نبأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ب-أ71 sîga, 211 mücavir kök, 151 ayet, 47 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كتبرجعالنَّبِيِّينَأيينَبِيًّانبأأتيكونألهإبراهيمالنَّبِيُّ

KökSîga 71Ayet 151Sure 47Mücavir 211

▶ Ağı aç (3B)

نبأ

ن - ب - أ

KÖK
  • 160 geçiş
  • 151 ayet
  • 71 sîga
  • 13 sözlük

Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir. Nebe kendisiyle bir bilginin elde edildiği, faydası olan haberdir. Bu şekliyle salt haberden ayrılır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نبء

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.

Nebe kendisiyle bir bilginin elde edildiği, faydası olan haberdir. Bu şekliyle salt haberden ayrılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.187 harf
باب النون والباء و و ا ي ء معهما ن ب و، ن و ب، ب و ن، ب ي ن، ن ا ب، ب ن ي، ن ب أ، أ ب ن، أ ن ب مستعملات نبو: نبا بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، ونَبْوةٌ: مرة واحدة، أي: تجافى، قال: نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ ونبا السَّيفُ عن الضّريبة، إذا لم يقطع. ونبا فلانٌ عن فلان، إذا لم يَنْقَدْ له. نبا بفلانٍ مَنْزِلُهُ، إذا لم يُوافِقْهُ. وإذا لم يَسْتمكن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR793 harf
النّبْأة: الصوت الخَفيُّ. وسَيْلٌ نابئ. قال الشاعر: ولكنْ قَذاها كلُّ أشْعَـثَ نـابِـئٍأتَتْنا به الأقدارُ من حيث لا ندري أبو زيد: نَبَأْتُ على القوم أنْبَأُ نَبْأ ونُبوءًا، إذا طلعت عليهم. قال: ونَبَأتُ من أرضٍ إلى أرض، إذا خرجتَ منها إلى أخرى، وهذا المعنى أراده الأعرابيُّ بقوله: "يا نَبِيءَ الله"، أي: يا من خرج من مكة إلى المدينة، فأنكر عليه الهمز. ونَبَأتُ به الأرض: جاءت به. قال الشاعر:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.320 harf
ن ب ( و ا ي ء ) نبأ ، ناب ، أنب ، وبن ، بني ، بان ، أبن . وبن : اللِّحياني : ما في الدَّار وابِنٌ ، أي ما فيها أحد . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الوَبْنة : الأذَى . والوَبْنة : الجَوْعَة . أنب : وقال : الأناب : ضَرْبٌ مِن العِطْر يُضاهي المِسْك ؛ وأَنْشد : فَعُلّ بالعَنْبر والأَنَابِ كَرْماً تَدَلَّى مِن ذَرَى الأعْنَابِ يعنى : جاريةً تَعُلّ شَعَرها بالأناب . قال : والأنَب : الباذِنْجان . ابن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.377 harf
(باب النون والباء وما يثلثهما) (نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم. (نبث) النون
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.627 harf
- [النبأ: خبر ذو فائدة عظيمة يحصل به علم أو غلبة ظن، ولا يقال للخبر في الأصل نبأ حتى يتضمن هذه الأشياء الثلاثة، وحق الخبر الذي يقال فيه نبأ أن يتعرى عن الكذب، كالتواتر، وخبر الله تعالى، وخبر النبي عليه الصلاة والسلام، ولتضمن النبإ معنى الخبر يقال: أنبأته بكذا كقولك: أخبرته بكذا، ولتضمنه معنى العلم قيل: أنبأته كذا، كقولك: أعلمته كذا] (ما بين [ ] نقله البغدادي في الخزانة حرفيا 1/270). قال الله
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR519 harf
ن ب أ أتاني نبأ من الأنباء وأنبئت بكذا وكذا ونبئت واستنبأته‏:‏ استخبرته ونبّيء رسول الله صلى الله عليه وسلم واستنبيء‏.‏ ورجل نابيء‏.‏ وسيل نابيء‏:‏ طارىء من حيث لا يدرى وقد نبأ علينا وضبأ‏.‏ وهل عندكم نابئة خبرٍ ومغرّبة خبرٍ وجائبة خبرٍ‏.‏ وقال خنيش بن مالك‏:‏ فنفسك أحرز فإن الحتو - ف ينبأن بالمرء في كلّ واد وقال‏:‏ ألا فاسقياني وانفيا عنكما القذى وليس القذى بالعود يسقط في الخمر ولكن قذاها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.745 harf
النَّبَأُ: الخبر، والجمع أَنْبَاءٌ، وإِنَّ لفلان نَبَأً أَي خبراً. وقوله عز وجل: عَمَّ يَتساءَلُون عن النَّبَإِ العظيم. قيل عن القرآن، وقيل عن البَعْث، وقيل عن أَمْرِ النبي، صلى اللّه عليه وسلم. وقد أَنْبَأَه إِيّاه وبه، وكذلك نَبَّأَه، متعدية بحرف وغير حرف، أَي أَخبر. وحكى سيبويه: أَنا أَنْبُؤُك، على الإِتباع. وقوله: إِلى هِنْدٍ مَتَى تَسَلِي تُنْبَيْ أَبدل همزة تُنْبَئِي إِبدالاً صحيحاً حتى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR272 harf
* ن ب أ * * النَّبَأُ * الخبر يُقال * نَبَأَ * و * نَبَّأَ * و * أَنْبَأَ * أي أخبر ومنه * النَّبِيُّ * لأنه أنبأَ عن الله وهو فَعِيل بمعنى فاعل تركوا الهمزة كالذُّرية والبريَّة والخابية إلا أهل مكة فإنهم يهمزون الأربعة قلت وتمام الكلام في النبي مذكور في ن ب ا من المُعْتل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.412 harf
النبأ محركة الخبر وهما مترادفان، وفرق بينهما بعض، وقال الراغب: النبأ:خبر ذو فائدة عظيمة، يحصل به علم أو غلبة ظن، ولا يقال للخبر في الأصل نبأ حتى يتضمن هذه الأشياء الثلاثة ويكون صادقا، وحقه أن يتعرى عن الكذب، كالمتواتر وخبر الرسول صلى الله عليه وسلم، ولتضمنه معنى الخبر يقال: أنبأته بكذا، ولتضمنه معنى العلم يقال: أنبأته كذا. قال: وقوله تعالى: إن جاءكم فاسق بنبإ الآية، فيه تنبيه على أن الخبر إذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.068 harf
نَبَأَ 1 نَبَأَ ذ . (K,) inf. n. نَبْءٌ, (TA,) He uttered a low voice, or sound: or he (a dog) cried, or barked. (K.) [See نَبَحَ.] -A2- نَبَأَ, aor. نَبَاَ , inf. n. نَبْءٌ and نُبُوْءٌ, He was exalted, or elevated. -A3- نَبَأَ عَلَيْهِمْ, (K,) inf. n. نَبْءٌ and نُبُوْءٌ, (S,) He assaulted them; came forth upon them: (K:) like نَبَعَ and نَبَهَ: he came upon them. (AZ, S.) [See also نَابِئٌ.] ―
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.363 harf
Madde başı: نبءنَبَأَ نَبَأَ A ( n. ac. نَبْء 1 , نُبُوْء 27 ), a. Was high, elevated. b. [ 'Ala ], Came upon, encountered; appeared to. c. [ Min & Ila ], Went, departed from.....to. d. [ Bi ], Brought, led to. e. ( n. ac. نَبْء 1 ), Uttered a cry. f. see IV . نَبَّأَ نَبَّأَ II , a. see IV . b. [ 'An ], Brought news of. c. Prophesied. نَاْبَأَ نَاْبَأَ III , a. Told, communicated with.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok39.837 harf
Madde başı: نبءنبء نَبَأَ - يَنْبَأُ - نَبأ - أَنْباء - نَبِيْء - أَنْبِيَاء - أَنْبَأَ - يُنْبِئُ - نَبَّأَ - يُنَبِّئُ - اسْتَنْبَأَ - يَسْتَنْبِئُ نَبَأَ - يَنْبَأُ + الشيء أو الكائن + على شيء أو كائن: يخرج من مخبأه ويظهر للناظرين: يبرز من حفرة أو غمد أو مخبأ ويرتفع ليصير مرئياً وظاهراً لكل من يريد رؤيته نَبأ: اسم فعل " نَبَأَ - يَنْبَأُ ": خروج الشيء
Tamamını oku

Sîgalar(71)

Mücavir kökler211 mücavir (506 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أتي

    34 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  2. كون

    57 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  3. رجع

    14 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  4. إبراهيم

    11 ortak ayet · İbrahim

  5. أيي

    35 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  6. سحق

    6 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir

  7. أله

    73 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. كتب

    20 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  9. يعقوب

    5 ortak ayet · Ve Yakup

  10. قتل

    12 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  11. زوج

    9 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  12. نوح

    7 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır

Geçtiği ayetler(151)

Sîga sayfası: النَّبِيُّ
  1. إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ

    NebiDoğrusu İbrahim’e en yakın olanlar; o’na uyanlar, peygamber ve iman edenler. Ve o, müşriklerden de değildi. Ve Allah mü’minlerin velisidir.

  2. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

    NebiEy Peygamber; Allah, sana ve sana tabi olan mü’minlere yeter.

  3. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ …

    NebiEy Peygamber; mü’minleri savaşa teşvik et. Eğer sizden sabreden yirmi kişi bulunursa; ikiyüz kişiyi mağlup ederler. Eğer sizden yüz kişi bulunursa; küfretmiş olanlardan binini mağlup ederler. Çünkü onlar, anlamazlar güruhu dur.

  4. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    NebiEy peygamber; elinizdeki esirlere de ki: Eğer Allah kalbinizde hayır olduğunu bilirse; sizden alınandan daha hayırlısını size verir ve sizi bağışlar. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  5. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    NebiEy peygamber; kafirler ve münafıklar ile cihad et ve onlara karşı çetin ol. Onların varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü dönüş yeridir.

  6. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

    NebiEy peygamber; Allah’tan kork ve kafirlere, münafıklara uyma. Muhakkak ki Allah; Alim, Hakim olandır.

  7. النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ …

    NebiPeygamber; mü’minler için kendi öz nefislerinden daha evladır. Onun eşleri ise onların anneleridir. Akraba olanlar da Allah’ın kitabında birbirlerine diğer mü’minlerden ve muhacirlerden daha yakındırlar. Dostlarınıza yapacağınız uygun bir vasiyet başkadır. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

  8. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

    NebiEy peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.

  9. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا

    NebiEy peygamber; Biz, seni muhakkak şahid, müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik.

  10. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا …

    NebiEy peygamber; Biz, mehirlerini verdiğin eşlerini, Allah’ın sana ganimet olarak verdiği cariyeleri, seninle beraber hicret eden amcanın kızlarını, halalarının kızlarını, dayının kızlarını, teyzelerinin kızlarını ve bir de eğer mü’min bir kadın kendisini peygambere hibe eder de peygamber de onunla evlenmeyi isterse onuki bu, mü’minlerden ayrı olarak sadece sana has olmak üzeresenin için helal kıldık. Sana bir zorluk olmasın diye mü’minlerin eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında ne hükmettiğimizi bildirdik. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

Sîga sayfası: النَّبِيِّينَ
Sîga sayfası: فَيُنَبِّئُكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنبأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerخبر, حدث, علم
Zıt Kökكتم
Çekirdek Özet 1Bir yerden çıkarak veya uzak bir menşeden intikal ederek beliren, fark edilen ve intikal eden şey; yer değiştirme ile gelen somut ses veya iz
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi imkânlarıyla bütününe ulaşamayacağı, kesin bilgi ve hayati değer taşıyan aşkın veya tarihsel büyük haber
Çekirdek Özet 3İtikadi ve ahlaki sorumluluğu doğrudan harekete geçiren, bağlayıcı ve kesin semantik bildirim
Kritik Hata RiskiKökü sıradan bir duyuru, gündelik malumat veya zayıf söylenti (sıradan haber) derekesine indirgeyerek ayetlerdeki hayati ve bağlayıcı hakikat vurgusunu kaybetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نبİçeriden dışarıya doğru fışkırma, gizliyken yüzeye çıkma, kabarma ve belirme. Bu çekirdek topraktan bitkinin çıkmasını anlatan نبت, bir şeyin atılarak dışarı çıkarılmasını ifade eden نبذ, suyun kaynaktan fışkırmasını bildiren نبع ve toprağı kazıp suyu yüzeye çıkarmayı gösteren نبط köklerinde ortaktır.أHemze harfinin getirdiği ani çıkış, kesin durak ve ses patlaması niteliğiyle, yüzeye çıkma ve intikal eylemi; bir yerden kopup başka bir yere ulaşan, zihinde veya kulakta kesin yankı uyandıran hayati ve yüksek değer taşıyan bir habere dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli veya derin bir kaynaktan hareketlenip süreklilik kazanan canlı enerji ve akış.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBelirli bir mahfazanın, kapalı alanın veya sınırlandırılmış haznenin içsel yapısı.
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir hamleyle öne atılma, güçlü bir hamle ile ortaya çıkma ve başlangıç iradesi.
نبأKapalı veya derindeki bir alandan canlılıkla yükselip güçlü bir hamleyle yüzeye çıkan ve muhataba yönelen kesin intikal hareketi.Bilginin örtülü ve uzak bir kaynaktan kopup güçlü ve sarsıcı bir tecelliyle alıcı zihne ulaşması durumunu betimler.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yerden başka bir yere intikal edip aniden ortaya çıkmak, yabancı bir araziden diğerine geçmek. Nitekim yabancı bir beldeden birdenbire gelip çıkan kişiye ve yatağından taşıp başka bir vadiye intikal eden sel yatağına سيل نابئ denir. Bir diğer somut katmanda ise uzaktan işitilen, kulağa ansızın çarpan hafif veya boğuk sese النَّبْأة adı verilir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Huneys b. Mâlik, ölümün ve ecelin insana her vadiden ansızın gelip çatacağını anlatırken kökü fiziksel intikal ve beliriş anlamında kullanır: فنفسك أحرز فإن الحتو / ف ينبأن بالمرء في كلّ واد
Erken Arapça kullanımZü’r-Rimme, yabanda teyakkuz halindeki avcının veya av hayvanının uzaktan gelen boğuk bir sesi işitip yönelmesini şu mısra ile tasvir eder: وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ / بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نبأ kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami grubunda dinî, bildirimsel ve sözlü aktarım boyutunda merkezî bir çekirdek oluşturur. İbranicede נִבָּא (nibbā / n-b-ʔ) biçimi ilahi bir esinle söz söylemek, peygamberlik etmek, gaybı haber vermek anlamlarını taşır; נָבִיא (nāvī) kelimesi doğrudan ilahi sözü insanlara duyuran elçiyi ifade eder. Süryanicede ܢܒܝܐ (nəḇiyā) ve Akadcadaki nabû(m) fiili çağırmak, ilan etmek, ad vermek, seslenmek manalarına gelir; Babil panteonundaki ilahi kâtip ve haber tanrısı Nabû adı da bu kökle irtibatlıdır.

Arapçada kök, hem İbn Fâris’in tespit ettiği bir mekândan başka bir mekâna intikal etmek ve belirmek şeklindeki somut yer değiştirme boyutunu korumuş hem de Râğıb el-İsfahânî’nin sistemleştirdiği üzere büyük fayda içeren, kendisiyle kesin bilgi hâsıl olan yüce bildirim seviyesine yükselmiştir. Bu durum, Sami dillerindeki müşterek seslenme, ilan etme ve ilahi bildirim getirme matrisinin Arap dilinde fiziksel bir intikal zemininden soyutlanarak bilginin kesinliğiyle kaynaştırıldığını göstermektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Arthur Jeffery).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönUzak bir yerden çıkıp gelme (الظهور والخروج من مكان إلى مكان) ve işitilen ses (النبأة) anlamından, hedefe ulaşan kesin ve büyük bilgiye geçiş.Bir nesnenin veya selin belirmesi gibi, bilgi de kaynağından kopup hedefe intikal eden somut bir hareket olarak tasavvur edilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נָבִיא (peygamber) ve נבא (peygamberlik etmek); Akadca nabû (ilan etmek, çağırmak).Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde kök doğrudan ilahi sözü haykırma, bildirme ve adlandırma işlevinde kurumsallaşmıştır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نبأAnlamlıİntikal etmek, büyük haber vermekUzak bir noktadan gelip beliren kesin ve sarsıcı bilgi, ilahi tebliğ.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نأبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
بنأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
بأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez.
أنبAnlamlıKınamak, paylamak, azarlamakBirini sert bir dille hesaba çekmek veya ayıbını yüzüne vurmak; sesli ve sert ikaz.Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez.
أبنAnlamlıİtham etmek, iz sürmek, lekelemekBir kimsede kötülük veya şüphe vehmetmek, kusur isnat etmek.Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نبأMerkezYüksek öneme sahip kesin bildirimHaberin menşeinin uzak veya aşkın olması, mutlak ehemmiyet taşıması ve yakîn doğurması.Kişisel yorum veya sıradan gündelik malumat değil, hayatî sonuçlar doğuran büyük hadiseler için kullanılır.
خبرKomşuDeneyim ve tecrübeye dayalı bilgi aktarımıİç yüzün araştırılması, tecrübe ve sınama ile elde edilen bilginin nakledilmesi.نبأ doğrudan vuku ve ehemmiyeti bildirirken, خبر tecrübi derinliği ve ayrıntıyı haber verir.
حدثKomşuZamansal olarak yeni olanın ortaya çıkışı ve sözüZaman içinde yeni meydana gelen olayın söze dökülmesi ve aktarılması.Hadise yenilik ve vuku anına odaklanırken, نبأ bilginin mahiyetindeki ağırlık ve intikale dayanır.
علمKomşuGerçeği olduğu gibi idrak etmeZihnin hakikati kuşatması, vasıflı idrak ve belirsizliğin kalkması.نبأ bu idraki sağlayan taşıyıcı ve sarsıcı bildirim aracıdır; ilim nihai zihni durumu gösterir.
كتمZıtBilgiyi saklamak, örtmek, hapsetmekOrtaya çıkması gereken bir hakikati kasten içte tutarak tebliğe ve intikale engel olmak.نبأ kökünün dışa fışkırma ve muhataba ulaşma niteliğinin tam karşısında duran örtme ve saklama iradesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنبأKesin ve büyük haberYüce kaynaktan veya uzak bir vukuattan intikal eden, şüphe taşımayan hayati bildirim.Kesin
Latincenuntius, annuntiatioBildiri, elçi haberi, müjdeDışarıdan veya yetkili bir merciiden gelen resmi ve önemli tebliği karşılar; ancak metafizik kesinlik boyutunu tam içermez.Güçlü
İngilizcetidings, momentous news, proclamationÖnemli haber, sarsıcı havadis, bildiriGündelik "news" veya "information" kelimelerinden farklı olarak tarihî veya ruhî ehemmiyet taşıyan haberi anlatır.Güçlü
AlmancaBotschaft, KundeTebliğ, mühim haber, derin mesajSıradan haber (Nachricht) kelimesinden ayrı olarak yüce bir makamdan erişen veya derin hakikat taşıyan mesajı kapsar.Güçlü
Fransızcanouvelle solennelle, annonce, messageAğırbaşlı haber, tebliğ, bildiriSıradan bilgi akışını değil, muhatabın kaderini veya algısını değiştiren yüksek duyuruyu temsil eder.Güçlü

Kaynak Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
النَّبَأُ العَظِيمُKıyamet, yeniden diriliş ve büyük hesap günüİnsanların derin bir kuşku ve tartışma içinde oldukları uhrevi infilak ve diriliş hakikati (en-Nebe 78:1-2, Sâd 38:67).
أَنْبَاءُ الغَيْبِİnsan tecrübesini aşan ilahi vahiy ve gayb bildirimiGeçmiş peygamberlerin tarihten silinmiş hakikatleri veya insanın gözlemleyemeyeceği metafizik alanın vahiyle bildirilmesi (Âl-i İmrân 3:44, Hûd 11:49, Yûsuf 12:102).
أَنْبَاءُ الرُّسُلِ وَالقُرَىGeçmiş kavimlerin helak ve ibret tablolarıTarihsel tecrübeden ders çıkarılması amacıyla peygamberler ile inkârcı toplumlar arasındaki hesaplaşmanın aktarılması (el-A‘râf 7:101, et-Tevbe 9:70, Hûd 11:100).
نَبَأٌAraştırılması ve teyit edilmesi zorunlu kritik sosyal haberToplumsal fesat veya haksız savaşa yol açabilecek nitelikteki kritik ve ciddiye alınması gereken bilgi (el-Hucurât 49:6).
الإِنْبَاءُ / التَّنْبِئَةُİlahi veya gaybi bir hakikati muhatabına apaçık ifşa etmekGizlenen bir sırrın Allah tarafından elçisine bildirilmesi ve elçinin bunu muhatabına haber vermesi (et-Tahrîm 66:3).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahiy ve nübüvvet teorisi, ahiret inancıNübüvvetin imkânı, peygamberin gaybı kendi başına bilemeyeceği ancak Allah’ın inbâ etmesiyle bilebileceği ve haber-i sadıkın bilgi değeri.Bilgi teorisinde akıl ve duyu ötesindeki kesin bilginin ilahi inbâ yoluyla temellendirilmesi.
FıkıhHaber-i vâhid, şehadet ve fâsıkın getirdiği haberin hükmüHucurât 49:6 ayeti bağlamında fâsıkın getirdiği mühim haber karşısında hüküm vermeyip tebeyyün (tahkik) etmenin vücubiyeti.Bir bilginin ameli ve kazai hükümlere dayanak olabilmesi için güvenilirlik ve doğrulama süzgecinden geçirilmesi zorunluluğu.
TefsirKıyamet tasvirleri ve geçmiş peygamber kıssalarıKıssaların mitolojik anlatı veya edebi hikâye değil, mutlak hakikat içeren birer nebe' (ibretlik ve bağlayıcı bildirim) oluşu.Vahiy metninin tarihsel ve eskatolojik anlatılarını hakikatin bizatihi kendisi olarak konumlandırma.
HadisGaybî haberler, fiten edebiyatı ve tebliğGelecekte vuku bulacak hadiseler ile geçmiş ümmetlerin durumuna dair Hz. Peygamber’e ulaştırılan bildirimlerin rivayeti.Resûlullah’ın kendi indî kanaatiyle değil, ilahi bilgilendirme ile konuşmasının esas kabul edilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet nizamıİlahi inbâTevhid ve ahiret hakikatini kesinleştirmeİnsanın aklıyla tek başına kuşatamayacağı nihai hakikatlerin ilahi elçilik vasıtasıyla bağlayıcı bir tebliğe dönüşmesi.Kesin
İlmiEpistemoloji ve bilgi hiyerarşisiDoğrulanmış kritik veriYanılgıyı önleme ve kesin yakîn üretmeSıradan zannî malumattan ayrılarak, doğrulama süreçlerine tabi tutulan ve sarsıcı hakikat değeri taşıyan üst düzey bilgi.Güçlü
SiyasiDevlet yönetimi ve istihbaratStratejik kamu haberiKrizleri önleme ve toplumsal teyit mekanizmasıToplumun kaderini, barış veya savaş durumunu ilgilendiren haberlerin teyit edilmeden operasyonel kararlara dönüştürülmemesi.Güçlü
İktisadiPiyasa enformasyonu ve risk yönetimiAsimetrik bilginin izalesiSpekülasyonu engelleme ve piyasa güveniPiyasayı derinden sarsacak makro ölçekli ekonomik verilerin şeffaf, kesin ve manipülasyondan uzak biçimde dolaşıma girmesi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKuantum veya termodinamikte kesintili durum değişimi ve yüksek enerjili sinyal iletimiBir sistemde gürültüden (noise) tamamen ayrışan, sistemin durum parametrelerini aniden ve kökten değiştiren yüksek genlikli bilgi sinyali; Shannon enformasyon teorisindeki entropiyi düşüren yüksek enformasyon girdisi.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide paradigma dönüşümü yaratan kırılma anı / Hukukta bağlayıcı resmî tebliğToplumsal yapının olağan akışını kesintiye uğratarak yeni bir kolektif bilinç ve hukuki mesuliyet inşa eden kurucu bildirim veya kriz haberi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiنبأ kelimesini günümüz medyasındaki sıradan gazete haberi, magazinel enformasyon, sosyal medya akışı veya doğruluğu önemsiz gündelik havadis seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök, yalnızca insanın varoluşsal yönelimini, dünya-ahiret dengesini, ahlaki ve hukuki sorumluluklarını belirleyen; içinde yalan ve şüphe barındırmayan ilahi ve tarihsel büyük hakikatleri ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNebe' sıradanlaştırıldığında; vahyin haber verdiği kıyamet, gayb ve geçmiş kavimlerin helak tabloları birer kurgusal anlatı veya spekülatif rivayet gibi algılanır; Hucurât Suresi’ndeki tahkik emri ise teknik bir bürokratik işleme indirgenerek ahlaki ve ontolojik ağırlığını kaybeder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bir malumat yığını değil, insanı uykusundan uyandıran ve onu nihai akıbetiyle yüzleştiren sarsıcı bir "büyük bildirim" (en-Nebeü'l-Azîm) olduğunu idrak etmek için bu kökün semantik ağırlığı şarttır. Kök, vahyin taşıdığı bilginin kesinliğini ve insanın bu bilgi karşısındaki varoluşsal sorumluluğunu kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekkî surelerdeki eskatolojik sahnelerde ve diriliş tartışmalarında (en-Nebe 78:1-2, Sâd 38:67); gaybî hakikatlerin ve peygamberlik müessesesinin temellendirildiği ayetlerde (Âl-i İmrân 3:44, Hûd 11:49); geçmiş kavimlerin akıbetini anlatan ibret kıssalarında (el-A‘râf 7:101); ve haberin doğrulanmasını emreden ahlaki-toplumsal hüküm ayetlerinde (el-Hucurât 49:6).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyi beşerî bir felsefi arayış veya peygamberin kendi iç dünyasındaki sezgilerin ürünü sayan yaklaşımları çürütür; bilginin peygambere dışarıdan, yüce ve aşkın bir kaynaktan (ilahi inbâ ile) geldiğini ortaya koyarak dinin vahiy temelli karakterini korur.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGizli veya uzak bir mekândan kopup yüzeye çıkan, bir araziden diğerine intikal eden su, insan veya boğuk ses; açık ve sarsıcı bir belirişle muhataba ulaşan fiziksel etki.
  • Soyut anlamİnsan idrakinin kendi başına erişemeyeceği bir ufuktan gelerek zihne kesinlik kazandıran, şüpheyi gideren, hayati derecede mühim ve ahlaki-itikadi mesuliyet yükleyen büyük bildirim.
  • Sistematik karşılıkBilgi mimarisinde gürültü ve zandan arındırılmış kesin aksiyomatik veri; varoluşsal sistemde ise gayb ile şehadet âlemi arasındaki irtibatı kuran ve muhatabı amele sevk eden peygamberî tebliğ kanalı.
  • LaTeX modeliI(N)=ΔK⋅δ(S−S0)  ⟹  R≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde N, intikal eden büyük haberi temsil eder. I(N), bu haberin taşıdığı enformasyonel ve varoluşsal etki yoğunluğudur. ΔK, muhatabın zihnindeki sıradan zannı kesin ilme dönüştüren epistemik bilgi artışını gösterir. δ(S−S0), Dirac delta fonksiyonu formunda olup haberin sıradan bilgi durumundan (S0) mutlak hakikat durumuna (S) geçişindeki ani, sarsıcı ve kritik odaklanmayı ifade eder. R ise haberin meydana getirdiği bağlayıcı sorumluluk ve ameli yükümlülüktür; haber alındığında bu sorumluluk asla sıfır olamaz (R≠0).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن