırma ve beliriş nüansıyla bitkisel terminolojiye taşınmış; ana sapın kıyısından, dip kenarlarından çıkan ve klasik sözlüklerde ekinin yavrusu olarak tanımlanan taze filizleri ifade eden özgün bir tarımsal kavrama dönüşmüştür. Böylece sınır veya kenar kavramı, ana gövdeyi çepeçevre kuşatarak onu devrilmekten koruyan destekleyici bir yapı halini almıştır.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شاطئ ile شطء ilişkisi | Kenarda, kıyıda bulunma anlamından ana gövdenin kenarlarından fışkıran yan sürgünlere geçiş | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki sınır ve kenar kökleri | Çeperden uzayan, ana hattan dışarı doğru taşan uzantı semantiğinin korunması | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve doğrulanabilir bir dil ailesi dışı ilişki tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شطأ | Anlamlı | Ekin filizi, yan sürgün | Ana gövdenin dibinden çıkan ve onu destekleyen taze dallar | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شأط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| طشأ | Anlamlı | Zayıf yürümek, işi yumuşak tutmak | Hastaya güçlenene kadar şefkat göstermek ve dermansız adımlarla ilerlemek | Güçsüzlükten kuvvete geçiş evresini çağrıştırır; Kur'an'da geçmez |
| طأش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada müstakil kök olarak tescil edilmemiştir; Kur'an'da geçmez |
| أشط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök türetimi bulunmaz; Kur'an'da geçmez |
| أطش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök türetimi bulunmaz; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شطأ | Merkez | Bitkisel büyüme ve destek | Ana sapın çevresinden çıkarak onu kuvvetlendiren taze sürgün | Ekinin yavrusu; ana gövdeye bitişik ve onu tahkim eden filiz |
| فرخ | Komşu | Yavrulama ve çatlama | Bir kabuk veya tohum içinden ilk ayrılma ve çıkış anı | Kuş yavrusu veya tohumun ilk yarılan filizidir; henüz gövdeyi destekleme aşamasına işaret etmez |
| نبت | Komşu | Topraktan çıkış ve bitme | Genel olarak canlı dokunun topraktan yeşermesi | Özel bir sürgün türünü değil, bitkinin genel varoluşunu ve büyümesini bildirir |
| غصن | Komşu | Ağaç dalı | Ağacın gövdesine bağlı, olgunlaşmış ve uzamış odunsu dal | Taze sürgün veya kardeşlenme halini değil, gövdenin kemale ermiş uzantılarını gösterir |
| جذذ | Zıt | Kökten kesme ve ufalanma | Gövdeyi veya sürgünü dibinden keserek hayatına son verme | Filiz verip güçlendiren شطأ hareketinin aksine yok edici bir budanma ve koparılmadır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شطأ | Ekin filizi, sürgün | Ana gövdeden çıkıp onu kalınlaştıran taze uzantı | Kesin |
| Latince | surculus, propagator | Sürgün, aşı çubuğu, fışkın | Bitkinin ana gövdesinden ayrılan taze dalı karşılar; fakat Kur'an'daki cemaat desteği vurgusunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | sprout, offshoot, tiller | Filiz, yan sürgün, kardeşlenme | Tahılın kardeşlenerek ana sapı kuvvetlendirmesini tam karşılar; sosyolojik derinliği dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Trieb, Seitenspross, Bestockung | Taze sürgün, kardeşlenme | Bitkinin yanından fışkıran yeni organı ve sap sayısının artışını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | rejeton, drageon, tallage | Sürgün, kök filizi | Kök ve gövde tabanından süren yeni dallanmayı bildirir; kolektif tahkim nüansı zayıftır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شطء | Yeni yetişen müminlerin ve ashabın ana davayı destekleyen taze gücü | Bir liderin etrafında kenetlenen ilk müminlerin, zayıflıktan kurumsal güce erişmesini tasvir eden teşbih bağlamı (Fetih 48:29) |
| شاطئ | Güvenli kıyı, kenar ve sınır hattı | Vahyin ve ilahi hitabın tecelli ettiği kutlu vadinin güvenli kenarı ve sınır konumu (Kasas 28:30) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve sahabe anlayışı | Risaletin toplumsal olarak nasıl kökleştiği ve ashabın peygamberi tamamlama işlevi | Davanın tek bir şahıstan ibaret kalmayıp organik bir cemaatleşmeyle korunması |
| Fıkıh | Ziraat ve zekat hukuku | Ekinin filizlenme, dane bağlama ve hasat dönemlerindeki zekat borcunun başlangıcı | Mahsulün telef olmaktan kurtulup kendi ayakları üzerinde durduğu olgunluk evresi |
| Tefsir | Fetih suresi 29. ayetin tahlili | İncil'deki ekin meselinin Kur'an'da nasıl tefsir edildiği ve tedrici büyüme yasası | Zayıf bir tohumun yan sürgünleriyle kalınlaşıp devrilmez bir gövdeye dönüşmesi |
| Hadis | Ashabın fazileti rivayetleri | Hz. Peygamber ve etrafındaki ilk neslin ekin ve filizlerine benzetildiği nebevi beyanlar | İlk bağlıların ana davaya kattığı hayati mukavemet ve koruyucu zırh vasfı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Davet ve cemaatleşme | Yeni mühtediler ve genç bağlılar | Ana davayı tahkim etme | Dinin tebliğcisinin etrafında toplanan taze kadroların itikadi gövdeyi ayakta tutması | Kesin |
| İlmi | Bilimsel ekoller | Öğrenciler ve yan araştırmalar | Kuramı genişletme ve doğrulama | Ana tezin tali bulgular ve yeni nesil araştırmacılarla güçlendirilip kurumsallaşması | Güçlü |
| Siyasi | Devlet inşası | Teşkilat ve dinamik bürokrasi | İktidarı kökleştirme | Merkezi liderliğin tabandan yükselen taze kadrolarla tahkim edilerek meşruiyet kazanması | Güçlü |
| İktisadi | Girişimcilik | Yan üretim kolları ve kuluçka girişimler | Ana sermayeyi destekleme | Bir çekirdek şirketin çevresinde gelişen yan tedarikçilerle pazarda devrilmez bir güç olması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kardeşlenme ve fraktal dallanma | Kök algoritmanın veya ana yapının kendi çevresinde özbenzeşimli yan üniteler açarak sistemin mekanik dengesini artırması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal payanda ve sosyal tabanlaşma | Yeni kurulan bir hareketin taze mensuplar devşirerek ana liderliği çevrelemesi ve devrilmeyi önleyici bir meşruiyet ağı kurması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir bitki filizine indirgeyerek ayetteki sosyolojik cemaat inşası ve kolektif güçlenme yasasını ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tekil ve zayıf bir merkezin, çevresinden fışkıran yan unsurlarla kalınlaşıp kendi ayakları üzerinde dimdik duran bağımsız bir medeniyete dönüşmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lideri veya ana fikri tek başına her şeye yeten soyut bir unsur sanmak; etrafındaki taze kadroların taşıyıcı ve kalınlaştırıcı fonksiyonunu göz ardı etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplum, cemaat ve medeniyet inşasını mekanik bir montaj değil, tohumdan gövdeye doğru birbirini besleyen organik bir tarım kanunu olarak ele aldığını gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Fetih 48:29 başta olmak üzere davet, hicret, ashabın dayanışması ve İslam toplumunun teşekkülünü anlatan Medeni ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Liderin tek başına her şeyi başardığı algısını ve bağlıların sadece pasif takipçiler olduğu zannını yıkar; filizlerin ana sapı taşıyıp kalınlaştırdığını ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBitkinin veya ekinin ana sapının çevresinden fışkıran, ana gövdeyi destekleyen taze filiz ve yan sürgün.
- Soyut anlamZayıf bir başlangıç etrafında toplanan taze unsurların ana merkezi kuşatıp tahkim ederek kolektif bir direnç ve kendi kendine yeterlilik üretmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin merkezine eklemlenen periferik alt birimlerin geribeslemeyle ana sistemi kalınlaştırıp devrilmez kılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki zayıf ana gövdeyi, ana gövdenin çevresinden fışkıran her bir yan filizi, kardeşlenme ve yan destekler kümesini, filizlerin tahkimiyle oluşan nihai kalın gövdeyi, ise yapının devrilmeye ve dış etkilere karşı mekanik direncini temsil eder. Bağıntı, ana gövdenin tek başına taşıyamayacağı direncin, yan sürgünlerin eklenmesiyle katlanarak arttığını simgeler.