جهد
ج - ه - د
KÖK- 41 geçiş
- 36 ayet
- 19 sîga
- 13 sözlük
Cehd düz, sert yer demektir. Orasını işleyip verimli hale getirmedeki zorluktan çabalama anlamına gelmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cehd düz, sert yer demektir. Orasını işleyip verimli hale getirmedeki zorluktan çabalama anlamına gelmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR982 harfباب الهاء والجيم والدال معهما
هج د، ه د ج، ج ه د، مستعملات فقط
هجد:
هَجَدَ القومُ هجودا، أي: ناموا، وتهجّدوا، أي: استيقظوا لصلاةٍ أو لأمر. وقوله تعالى: "ومن اللَّيْلِ فتهجّدْ به نافلةً لك"، أي: بالقرآن في الصّلاة، أي: انتبهْ بعد النوم نافلة، أي: فضيلةً.
هدج:
الهَدَجانُ: مِشْيةُ الشّيخ، ونحوه.
هَدَجُ الشَّيْخُ، وهَدَجَتِ الرّيحُ، أي: حنَّتْ وصوَّتَتْ.
والتّهَدُّجُ: تَقَطُّعُ الصّوت.
وهَدَجُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR816 harfالجَهْدُ والجُهْدُ: الطاقةُ. وقرئ: "والذين لا يَجِدون إلا جَهْدَهُمْ" و"جُهْدَهُمْ". قال الفراء: الجُهْدُ بالضم الطاقةُ. والجَهْدُ بالفتح من قولك: اجْهَدْ جَهْدَكَ في هذا الأمر، أي ابلُغ غايتك. ولا يقال اجْهَدْ جُهْدَكَ. والجَهْدُ: المشقَّةُ. يقال: جَهَدَ دابته وأَجْهَدَها، إذا حمل عليها في السير فوق طاقتها. وجَهَدَ الرجل في كذا، أي جَدَّ فيه وبالغ. وجَهَدْتُ اللبنَ فهو مَجْهودٌ، أي أخرجت زُبده
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.740 harfه ج د
هجد ، دجه ، جهد ، هدج : ( مستعملة ) .
هجد : قال الليث : هَجَد القومُ هُجوداً : إذا ناموا ، وتَهجدوا : إذا استَيْقظوا للصلاة .
أبو عُبيد ، عن أبي عبيدة : الهاجد : الناقم ، والهاجد المصلِّي بالليل .
وقال الحُطيئة :
فحَيَّاك وُدٌّ من هداك لِفْتيةٍ
وخُوصٍ بأعلى ذي طُوالة هُجَّدِ
وقال ابن بُزُرج : أهْجدتُ الرجلَ : أَنَمَتُه وهَجَّدْتُه : أيقظته .
قال الله جل وعز : ( وَمِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harf(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: {والَّذِينَ لاَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.365 harf- الجهد والجهد: الطاقة والمشقة، وقيل: الجهد بالفتح: المشقة، والجهد: الوسع.
وقيل: الجهد للإنسان، وقال تعالى: ﴿والذين لا يجدون إلا جهدهم﴾ [التوبة/79]، وقال تعالى: ﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم﴾ [النور/53]، أي: حلفوا واجتهدوا في الحلف أن يأتوا به على أبلغ ما في وسعهم. والاجتهاد: أخذ النفس ببذل الطاقة وتحمل المشقة، يقال: جهدت رأيي وأجهدته: أتعبته بالفكر، والجهاد والمجاهدة: استفراغ الوسع في مدافعة العدو،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR678 harfج ه د
جهد نفسه ورجل مجهود وجاء مجهوداً قد لفظ لجامه وأصابه جهد: مشقة.
قال رؤبة: أشكو إليك شدة المعيش وجهد أعوام نتفن ريشي نتف الحبارى عن قرا رهيش وأقسم بالله جهد القسيـم وحلـف جهـد اليميـن واجتهـد فـي الأمـر وجاهـد العـدو.
وجهـد الرجل: ألح عليه في السؤال.
وبلغ جهده ومجهوده أي طاقته ولأبلغن جهيداي في هذا الأمر ومن المجاز: سقاه لبناً مجهوداً وهو الذي أخرج زبده: وقيل هو الذي أكثر
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.489 harfالجَهْدُ والجُهْدُ: الطاقة، تقول: اجْهَد جَهْدَك؛ وقيل: الجَهْد المشقة والجُهْد الطاقة. الليث: الجَهْدُ ما جَهَد الإِنسان من مرض أَو أَمر شاق، فهو مجهود؛ قال: والجُهْد لغة بهذا المعنى. وفي حديث أُمِّ معبد: شاة خَلَّفها الجَهْد عن الغنم؛ قال ابن الأَثير: قد تكرر لفظ الجَهْد والجُهْد في الحديث، وهو بالفتح، المشقة، وقيل: هما لغتان في الوسع والطاقة، فأَما في المشقة والغاية فالفتح لا غير؛ ويريد به في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR433 harf* ج ه د * * الجُّهْدُ * بفتح الجيم وضمها الطاقة وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿والذين لا يجدون إلا جهدهم﴾ والجهد بالفتح المشقة يقال * جَهَدَ * دابته و * أجْهَدَهَا * إذا حمل عليها في السير فوق طاقتها و * جَهَدَ * الرجل في كذا أي جدَّ فيه وبالغ وبابهما قطع و * جُهِدَ * الرجل على ما لم يسم فاعله فهو * مَجْهودٌ * من المشقة و * جاهَدَ * في سبيل الله * مُجَاهَدَةً * و * جِهَادً * و * الاجْتِهادُ * و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.412 harfالجهد، بالفتح: الطاقة والوسع، ويضم. والجهد، بالفتح فقط: المشقة. قال ابن الأثير: قد تكرر لفظ الجهد والجهد في الحديث، وهو بالفتح المشقة، وقيل: المبالغة والغاية. وبالضم: الوسع والطاقة، فأما في المشقة والغاية فالفتح لا غير، ويريد به في حديث أم معبد في الشاة الهزال. ومن المضموم حديث الصدقة: أي الصدقة أفضل? قال: جهد المقل أي قدر ما يحتمله حال القليل المال. وفي التنزيل والذين لا يجدون إلا جهدهم قال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.363 harfجَهَدَ
1 جَهَدَ جهد , (S, A, L, &c.,) aor. جَهَدَ , (K,) inf. n. جَهْدٌ, (TA,) He strove, laboured, or toiled; exerted himself or his power or efforts or endeavours or ability; employed himself vigorously, strenuously, laboriously, diligently, studiously, sedulously, earnestly, or with energy; was diligent, or studious; took pains, or extraordinary pains; (S, A, L, K;) فِى كَذَا in such a thing;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.293 harfجَهَدَ
جَهَدَ A ( n. ac. جَهْد 1 )
a. [ Fī ], Strove, laboured, toiled hard; did his utmost at.
b. [ Bi & 'An ], Tried, tested, examined respecting.
c. Distressed, harassed, exhausted.
d. Desired, longed for.
جَاْهَدَ
جَاْهَدَ III ,
a. Strove, fought against; waged war against.
أَجْهَدَ
أَجْهَدَ IV ,
a. Made to strive, labour hard; urged on; distressed; importuned.
b. Strove hard,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.887 harfجهد
جَهَدَ - يَجْهَدُ - جَهْد - جِهَاد - جَاهَدَ - يَجَاهِدُ - مُجَاهِد - مُجَاهِدِيْن
جَهَدَ - يَجْهَدُ + كائن: التقدير: جَهَدَ - يَجْهَدُ + الكائن + نفسه: يتعب ويرهق بشدة أثناء إنجاز عمل: يعمل بأقصى طاقة ممكنة: يعمل عملاً يبذل فيه كمية كبيرة وأقصى ما يستطيع من التعب والطاقة والألم لكي ينجزه ويتمه
جَهَدَ - يَجْهَدُ + أمر+ كائناً: جعله
Sîgalar(19)
- وَجَاهَدُواVe uğraştılar(وَفَاعَلُوا)×6
- جَاهَدُواUğraştılar(فَاعَلُوا)×5
- جَهْدَÇaba(فَعْلَ)×5
- وَجَاهِدُواVe uğraşın+1 anlam(وَفَاعِلُوا)×4
- الْمُجَاهِدِينَUğraşanlar(الْمُفَاعِلِينَ)×3
- جَاهَدَاكَİkisi seninle uğraştı(فَاعَلَاكَ)×2
- جَاهِدِUğraş(فَاعِلِ)×2
- جِهَادًاUğraşmak(فِعَالًا)×2
- يُجَاهِدُواUğraşırlar(يُفَاعِلُوا)×2
- جَاهَدَUğraştı(فَاعَلَ)×1
Mücavir kökler69 mücavir (201 toplam)
- سبل
16 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- مول
10 ortak ayet · Onların malları
- أمن
19 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- أله
28 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- هجر
6 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- قسم
5 ortak ayet · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
- نفس
10 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- يمن
5 ortak ayet · Sağ yandır
- أوي
4 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir
- نفر
3 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
- علم
13 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- قعد
3 ortak ayet · Temel demektir
Geçtiği ayetler(36)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
Ve uğraştılarMuhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا …
Ve uğraştılarMuhakkak ki iman edip hicret eden, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler; barındırıp yardım edenler, işte onlar; birbirinin dostudurlar. İman edip de hicret etmeyenlere gelince; hicret edene kadar sizin onlarla bir dostluğunuz yoktur. Şayet onlar da din hususunda sizden yardım isterlerse; sizinle aralarında muahede bulunan bir kavim aleyhinde olmamak üzere onlara yardım etmek boynunuza borçtur. Allah yaptıklarınızı görendir.
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ
Ve uğraştılarİman edip hicret edenler, Allah yolunda cihad edenler, barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçek mü’minlerdir. Onlar için mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.
وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
Ve uğraştılarSonra iman edip de hicret edenler ve sizinle birlikte savaşanlar; işte onlar sizdendir. Hısımlar, Allah’ın kitabına göre birbirine daha yakındırlar. Muhakkak ki Allah, her şeyi bilendir.
الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ
Ve uğraştılarOnlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
Ve uğraştılarMü’minler, ancak onlardır ki; Allah’a ve Rasulüne iman edip sonra şüpheye düşmemiş ve Allah yolunda mallarıyla canlarıyla cihad etmişlerdir. İşte onlar, sadıkların kendileridir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جهد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سعى, كدح, عمل, نصب |
| Zıt Kök | كسل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir direnci aşmak ve özü açığa çıkarmak için gücün ve takatin son sınırına kadar harcanması, meşakkat yüklenilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal, ahlaki, zihni ve toplumsal engellere karşı canı ve malıyla topyekûn seferber olarak hakikati ayakta tutma mücadelesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin atalete düşmesini önleyen, iç potansiyeli dış baskılara karşı fiilî değere dönüştüren dinamik efor ve meşruiyet üretimi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca silahlı çatışma veya savaşa indirgenerek epistemolojik, ahlaki, iktisadi ve hukuki gayret boyutlarının yok sayılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جه | Bir potansiyeli dışa vurma, açığa çıkarma, kabarma ve belirginleşme; nitekim جهر sesin ve durumun açığa vurulması, جهز işin tamamlanıp ortaya çıkarılması, جهل nefsin taşkınlıkla kabarması ve جهم yüzün asılarak öne çıkması köklerinde bu açığa çıkış esastır | د | Hareketi sınırlandıran, sebat ve direnç getiren dal harfinin eklenmesiyle açığa çıkan enerji serbest bir yayılma olmaktan çıkıp somut bir direnç eşiğine çarpmış, zorluk ve engeli aşmak için sınırların sonuna kadar zorlanması anlamına dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, yük kaldırma | Bir yükün altına girme, ağırlığı göğüsleme ve ileriye doğru hareket ettirme gücünü temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçteki gücün, soluğun ve bütün enerjinin açığa çıkışını, dışa dönük yoğun nefes harcamayı simgeler |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, direnç eşiği | Karşılaşılan engeli, geçilmesi gereken eşiği ve aşılması gereken somut sınırı gösterir |
| جهد | Yükü göğüsleyip bütün nefesi ve gücü seferber ederek önündeki direnç kapısını zorlayıp aşma hareketi | Taşınan yük ve harcanan yoğun soluk bir araya gelerek kapalı kapıyı, engeli ve sınırı aşmak üzere son damlasına kadar harcanan meşakkatli bir yüke dönüşür |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert ve taşlık araziye جهاد denmesi; sütün yağını çıkarmak için yayığın sonuna kadar çalkalanıp özünün alınmasına لبن مجهود denmesi ve binek hayvanının taşıma kapasitesinin son sınırına kadar sürülmesidir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şemmâh bin Dırâr, sağılan fakat yağı henüz çıkarılmamış olan saf ve taze sütü tarif ederken kökü fiziksel öz çıkarma anlamında kullanır: تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً / مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ |
| Erken Arapça kullanım | Ümmü Ma‘bed rivayetinde zayıflık ve açlıktan takatsiz kalarak sürüden geri düşen koyun için kök fiziksel tükenişi ifade etmek üzere شاة خَلَّفها الجَهْد عن الغنم ibaresiyle yer alır; Rûbe ise kıtlık yıllarının bedeni yıpratmasını أشكو إليك شدة المعيش / وجهد أعوام نتفن ريشي sözleriyle aktarır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça جهد kökü, Sami dil ailesinin güney kolunda baskı, tükeniş, fiziki meşakkat ve güç sarfiyatı semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki izleri, içteki bir cevherin veya gücün dışarıya basınç yoluyla çıkarılması sürecine dayanır. Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde gahada biçimi açığa çıkma, görünür olma ekseninde seyrederken; Arapçada kök, sert zemin (cehâd) ve yayık çalkalayarak özü çıkarma (mechûd) gibi somut maddi eylemlerden hareketle, engeller karşısında kapasitenin sonuna kadar harcanması anlamına evrilmiştir. İbranice ve Süryanicede üçlü جهد morfolojisi düzenli bir karşılık olarak bulunmaz; bu dillerde meşakkatin taşınması ve gayret sarfı semantik olarak y-g-‘ (yorulma, emek verme) ve ‘-m-l (zahmet çekme) kökleriyle karşılanır. Dolayısıyla kök, Kuzeybatı Sami dillerindeki boşluğu dolduracak biçimde Arapçada fiziksel, ahlaki ve hukuki direnç aşma fonksiyonunun kurucu kavramı haline gelmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جهاد (sert arazi), لبن مجهود (özü çıkarılmış süt), جهد الدابة (biniti son sınırına kadar zorlamak) | Somut zorluk, dirençli cismi işleme ve iç potansiyelin son damlasına kadar harcanması yönünde anlam genişlemesi gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde görülen baskı, güç sarfı ve görünür kılma formları | Kökün Sami dillerindeki çekirdeği gücün son haddine kadar harcanması ve bu süreçte yaşanan fiziki yıpranmadır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan kökdeş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جهد | Anlamlı | Güç sarf etmek, meşakkat çekmek | Bir direnci kırmak için gücün ve takatin tamamını harcamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جده | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| هجد | Anlamlı | Uyumak, uykudan uyanmak | Gece uykusunu bölüp ibadete kalkmak veya uykuya dalmak zıt anlamlılığı | Kur'an'da geçer; gece nefsine karşı gayret sarf etme ile bağdaşır |
| هدج | Anlamlı | Titrek ve kısa adımlarla yürümek | Yaşlılık veya zayıflıktan ötürü adımları birbirine yakın atarak titremek | Kur'an'da geçmez; takatin tükenmesi sonucu ortaya çıkan yürüyüş |
| دجه | Anlamlı | Karanlık basmak, örtmek | Gecenin zifiri karanlığının her tarafı kaplaması | Kur'an'da geçmez; Tehzîb'de müsta'mel kaydedilmiştir |
| دهج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جهد | Merkez | Bütün takati harcayarak direnç aşma | Karşıda somut veya soyut bir engel varken sınırları sonuna kadar zorlamak | Gücün tamamının devreye sokulması esastır |
| سعى | Komşu | Amaca yönelik hızlı ve kararlı yürüyüş | Hareketteki hız, niyet ve yönelim öne çıkar; mutlaka aşırı meşakkat içermesi gerekmez | Eylemin hedefe kilitlenmesi boyutudur |
| كدح | Komşu | İnsanın iç dünyasında iz bırakan yıpratıcı emek | Zamana yayılan, bedeni ve ruhu yoran, derin izler bırakan çaba | Nihayetinde Rabbine kavuşacak olan insanın yorgunluğudur |
| عمل | Komşu | İradeye dayalı her türlü iş ve üretim | Nötr bir eylemdir; zorluk, meşakkat veya engelle karşılaşma şartı barındırmaz | Bilinçli her tür fiili kapsayan geniş çatı |
| نصب | Komşu | Çalışmaktan bitkin düşme, dikilip yorulma | Sürecin kendisinden ziyade ortaya çıkan bedensel tükeniş ve yorgunluk hali | Gayretin fiziksel sonucuna odaklanır |
| كسل | Zıt | Güç ve imkân varken eyleme geçmemek | Takat bulunduğu halde irade zayıflığıyla gevşemek, ağırdan almak ve atalete düşmek | Cehdin zıddı olan iradi durgunluk hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جهد | Meşakkate katlanarak bütün takati harcamak | Engeli aşmak için iç potansiyelin son sınırına kadar seferber edilmesidir | Kesin |
| Latince | eniti, laborare, certare | Bütün gücüyle çabalamak, zorlanmak, mücadele etmek | eniti içteki gücü sonuna kadar zorlamayı, laborare meşakkati, certare ise karşı dirence karşı koymayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | strive, exert oneself, struggle | Çabalamak, gayret sarf etmek, mücadele etmek | exert oneself potansiyelin sonuna kadar harcanmasını, strive hedefe doğru engelleri aşarak ilerlemeyi karşılar | Kesin |
| Almanca | sich anstrengen, streben, mühen | Gayret etmek, çabalamak, zahmet çekmek | sich anstrengen iç gerilimi ve eforu, streben yönelimli gayreti, mühen ise çekilen zahmeti ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | s'efforcer, lutter, peiner | Çaba göstermek, mücadele etmek, zahmet çekmek | s'efforcer iradenin sınırlarını zorlamayı, lutter dış engelle çatışmayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جهاد / جاهدوا | Vahyin beyanı ve tebliğ ile yürütülen büyük fikrî mücadele | Furkân suresinde Kur'an ile yürütülen büyük cehd bağlamı; Furkân 25:52 |
| جاهدوا / المجاهدين | Hak, can ve yurt savunmasında meşru müdafaa ve topyekûn seferberlik | İman, hicret ve düşman baskısına karşı direnme bağlamı; Bakara 2:218, Nisâ 4:95, Tevbe 9:41 |
| جاهدك | Batıl ve şirke zorlamak için uygulanan psikolojik ve toplumsal baskı | Anne ve babanın çocuğu şirke döndürmek için baskı kurması bağlamı; Ankebût 29:8, Lokmân 31:15 |
| جهد أيمانهم | Yeminin bağlayıcılığını ve ciddiyetini en üst sınıra çıkarma | İkiyüzlülerin veya inkârcıların en kuvvetli yeminleri bağlamı; Mâide 5:53, En‘âm 6:109, Nûr 24:53 |
| جهدهم | Yoksulun verebildiği en son imkân, eldeki kıt kapasite | Münafıkların alay ettiği samimi fakirlerin güç yetirebildikleri son sınır bağlamı; Tevbe 9:79 |
| جاهدوا فينا | Nefsi arındırma, hakikati arama ve ilahi rızaya ulaşma kararlılığı | Samimi arayış ve Allah yolunda sebat gösterme bağlamı; Ankebût 29:69, Hac 22:78 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın fiilleri, istitaat ve mükellefiyet | Kulun fiili meydana getirmedeki çabası ve takatinin son sınırına kadar sorumlu olup olmadığı | Kudretin fiile dönüştürülmesindeki ahlaki ve ontolojik irade yoğunlaşması |
| Fıkıh | İçtihat kuramı ve meşru cihat hükümleri | Müctehidin şer'î hükme ulaşmak için bütün zihnî mesaisini sarf etmesi (içtihat) ile kamu düzenini ve tevhidi savunma mükellefiyeti | Zihni melekelerin ve bedeni-mali varlığın meşruiyet dairesinde seferber edilmesi |
| Tefsir | Mekkî ve Medenî ayetlerdeki cihadın mahiyeti | Mekke döneminde kılıçsız tebliğ ve sabır olan cehdin, Medine'de fiilî ve siyasi mukavemete dönüşüm dinamikleri | Kavramın salt muharebe olmayıp her merhalede farklı bir direnç aşma yöntemi olduğu |
| Hadis | Faziletli ameller, nefisle mücadele ve infak | En üstün sadakanın az malı olanın gücünü aşırı zorlayarak verdiği infak oluşu ve nefisle yüzleşme boyutu | Kişisel kapasitenin zorlanarak samimiyetin en yüksek seviyede ispatlanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk bilinci | Topyekûn adanmışlık ve nefis tezkiyesi | İnsanın içsel arzularına ve şeytani dürtülere karşı direnerek ilahi rızaya yönelmesi | Dini hayatın atalete düşmesini önleyen ve imanı amelle diri tutan dinamik motordur | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve epistemoloji | İçtihat ve metodolojik zihni gayret | Vahyin ve varlığın ilkelerini yeni meselelere uygulamak için aklın sınırlarını zorlamak | Donuklaşmayı engelleyen, hakikati arama sürecinde aklî melekelerin sonuna kadar çalıştırılmasıdır | Kesin |
| Siyasi | Hukukun korunması ve kamu savunması | Meşru müdafaa ve hakkı ikame seferberliği | Zulmü engellemek, adaleti korumak ve toplumun varlığına yönelen tehditleri bertaraf etmek | Keyfî saldırganlık değil, hak ve adaletin tesisi için can ve kaynakların kolektif seferberliğidir | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet, üretim ve bölüşüm | Üretken emek ve imkânların azami infakı | Atıl sermayeyi ve tembelliği kırarak toplum yararına katma değer ve fedakârlık üretmek | Servetin belirli ellerde birikmesini önlemek için ihtiyaç fazlasını ve kıt imkânı bile topluma vakfetmektir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Aktivasyon enerjisi ve termodinamik iş | Kimyasal bir tepkimenin başlaması için aşılması gereken enerji eşiği veya bir kuvvetin direnç yolunda harcadığı mekanik iş gibi, sistemin mevcut kararlı atalet halinden yeni bir denge düzeyine geçmesi için gereken kritik eşik enerjisidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal direnç aşımı ve sosyal mobilizasyon | Toplumların çöküş ve çözülme evrelerinde kurulu hantal yapıları dönüştürmek, statükoyu kırmak ve adaleti yeniden üretmek için harcanan örgütlü kolektif efor ve iradedir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün türevleri olan cehd ve cihadın, Kur'an'daki çok katmanlı yapısından koparılarak yalnızca askeri çatışma, savaş (harb ve kıtâl) veya şiddet eylemlerine indirgenmesi; entelektüel boyuttaki içtihadın ise donmuş bir tarihsel kategori sayılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da Mekke'den Medine'ye kadar; vahiyle zihni inşa etmeyi, anne-baba baskısına karşı inancı korumayı, kıt imkânlarla infak yapmayı, yeminlerdeki ciddiyeti ve nefsin zaaflarına karşı sabırla direnmeyi kapsayan varoluşsal bir seferberlik oluşu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın tebliğ, adalet, düşünce ve ahlak zemininde yürüttüğü büyük ıslah hamlesinin yok sayılarak dinin salt bir harp doktrini gibi algılanması; Müslüman zihninin düşünce ve üretim tembelliğine sürüklenerek içtihadın işlevsiz kalması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunda imanın kuru bir iddia değil, meşakkat ve engeller karşısında bilfiil ispatlanması gereken dinamik bir sorumluluk olduğunu ortaya koyar. Kök, vahyin epistemolojik ufkundan toplumsal nizamına kadar her düzeyde hareketi ve atalet karşıtlığını şart koşar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke dönemindeki tebliğ ve tefekkür ayetlerinde, Medine dönemindeki savunma, toplumsal dayanışma, münafıkların ataleti ile samimi müminlerin infak fedakârlığını karşılaştıran ayetlerde ve yeminin ciddiyetini tescilleyen nasslarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların cihadı yalnızca fiziksel bir savaş zannetmelerini; dinin pasif bir mistisizm veya sadece ritüellerden ibaret olduğu yanılgısını; aklın vahiy karşısında bütünüyle pasifleşmesi gerektiğini savunan taklitçi zihniyeti düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert arazinin zorlukla işlenmesi, yayıktaki sütün çalkalanarak özünün açığa çıkarılması ve binek hayvanının taşıma gücünün son sınırına kadar sevk edilmesiyle ortaya çıkan meşakkat ve tükeniş halidir.
- Soyut anlamBir engeli, direnci veya statükoyu aşmak amacıyla içte biriken potansiyel enerjinin ve kabiliyetin son raddeye kadar fiiliyata dökülerek harcanmasıdır.
- Sistematik karşılıkBir sistemin mevcudiyetini korumak, adaleti ayakta tutmak ve dönüşümü gerçekleştirmek için atalete karşı koyan, içtihat ve fedakârlıkla beslenen dinamik meşruiyet ve hareket motorudur.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sistemin aşmak zorunda olduğu içsel veya dışsal direnç kuvvetini; direncin bulunduğu yolu ve zorluk alanını; hedefe ulaşmak için aşılması gereken kritik eşik sınırını; ise bu engeli kırıp özü ve hakikati ortaya çıkarmak için fail tarafından harcanan toplam iç enerjiyi ve kapasiteyi (cehd) temsil eder. Eforun bu eşik enerjisine eşit veya ondan büyük olması, cehdin direnci kırarak hakikati ikame etme fonksiyonunu matematiksel olarak gösterir.