جهل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ه-ل9 sîga, 46 mücavir kök, 24 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سألقومأمرتَجْهَلُونَبغيغيرجهلأهلعرضيَجْهَلُونَالْجَاهِلِينَسلمالْجَاهِلُونَأمنتوبقولأله

KökSîga 9Ayet 24Sure 17Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

جهل

ج - ه - ل

KÖK
  • 24 geçiş
  • 24 ayet
  • 9 sîga
  • 13 sözlük

Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir. Genç hayvan veya insanın yerinde duramayıp hareket etmesinden bilgisizlik anlamına gelmiştir. Çevresinde dağlar görülmeyen düz yerdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir. Genç hayvan veya insanın yerinde duramayıp hareket etmesinden bilgisizlik anlamına gelmiştir. Çevresinde dağlar görülmeyen düz yerdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.315 harf
باب الهاء والجيم واللام معهما هج ل، ه ل ج، ج ه ل، ل ه ج، ج ل ه مستعملات هجل: الهَجْلُ: كالغائط مطمئنّ مَوْطِئُهُ صُلْب، منفرجٌ بين الجبال. قال: يَدَعُ الرِّمالَ دكادِكاً وهِجالا والهَوْجَلُ: المفازة البعيدة، وقول الشاعر: الهَوْجَلُ المتعسِّفُ من جَعَلَ المُتَعسِّف فاعلاً فهو الدّليلُ، ومن جعلَهُ مفعولاً فهو المَفازةُ. هلج: الهَلِيلَج: من الأَدْوِية، الواحدة بالهاء. جهل: الجهلُ: نقيض
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR479 harf
الجَهْلُ: خِلاف العلم. وقد جَهِلَ فلانٌ جَهْلاً وجَهالَةً. وتَجاهَلَ، أي أرى من نفسه ذلك وليس به. واسْتَجْهَلَهُ: عدَّهُ جاهِلاً، واستخفّه أيضاً. والتَجْهِيلُ: أن تنسبه إلى الجَهْلِ. والمَجْهَلَةُ: الأمر الذي يحملك على الجَهْلِ ومنه قولهم: الولد مَجْهَلَةٌ. والمَجْهَلُ: المفازةُ لا أعلامَ فيها. يقال: ركبتها على مَجْهولِها. وقولهم: كان ذلك في الجاهِلِيَّةِ الجَهْلاءِ، هو توكيد للأوّل يُشتَقُّ له
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.674 harf
ه ج ل هجل ، هلج ، جهل ، جله ، لهج : مستعملة . هجل : قال الليث : الهَجْل كالغائط يكون مُنفرجاً بين الجبال مطمئناً موطئه صُلْب . وقال أبو عبيد : الهَجْلُ : المطْئن من الأرض . شمر عن ابن الأعرابي : الهَجْلُ : ما اتسع من الأرض وغَمض . وقال أبو النَّجم : والخَيْلَ يَرْدِينَ بهَجْلٍ هاجِل فَوارطاً قُدَّامَ زَحْفٍ رافلِ وماءٌ مُهْجَل ومُسْجَل : إذا كان مُضَيَّعاً مُخَلّى . وقال غيرُه : الهَجْل والهَبْر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harf
(باب الجيم والهاء وما يثلثهما) (جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً. (جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: {والَّذِينَ لاَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR848 harf
- الجهل على ثلاثة أضرب: - الأول: وهو خلو النفس من العلم، هذا هو الأصل، وقد جعل ذلك بعض المتكلمين معنى مقتضيا للأفعال الخارجة عن النظام، كما جعل العلم معنى مقتضيا للأفعال الجارية على النظام. - والثاني: اعتقاد الشيء بخلاف ما هو عليه. - والثالث: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا صحيحا أو فاسدا، كمن يترك الصلاة متعمدا، وعلى ذلك قوله تعالى: {قالوا: أتتخذنا هزوا؟ قال: أعوذ بالله أن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR905 harf
ج ه ل فلان جهول وقد جهل بالأمر‏.‏ وجهل حق فلان‏.‏ وهو يجهل على قومه‏:‏ يتسافه عليهم‏.‏ قال‏:‏ ألا لا يجهلن أحد علينا فنجهـل فوق جهل الجاهلينا وفـي مثـل‏:‏ ‏"‏ كفـى بالشـك جهـلاً ‏"‏ وكـان ذلـك فـي الجاهليـة الجهـلاء وهي القديمة‏.‏ وجهل صاحبه‏:‏ رماه بالجهل‏.‏ واستجهله‏:‏ عده جاهلاً‏.‏ وتجاهل‏:‏ أرى من نفسه أنه جاهل‏.‏ وجاهله‏:‏ سافهه‏.‏ ورأيـت منهمـا مجاملـه ثـم انقلبـت مجاهله‏.‏ ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.147 harf
الجَهْل: نقيض العِلْم، وقد جَهِله فلان جَهْلاً وجَهَالة، وجهِلَ عليه. وتَجَاهل: أَظهر الجَهْل؛ عن سيبويه. الجوهري: تَجَاهَل أَرَى من نفسه الجَهْل وليس به، واسْتَجْهَله: عَدَّه جاهِلاً واسْتَخَفَّه أَيضاً. والتجهيل: أَن تنسبه إِلى الجَهْل، وجَهِل فلان حَقَّ فلان وجَهِلَ فلان عَلَيَّ وجَهِل بهذا الأَمر. والجَهَالة: أَن تفعل فعلاً بغير العِلْم. ابن شميل: إِن فلاناً لَجَاهِل من فلان أَي جاهِلٌ به.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR302 harf
* ج ه ل * * الجَهْلُ * ضد العلم وقد * جَهِلَ * من باب فهِم وسلِم و * تَجَاهَل * أرى من نفسه ذلك وليس به و * اسْتَجْهَلَهُ * عدّه جاهلا واستخفه أيضا و * التَّجْهِيلُ * النسبة إلى الجهل و * المَجْهَلةُ * بوزن المرحلة الأمر الذي يحمل على الجهل ومنه قولهم الولد مجهلة و * المَجْهَلُ * المفازة لا أعلام فيها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.743 harf
جهله، كسمعه، جهلا وجهالة: ضد علمه. وقال الحرالي: الجهل: التقدم في الأمور المنبهمة بغير علم. وقال الراغب: الجهل على ثلاثة أضرب: الأول: هو خلو النفس من العلم، وهذا هو الأصل، وقد جعل ذلك بعض المتكلمين معنى مقتضيا للأفعال الخارجة عن النظام، كما جعل العلم معنى مقتضيا للأفعال الجارية على النظام. والثاني: اعتقاد الشيء بخلاف ما هو عليه. والثالث: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.027 harf
جهل جهل جاهل جهل A she-camel that is accustomed to cast her young (S, A) in an imperfect state. (TA.) جَهِلَ 1 جَهِلَ جاهل جهل ; (S;) and جَهِلَهُ, (Sh, Msb, K,) and جَهِلَ بِهِ (JK) [and مِنْهُ (see جَاهِلٌ)]; aor. جَََهَ , (K,) inf. n. جَهْلٌ and جَهَالَةٌ (S, Msb, K) and جُهُولِيَّهٌ; (TA;) He was ignorant; (S;) he was characterized by جَهْل in any of the senses assigned to this word below:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.146 harf
جَهِلَ جَهِلَ A ( n. ac. جَهْل 1 , جَهَاْلَة 22t ), a. Was ignorant; was in ignorance of. b. Was foolish, stupid. c. [ 'Ala ], Showed his ignorance in. جَهَّلَ جَهَّلَ II , a. Accused of ignorance. جَاْهَلَ جَاْهَلَ III , a. Acted in a silly or foolish manner with. تَجَاْهَلَ تَجَاْهَلَ VI , a. Feigned ignorance. اِسْتَجْهَلَ اِسْتَجْهَلَ X , a. Reckoned, considered ignorant. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.787 harf
جهل جَهِلَ - يَجْهَلُ - جَهالَة - جَاهِل - جَاهِليْن - جَهُوْل - جَاهِلِيّ - جَاهِلِيَّة جَهِلَ - يَجْهَلُ + كائن + شيئاً أو أمراً: لا يعلم الآن، ولم يسبق له أن علم شيئاً أو أمراً: لا يعلم ولا يعرف ولم يُخْبَر ولم يتهيأ له فرصة لاكتساب العلم سابقاً عن أمر أو شيء جَهَالَة: على وزن " فـَعالة: اسم فعل مبالغة من " جَهِلَ - يَجْهَلُ ": الجهل
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler46 mücavir (173 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عرض

    4 ortak ayet · Ön dişler demektir

  2. سلم

    4 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

  3. قوم

    8 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  4. توب

    3 ortak ayet · Eveye yuva demektir

  5. بغي

    3 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  6. عمل

    5 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  7. قول

    11 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  8. سأل

    3 ortak ayet · “Sehl” ova demektir

  9. طوع

    3 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  10. أهل

    3 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  11. أمر

    4 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  12. أله

    13 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(24)

Sîga sayfası: الْجَاهِلِينَ
  1. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

    CahillerHani, bir de Musa kavmine: Allah, herhalde bir sığır boğazlamanızı emrediyor, demişti. Onlar: Sen bizimle alay mı ediyorsun, demişlerdi. Musa da: Ben cahillerden olmaktan Allah’a sığınırım, demişti.

  2. … شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ

    CahillerEğer onların yüz çevirmeleri sana ağır geliyorsa; yeri delmeğe ve göğe merdiven dayamaya gücün yetmiş olsaydı; onlara bir ayet gösterirdin. Şayet Allah dileseydi; onları hidayet üzerinde birleştirirdi. Sakın bilgisizlerden olma.

  3. خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ

    CahillerSen; affı tut, ma’rufu emret ve cahillerden yüz çevir.

  4. قَالَ يَانُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

    CahillerBuyurdu ki: Ey Nuh; o senin ailenden değildir. Çünkü kötü bir iş işlemiştir. Öyleyse bilmediğin şeyi Benden isteme. Cahillerden olmaman için sana öğüt veriyorum.

  5. قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُنْ مِنَ الْجَاهِلِينَ

    CahillerDedi ki: Rabbım, zindan bana bunların beni davet ettiklerinden daha iyidir. Eğer Sen, bunların tuzaklarını benden uzaklaştırmazsan; onlara meyleder, cahillerden olurum.

  6. وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِي الْجَاهِلِينَ

    CahillerVe boş söz işittikleri zaman ondan yüz çevirirdiler. Bizim işlediklerimiz bize, sizin işledikleriniz sizedir. Selam olsun size, biz cahilleri aramayız derler.

Sîga sayfası: الْجَاهِلِيَّةِ
Sîga sayfası: الْجَاهِلُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجهل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسفه, حمق, غفل
Zıt Kökعلم
Çekirdek Özet 1Rüzgârın dalı titretmesi, közün karıştırılması ve alâmeti bulunmayan ıssız arazide yönün yitirilmesi gibi hafiflik, sarsıntı ve kararsızlık hareketi
Çekirdek Özet 2Salt enformasyon eksikliğinden öte, nefsin dürtülerine kapılarak gerçeğe ve aklın icaplarına aykırı, taşkın ve fevri davranış sergileme
Çekirdek Özet 3Vahiy ve rasyonel bilginin kurucu otoritesinden koparak heva, kabile asabiyeti ve keyfî dürtülere dayalı bir ahlak ve nizam kurma eğilimi
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca okuma yazma bilmeme veya malumat eksikliğine indirgeyerek Kur'an'ın ahlaki, hukuki ve eylemsel taşkınlık eleştirisini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جهDışa vurma, kabarma, ortaya çıkma ve taşkınlık hareketi; nitekim جهد kökünde gücün son sınırına kadar dışa vurulması, جهر kökünde sesin ve sözün alenileşmesi, جهز kökünde donanımın ortaya çıkarılması ve جهم kökünde hoşnutsuzluğun surata yansıması bu çekirdekle kurulurلTemel taşkınlık ve kabarma hareketini zihinsel hafiflik, fevrilik, sebat yoksunluğu ve nefsin dengesizce kımıldaması yönünde daraltarak davranışsal ve zihinsel istikrarsızlığa dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaİtici bir kuvvetle harekete geçme, bir yükü veya baskıyı taşıyıp sevk etme yönelimi
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAniden görünür olma, heyecanla dışarı fırlama ve kontrolsüz bir dışavurum hali
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi belirli bir amaca veya hedefe doğru sevk etme, dürtme ve sürükleme
جهلİçsel bir dürtü ve kontrolsüz bir itici güçle harekete geçen enerjinin, ölçü ve istikametten yoksun kalarak taşkın bir hafiflikle eyleme dönüşmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamŞiddetli rüzgârın taze dalı sarsıp titretmesi ve yerinden oynatması (استجهلت الريح الغصن), kor halindeki ateşi harlamak için karıştırmaya yarayan tahta değnek (مجهل) ve üzerinde yol izi, tepe veya taş gibi belirleyici hiçbir işaret bulunmayan tehlikeli ve ıssız çöl (مجهل)
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Amr b. Külsûm muallakasında kökü hilm karşıtı fevrilik, saldırganlık ve öfkeyle haddi aşma anlamında kullanmıştır: ألا لا يجهلن أحد علينا فنجهل فوق جهل الجاهلينا / Nâbiğa ez-Zübyânî ise kökü hevanın ve hatıraların insanı sarsıp hafifliğe sevk etmesi anlamında zikreder: دعاك الهوى واستجهلتك المنازل وكيف تصابي المرء والشيب شامل
Erken Arapça kullanımİslam öncesi ve erken dönem kullanımında kavram bilgi yokluğundan çok ağırbaşlılık, sabır ve temkin manasındaki حلم kavramının zıddı olarak kabile taassubu, kışkırtmaya kapılma, sefihlik ve nefsin kontrolsüz taşkınlığı için kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça جهل kökü, Sami dil ailesi içerisinde özellikle Güney ve Merkezi Sami zemininde ahlaki, psikolojik ve eylemsel bir boyuta genişleyerek kendine özgü güçlü bir semantik derinlik kazanmıştır. Batı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce/Süryanice) Arapçadaki bu üçlü harf çatısı doğrudan birebir eşsesli bir kökle genel cehaleti karşılamaktan ziyade, bu semantik matris İbranicede kaba, temkinsiz ve basiretsiz davranışı niteleyen köklerle temsil edilir. Kökün ilksel semantik çekirdeğinde yer alan sarsılma, hafiflik, yerinde duramama ve işaret taşları bulunmayan bir arazide pusulasız kalma imgesi, Arap dilinde hem zihnin kesin bilgiden mahrum kalması durumunu hem de nefsin rasyonel denetimi yitirerek kabarmasını birleştiren ortak bir eksen kurmuştur. Dolayısıyla kök, kadim Sami mirasından devraldığı kararsızlık ve hafiflik tabakasını, bedevi çöl tecrübesi ve kabile çatışmaları zemininde toplumsal bir taşkınlık ve bilisizlik kategorisine dönüştürmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönRüzgârın dalı oynatması ve işaretsiz çöl zemininden türeyişFiziksel sarsılma ve yönsüzlük hali, nefsin hafifliğine ve temkinsiz hareketine, oradan da gerçeğe uygun bilgi ve eylemden yoksunluğa evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇevre Sami dillerindeki kavramsal karşılıklarAkraba Sami dillerinde doğrudan birebir fonetik eşdeğer yerine akılsızlık, kaba davranış ve zihinsel körlük bildiren paralel morfemlerle semantik matris paylaşımı görülürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan türemiş bir kökdeş veri tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جهلAnlamlıSarsılmak, hafiflik, bilgisizlikHedef kök; bilginin veya hilmin zıddı olarak hafiflik ve taşkınlık göstermekKur'an'da geçer
جلهAnlamlıAçığa çıkmak, alnın açılmasıBaşın ön tarafındaki saçın dökülüp derinin açıkta kalması, örtünün kalkmasıHedef kökle açığa çıkma ve örtüsüz kalma yönünden ortak çekirdek paylaşır; Kur'an'da geçmez
هجلAnlamlıGeniş ve çukur arazi, aylaklıkAğaçsız alçak vadi; hedefsizce ve başıboş biçimde dolaşmak veya uyumakSarsıntı ve yönsüzlük yönünden hedef kökle anlamsal irtibat taşır; Kur'an'da geçmez
هلجAnlamlıHezeyan, karışıklık, sayıklamaUyku ile uyanıklık arasında tutarsız sözler sarf etmek, zihnin bulanmasıAkli denetimin ve berraklığın yitimi açısından hedef kökün zihinsel boyutuna yakındır; Kur'an'da geçmez
لجهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiş, kullanımına rastlanmamıştırKur'an'da geçmez
لهجAnlamlıDüşkün olmak, dilin alışmasıBir söze veya nesneye aşırı düşkünlük gösterip durmaksızın onunla meşgul olmak, dil alışkanlığıİçsel bir dürtünün dışa vurumu bakımından جه çekirdeğiyle temas eder; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جهلMerkezBilgisizlik, hafiflik ve fevrilikBilgi yokluğuyla birlikte nefsin temkinsizce kabarıp gerçeğe aykırı davranmasıEylemin hem idrak hem de ahlak planındaki dengesizliğini ve haddi aşmasını ifade eder
سفهKomşuAkıl zayıflığı ve basiretsizlikجهل taşkınlık ve bilgi yokluğunu içerirken, سفه daha çok değer bilmeme, yararsız ve aptalca tasarrufta bulunma hafifliğidirMaddi veya manevi menfaati heba eden zihinsel ve ahlaki yetersizlik
حمقKomşuZihinsel idrak kusuruجهل öğrenmeyle veya nefis terbiyesiyle giderilebilirken, حمق doğuştan gelen veya yerleşikleşen yapısal kavrayış bozukluğudurDoğru hedefi yanlış araçlarla gerçekleştirmeye çalışma gafleti
غفلKomşuDikkatsizlik ve habersizlikجهل doğrudan bilmeme veya bile bile fevri davranma iken, غفل bilinen bir şeyin dikkatten kaçması veya terk edilmesidirİdrak araçları devredeyken dikkatin dağılması sonucu uyanık olmama durumu
علمZıtKesin bilgi ve kavrayışجهل kökünün zihinsel boyuttaki tam zıddı olup bir şeyi hakikati ve deliliyle bilme halidirVarlık ve hadiselerin gerçeğine uygun, şüpheden arınmış sağlam idrak

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجهلBilgisizlik, fevrilik, hafiflikHem zihinsel enformasyon eksikliğini hem de hilm yoksunluğundan kaynaklanan taşkınlığı kapsarKesin
LatinceIgnorantia / InsolentiaBilgisizlik / Kibirli taşkınlıkIgnorantia kökün salt bilgi eksikliğini karşılarken, insolentia ve temeritas kavramları kibre dayalı taşkın eylem boyutunu verirGüçlü
İngilizceIgnorance / Folly / ImpetuousnessCehalet / Akılsızlık / FevrilikIgnorance yalnızca zihinsel bilmeme durumuna tekabül eder; Kur'an'daki ahlaki ve eylemsel meydan okuma folly ve impetuousness ile tamamlanırGüçlü
AlmancaUnwissenheit / TorheitBilgisizlik / Budalalık ve taşkınlıkUnwissenheit teknik ve zihinsel veri noksanlığını, Torheit ise basiret yoksunu yıkıcı eylemleri ve akılsızca direnişi karşılarGüçlü
FransızcaIgnorance / Déraison / PrésomptionCehalet / Akıldışılık / Haddini aşmaIgnorance epistemik eksikliği, déraison ve présomption ise ahlaki ve rasyonel ölçüleri hiçe sayan taşkın tutumu ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Bilgi eksikliği ve gerçeğin künhüne varamamaSırf bilgi yokluğu ve durumu bilmemeİffetinden dolayı kimseden istemeyen yoksulların halini bilmeyen kimse bağlamında yer alır; Bakara 2:273
Heva ve öfkeye kapılarak akılsızca ve sefihçe davranmaHilm karşıtlığı, tahammülsüzlük ve taşkınlıkİbadet ve şeriat teklifleriyle alay etme veya kaba muamele karşısında müminlerin takınması gereken vakarlı tutum bağlamında; Bakara 2:67, A'râf 7:199, Hûd 11:46, Furkân 25:63, Kasas 28:55
Anlık zafiyet ve basiretsizlikle günaha sürüklenmeHatanın akıbetini hesap edememe ve pişmanlıkAmelin sonucunu idrak edemeden günah işleyip ardından hemen tevbe edenlerin veya araştırmadan hüküm verenlerin hali; Nisâ 4:17, En'âm 6:54, Nahl 16:119, Hucurât 49:6
İslam öncesi şirke ve kabile taassubuna dayalı kuralsız düzenCahiliye zihniyeti, asabiyet ve keyfîlikVahyin getirdiği adalet ve sükûnet nizamına karşı şirk toplumunun ürettiği zan, hüküm, teberrüc ve hamiyet asabiyeti bağlamında; Âl-i İmrân 3:154, Mâide 5:50, Ahzâb 33:33, Fetih 48:26
İnsanın varlıktaki sınırlarını aşan cüretkârlığı ve aceleciliğiTaşıyamayacağı yükün sorumluluğunu hesapsızca üstlenmeVarlık hiyerarşisinde göklerin ve yerin çekindiği ilahi emaneti insanın yüklenmesindeki zafiyet ve pervasızlık; Ahzâb 33:72

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMarifetullah ve itikadi sorumlulukKulun Allah'ı bilmemesi mazeret sayılır mı; cehl-i basit ile inatçı inkârı doğuran cehl-i mürekkep ayrımıBilgi yokluğundan ziyade gerçeğe aykırı itikat ve zihinsel sapma
FıkıhHukuki ehliyet, hata ve mazeret nazariyesiDâru'l-İslam veya Dâru'l-harpte şer'i hükümleri bilmemenin cezai ve hukuki sorumluluğu düşürüp düşürmeyeceğiHukuki ve cezai müeyyidelerin tatbikinde kusur derecesini belirleyen bilgisizlik
TefsirCahiliye kavramı ve nebevi davetAyetlerde geçen جهل kökenli kelimelerin müşriklerin ahlaki kabalıkları ve vahye karşı kibriyle irtibatlandırılmasıBilgisizlikten çok hilm erdeminden yoksunluk, serkeşlik ve vahye karşı inat
HadisBireysel ahlak ve kriz anlarında nefsani tepkiMüminin öfkelendiğinde, oruçluyken veya sataşmaya uğradığında hilm ile mukabele etmesi gerekliliğiŞiddet, kabalık, bağırıp çağırma ve taşkın nefsani dürtülere teslim olma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şeriat rehberliğiHeva ve zanna dayalı sapmaTevhit nizamının karşısında kurgusal ilahlar ve keyfî tabular üretmeİlahi rehberlikten koparak insanın kendi nefsani dürtülerini dinleştirmesi halidirKesin
İlmiHakikat arayışı ve epistemolojiKanıtsız zan ve temelsiz kanaatRasyonel ve vahiy temelli delili reddedip önkabullerle hareket etmeDoğrulanabilir kesin bilginin yerine zihinsel hafiflik ve dogmatizmin ikame edilmesidirKesin
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetKabile asabiyeti ve keyfî tahakkümAdalet ve liyakat ilkelerini çiğneyip güç merkezli baskı düzeni kurmaKurumsal hukukun yerini zorbaca dürtülerin ve kabile taassubunun almasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa ahlakıSpekülatif hırs ve ölçüsüz tüketimHaksız kazanç, israf, gösteriş (teberrüc) ve sözleşmelerde gararKaynakların rasyonel ve ahlaki kullanımından sapılarak savurganlıkla heba edilmesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüzensizlik artışı ve kontrolsüz titreşim (Entropi)Fiziksel ve termodinamik sistemlerde enerji yoğunluğunun ölçülebilir bir yörünge izlemek yerine kaotik biçimde dağılması ve dalın rüzgârda kontrolsüzce salınması gibi sistemin sükûnetini kaybetmesiGüçlü
Beşeri bilimlerNormsuzluk ve anomik taşkınlık (Anomi)Sosyolojide birey veya toplulukların hukuki ve ahlaki referans çerçevelerini yitirerek ortak normlara karşı kural tanımaz ve dürtüsel eylemlere yönelmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca okuryazar olmama, formel eğitimden geçmeme veya ansiklopedik enformasyon eksikliği şeklinde salt zihinsel bir kusur olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, bilginin bulunmayışından ziyade, elde bilgi olsa dahi nefsin hevasına, öfkesine ve kabile hamiyetine yenik düşerek adalete aykırı davranmayı, yani hilmin terkini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCahiliye döneminin ve müşrik tavrının yalnızca ilkel bir bilgisizlik çağı sanılmasına yol açar; böylece modern dönemdeki yüksek enformasyona sahip fakat vahiyden ve ahlaki hilmden yoksun mütekebbir sistemlerin Kur'an'ın cehalet eleştirisinin tam merkezinde yer aldığı gerçeği perdelenir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap olduğu toplumun zihniyet kodlarını niteleyen Cahiliye kavramını ve müminin ahlaki donanımının temeli olan hilm ve vakar vasfını doğru kavramak için anahtar role sahiptir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin kavimleriyle olan tartışmalarında, müminlerin kaba muameleler karşısındaki ahlaki duruşunu belirleyen ayetlerde ve İslam öncesi şirk düzeninin yasama, inanç ve yaşam tarzı pratiklerinin eleştirildiği pasajlarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgi sahibi olmanın ahlaki ve hukuki olgunluk için tek başına yeteceği yanılgısını düzeltir; rasyonel veya vahiyle desteklenmeyen, nefsin dürtüleriyle amele dönüşen her türlü taşkınlığın bilgi iddiası taşısa bile kökensel bir cehalet olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamRüzgârın kamçılamasıyla dalın titreşip sarsılması, kor ateşin değnekle altüst edilmesi ve işaret taşından yoksun bir arazide pusulasız kalıp dengenin yitirilmesi halidir.
  • Soyut anlamZihnin kesin bilgiden mahrum kalması veya bilinen gerçeğe rağmen nefsin hafiflik, öfke ve kibre kapılarak denetimsiz, kuralsız ve haddi aşan eylemler sergilemesidir.
  • Sistematik karşılıkVahiy, akıl ve hilm dengesinden koparak ferdî veya içtimai planda heva, hamiyet ve keyfîlik esasına dayanan kuralsızlık düzeninin hâkim kılınmasıdır.
  • LaTeX modeliJ=E⋅HK⋅L
  • LaTeX açıklaması

Modelde J davranıştaki cehalet ve taşkınlık şiddetini, E içsel veya dışsal tahrikle açığa çıkan kontrolsüz enerjiyi, H nefsin bencil dürtülerini ve hevayı temsil eder. Paydada yer alan K hakikate dair kesin bilgiyi, L ise nefsi zapt eden vakar, sabır ve ağırbaşlılığı simgeler. Bilgi ve hilm sıfıra yaklaştıkça veya heva çarpanı kontrolsüzce büyüdükçe ortaya çıkan eylemsel sapma (J) maksimum düzeye ulaşır.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج