خبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ب-ر10 sîga, 86 mücavir kök, 52 ayet, 31 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عرضخُبْرًانشزخبرأَخْبَارَكُمْعملخَبِيرٍلطفعرفخَبِيرٌبصرلَخَبِيرٌأجلالْخَبِيرُجهد

KökSîga 10Ayet 52Sure 31Mücavir 86

▶ Ağı aç (3B)

خبر

خ - ب - ر

KÖK
  • 52 geçiş
  • 52 ayet
  • 10 sîga
  • 12 sözlük

Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.166 harf
الخَبْرُ: المزادة العظيمة، والجمع خُبورٌ. وتُشبَّه بها الناقة في غُزْرها فتسمى: خَبْراءَ. والخَبَرُ بالتحريك: واحد الأَخبارِ. وأَخْبَرْتُهُ بكذا وخَبَّرْتُهُ، بمعنىً. والاستِخْبارُ: السؤال عن الخَبَر. وكذلك التَخَبُّرُ. والمَخْبَرُ: خلاف المنظر. وكذلك المَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ أيضاً بضم الباء، وهو نقيض المَرْآة. والخَبْراءُ: القاع يُنبِت السِدر، والجمع الخَبارى والخباري، مثل الصَحارى والصَحاري،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.472 harf
خ ر ب خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : مُستعملات . خرب : قال الليث : الْخَرَابُ : نقيض العمران وثلاثةُ أَخْرِبَةٍ . قال : والْخَرِبُ : جَمْعُ الْخَرِبةِ كالْكَلِمِ _ جَمْعِ الكلِمَة . والفِعْلُ من كلِّ ذلك : خَرِبَ يَخْرَبُ خَرَاباً . وقد خَرَّبَهُ المخرِّبُ تَخْرِيباً . وفي الدَّعاءِ : اللّهُمُ مُخَرِّبَ الدُّنْيَا وَمُعَمِّرَ الآخِرَةِ أي : خَلَقْتَهَا للخراب . والخَرُّوبةُ : شجرَةُ الْيَنْبُوتِ .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.150 harf
(باب الخاء والباء وما يثلثهما) (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها. ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق. (خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR682 harf
- الخبر: العلم بالأشياء المعلومة من جهة الخبر، وخبرته خبرا وخبرة، وأخبرت: أعلمت بما حصل لي من الخبر، وقيل الخبرة المعرفة ببواطن الأمر، والخبار والخبراء: الأرض اللينة (انظر: المجمل 2/310)، وقد يقال ذلك لما فيها من الشجر، والمخابرة، مزارعة الخبار بشيء معلوم، والخبير: الأكار فيه، والخبر (الخبر بكسر الخاء وفتحها، انظر: اللسان (خبر) ؛ والمجمل 2/310) : المزادة العظيمة، وشبهت بها الناقة فسميت خبرا،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR455 harf
خ ب ر خبـرت الجـرل واختبرتـه خبراً وخبرة ‏"‏ ووجدت الناس اخبر تقله ‏"‏‏.‏ ومالي به خبر أي علم ومن أيـن خبـرت هـذا بالكسـر وأنـا بـه خبير‏.‏ واستخبرته عن كذا فأخبرني به وخبرني‏.‏ وخرج يتخبر الأخبار‏:‏ يتتبعها‏.‏ وأعطاه خبرته أي نصيبه‏.‏ ‏"‏ ونهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن المخابرة ‏"‏ وهي المزارعة‏.‏ ومشوا في الخبار والخبراء وهـي أرض رخـوة فيهـا جحـرة‏.‏ وفـي مثـل ‏"‏ مـن تجنب الخبار
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.154 harf
الخَبِيرُ: من أَسماء الله عز وجل العالم بما كان وما يكون. وخَبُرْتُ بالأَمر (* قوله: «وخبرت بالأمر» ككرم. وقوله: وخبرت الأمر من باب قتل كما في القاموس والمصباح). أَي علمته. وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ إِذا عرفته على حقيقته. وقوله تعالى: فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً؛ أَي اسأَل عنه خبيراً يَخْبُرُ. والخَبَرُ، بالتحريك: واحد الأَخبْار. والخَبَرُ: ما أَتاك من نَبإِ عمن تَسْتَخْبِرُ. ابن سيده: الخَبَرُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR719 harf
* خ ب ر * * الخَبَرُ * واحد الأخبار و * أخْبَرَهُ * بكذا و * خَبَّرهُ * بمعنى و * الاستِخْبَارُ * السؤال عن الخبر وكذا * التَّخَبُّرُ * و * المَخْبَرُ * بوزن المصدر ضد المنظر وكذا * المَخْبَرَةُ * بضم الباء وهو ضد المرءاة و * خَبَرَ * الأمر علمه وبابه نصر والاسم * الخُبْرُ * بالضم وهو العلم بالشيء و * الخَبِيرُ * العالم والخبير الأكار ومنه * المُخَابَرةُ * وهي المزارعة ببعض ما يخرج من الأرض و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.907 harf
الخبر: محركة: النبأ، هكذا في المحكم. وفي التهذيب: الخبر: ما أتاك من نبإ عمن تستخبر. قال شيخنا: ظاهره بل صريحه أنهما مترادفان، وقد سبق الفرق بينهما، وأن النبأ خبر مقيد بكونه عن الراغب وغيره من أئمة الاشتقاق والنظر في أصول العربية. ثم إن أعلام اللغة والإصطلاح قالوا: الخبر عرفا ولغة: ما ينقل عن العير، وزاد فيه أهل العربية. واحتمل الصدق والكذب لذاته. والمحدثون استعملوه بمعنى الحديث. أو الحديث: ما عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok17.886 harf
خَبُرَ 1 خَبُرَ خبر , aor. خَبُرَ , (K,) inf. n. خُبُورٌ; (TA;) and ↓ اختبر, and ↓ تخبّر; (K;) He knew; or had, or possessed, knowledge; بِشَىْءٍ [of a thing; generally meaning, with respect to its internal, or real, state]. (K, TA.) -A2- خَبَرَهُ, (S, A, Msb,) aor. خَبُرَ , (Msb, MS,) inf. n. خَبْرٌ; (Msb, MS; *) and خَبِرَهُ, [aor. خَبَرَ ,] (A,) inf. n. خَبَرٌ; (TA;) and ↓ اختبِرهُ, and ↓
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.710 harf
خَبَرَ خَبَرَ U ( n. ac. خِبْر 2 , خُبْر 3 ), a. Tested, tried; experienced. خَبِرَ خَبِرَ A ( n. ac. خِبْر 2 , خِبْرَة 2t , خَبَر 4 , مَخْبَرَة 17t , مَخْبُرَة 19t ) خَبُرَ U ( n. ac. خُبْر 3 , خُبْرَة 3t , خُبُوْر 27 ) a. Was informed, well aware of, knew. خَبَّرَ خَبَّرَ II , a. see IV . خَاْبَرَ خَاْبَرَ III , a. Farmed; took on hire ( land ). أَخْبَرَ أَخْبَرَ IV a. [ acc. or
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR36.146 harf
خبر خَبَرَ - يَخْبُرُ - خُبْر - خُبْراً - خَبِيْر - خَبَر - أَخْبَار خَبَرَ - يَخْبُرُ + كائن +أمراً أو بـِ أمر: يعلمه على وجه الحقيقة واليقين والصواب والتفصيل: تصله معلومات عن شيء أو كائن بشكل أكيد وصواب ومفصل خُبْر: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " خَبَرَ - يَخْبُرُ ": الخبرة: تجمع قدر كبير من المعلومات التفصيلية الصواب خُبْراً : حال من "
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler86 mücavir (273 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمل

    22 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. لطف

    5 ortak ayet · Lütufkar

  3. أله

    34 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. بصر

    7 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  5. نشز

    2 ortak ayet · Tümsek yer demektir

  6. لوي

    2 ortak ayet · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir

  7. أجل

    4 ortak ayet · İcl havuz demektir

  8. ولج

    2 ortak ayet · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir

  9. عرف

    4 ortak ayet · Tanınan ile

  10. كفي

    3 ortak ayet · “Dengi” demektir

  11. عرض

    4 ortak ayet · Ön dişler demektir

  12. جهد

    3 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

Geçtiği ayetler(52)

  1. … فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    Haberdarİçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

  2. إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    HaberdarSadakaları açıktan verirseniz ne güzel. Eğer onları gizler de fakirlere öyle verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. Ve onunla günahlarınızdan bir kısmını yarlığar. Allah, her ne yaparsanız haberdardır.

  3. … تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

    HaberdarHani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

  4. … الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    HaberdarAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.

  5. … اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

    HaberdarEy iman edenler; adaleti gözeten şahidler olun. Ve bir topluluğa karşı olan kininiz sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adalet edin. Bu, takvaya daha yakındır. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.

  6. … دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

    HaberdarYoksa siz, içinizden cihad edip Allah’tan, peygamberinden ve mü’minlerden başkasını sırdaş edinmeyenleri ortaya çıkarmadan sizi kendi halinize bırakacak mı sandınız? Allah, işlediklerinizden haberdardır.

  7. وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    HaberdarHiç şüphe yok ki Rabbın; herkese amellerinin karşılığını tamamen ödeyecektir. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.

  8. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

    HaberdarGörmedin mi; Allah, gökten su indirdi de böylece yeryüzü yemyeşil olmaktadır. Ve gerçekten Allah; Latif’dir, Hamid’dir.

  9. قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

    HaberdarMü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.

  10. وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُلْ لَا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

    HaberdarVar güçleriyle Allah’a yemin ettiler ki; eğer kendilerine emredersen çıkacaklardır. De ki: Yemin etmeyin. Makul bir itaat. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

Sîga sayfası: أَخْبَارَكُمْ
Sîga sayfası: أَخْبَارَهَا
Sîga sayfası: أَخْبَارِكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعلم, نبأ, عرف
Zıt Kökجهل
Çekirdek Özet 1Ayak batacak ve işlenecek derecede gevşek, yumuşak zemin; bir şeyin içine girilip denenerek iç yüzünün bilinmesi
Çekirdek Özet 2Varlığın ve eylemlerin dış görünüşünün ötesine geçerek gizli, örtük ve ince ayrıntılarına bizzat nüfuz eden kuşatıcı ilahi farkındalık
Çekirdek Özet 3Yüzeysel malumat ile bizzat sınanmış, tecrübe edilmiş derin bilgi (hıbret) arasındaki kurucu epistemolojik ayrım
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dışarıdan aktarılan sıradan rivayet veya enformasyon seviyesine indirgeyip, deneme, sınama ve iç yüzü bilme boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خبGizlilik, içine gömülme, yerleşme ve örtük kalma. Bu çekirdek Kur'an'da خبأ (gizlemek, yer altına saklamak), خبت (alçak, sakin ve boyun eğilen zemin), خبث (özdeki bozukluk, örtük pislik), خبز (içe işleyerek yoğurmak), خبط (zemine batarak bilinçsizce yürümek) ve خبل (iç bünyenin ve aklın gizlice çökmesi) köklerinde zemin altına inme, gizlenme ve içe nüfuz etme anlamını korurرÇekirdeğe eklenen ر unsuru (süreklilik, üst boyuta çıkarma ve akış), içte ve zeminde saklı kalan bu yapıyı deneme, eşeleme ve deşme yoluyla yüzeye çıkarma ve sürekli bir tecrübe sürecine dönüştürme anlamı kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, sınır duvarı (ikiz harf ح üzerinden türetilme; hırıltı sesiyle engeli delme ve içe sızma)Korunan veya gizlenen iç alanı, dış sınırlardan sızarak aşma hareketi
بEv, çadır, iç alanBarınak, bir nesnenin veya durumun kapalı iç mekanı, mahiyeti
رİnsan başı, bilinç, gözlemZihnin yönelmesi, bilinçli kavrayış, başlama ve netice alma
خبرSınırı delerek bir mahiyetin iç mekanına bilinçle nüfuz etmeBir nesnenin veya hadisenin dış kabuğunu aşıp iç dokusuna (evine) girerek onu bizzat tecrübeyle kavrayan akli idrak

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAyakların içine battığı, yumuşak ve gevşek zemin (el-habâr, el-habrâ); su toplayan ve içine çeken çukur; toprağı sürerek içini açan ve yumuşatan çiftçi (el-habîr); devenin doğum öncesinde memesinde beliren ve sütün indiğini haber veren ilk sıvı
Cahiliye şiiri kullanımıAbîd b. el-Ebras, atının gevşek ve adımların kayabileceği batak zeminlerde dahi sarsılmadan sağlam bastığını överken bu kökü fiziksel zemin manasında kullanır: سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in Hudeybiye seferi sırasında Kureyş'in iç durumunu gizlice ve ayrıntısıyla öğrenip gelmesi için Huzaa kabilesinden bir istihbaratçıyı görevlendirmesini anlatan hadiste bu araştırma fiili için kök kullanılmıştır: بَعَثَ عَيْناً مِنْ خُزَاعَةَ يَتَخَبَّرُ لَهُ خَبَرَ قُرَيْشٍ

Kaynak Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn ve Mekâyîsü'l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça خبر kökü, merkezi Sami dillerinde "bağ kurma, ortaklık yapma, içli dışlı olma ve bir mahiyeti yakından tanıma" ekseninde gelişen bir semantik matrise dayanır. İbranicede חָבַר (ḥāḇar) fiili "birbirine eklenmek, bağlanmak, büyü yapmak veya ortaklık kurmak", חָבֵר (ḥāḇēr) ismi ise "yoldaş, ortak, dernek üyesi" anlamına gelir. Süryanicede ܚܒܪ (ḥbar) kökü yine "ortaklık etmek, birleşmek, yoldaşlık yapmak" mânasındadır. Arapçada bu kök iki yönde özelleşmiştir: İlki toprağın işlenmesinde paydaşlık kurmak (el-muhâbere: yarıcılık/ziraat ortaklığı), ikincisi ise nesnenin iç yapısıyla bu denli yakından temas kurup onu deneyimleyerek elde edilen içsel ve tecrübi bilgi (hıbret, haber) sahasıdır. Kökün Akadcadaki olası yansıması olan ḫabāru(m) gürültü yapmak veya kalın/yoğun olmakla ilişkiliyken, Güneybatı Sami sahasında anlam zemin gevşekliği, nüfuz kabiliyeti ve tecrübi vukufiyet üzerinde kristalleşmiştir. Arapça, iç içelik ve ortaklık fikrini zihnin bilinen şeyle derinlemesine temas kurması haline aktararak epistemolojik bir kavram türetmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYumuşak toprak (habâr) ve toprağı işleme (muhâbere) ilişkisiDış kabuğun yarılıp içine inilmesi sonucu nesnenin hakikatine ve gizli yönlerine vakıf olma semantiği türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ח-ב-ר ve Süryanice ܚ-ܒ-ܪ kökleriTemel temas, ortaklık ve birliktelik kavramı Arapçada tecrübi temas yoluyla oluşan bilgiye evrilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAkadca ḫabāru(m)Ses denkliği bulunmakla birlikte anlam alanı gürültü veya yoğunluk olup semantik geçiş zayıftırMuhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve Lisânü'l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خبرAnlamlıİç yüzü bilmek, denemekYumuşak zemine basmak, içine nüfuz ederek tecrübeyle öğrenmekHedef kök; Kur'an'da geçer
خربAnlamlıDelmek, yıkılmak, harap olmakBir şeyin bütünlüğünü delerek veya sökerek bozmak, meskûn yeri ıssız bırakmakKur'an'da geçer; içe girme eyleminin tahrip edici yönü
بخرAnlamlıGaz/duman salmak, buharlaşmakIsı etkisiyle maddenin özünün havaya yayılması, nefesin kokmasıKur'an'da geçmez; özün dışarı salınması yönü
برخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilirKur'an'da geçmez
رخبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilirKur'an'da geçmez
ربخAnlamlıGevşemek, dermansız düşmekBedenin veya bir nesnenin direncini yitirip yumuşaması, iradesiz kalmasıKur'an'da geçmez; gevşeklik ve yumuşaklık boyutuyla örtüşür

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خبرMerkezİçsel, tecrübi ve ayrıntılı bilgiNesnenin iç yüzüne, gizlisine bizzat temas ve sınama ile vakıf olmaDışsal aktarımın ötesinde derinlikli vukufiyet
علمKomşuGenel kavrayış ve kesin idrakBir şeyin künhüne, hakikatine ve kurallarına genel anlamda vakıf olmaİlmin kapsamı daha geniştir; haber ise işin batınına ve tecrübesine işaret eder
نبأKomşuBüyük, önemli ve anlam yüklü bilgiKendisinde fayda ve ağırlık bulunan, uzağa ulaştırılan kritik bildirimNebe' bilginin büyüklüğüne, haber ise içeriğin içsel niteliğine odaklanır
عرفKomşuTeşhis, tanıma ve iz sürmeEserden, izden ve alametlerden hareketle ayırt edici biçimde tanımaHaber doğrudan nüfuz etmeyi, irfan ise tanıyıp teşhis etmeyi belirtir
جهلZıtBilgisizlik, kabalık, gerçeğe aykırılıkGerçeğin hilafına hareket etme, iç yüzü görememe ve körce tutumİç yüzü ve tecrübi hakikati bilmenin doğrudan karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخبرBir şeyin iç yüzünü deneme ve tecrübeyle bilmekYüzeysel malumatı değil, nesnenin mahiyetine inen derin vukufiyeti ifade ederKesin
LatinceExperiri, peritia, notitiaDenemek, tecrübe etmek, uzmanlıkDıştan aktarılan bilgiden ziyade sınanarak elde edilen pratik ve içsel bilgiyi karşılarGüçlü
İngilizceExpertise, insight, intimate knowledge, intelligenceUzmanlık, içyüzü bilme, derin kavrayışSıradan "news" veya "information" kelimeleri kökün derinlik ve tecrübe boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaSachkunde, Tiefenkenntnis, ErfahrungUzmanlık, derinlemesine bilgi, tecrübeOlayın arka planına ve iç dinamiklerine hakim olma yönünü iyi karşılarGüçlü
FransızcaPénétration, expertise, connaissance intimeİçe işleme, derin bilgi, vukufiyetBilginin nesneye nüfuz etme ve gizli yönlerini keşfetme boyutunu taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell's Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْخَبِيرُ / خَبِيرٌAllah'ın kulların iç niyetlerine ve gizli amellerine tam nüfuz ediciliğiİlahi isim olarak; hikmet, görme ve bilme sıfatlarıyla birlikte geçer (Âl-i İmrân 3:153, el-İsrâ 17:17, Lokmân 31:34)
خُبْرًاBir durumun içyüzünü, gerekçesini ve hakikatini kuşatıcı tecrübi bilgiHz. Mûsâ ile Hızır kıssasında, görünüşün altındaki ilahi hikmete vakıf olamama bağlamı (el-Kehf 18:68, 18:91)
بِخَبَرٍGörülmeyen, bilinmeyen bir alandan getirilen ilk elden sıcak bilgiHz. Mûsâ'nın Tûr dağında ateş ararken yol ve yön hakkında bilgi temin etme arzusu (en-Neml 27:7, el-Kasas 28:29)
أَخْبَارَكُمْ / أَخْبَارَهَاİnsanların gizledikleri niyetlerin ve amellerin test edilerek açığa çıkarılması, yeryüzünün şahitliğiİmtihan bağlamında münafıkların deşifre edilmesi ve kıyamette arzın şahitliği (et-Tevbe 9:94, Muhammed 47:31, ez-Zilzâl 99:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye (el-Habîr)el-Alîm ile el-Habîr arasındaki fark; ilahi ilmin gizli, ince ve kalbî niyetlere taalluk etme biçimiBilginin eşyanın dış görünüşüne değil, içsel ve saklı mahiyetine eksiksiz taalluku
FıkıhZiraat hukuku ve haber-i vâhidToprağın belirli bir pay karşılığı ekilmesini ifade eden el-muhâbere akdinin caiz olup olmadığı ve tekil haberin bağlayıcılığıEmek-toprak ortaklığı ile bir hükmü aktaran bilginin güvenilirlik şartları
TefsirEsma-i hüsnâ terkibleriel-Hakîm veya el-Basîr isimleriyle el-Habîr isminin yan yana gelmesinin hikmetiEylemlerin ardındaki görünmeyen saiklerin Allah tarafından bilindiği uyarısı
HadisRivayet ilmi ve haber kavramıSünnet metinlerinin aktarım biçimi, haberin nebevî kaynağa aidiyetinin tenkidiDışarıdan nakledilen malumatın sıhhat ve cerh-tadil süreçleriyle sınanması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve niyet muhasebesiBatıni denetim bilinciAmellerin ihlas derecesini tayin etmeKişinin dışa gösterdiği davranış ile içteki niyetinin ayrışmasını önleyen teftiş mekanizmasıKesin
İlmiEpistemoloji ve araştırma metodolojisiTecrübi ve deneysel bilgiHipotezleri gerçek zemininde test etmeYüzeysel teorik kabullerin sahadaki pratik sınama ve nüfuz ile tashih edilmesiGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve istihbaratDoğrulanmış stratejik bilgiKarar alıcıları sahadaki gerçeklikle buluşturmaYöneticilerin manipülatif raporlar yerine olayın iç dinamiklerine hakim olmasını sağlamaGüçlü
İktisadiZiraat ve piyasa şeffaflığıMuhâbere / asimetrik bilginin giderilmesiÜretim ortaklığı ve piyasa risklerinin tespitiÜretim araçlarının fiilen işletilmesi ve tarafların gerçek durumdan haberdar kılınmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDerinlik algoritmaları ve gürültü ayıklama (deep sensing / state estimation)Sistemin yüzeyindeki dalgalanmaları veya parazitleri aşarak içsel durum değişkenlerini doğrudan ölçümleme mekanizmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKatılımcı gözlem ve derinlemesine mülakat (qualitative depth)Toplumsal aktörlerin dışarıdan gözlenen hareketlerinin arkasındaki anlam dünyasına içeriden nüfuz etme yöntemiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün çağdaş Türkçede ve modern medyada yalnızca "gazete, televizyon veya sosyal medya bülteni, duyuru, enformasyon" anlamına hapsedilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamBir şeyin iç dokusuna işleme, gizli niyetleri ve incelikleri bilme, bizzat sınanıp denenmiş derin uzmanlık ve tecrübe boyutu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'ın el-Habîr ismini sıradan bir "olup bitenden haberdar olma" gibi edilgen bir algıya indirgemek; ayetlerdeki imtihan ve iç yüzün açığa çıkarılması ikazını gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın sadece görünen maddi yönüyle değil, görünmeyen niyet ve içkin hikmet boyutuyla kuşatıldığını temellendirir; insanın saklı duygu ve planlarının ilahi denetimden kaçamayacağını epistemolojik kesinlikle ilan eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi sıfatların nizam ve ahlak inşasında zikredildiği bağlamlarda, münafıkların iç durumlarının deşifre edildiği ayetlerde ve Hızır kıssası gibi zahir-bâtın geriliminin işlendiği anlatılarda kurucudur
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgiyi sadece kitap veya aktarımdan ibaret sanan lafızcılığı yıkar; bilginin ancak tecrübe, deneme ve içsel nüfuz ile olgunlaşacağını ve insanın dışsal ibadet formlarıyla iç niyetini örtemeyeceğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyakların battığı, içine girilebilir yumuşak toprak zemin; toprağı sürerek içini açma ve deneyimleme hareketi.
  • Soyut anlamBir nesnenin, hadisenin veya niyetin dış kabuğunun altına inilerek, tecrübe ve sınama yoluyla elde edilen kusursuz ve ayrıntılı içsel kavrayış.
  • Sistematik karşılıkYüzeysel algı ile derinlikli hakikat arasındaki farkı ortaya koyan ve gizli değişkenleri görünür kılan dinamik teftiş ve tecrübe mekanizması.
  • LaTeX modeliK(t)=∫ΩΨ(x)⋅δ(x−x0) dx  ⟹  I=lim⁡ϵ→01ϵ∫x0−ϵx0+ϵΦ(x) dx
  • LaTeX açıklamasıFormülde K(t), zaman içindeki genel bilgi durumunu; Ω, varlığın veya amellerin tüm dış uzayını; Ψ(x), yüzeydeki dağılımı temsil eder. δ(x−x0) Dirac delta fonksiyonu, zihnin veya ilahi idrakin genel yüzeyden tam odak noktası olan iç çekirdeğe (x0) nüfuzunu gösterir. İkinci kısımda yer alan I, elde edilen derinlikli içsel bilgiyi (hıbret) simgeler; ϵ→0 limiti ise dış engellerin ve mesafelerin bütünüyle ortadan kalkarak, iç mahiyeti ifade eden Φ(x) fonksiyonunun en ince ayrıntısına kadar eksiksizce entegre edilip kuşatılmasını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ