جهم
ج - ه - م
KÖK- 77 geçiş
- 77 ayet
- 4 sîga
- 11 sözlük
Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.661 harfباب الهاء والجيم والميم معهما
ه ج م، ه م ج، ج ه م، م ه ج مستعملات
هجم:
الهَجْمة من الإِبل: ما بين التَّسعينَ إلى المائَةِ، فإذا بلغت ماِئَةً فهي: هُنَيْدة.
وهَجَمْنا على القومِ هُجُوماً، أي: انتهينا إليهم بغتةً، وهَجَمْنا عليهم الخَيْلَ، ولا يُقال: أَهْجَمْنا.
وبَيْتٌ مهجومٌ، إذا حُلَّتْ أطنابُهُ فانضمَّتْ سقابُهُ، أي: أَعْمِدتُه، وكذلك إذا وقع...
قال علقمة:
صَعْلٌ كأنّ جَنَاحَيْهِ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR337 harfرجلٌ جَهْمُ الوجه، أي كالح الوجه. تقول منه: جَهَمْتُ الرجل وتَجَهَّمْتُهُ، إذا كَلَحْتَ في وجهه. وقد جَهُمَ بالضم جُهومَةً، إذا كان باسِرَ الوجه. ورجلٌ جَهومٌ، أي عاجزٌ. وقال:
وبَلْدَةٍ تَجَهَّمُ الجَهوما. أي تستقبله بما يكره.
والجُهْمَةُ بالضم: أوَّل مآخير الليل. يقال جُهْمَةٌ وجَهْمَةٌ. والجَهامُ بالفتح: السَجابُ الذي لا ماءَ فيه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.673 harfه ج م
هجم ، همج ، جهم ، مهج : مستعملة .
جهم : قال الليث : رجلٌ جَهْم الوَجْه : غليظُه ، وفيه جُهومةٌ : غِلَظٌ . قال : وتجهّمتُ لفلان : إذا استقبلتَه بوَجْه كَرِيه ، ويقال للأسد : جَهْم الوَجْه . قال : ورجلٌ جَهُوم : عاجز ضعيف ، وأنشد :
وبَلدة تَجَهَّمُ الجَهُومَا
أي تَستقبله بما يَكره .
قال : وجَيْهَم : بلدٌ كثيرُ الجنُ بناحية الغَوْر ، وأنشد :
أحاديث جِنَ زُرنَ جِنابِجَيْهَما
قال : والجهام
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harf(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: {والَّذِينَ لاَ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR589 harfج ه م
وجه جهم: غليظ كثير اللحم ضيق الخلقة.
قال المخبل السعدي: وتريك وجهاً كالصحيفة لا ظمآن مختلـج ولا جهـم وهـو الباسـر الكريـه وقـد جهـم جهومـة وجهامـة ورجـل جهـم الوجه ويوصف به الأسد.
وتجهمـت الرجـل وجهمتـه إذا استقلتـه بوجـه مكفهر وقيل هو أن تغلظ له في القول.
يقال: تجهمني فلا تجهميني أم عمرو فإننا بنـا داء ظبـي لـم تخنـه عواملـه وخرج في جهمة الليل وهي قريب من السحر.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.570 harfالجَهْمُ والجَهِيمُ
(* قوله «والجهيم»
كذا بالأصل والمحكم بوزن أمير، وفي القاموس الجهم وككتف). من الوجوه: الغليظ المجتمع في سَماجة، وقد جَهُم جُهُومةً وجَهامةً. وجَهَمَه يَجْهَمُه: استقبله بوجه كريه؛ قال عمرو بن الفَضْفاض الجُهَنيُّ: ولا تَجْهَمِينا، أُمَّ عمرو، فإِنما
بنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنه عَوامِلُه
(* قوله «ولا تجهمينا» كذا بالأصل
بالواو، والذي في الصحاح: فلا بالفاء ، والذي في المحكم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR135 harf* ج ه م * رجل * جَهْمُ * الوجه أي كالح الوجه وقد جهُم الرجل من باب سهُل أي صار باسر الوجه و * الجَهَامُ * بالفتح السحاب الذي لا ماء فيه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.680 harf| | ( الجَهْمُ ) ، بالفتح ( وكَكَتِفٍ ) ، وفي | بعض الأُصول كَأَمِيرٍ : ( الوَجْهُ الغَلِيظُ | المُجْتَمِعُ السَّمِجُ ) ، وقد ( جَهُمَ ، | كَكَرُمَ ، جَهامَةً وجُهُومَةً ) . | | وَجَهَمَهُ ، كَمَنَعَهُ وَسَمِعَهُ : اسْتَقْبَلَهُ | بِوَجْهٍ ) باسِرٍ ( كَرِيهٍ ) ، قال عَمْرُو بن | الفَضْفاضِ الجُهَنِيُّ . | % ( وَلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍ و فَإِنَّما % | بِنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عَوامِلُه ) %
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.272 harfجَهُمَ
1 جَهُمَ جهم , aor. جَهُمَ , inf. n. جُهُومَةٌ (S, K) and جَهَامَةٌ, (K,) He (a man) became frowning, or contracted, in face; or grinning in face, with a frowning, or contraction, or a stern, an austere, or a morose, look: (S:) or he was, or became, coarse, or rough, and contracted, and ugly, in face. (K.) ― -b2- Also, said of the pubes, It was coarse, rough, or big. (TA.) -A2- جَهَمَهُ,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR490 harfجَهَِمَ
جَهَِمَ A ( n. ac. جَهْم 1 ),
a. Looked at crossly, morosely; frowned, scowled.
جَهُمَ
جَهُمَ U ( n. ac. جَهَاْمَة 22t , جُهُوْمَة 27t ),
a. Had a cross, morose look, or appearance.
تَجَهَّمَ
تَجَهَّمَ V
a. [ acc. or La ], Looked at crossly, morosely.
جَهْم
جَهْم 1 ,
a. Severe-looking, cross, morose.
جَهْمَة
جَهْمَة 1t , جُهْمَة 3t , ( pl. جُهَم 9 ),
a. The darkest part of the
Mücavir kökler88 mücavir (263 toplam)
- بأس
15 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- أوي
10 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir
- صير
9 ortak ayet · Dönüşüm yeri
- ثوي
6 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir
- خلد
11 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- مهد
6 ortak ayet · Beşik demektir
- كفر
19 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- دحر
3 ortak ayet · Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir
- صلي
5 ortak ayet · Ona yaslanırlar
- نور
10 ortak ayet · Ateş demektir
- ملأ
5 ortak ayet · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
- جمع
8 ortak ayet · Yumruk demektir
Geçtiği ayetler(77)
قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
CehennemKüfredenlere: Siz, mutlaka yenileceksiniz. Ve toplanıp cehenneme sürüleceksiniz, orası ne kötü döşektir, de.
وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا
CehennemKim, kendisine doğru yol apaçık belli olduktan sonra, peygambere karşı gelir, mü’minlerin yolundan başakasına uyup giderse; onu döndüğü yolda bırakırız. Kendisini cehenneme koyarız. Ne kötü dönüş yeridir orası.
… إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا
CehennemO, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.
إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا
CehennemAncak cehennem yoluna. Onlar orada temelli kalıcıdırlar. Bu ise Allah’a pek kolaydır.
قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ
CehennemBuyudu ki: Çık oradan, alçak ve kovulmuş olarak. Andolsun ki; onlardan kim, sana tabi olursa; cehennemi bütün sizden dolduracağım.
لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَمِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ
CehennemOnlar için cehennemde bir döşek ve üstlerine de örtüler vardır. Biz, zalimleri işte böyle cezalandırırız.
… تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ
CehennemMuhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.
لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
CehennemAllah; murdarı temizden ayırdetsin ve murdarı birbiri üstüne koyup topunu birden yığsın da, cehenneme atsın diye. İşte onlar; hüsrana uğrayanların kendileridir.
يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ
CehennemO gün cehennem ateşinde bunların üzeri kızdırılır ve bunlarla onların alınları, böğürleri ve sırtları dağlanır. İşte bu, kendiniz için biriktirdiğiniz, tadın biriktirmiş olduğunuzu, denir.
وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ
CehennemOnlardan kimi de: Bana izin ver, beni fitneye düşürme, der. İyi bilin ki; onlar fitne içine düşmüşlerdir. Ve muhakkak ki cehennem, kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جهم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عبس, كلح, بسر |
| Zıt Kök | بشش |
| Çekirdek Özet 1 | Yüzün asılması, kararması, sertleşmesi, sevimsiz ve itici bir katılığa bürünmesi; ufkun veya gecenin karanlıkla örtülmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Suçluları dehşet, darlık ve karanlıkla karşılayan, rahmet ve aydınlıktan yoksun nihai ceza ve hapis mekânı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın yapıcı ilahi ışıktan ve rahmetten kopuşunun varoluşsal bir karanlık, basbayağı bir sıkışma ve çatık bir azap yurduna dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökten türeyen Kur'an lafzını yalnızca mitolojik veya coğrafi bir isim sayıp kökün taşıdığı karanlık, kuşatıcı katılık ve yüz çevirme anlamından koparmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جه | Açığa çıkma, kabarma, belirginleşme ve şiddetli bir itilimle yüzeye vurma; جهد kökünde gücün zorlanarak açığa çıkması, جهر kökünde sesin veya görüntünün aşikâr olması, جهز kökünde bir işin tamamlanıp öne sürülmesi, جهل kökünde ise hamlığın ve kontrolsüz dürtünün dışa vurması | م | Çekirdeğin taşıdığı dışa vurma ve kabarma hareketini mim harfinin toplayıcı, kuşatıcı ve kapatıcı doğasıyla birleştirerek açığa çıkan şiddeti katı, karanlık, suratsız ve içe doğru sıkan bir yoğunluğa dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükün, ağırlığın veya basıncın toplanıp öne doğru sürülmesi hareketini başlatır. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçte biriken havanın, duygunun veya baskının aniden dışarıya, yüzeye ve ufkuna doğru belirmesini sağlar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken ve beliren bu sertliği kendi içine kapanan, toplayıcı, ağır ve kuşatıcı bir kütleye bağlar. |
| جهم | Değnek, ortaya çıkış ve su imgesinin birleşimi | Biriken bir ağırlığın kabarıp yüzeye vurması ve ardından karanlık, çatık, akışsız ve katı bir kütle halinde muhatabın önüne dikilmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında insanın yüzünün çatılması, etlenip kabalaşarak sevimsiz bir katılık alması; su taşımayan, rüzgârla savrulan kuru ve faydasız bulut; gecenin ilk çeyreğinde çöken koyu ve boğucu karanlık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Amr b. el-Fadfâd el-Cühenî şiirinde bu kökü yüz çevirme ve soğuk karşılama anlamında kullanır: فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا / بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ziyâd ve erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Peygamber'in Taif duası metninde geçmektedir: إِلَى مَنْ تَكِلُنِي إِلَى عَدُوٍّ يَتَجَهَّمُنِي ifadesinde kök, muhatabı asık suratla, katılık ve husumetle karşılama anlamında yer alır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve erken dönem hadis rivayetleri.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesi içerisinde جهم kökü, öncelikle karanlık, bulutluluk, yüz kararması ve sertleşme semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede ve Aramicede doğrudan aynı fonetik dizilim üçlü fiil olarak sınırlı görünmekle birlikte, kökün semantik matrisi karanlık, duman, derin kuyu ve hararetle yanma alanlarına açılır. İbranicedeki גהם veya komşu köklerdeki kararma ve dumanlı yanış çağrışımları, Arapçadaki gecenin zifiri karanlığı ve yağmursuz kuru bulut anlamıyla örtüşmektedir. Kur'an'da yer alan ve kökle ilişkisi tartışılan cehennem lafzı ise İbranice Gey-Hinnom vadisi adıyla tarihsel bir kesişim taşımakla birlikte, Arap dil mantığında derin, karanlık, dibi görünmez ve ateşiyle kaba biçimde yakan kuyu vasfı üzerinden bu kökün fonetik ve anlamsal sahasına dahil edilmiştir. Arapçada kök, yüzün tebessümden ve yumuşaklıktan bütünüyle soyutlanıp çatık ve kaba bir yapıya bürünmesini temsil eden özgün bir daralma kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جهم kökünden yüzün çatılması, جهمة ile gecenin karanlığı ve جهام ile susuz bulut | İç türetimde kök, faydadan ve aydınlıktan yoksun, katı, itici ve karanlık bir biçimi ifade eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice karanlık, duman ve derin çukur semantiği | Kökün karanlık ve dumanlı derinlik çağrışımları Sami havzasında ortak bir hissiyat alanına oturur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akatça karanlık ve duman kökleriyle fonetik paralellikler | Belirgin bir Afro-Asyatik ortak türetim zinciri sınırlı olup semantik geçişler bölgesel temaslarla açıklanır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جهم | Anlamlı | Asık yüzlü olmak, karanlık basmak | Yüzün çatılması, sevimsizleşmesi, gecenin kararması | Hedef köktür, Kur'an'da bu kök ailesi yer alır. |
| جمه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir. |
| هجم | Anlamlı | Ansızın girmek, basmak, saldırmak | Bir yere aniden ve sert bir şekilde çökme veya baskın yapma | Ortak basınç ve ani yöneliş hareketi taşır. |
| همج | Anlamlı | Düzensiz kalabalık, başıboşluk | İnsanların veya sineklerin başıboş ve karmaşık şekilde toplanması | Kontrolsüzlük ve hamlık boyutu paylaşılır. |
| مجه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kullanımda kaydı bulunmamaktadır. |
| مهج | Anlamlı | Can suyu, kan, öz | Kalbin kanı, ruhun ve hayatın temel cevheri | Yoğunlaşmış içsel cevher anlamı taşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جهم | Merkez | Çatıklık, karanlık, iticilik | Yüzün etlenerek, kararıp kabalaşarak muhatabı reddeden bir katılığa bürünmesi | Hem fiziksel çehrede hem varoluşsal mekânda acımasız ve soğuk karşılama |
| عبس | Komşu | Yüz ekşitme | Hoşnutsuzluk sebebiyle kaşları ve yüzü büzüştürme | جهم köküne göre daha çok psikolojik sıkıntı ve memnuniyetsizlik göstergesidir. |
| كلح | Komşu | Dişleri göstererek yüzü germe | Acı, öfke veya şiddetten ötürü dudakların çekilip dişlerin açıkta kalması | جهم kökündeki kaba etlilik ve kararma yerine açık bir gerilim ve dehşet ifadesidir. |
| بسر | Komşu | Vaktinden önce asılma, erken buruşma | Bir şeyin hamken koparılması gibi yüzün aniden kararıp düşmesi | Zamanlama ve ani ümitsizlik vurgusu taşır. |
| بشش | Zıt | Güler yüzlülük, ferah karşılama | Muhatabı sevinçle, tebessümle ve açık bir yürekle karşılama | جهم kökünün tam zıddı olup açıklık ve sevinç bildirir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جهم | Asık suratlılık, karanlık ve katılık | Muhatabı dehşet ve iticilikle karşılayan karanlık yapı | Kesin |
| Latince | Tetricus, obscurus, austerus | Sert, çatık, karanlık, amansız | Yüzdeki ve havadaki katılığı karşılar; ceza mekânı genişliğini kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Grim, sullen, forbidding, gloomy | Amansız, çatık, itici, kasvetli | Soğuk karşılama ve karanlık atmosferi verir; ontolojik azap derinliği eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Düster, finster, abweisend | Kasvetli, karanlık, reddedici | İtici ve karanlık cepheyi iyi aktarır; etimolojik derin çukur boyutunu vermez. | Güçlü |
| Fransızca | Rébarbatif, sombre, austère | İtici, çatık, karanlık ve sert | Çehredeki katı reddedişi karşılar; kozmik azap yurdunu tek başına taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَهَنَّمَ | Kafirler ve zalimler için hazırlanan nihai azap ve kuşatma yurdu | İnkârcıların amellerinin karşılığı olarak sürülecekleri ceza mekânı bağlamında kullanılır; Bakara 2:206, Ra'd 13:18. |
| لِجَهَنَّمَ | Varış ve doldurulma gayesi, nihai hapis hedefi | Yaratılış gayesini boşa çıkaran cin ve insanların akıbeti ve oranın dolması bağlamında geçer; A'râf 7:179, Kâf 50:30. |
| بِجَهَنَّمَ | Azabın bizzat kendisiyle yüzleştirilme veya onunla cezalandırılma vasıtası | İlahi adaletin dehşetli bir vasıta olarak getirilip sergilendiği kıyamet sahneleri bağlamında yer alır; Nisâ 4:55, Fecr 89:23. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve ceza yurdu | Cehennemin ebediyeti, şu anda yaratılmış olup olmadığı ve azabın mahiyeti | İlahi gazabın ve adaletin tecelli ettiği, rahmetten mutlak yoksunluk mekânı |
| Fıkıh | Büyük günahlar ve caydırıcılık | Şer'i hadler ve ukubatın gerekçelendirilmesinde nihai uhrevi yaptırım | Hukuki sınırları ihlal edenlerin karşılaşacağı en üst ceza standardı |
| Tefsir | İsim mi yoksa türemiş sıfat mı olduğu | Kelimenin Arapça جهم / جهنم kökünden mi yoksa İbraniceden ta'rib mi olduğu tartışması | Dibi görünmez derin kuyu, karanlık ve kaba karşılama vasıflarının tefsiri |
| Hadis | Cehennemin tasviri ve sıfatları | Ateşin harareti, derinliği ve oraya atılanların karşılaşacağı şiddet | Muhatabı dehşetle içine çeken, nefes almayan çatık ve karanlık bir hapis |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nihai ilahi hesaplaşma | Rahmetten mutlak mahrumiyet | Arınmayı reddeden nefislerin tecrit edilmesi | İyilik ve kötülüğün ontolojik olarak ayrışıp kötülüğün kendi karanlığına hapsedilmesidir. | Kesin |
| İlmi | Hakikatten sapmanın sonucu | Zihni ve ameli körlüğün çöküşü | Yanlış bilginin ve inatlaşmanın kriz üretmesi | Doğru metodolojiden kopan aklın kendi ürettiği karanlık ve kısır çıkmaza yuvarlanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve düzenin ihlali | Nihai yüksek güvenlikli tecrit ve ceza | Zulüm ve anarşinin mutlak olarak etkisiz kılınması | Kamusal barışı ve ilahi nizamı kasten yıkan odakların varlık sahasından bütünüyle tasfiyesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Sömürü ve tekelleşme | Değersizleşme ve batık kuyu | Emeksiz kazancın ve biriktirmenin yakıcı iflası | Kaynakları tekeline alıp dolaşımı tıkayanların biriktirdikleriyle birlikte ateşe mahkûm oluşudur. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kara delik ve entropik çöküş | Işığın dahi kaçamadığı, kütlenin aşırı sıkışarak çekim kuyusu oluşturduğu ve geri dönüşü olmayan ufuk | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mutlak tecrit ve negatif sosyalleşme | Bireyin toplumdan, iletişimden ve empatiden bütünüyle koparak kendi yıkıcı benliğinin karanlığına hapsolması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve türevi olan ismi yalnızca mitolojik bir ateş çukuru veya soyut bir coğrafi ad sanarak kelimenin fıtrattaki asıklık, suratsızlık, sertlik ve karanlık karşılama gerçeğinden koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sadece fiziksel bir alev değil; suçluyu dehşetle karşılayan, yüzüne kapanan, ışık ve ümit sızdırmayan, varoluşsal bir karanlık, derin bir hapis ve hakikatin çatık çehresidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tehdidini masalsı bir tasvire indirgemek; insanın kendi elleriyle ördüğü kaba, merhametsiz ve karanlık ahlakın ahirette bizzat bu kökün manasıyla somutlaşacağını gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en temel uhrevi ceza kavramı olan cehennemin semantik zeminini; onun rastgele bir özel ad olmayıp karanlık, iticilik, çatık yüzlülük ve dibi görünmez bir derinlik sıfatıyla doğrudan irtibatlı olduğunu anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârda diretenlerin, kibirlilerin ve münafıkların nihai akıbetini bildiren ceza, kıyamet ve hesap sahnelerini içeren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın sadece dışsal bir alevden ibaret olduğu zannını yıkar; azabın bizzat ilahi rahmetin tebessümünden mahrum kalarak varlığın dehşetli, çatık ve boğucu bir karanlıkla muhatabı karşılaması olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüzün etlenip sertleşerek asılması, tebessümün kaybolup çirkin bir katılığın belirmesi; gecenin karanlığının veya susuz bulutun basması, derin ve karanlık çukur.
- Soyut anlamVarlığın yapıcı ışıktan, sevgiden ve esenlikten koparak kendi içine kilitlenen, dışarıya karşı itici ve amansız bir şiddet üreten karanlık tecrit hali.
- Sistematik karşılıkİlahi düzene kasten başkaldıran ve rahmeti reddeden bilincin, kendi ürettiği katılık, zulmet ve yoksunlukla kuşatıldığı nihai hapis sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde bireyin amellerinin ve varoluşsal yönelişinin katılık fonksiyonunu temsil eder. ilahi rahmet ve aydınlanma potansiyelidir; ise bu potansiyelden kaçışı, yani rahmetin tersi yönündeki karanlık gradyanı ifade eder. parametresi, varlığın merhamet ve esenlik yarıçapının sıfıra inmesini, yani tam bir sıkışma ve tecrit durumunu simgeler. Ortaya çıkan durumu, nihai olarak ile gösterilen negatif, ışıksız, geri dönüşsüz ve çatık azap uzayını (cehennem durumunu) doğurur.