نبت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ب-ت17 sîga, 44 mücavir kök, 23 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نَبَاتًاخرجأَنْبَتَتْوَأَنْبَتْنَانَبَاتُزيتنبتموهبهجزوجحببتُنْبِتُحصد

KökSîga 17Ayet 23Sure 21Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

نبت

ن - ب - ت

KÖK
  • 26 geçiş
  • 23 ayet
  • 17 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Bitki

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.810 harf
باب التاء والنون والباء معهما ت ب ن، ب ن ت، ن ب ت مستعملات تبن: التِّبْنُ: يُروي العشرين وهو أعظمُ الأَقْداحِ، ثمّ الصَّحْنُ، مقاربٌ له، ثمّ العُسُّ يُروي الثّلاثةَ وأربعة. والتِّبْنُ: العُسُّ الضَّخم في قول أبي المِقدام لقوله: ثم تِبناً رأيتُه مكيالاً ورجلٌ تَبِنٌ فَطِنٌ وطَبِنٌ، وقيل: التَّبِنُ: الفَطِن في الخَير، والطَّبِنُ في الشَّرِّ. وتَبِنٌ: ذو تَبَنٍ وتَبانةٍ. وتَبِنَ لفلانٍ أي فَطِنَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR583 harf
النَبْتُ: النبات. يقال: نَبَتَتِ الأرض وأنْبَتَتْ، بمعنًى. ونَبَتَ البقل وأنْبَتَ بمعنى. وأنشد الفراء: رأيتَ ذوي الحاجات حولَ بيوتهمقَطيناً لهمْ حتَّى إذا أنبتَ البَقْـلُ أي نَبَتَ. وأنْبَتَهُ الله فهو منبوتٌ، على غير قياس. وأنْبَتَ الغلامُ، أي نَبَتَتْ عانَتُه. ونَبَّتُّ الشجرَ تنبيتاً: غرسته. يقال: نَبِّتْ أجَلَكَ بين عينيك. ونَبَّتُّ الصبيَّ تنبيتاً: رَبَّيته. والمَنْبِتُ: موضع النبات.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.402 harf
باب التاء والنّون مع الباء تبن ، نبت ، بنت : ( مستعملة ) . تبن : قال أبو عبيدة : رُوِيَ في حديث مرفوع إن الرجلَ ليتكلمُ بالكلمة يُتَبِّن فيها ، يَهْوِي بها في النار . قال أبو عبيد : هو عندي إغماضُ الكلام والجَدلُ والخُصومات في الدِّين ، ومنه حديث مُعاذ : ( إياكَ ومُغَمّضَاتِ الأمور ) . قال أبو عبيد : ورُوي عن سالم بنِ عبد الله أنه قال : كنا نقول في الحامِلِ المتوفَّى عنها زوجُها : إنه ينفق عليها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.375 harf
(باب النون والباء وما يثلثهما) (نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم. (نبث) النون
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.243 harf
- النبت والنبات: ما يخرج من الأرض من الناميات، سواء كان له ساق كالشجر، أو لم يكن له ساق كالنجم، لكن اختص في التعارف بما لا ساق له، بل قد اختص عند العامة بما يأكله الحيوان، وعلى هذا قوله تعالى: ﴿لنخرج به حبا ونباتا﴾ [النبأ/15] ومتى اعتبرت الحقائق فإنه يستعمل في كل نام؛ نباتا كان، أو حيوانا، أو إنسانا، والإنبات يستعمل في كل ذلك. قال تعالى: {فأنبتنا فيها حبا * وعنبا وقضبا * وزيتونا ونخلا * وحدائق
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR533 harf
ن ب ت ظهر النبت والنبات في الأرض ونبت البقل نباتاً وأنبته الله ونبّته ونبّت الناس الشجر‏:‏ غرسوه ونبّتوا الحبّ‏:‏ حرثوه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نبت فلان في منبت صدق وفي أكرم المنابت وإنّه لحسن النبتة وأنبته الله نباتاً حسناً ومن ثبت نبت ونبّت الصبي‏:‏ ربّاه وفلان ينبّت جاريته رجاء الرّبح فيها‏.‏ ونبّت أجلك بين عينيك‏.‏ ونبتت لبني فلان نابتة‏:‏ نشأ لهم نشأ صغار وإنّ بني فلان لنابتة شرّ وهذا قول
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.687 harf
النَّبْتُ: النَّباتُ. الليث: كلُّ ما أَنْبَتَ الله في الأَرض، فهو نَبْتٌ؛ والنَّباتُ فِعْلُه، ويَجري مُجْرى اسمِه. يقال: أَنْبَتَ اللهُ النَّبات إِنْباتاً؛ ونحو ذلك قال الفرَّاءُ: إِنَّ النَّبات اسم يقوم مقامَ المَصْدَر. قال اللهُ تعالى: وأَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً. ابن سيده: نَبَتَ الشيءُ يَنْبُت نَبْتاً ونَباتاً، وتَنَبَّتَ؛ قال: مَنْ كان أَشْرَكَ في تَفَرُّقِ فالِجٍ، فَلُبونُه جَرِبَتْ معاً،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR205 harf
* ن ب ت * * نَبَتَ * الشيء من باب نصر و * نَبَاتاً * أيضا و * نَبَتَت * الأرض و * أَنْبَتَتْ * بمعنى وكذا البقل ز و * أَنْبَتَهُ * الله فهو * مَنْبُوتٌ * على غير قياس و * المَنبِتُ * بكسر الباء موضع النبات
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.634 harf
النبت: النبات ، قال الليث: كل ما أنبت الله في الأرض فهو نبت، والنبات فعله، ويجري مجرى اسمه، يقال: أنبت الله النبات إنباتا، ونحو ذلك. قال الفراء: إن النبات اسم يقوم مقام المصدر، قال الله تعالى: وأنبتها نباتا حسنا وفي المحكم: نبت الشيء ينبت نبتا ونباتا، وتنبت. وقد اختار بعضهم أنبت بمعنى نبت، وأنكره الأصمعي، وأجازه أبو عبيدة واحتج بقول زهير: حتى إذا أنبت البقل أي نبت، وفي-
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.967 harf
نَبَتَ 1 نَبَتَ ذ , (S, M, K,) aor. نَبُتَ , inf. n. نَبْتٌ and نَبَاتٌ; [which two ns. see mentioned as substs.;] and ↓ تنبّت; (M;) and ↓ انبت; (Fr, S, K;) [respecting which last see below;] It (a thing, M, or a leguminous [or other] plant, S, K,) grew; grew forth; sprouted; vegetated; or germinated. (S, M, K.) As disallows ↓ انبت in this sense; but AO allows it, alleging the words of Zuheyr,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.564 harf
نَبَتَ نَبَتَ U ( n. ac. نَبْت 1 , نَبَاْت 22 ), a. Grew; sprouted. germinated; vegetated. نَبَّتَ نَبَّتَ II , a. Planted; sowed. b. Reared, brought up. c. [ coll. ], Quilted. أَنْبَتَ أَنْبَتَ IV , a. see I . b. Made to grow. اِسْتَنْبَتَ اِسْتَنْبَتَ X , a. Endeavoured to make grow; grew, raised. نَبْت نَبْت 1 , a. see 22 . نَبْتَة نَبْتَة 1t , a. Plant. b. Germination;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.300 harf
نبت نَبَتَ - يَنْبُتُ - نَبَات - نَبَاتاً - أَنْبَتَ - يُنْبِتُ نَبَتَ - يَنْبُتُ + الكائن أو الشيء: ينمو: يُولَد ويتكون ثم يكبر ويربى ويزداد خلقه طولاً وعظماً نَبَتَ - يَنْبُتُ + الكائن أو الشيء (الأرض - الشجر) + بـِ شيء: يحمل بالشيء ثم يكبر ويزداد هذا الشيء طولاً أو عِظَماً ﴿وشجرة تخرج من طور سيناء تنبت بالدهن وصبغ للآكلين﴾ نَبَات -
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler44 mücavir (205 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. موه

    8 ortak ayet · Su

  2. بهج

    3 ortak ayet · Behic çiçekli otlak yer demektir

  3. أرض

    12 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  4. زوج

    6 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  5. خرج

    7 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  6. نزل

    8 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  7. حبب

    5 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  8. رسو

    3 ortak ayet · Sıra dağlar

  9. سمو

    7 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  10. دنو

    5 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  11. شجر

    3 ortak ayet · Ağaç

  12. حصد

    2 ortak ayet · Hasad: Biçilen ekin demektir

Geçtiği ayetler(23)

Sîga sayfası: فَأَنْبَتْنَا
  1. … خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ …

    Hemen bitki bitirdikYoksa gökleri ve yeri yaratan, gökten size su indirip onunla bir ağacını dahi bitiremeyeceğiniz nice güzel bahçeler meydana getiren mi? Allah yanında başka bir ilah mı? Hayır, onlar sapıklıkta ısrar eden bir güruhtur.

  2. … فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ

    Hemen bitki bitirdikGökleri, gördüğünüz gibi direksiz olarak yaratmış, sizi sarsar diye yere ağır baskılar koymuş, orada her türlü canlıyı yaymıştır. Biz, gökten su indirip orada her sınıf bitkiler yetiştirmişizdir.

  3. وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكًا فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ

    Hemen bitki bitirdikGökten bereketli bir su indirdik de onunla bahçeler ve biçilecek taneler bitirdik.

  4. فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا

    Hemen bitki bitirdikBöylece orada tane bitirdik.

Sîga sayfası: وَأَنْبَتْنَا
Sîga sayfası: أَنْبَتَكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنبت
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزرع, حرث, طلع
Zıt Kökحصد
Çekirdek Özet 1Bir tohumun, embriyonun veya canlının toprağı/kabuğu delip dışarı çıkarak büyümesi ve boy atması
Çekirdek Özet 2İlahi yaratma ve rızık iradesinin tabii ve insani varoluşta aşama aşama organik tezahürü
Çekirdek Özet 3Besleyen, geliştiren ve kemale erdiren organik terbiye ve neşet etme yasası
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziki ot ve bitki bitimine indirgeyerek insanın ve ahlakın manevi gelişimindeki varoluşsal yasayı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نبİçeriden dışarıya doğru fırlama, kabarma, belirme ve yüzeye çıkma hareketi; nitekim نبأ haberin dışa taşarak belirmesi, نبذ bir şeyin öne atılması, نبط suyun topraktan fışkırması, نبع kaynağın kaynaması anlamındadır.تÇekirdekteki genel dışa taşma ve belirme hareketini sınırlandırarak bir kökten, asıldan ve zemin üzerinden dikey, organik ve aşamalı bir büyüme sürecine dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık, tohum veya filiz; süreklilik, gizli canlılık ve çoğalma potansiyeliToprak altında saklı bulunan canlı özü ve filizlenme istidadını temsil eder.
بEv, çadır; iç, barınma, korunaklı mekanFilizin içinden çıkacağı tohum zarını, toprağın rahmini ve koruyucu muhafazayı ifade eder.
تİşaret, çarpı; sınır, sonlanma ve belirginleşmeKorunaklı mekanın dışına taşarak somut bir alamet, belirli bir form ve sınır kazanıp açığa çıkmayı imler.
نبتSaklı canlılığın korunaklı iç alandan dışarıya doğru sınırlarını çizerek belirmesiToprak veya kabuk içindeki potansiyel tohumun yarılarak dışarı fırlaması, dikey yükselip kendi bağımsız formunu ve gövdesini kurması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağan yağmur sonrasında tohumun çatlayıp topraktan filiz vermesi, yeşillik ve otların yerden bitmesi, bir canlının veya çocuğun büyümesi.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ’nın şiirinde bahar yağmuruyla otların bitmesini ve toprağın yeşermesini nitelemek üzere kullanılmıştır: حَتَّى إِذَا أَنْبَتَ البَقْلُ
Erken Arapça kullanımRu'be'nin beytinde bitkinin yetişmediği kurak çölü tasvirde tınbît kalıbıyla geçmektedir: صَحْرَاءَ لَمْ يَنْبُتْ بِهَا تِنْبِيتُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça نبت kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde organik büyüme, tohumun topraktan baş vermesi ve genel olarak bitki örtüsü semantiğiyle geniş bir mutabakata sahiptir. İbranice n-b-t (נָבַט) kökü birincil olarak «dikkatle bakmak, dışarı doğru başını uzatıp seyretmek» ve türemiş anlamda «yeşermek, filizlenmek» manalarını taşır; bu durum tohumun topraktan dışarı göz atması veya başını çıkarması şeklindeki görsel-somut kök imgesine dayanır. Süryanice nebaṭ (ܢܒܛ) kökü doğrudan doğruya «parıldamak, baş vermek, filiz sürmek» anlamındadır. Arapçada bu kök, görme eyleminden ziyade bizzat organik neşet, toprak tabakasını yararak dışa çıkma ve boy atma manasında merkezileşmiştir. Akadca köklerde doğrudan birebir ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, batı Sami zemininde kökün çekirdeği «içeriden dışarıya baş gösterme» fiziksel eylemine dayanmaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنب çekirdeğinden türeme dikey çıkışDışa fışkırma ve yarılma hareketinin ت harfiyle organik bir cisimleşmeye ve zemin üzerinde bitmeye dönüşmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice n-b-t (נָבַט), Süryanice nebaṭ (ܢܒܛ)Tohumun ve filizin topraktan baş vermesi, dışa uzanması ve serpilmesi bağlamında ortak batı Sami mirası.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin fark tespit edilmediAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan fonetik-semantik denklik bulunmamaktadır.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نبتAnlamlıBitmek, boy atmak, filizlenmekTohumun veya canlının zemin üzerinden boy atarak büyümesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نتبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir kullanım kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
بنتAnlamlıKız evlat, neslin devamı olan dişiBir kökten, soydan neşet eden ve türeyen dişi evlat; bint kelimesinin aslıdır.Hedef kökle türeme ve nesil bağı taşır; Kur'an'da geçmez.
بتنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb kayıtlarında mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
تنبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında terk edilmiş, mühmel diziliştir.Kur'an'da geçmez.
تبنAnlamlıSaman, kuru ekin sapıEkinin ve bitkinin kuruduktan sonra kırılıp ufalanmış gövde ve sap artığı.نبت kökünün zıddı/sonucu; canlı bitkinin kurumuş kalıntısı; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نبتMerkezOrganik büyüme ve filizlenmeTohumun toprağı delip dikey olarak canlılıkla yükselmesi ve aşamalı gelişimi.İlahi kudretin canlıyı yoktan veya tohumdan serbestçe boy attırması.
زرعKomşuTohum ekme ve tarımİnsanın toprağa tohum atması ve ekin yetiştirme faaliyetini öncelemesi bakımından ayrılır.زرع daha çok ekim fiiline ve ekinin geneline, نبت ise canlının filizlenip boy atmasına bakar.
حرثKomşuToprağı işleme ve tarla sürmeEkinin bizzat kendisinden ziyade toprağın hazırlanması, sürülmesi ve çaba harcanmasıdır.Emek ve zemin hazırlığı boyutu ağır basar.
طلعKomşuBelirme, doğma ve yükselmeBir şeyin alt kattan veya ufuktan yukarıya doğru görünür hale gelmesidir.Büyüme ve organik terbiye şartı olmaksızın sadece belirmeyi ve zuhuru anlatır.
حصدZıtBiçme, kesme ve sonlandırmaBitkinin büyümesinin durdurulması, kökünden veya sapından kesilerek hasat edilmesidir.نبت var etme ve büyütme iken حصد ömrü tamamlama ve kesip toplamadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنبتFilizlenmek, büyümek, boy atmakTohumdan veya topraktan organik canlılığın aşama aşama yükselmesi.Kesin
Latincegerminare, crescereÇimlenmek, serpilmek, büyümekgerminare çimlenip filiz sürmeyi, crescere ise organik olarak hacimce büyümeyi karşılar; kökün terbiye boyutunu kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceto sprout, to vegetate, to rear/growFilizlenmek, bitmek, yetiştirmekto sprout fiziksel filizlenmeyi verirken, insanın yetiştirilmesindeki terbiye edici boyutu to rear veya to nurture kelimeleri tamamlar.Güçlü
Almancakeimen, sprießen, heranwachsenÇimlenmek, fışkırmak, serpilmekkeimen tohumun uyanmasını, sprießen boy atıp yeşermeyi, heranwachsen ise bir canlının yetişip gelişmesini karşılar.Güçlü
Fransızcagermer, pousser, faire croîtreÇimlenmek, bitmek, büyütmekgermer tohum aşamasını, pousser fışkırıp uzamayı, faire croître ise ilahi/harici büyütme fiilini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَنْبَتَ / فَأَنْبَتْنَاYeryüzünü bitkilerle donatma, rızık çıkarmaAllah'ın gökten su indirerek yeryüzünde türlü çiftler, ekinler ve meyveler bitirmesi (En'âm 6:99, Neml 27:60, Kâf 50:9).
تُنْبِتُToprağın veya ağacın ürün vermesiYerin insan için sebze, bakliyat çıkarması veya zeytin ağacının yağ ile bitmesi (Bakara 2:61, Mü'minûn 23:20).
نَبَاتًا حَسَنًاİnsanın ruhi ve ahlaki olarak terbiyesi ve yetiştirilmesiHz. Meryem'in manevi bir nezaket ve saflık içinde Allah tarafından kemale erdirilmesi (Âl-i İmrân 3:37).
أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِİnsanın ilk yaratılışı ve topraktan neşetiİnsanın bir bitki gibi topraktan aşamalı olarak var edilmesi ve yaratılış kanununa tabi kılınması (Nûh 71:17).
نَبَاتُهُDünya hayatının geçiciliğini anlatan benzetmeYağmurla coşan fakat ardından kuruyup çöpe dönen ekin metaforu (Yûnus 10:24, Kehf 18:45, Hadîd 57:20).
أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَİnfakın ve amelin manevi bereketiAllah yolunda infak edilen bir danenin yedi başak bitirmesi şeklindeki ilahi bereket yasası (Bakara 2:261).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış, hüsün-kubuh ve diriliş deliliBitkilerin bitirilmesinin öldükten sonra dirilmeye delil kılınması ve insanın topraktan neşeti (inbât) meselesi.Kudretin tabii sebepler perdesi altında doğrudan tecellisi ve ba's akidesinin rasyonel temellendirilmesi.
FıkıhZiraat, öşür ve ihram yasaklarıTopraktan biten ürünlerin zekat ve öşür mükellefiyeti; harem bölgesinde biten ağaç ve otların koparılmasının hükmü.Yerin tabii bitkisi ile insan emeğiyle biten ürün ayrımı ve mülkiyet hukuku.
TefsirTemsil ve mecaz tahlilleriHz. Meryem'in bitki gibi yetiştirilmesi ve insanın topraktan bitirilmesi ifadelerinin mecaz veya hakikat boyutu.Büyümenin maddeden manaya geçişi, nefsin arındırılarak fıtrat üzere kemale erdirilmesi.
HadisAhlaki karakter ve fitne fırkalarıİnsanın aslı ve soyu için menbit-i sıdk tabiri; dinin esaslarını anlamadan türeyen fitne grupları için nâbite kullanımı.Kökü sağlam ahlak ile sonradan türeyen zararlı ayrılıkçı unsurların tasviri.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi terbiye ve fıtratOrganik inkişafTohum halindeki kabiliyeti açığa çıkarmaDinin vahiy yoluyla insan fıtratını bir tohum gibi sulayıp kemale erdirmesi işlevidir.Kesin
İlmiBiyolojik varoluş ve tekamülBiyolojik ontogenezCansız maddeden canlı doku üretimiTopraktaki minerallerin su vasıtasıyla bitkisel ve hayvansal hayata dönüşüm yasasıdır.Kesin
SiyasiToplum inşası ve nesil yetiştirmeİnsan kaynağı terbiyesiToplumsal kadroların yetiştirilmesiSağlıklı bir toplumun mekanik dayatmalarla değil, tohumdan yetişen nesillerle kurulmasıdır.Güçlü
İktisadiÜretim ve tarımsal bereketReel katma değerEmek ve sermayenin tabii hasılaya dönüşümüBire yüz veren tohum gibi iktisadi girdinin katlanarak reel refah üretmesidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal olmayan diferansiyel büyüme ve çatallanmaBir tohumun çevresel girdilerle (su, ışık, ısı) potansiyel enerjisini kinetik ve yapısal kütleye dönüştürerek aşamalı büyüme fonksiyonu sergilemesi.Kesin
Beşeri bilimlerPedagojik gelişim ve karakter inşasıÇocuğun veya bireyin dışarıdan mekanik bir montajla değil, kendi iç potansiyelinin uygun zemin ve besleme ile organik olarak serpilip olgunlaşması süreci.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiنبت kökünü yalnızca biyolojik bir hadise, tarımsal ot ve hububat üretimi olarak sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da sadece nebatatı değil; insanın topraktan ilk var edilişini, ahlaki ve manevi terbiyesini (Âl-i İmrân 3:37), infakın manevi bereketini (Bakara 2:261) ve dünya hayatının felsefi tasvirini kapsayan tümel bir varoluş ve büyüme yasasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın yaratılışındaki organik bağı koparmak; eğitimi mekanik bir bilgi aktarımı zannederek fıtri potansiyelin terbiye ile bitirilmesi esasına dayanan Kur'ani insan inşasını ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurunda tevhid, diriliş ve ahlak ilkelerinin tamamı organik bir büyüme ve bitme modeli üzerinden temellendirilir; vahiy ile yağmur, kalp ile toprak, amel ile tohum arasında doğrudan yapısal bir birlik kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış ve dirilişin tabiat üzerinden ispatlandığı ayetlerde, Hz. Meryem kıssasında ve infakın semeresini anlatan teşbihlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat olaylarını kör bir tesadüf veya insanın mutlak marifeti sayan anlayışı yıkar; bitirmeyi (inbât) insana değil Allah'a nispet ederek insanın rolünün yalnızca ekmek ve zemin hazırlamak (zer' ve hars) olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamToprak altında saklı tohumun çatlayıp dışarı fırlaması, yeşerip boy atması ve organik bir gövdeye kavuşması.
  • Soyut anlamGizli kalmış potansiyellerin uygun ilahi veya ahlaki vasatta aşama aşama inkişaf ederek kemale ermesi ve meyve verecek bir olgunluğa ulaşması.
  • Sistematik karşılıkVaroluşun mekanik değil organik işlediğini, insanın ve tabiatın dış müdahalelerle değil, fıtri özün ilahi lütufla beslenmesi sonucu neşet ettiğini bildiren tekamül yasası.
  • LaTeX modeliB(t)=∫0t(P0⋅α(s)⋅β(s))ds
  • LaTeX açıklamasıFormülde B(t), zaman (t) içinde gerçekleşen nihai organik büyüme ve bitişi (inbât); P0, tohumda veya fıtratta saklı bulunan ilksel potansiyeli; α(s), ilahi lütuf, yağmur veya vahiy gibi dış besleyici unsurları; β(s) ise uygun zemin, toprak veya kabul edici kalbi temsil eder. Büyüme, bu bileşenlerin zaman içerisindeki kümülatif ve kesintisiz entegrasyonuyla gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن