جهد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ه-د19 sîga, 69 mücavir kök, 36 ayet, 19 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.علمجَاهَدُواجِهَادًاهجرجهدجَهْدَسبلجَاهَدَاكَمولغلظوَجَاهَدُواألهنفسقعد

KökSîga 19Ayet 36Sure 19Mücavir 69

▶ Ağı aç (3B)

جهد

ج - ه - د

KÖK
  • 41 geçiş
  • 36 ayet
  • 19 sîga
  • 13 sözlük

Cehd düz, sert yer demektir. Orasını işleyip verimli hale getirmedeki zorluktan çabalama anlamına gelmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cehd düz, sert yer demektir. Orasını işleyip verimli hale getirmedeki zorluktan çabalama anlamına gelmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR982 harf
باب الهاء والجيم والدال معهما هج د، ه د ج، ج ه د، مستعملات فقط هجد: هَجَدَ القومُ هجودا، أي: ناموا، وتهجّدوا، أي: استيقظوا لصلاةٍ أو لأمر. وقوله تعالى: "ومن اللَّيْلِ فتهجّدْ به نافلةً لك"، أي: بالقرآن في الصّلاة، أي: انتبهْ بعد النوم نافلة، أي: فضيلةً. هدج: الهَدَجانُ: مِشْيةُ الشّيخ، ونحوه. هَدَجُ الشَّيْخُ، وهَدَجَتِ الرّيحُ، أي: حنَّتْ وصوَّتَتْ. والتّهَدُّجُ: تَقَطُّعُ الصّوت. وهَدَجُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR816 harf
الجَهْدُ والجُهْدُ: الطاقةُ. وقرئ: "والذين لا يَجِدون إلا جَهْدَهُمْ" و"جُهْدَهُمْ". قال الفراء: الجُهْدُ بالضم الطاقةُ. والجَهْدُ بالفتح من قولك: اجْهَدْ جَهْدَكَ في هذا الأمر، أي ابلُغ غايتك. ولا يقال اجْهَدْ جُهْدَكَ. والجَهْدُ: المشقَّةُ. يقال: جَهَدَ دابته وأَجْهَدَها، إذا حمل عليها في السير فوق طاقتها. وجَهَدَ الرجل في كذا، أي جَدَّ فيه وبالغ. وجَهَدْتُ اللبنَ فهو مَجْهودٌ، أي أخرجت زُبده
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.740 harf
ه ج د هجد ، دجه ، جهد ، هدج : ( مستعملة ) . هجد : قال الليث : هَجَد القومُ هُجوداً : إذا ناموا ، وتَهجدوا : إذا استَيْقظوا للصلاة . أبو عُبيد ، عن أبي عبيدة : الهاجد : الناقم ، والهاجد المصلِّي بالليل . وقال الحُطيئة : فحَيَّاك وُدٌّ من هداك لِفْتيةٍ وخُوصٍ بأعلى ذي طُوالة هُجَّدِ وقال ابن بُزُرج : أهْجدتُ الرجلَ : أَنَمَتُه وهَجَّدْتُه : أيقظته . قال الله جل وعز : ( وَمِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harf
(باب الجيم والهاء وما يثلثهما) (جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً. (جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: {والَّذِينَ لاَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.365 harf
- الجهد والجهد: الطاقة والمشقة، وقيل: الجهد بالفتح: المشقة، والجهد: الوسع. وقيل: الجهد للإنسان، وقال تعالى: ﴿والذين لا يجدون إلا جهدهم﴾ [التوبة/79]، وقال تعالى: ﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم﴾ [النور/53]، أي: حلفوا واجتهدوا في الحلف أن يأتوا به على أبلغ ما في وسعهم. والاجتهاد: أخذ النفس ببذل الطاقة وتحمل المشقة، يقال: جهدت رأيي وأجهدته: أتعبته بالفكر، والجهاد والمجاهدة: استفراغ الوسع في مدافعة العدو،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR678 harf
ج ه د جهد نفسه ورجل مجهود وجاء مجهوداً قد لفظ لجامه وأصابه جهد‏:‏ مشقة‏.‏ قال رؤبة‏:‏ أشكو إليك شدة المعيش وجهد أعوام نتفن ريشي نتف الحبارى عن قرا رهيش وأقسم بالله جهد القسيـم وحلـف جهـد اليميـن واجتهـد فـي الأمـر وجاهـد العـدو‏.‏ وجهـد الرجل‏:‏ ألح عليه في السؤال‏.‏ وبلغ جهده ومجهوده أي طاقته ولأبلغن جهيداي في هذا الأمر ومن المجاز‏:‏ سقاه لبناً مجهوداً وهو الذي أخرج زبده‏:‏ وقيل هو الذي أكثر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.489 harf
الجَهْدُ والجُهْدُ: الطاقة، تقول: اجْهَد جَهْدَك؛ وقيل: الجَهْد المشقة والجُهْد الطاقة. الليث: الجَهْدُ ما جَهَد الإِنسان من مرض أَو أَمر شاق، فهو مجهود؛ قال: والجُهْد لغة بهذا المعنى. وفي حديث أُمِّ معبد: شاة خَلَّفها الجَهْد عن الغنم؛ قال ابن الأَثير: قد تكرر لفظ الجَهْد والجُهْد في الحديث، وهو بالفتح، المشقة، وقيل: هما لغتان في الوسع والطاقة، فأَما في المشقة والغاية فالفتح لا غير؛ ويريد به في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR433 harf
* ج ه د * * الجُّهْدُ * بفتح الجيم وضمها الطاقة وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿والذين لا يجدون إلا جهدهم﴾ والجهد بالفتح المشقة يقال * جَهَدَ * دابته و * أجْهَدَهَا * إذا حمل عليها في السير فوق طاقتها و * جَهَدَ * الرجل في كذا أي جدَّ فيه وبالغ وبابهما قطع و * جُهِدَ * الرجل على ما لم يسم فاعله فهو * مَجْهودٌ * من المشقة و * جاهَدَ * في سبيل الله * مُجَاهَدَةً * و * جِهَادً * و * الاجْتِهادُ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.412 harf
الجهد، بالفتح: الطاقة والوسع، ويضم. والجهد، بالفتح فقط: المشقة. قال ابن الأثير: قد تكرر لفظ الجهد والجهد في الحديث، وهو بالفتح المشقة، وقيل: المبالغة والغاية. وبالضم: الوسع والطاقة، فأما في المشقة والغاية فالفتح لا غير، ويريد به في حديث أم معبد في الشاة الهزال. ومن المضموم حديث الصدقة: أي الصدقة أفضل? قال: جهد المقل أي قدر ما يحتمله حال القليل المال. وفي التنزيل والذين لا يجدون إلا جهدهم قال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.363 harf
جَهَدَ 1 جَهَدَ جهد , (S, A, L, &c.,) aor. جَهَدَ , (K,) inf. n. جَهْدٌ, (TA,) He strove, laboured, or toiled; exerted himself or his power or efforts or endeavours or ability; employed himself vigorously, strenuously, laboriously, diligently, studiously, sedulously, earnestly, or with energy; was diligent, or studious; took pains, or extraordinary pains; (S, A, L, K;) فِى كَذَا in such a thing;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.293 harf
جَهَدَ جَهَدَ A ( n. ac. جَهْد 1 ) a. [ Fī ], Strove, laboured, toiled hard; did his utmost at. b. [ Bi & 'An ], Tried, tested, examined respecting. c. Distressed, harassed, exhausted. d. Desired, longed for. جَاْهَدَ جَاْهَدَ III , a. Strove, fought against; waged war against. أَجْهَدَ أَجْهَدَ IV , a. Made to strive, labour hard; urged on; distressed; importuned. b. Strove hard,
Maddenin bağlantısı

جَهَدَ جَهَدَ A ( n. ac. جَهْد 1 ) a. [ Fī ], Strove, laboured, toiled hard; did his utmost at.

b. [ Bi & 'An ], Tried, tested, examined respecting.

c. Distressed, harassed, exhausted.

d. Desired, longed for.

جَاْهَدَ جَاْهَدَ III , a. Strove, fought against; waged war against.

أَجْهَدَ أَجْهَدَ IV , a. Made to strive, labour hard; urged on; distressed; importuned.

b. Strove hard, laboured, toiled.

c. Wasted, dissipated.

d. Desired, longed for.

e. Appeared, came in sight, presented itself.

تَجَاْهَدَ تَجَاْهَدَ VI , اِجْتَهَدَ VIII , a. see I (a) .

اِسْتَجْهَدَ اِسْتَجْهَدَ X a. [ Fī ], Meditated upon, pondered. جَهْد 1 , جُهْد 3 , Effort, exertion.

b. Power, ability; vigour, energy.

c. Weariness; distress; pain.

جَاْهِد جَاْهِد 21 , ( pl. أَجْهَاْد 38 ), a. Toiling, labouring, striving.

b. Painful, laborious, toilsome.

جَهَاْد جَهَاْد 22 , ( pl. جُهُد 10 ), a. Hard, sterile land.

b. The open country.

جِهَاْد جِهَاْد 23 , a. Fight, strife.

b. Holy War, Jihād .

جِهَاْدِيّ جِهَاْدِيّ 23yi , a. Belonging or relating to the Jihad.

جَهڤدَ N. P. جَهڤدَ I , a. Overwrought, exhausted.

b. Zeal; efforts, pains, one's utmost.

اِجْتَهَدَ N. Ag. اِجْتَهَدَ VIII , a. Diligent, assiduous, painstaking.

مُجَاهَدَة مُجَاهَدَة a. see 23 .

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.887 harf
جهد جَهَدَ - يَجْهَدُ - جَهْد - جِهَاد - جَاهَدَ - يَجَاهِدُ - مُجَاهِد - مُجَاهِدِيْن جَهَدَ - يَجْهَدُ + كائن: التقدير: جَهَدَ - يَجْهَدُ + الكائن + نفسه: يتعب ويرهق بشدة أثناء إنجاز عمل: يعمل بأقصى طاقة ممكنة: يعمل عملاً يبذل فيه كمية كبيرة وأقصى ما يستطيع من التعب والطاقة والألم لكي ينجزه ويتمه جَهَدَ - يَجْهَدُ + أمر+ كائناً: جعله
Tamamını oku

Sîgalar(19)

Mücavir kökler69 mücavir (201 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سبل

    16 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  2. مول

    10 ortak ayet · Onların malları

  3. أمن

    19 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. أله

    28 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. هجر

    6 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  6. قسم

    5 ortak ayet · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür

  7. نفس

    10 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  8. يمن

    5 ortak ayet · Sağ yandır

  9. أوي

    4 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir

  10. نفر

    3 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  11. علم

    13 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  12. قعد

    3 ortak ayet · Temel demektir

Geçtiği ayetler(36)

  1. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    Ve uğraştılarMuhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

  2. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا …

    Ve uğraştılarMuhakkak ki iman edip hicret eden, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler; barındırıp yardım edenler, işte onlar; birbirinin dostudurlar. İman edip de hicret etmeyenlere gelince; hicret edene kadar sizin onlarla bir dostluğunuz yoktur. Şayet onlar da din hususunda sizden yardım isterlerse; sizinle aralarında muahede bulunan bir kavim aleyhinde olmamak üzere onlara yardım etmek boynunuza borçtur. Allah yaptıklarınızı görendir.

  3. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

    Ve uğraştılarİman edip hicret edenler, Allah yolunda cihad edenler, barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçek mü’minlerdir. Onlar için mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

  4. وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Ve uğraştılarSonra iman edip de hicret edenler ve sizinle birlikte savaşanlar; işte onlar sizdendir. Hısımlar, Allah’ın kitabına göre birbirine daha yakındırlar. Muhakkak ki Allah, her şeyi bilendir.

  5. الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

    Ve uğraştılarOnlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

  6. إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ

    Ve uğraştılarMü’minler, ancak onlardır ki; Allah’a ve Rasulüne iman edip sonra şüpheye düşmemiş ve Allah yolunda mallarıyla canlarıyla cihad etmişlerdir. İşte onlar, sadıkların kendileridir.

Sîga sayfası: الْمُجَاهِدِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجهد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسعى, كدح, عمل, نصب
Zıt Kökكسل
Çekirdek Özet 1Bir direnci aşmak ve özü açığa çıkarmak için gücün ve takatin son sınırına kadar harcanması, meşakkat yüklenilmesi
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal, ahlaki, zihni ve toplumsal engellere karşı canı ve malıyla topyekûn seferber olarak hakikati ayakta tutma mücadelesi
Çekirdek Özet 3Bir sistemin atalete düşmesini önleyen, iç potansiyeli dış baskılara karşı fiilî değere dönüştüren dinamik efor ve meşruiyet üretimi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca silahlı çatışma veya savaşa indirgenerek epistemolojik, ahlaki, iktisadi ve hukuki gayret boyutlarının yok sayılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جهBir potansiyeli dışa vurma, açığa çıkarma, kabarma ve belirginleşme; nitekim جهر sesin ve durumun açığa vurulması, جهز işin tamamlanıp ortaya çıkarılması, جهل nefsin taşkınlıkla kabarması ve جهم yüzün asılarak öne çıkması köklerinde bu açığa çıkış esastırدHareketi sınırlandıran, sebat ve direnç getiren dal harfinin eklenmesiyle açığa çıkan enerji serbest bir yayılma olmaktan çıkıp somut bir direnç eşiğine çarpmış, zorluk ve engeli aşmak için sınırların sonuna kadar zorlanması anlamına dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, yük kaldırmaBir yükün altına girme, ağırlığı göğüsleme ve ileriye doğru hareket ettirme gücünü temsil eder
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçteki gücün, soluğun ve bütün enerjinin açığa çıkışını, dışa dönük yoğun nefes harcamayı simgeler
دKapı; giriş, geçiş, hareket, direnç eşiğiKarşılaşılan engeli, geçilmesi gereken eşiği ve aşılması gereken somut sınırı gösterir
جهدYükü göğüsleyip bütün nefesi ve gücü seferber ederek önündeki direnç kapısını zorlayıp aşma hareketiTaşınan yük ve harcanan yoğun soluk bir araya gelerek kapalı kapıyı, engeli ve sınırı aşmak üzere son damlasına kadar harcanan meşakkatli bir yüke dönüşür

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert ve taşlık araziye جهاد denmesi; sütün yağını çıkarmak için yayığın sonuna kadar çalkalanıp özünün alınmasına لبن مجهود denmesi ve binek hayvanının taşıma kapasitesinin son sınırına kadar sürülmesidir
Cahiliye şiiri kullanımıŞemmâh bin Dırâr, sağılan fakat yağı henüz çıkarılmamış olan saf ve taze sütü tarif ederken kökü fiziksel öz çıkarma anlamında kullanır: تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً / مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ
Erken Arapça kullanımÜmmü Ma‘bed rivayetinde zayıflık ve açlıktan takatsiz kalarak sürüden geri düşen koyun için kök fiziksel tükenişi ifade etmek üzere شاة خَلَّفها الجَهْد عن الغنم ibaresiyle yer alır; Rûbe ise kıtlık yıllarının bedeni yıpratmasını أشكو إليك شدة المعيش / وجهد أعوام نتفن ريشي sözleriyle aktarır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça جهد kökü, Sami dil ailesinin güney kolunda baskı, tükeniş, fiziki meşakkat ve güç sarfiyatı semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki izleri, içteki bir cevherin veya gücün dışarıya basınç yoluyla çıkarılması sürecine dayanır. Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde gahada biçimi açığa çıkma, görünür olma ekseninde seyrederken; Arapçada kök, sert zemin (cehâd) ve yayık çalkalayarak özü çıkarma (mechûd) gibi somut maddi eylemlerden hareketle, engeller karşısında kapasitenin sonuna kadar harcanması anlamına evrilmiştir. İbranice ve Süryanicede üçlü جهد morfolojisi düzenli bir karşılık olarak bulunmaz; bu dillerde meşakkatin taşınması ve gayret sarfı semantik olarak y-g-‘ (yorulma, emek verme) ve ‘-m-l (zahmet çekme) kökleriyle karşılanır. Dolayısıyla kök, Kuzeybatı Sami dillerindeki boşluğu dolduracak biçimde Arapçada fiziksel, ahlaki ve hukuki direnç aşma fonksiyonunun kurucu kavramı haline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجهاد (sert arazi), لبن مجهود (özü çıkarılmış süt), جهد الدابة (biniti son sınırına kadar zorlamak)Somut zorluk, dirençli cismi işleme ve iç potansiyelin son damlasına kadar harcanması yönünde anlam genişlemesi gerçekleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde görülen baskı, güç sarfı ve görünür kılma formlarıKökün Sami dillerindeki çekirdeği gücün son haddine kadar harcanması ve bu süreçte yaşanan fiziki yıpranmadırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan kökdeş biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جهدAnlamlıGüç sarf etmek, meşakkat çekmekBir direnci kırmak için gücün ve takatin tamamını harcamakHedef kök; Kur'an'da geçer
جدهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
هجدAnlamlıUyumak, uykudan uyanmakGece uykusunu bölüp ibadete kalkmak veya uykuya dalmak zıt anlamlılığıKur'an'da geçer; gece nefsine karşı gayret sarf etme ile bağdaşır
هدجAnlamlıTitrek ve kısa adımlarla yürümekYaşlılık veya zayıflıktan ötürü adımları birbirine yakın atarak titremekKur'an'da geçmez; takatin tükenmesi sonucu ortaya çıkan yürüyüş
دجهAnlamlıKaranlık basmak, örtmekGecenin zifiri karanlığının her tarafı kaplamasıKur'an'da geçmez; Tehzîb'de müsta'mel kaydedilmiştir
دهجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جهدMerkezBütün takati harcayarak direnç aşmaKarşıda somut veya soyut bir engel varken sınırları sonuna kadar zorlamakGücün tamamının devreye sokulması esastır
سعىKomşuAmaca yönelik hızlı ve kararlı yürüyüşHareketteki hız, niyet ve yönelim öne çıkar; mutlaka aşırı meşakkat içermesi gerekmezEylemin hedefe kilitlenmesi boyutudur
كدحKomşuİnsanın iç dünyasında iz bırakan yıpratıcı emekZamana yayılan, bedeni ve ruhu yoran, derin izler bırakan çabaNihayetinde Rabbine kavuşacak olan insanın yorgunluğudur
عملKomşuİradeye dayalı her türlü iş ve üretimNötr bir eylemdir; zorluk, meşakkat veya engelle karşılaşma şartı barındırmazBilinçli her tür fiili kapsayan geniş çatı
نصبKomşuÇalışmaktan bitkin düşme, dikilip yorulmaSürecin kendisinden ziyade ortaya çıkan bedensel tükeniş ve yorgunluk haliGayretin fiziksel sonucuna odaklanır
كسلZıtGüç ve imkân varken eyleme geçmemekTakat bulunduğu halde irade zayıflığıyla gevşemek, ağırdan almak ve atalete düşmekCehdin zıddı olan iradi durgunluk hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجهدMeşakkate katlanarak bütün takati harcamakEngeli aşmak için iç potansiyelin son sınırına kadar seferber edilmesidirKesin
Latinceeniti, laborare, certareBütün gücüyle çabalamak, zorlanmak, mücadele etmekeniti içteki gücü sonuna kadar zorlamayı, laborare meşakkati, certare ise karşı dirence karşı koymayı karşılarGüçlü
İngilizcestrive, exert oneself, struggleÇabalamak, gayret sarf etmek, mücadele etmekexert oneself potansiyelin sonuna kadar harcanmasını, strive hedefe doğru engelleri aşarak ilerlemeyi karşılarKesin
Almancasich anstrengen, streben, mühenGayret etmek, çabalamak, zahmet çekmeksich anstrengen iç gerilimi ve eforu, streben yönelimli gayreti, mühen ise çekilen zahmeti ifade ederGüçlü
Fransızcas'efforcer, lutter, peinerÇaba göstermek, mücadele etmek, zahmet çekmeks'efforcer iradenin sınırlarını zorlamayı, lutter dış engelle çatışmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جهاد / جاهدواVahyin beyanı ve tebliğ ile yürütülen büyük fikrî mücadeleFurkân suresinde Kur'an ile yürütülen büyük cehd bağlamı; Furkân 25:52
جاهدوا / المجاهدينHak, can ve yurt savunmasında meşru müdafaa ve topyekûn seferberlikİman, hicret ve düşman baskısına karşı direnme bağlamı; Bakara 2:218, Nisâ 4:95, Tevbe 9:41
جاهدكBatıl ve şirke zorlamak için uygulanan psikolojik ve toplumsal baskıAnne ve babanın çocuğu şirke döndürmek için baskı kurması bağlamı; Ankebût 29:8, Lokmân 31:15
جهد أيمانهمYeminin bağlayıcılığını ve ciddiyetini en üst sınıra çıkarmaİkiyüzlülerin veya inkârcıların en kuvvetli yeminleri bağlamı; Mâide 5:53, En‘âm 6:109, Nûr 24:53
جهدهمYoksulun verebildiği en son imkân, eldeki kıt kapasiteMünafıkların alay ettiği samimi fakirlerin güç yetirebildikleri son sınır bağlamı; Tevbe 9:79
جاهدوا فيناNefsi arındırma, hakikati arama ve ilahi rızaya ulaşma kararlılığıSamimi arayış ve Allah yolunda sebat gösterme bağlamı; Ankebût 29:69, Hac 22:78

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnsanın fiilleri, istitaat ve mükellefiyetKulun fiili meydana getirmedeki çabası ve takatinin son sınırına kadar sorumlu olup olmadığıKudretin fiile dönüştürülmesindeki ahlaki ve ontolojik irade yoğunlaşması
Fıkıhİçtihat kuramı ve meşru cihat hükümleriMüctehidin şer'î hükme ulaşmak için bütün zihnî mesaisini sarf etmesi (içtihat) ile kamu düzenini ve tevhidi savunma mükellefiyetiZihni melekelerin ve bedeni-mali varlığın meşruiyet dairesinde seferber edilmesi
TefsirMekkî ve Medenî ayetlerdeki cihadın mahiyetiMekke döneminde kılıçsız tebliğ ve sabır olan cehdin, Medine'de fiilî ve siyasi mukavemete dönüşüm dinamikleriKavramın salt muharebe olmayıp her merhalede farklı bir direnç aşma yöntemi olduğu
HadisFaziletli ameller, nefisle mücadele ve infakEn üstün sadakanın az malı olanın gücünü aşırı zorlayarak verdiği infak oluşu ve nefisle yüzleşme boyutuKişisel kapasitenin zorlanarak samimiyetin en yüksek seviyede ispatlanması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kulluk bilinciTopyekûn adanmışlık ve nefis tezkiyesiİnsanın içsel arzularına ve şeytani dürtülere karşı direnerek ilahi rızaya yönelmesiDini hayatın atalete düşmesini önleyen ve imanı amelle diri tutan dinamik motordurKesin
İlmiBilgi üretimi ve epistemolojiİçtihat ve metodolojik zihni gayretVahyin ve varlığın ilkelerini yeni meselelere uygulamak için aklın sınırlarını zorlamakDonuklaşmayı engelleyen, hakikati arama sürecinde aklî melekelerin sonuna kadar çalıştırılmasıdırKesin
SiyasiHukukun korunması ve kamu savunmasıMeşru müdafaa ve hakkı ikame seferberliğiZulmü engellemek, adaleti korumak ve toplumun varlığına yönelen tehditleri bertaraf etmekKeyfî saldırganlık değil, hak ve adaletin tesisi için can ve kaynakların kolektif seferberliğidirKesin
İktisadiMülkiyet, üretim ve bölüşümÜretken emek ve imkânların azami infakıAtıl sermayeyi ve tembelliği kırarak toplum yararına katma değer ve fedakârlık üretmekServetin belirli ellerde birikmesini önlemek için ihtiyaç fazlasını ve kıt imkânı bile topluma vakfetmektirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAktivasyon enerjisi ve termodinamik işKimyasal bir tepkimenin başlaması için aşılması gereken enerji eşiği veya bir kuvvetin direnç yolunda harcadığı mekanik iş gibi, sistemin mevcut kararlı atalet halinden yeni bir denge düzeyine geçmesi için gereken kritik eşik enerjisidirGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal direnç aşımı ve sosyal mobilizasyonToplumların çöküş ve çözülme evrelerinde kurulu hantal yapıları dönüştürmek, statükoyu kırmak ve adaleti yeniden üretmek için harcanan örgütlü kolektif efor ve iradedirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün türevleri olan cehd ve cihadın, Kur'an'daki çok katmanlı yapısından koparılarak yalnızca askeri çatışma, savaş (harb ve kıtâl) veya şiddet eylemlerine indirgenmesi; entelektüel boyuttaki içtihadın ise donmuş bir tarihsel kategori sayılması
Kur'an içi daha geniş anlamKökün Kur'an'da Mekke'den Medine'ye kadar; vahiyle zihni inşa etmeyi, anne-baba baskısına karşı inancı korumayı, kıt imkânlarla infak yapmayı, yeminlerdeki ciddiyeti ve nefsin zaaflarına karşı sabırla direnmeyi kapsayan varoluşsal bir seferberlik oluşu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'ın tebliğ, adalet, düşünce ve ahlak zemininde yürüttüğü büyük ıslah hamlesinin yok sayılarak dinin salt bir harp doktrini gibi algılanması; Müslüman zihninin düşünce ve üretim tembelliğine sürüklenerek içtihadın işlevsiz kalması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda imanın kuru bir iddia değil, meşakkat ve engeller karşısında bilfiil ispatlanması gereken dinamik bir sorumluluk olduğunu ortaya koyar. Kök, vahyin epistemolojik ufkundan toplumsal nizamına kadar her düzeyde hareketi ve atalet karşıtlığını şart koşar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekke dönemindeki tebliğ ve tefekkür ayetlerinde, Medine dönemindeki savunma, toplumsal dayanışma, münafıkların ataleti ile samimi müminlerin infak fedakârlığını karşılaştıran ayetlerde ve yeminin ciddiyetini tescilleyen nasslarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanların cihadı yalnızca fiziksel bir savaş zannetmelerini; dinin pasif bir mistisizm veya sadece ritüellerden ibaret olduğu yanılgısını; aklın vahiy karşısında bütünüyle pasifleşmesi gerektiğini savunan taklitçi zihniyeti düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert arazinin zorlukla işlenmesi, yayıktaki sütün çalkalanarak özünün açığa çıkarılması ve binek hayvanının taşıma gücünün son sınırına kadar sevk edilmesiyle ortaya çıkan meşakkat ve tükeniş halidir.
  • Soyut anlamBir engeli, direnci veya statükoyu aşmak amacıyla içte biriken potansiyel enerjinin ve kabiliyetin son raddeye kadar fiiliyata dökülerek harcanmasıdır.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin mevcudiyetini korumak, adaleti ayakta tutmak ve dönüşümü gerçekleştirmek için atalete karşı koyan, içtihat ve fedakârlıkla beslenen dinamik meşruiyet ve hareket motorudur.
  • LaTeX modeliEa≤∫0xcF(x) dx
  • LaTeX açıklamasıModelde F(x), sistemin aşmak zorunda olduğu içsel veya dışsal direnç kuvvetini; x direncin bulunduğu yolu ve zorluk alanını; xc hedefe ulaşmak için aşılması gereken kritik eşik sınırını; Ea ise bu engeli kırıp özü ve hakikati ortaya çıkarmak için fail tarafından harcanan toplam iç enerjiyi ve kapasiteyi (cehd) temsil eder. Eforun bu eşik enerjisine eşit veya ondan büyük olması, cehdin direnci kırarak hakikati ikame etme fonksiyonunu matematiksel olarak gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج