نصب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ص-ب15 sîga, 48 mücavir kök, 29 ayet, 19 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نَصِيبٌفرضأتيبِنُصْبٍنسونصبخمصنَصَبٌزلمفَانْصَبْفريحرثنَصِيبًامسسكون

KökSîga 15Ayet 29Sure 19Mücavir 48

▶ Ağı aç (3B)

نصب

ن - ص - ب

KÖK
  • 32 geçiş
  • 29 ayet
  • 15 sîga
  • 13 sözlük

Dikili taş demektir. Çardak devri toplulukları toplantı yerlerine taş dikerler ve bu taşa da nasb derlerdi.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dikili taş demektir. Çardak devri toplulukları toplantı yerlerine taş dikerler ve bu taşa da nasb derlerdi.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.882 harf
باب الصاد والنون والباء معهما ن ص ب، ص ب ن، ن ب ص، ص ن ب مستعملات نصب: النَّصَبُ: الإِعياء والتَّعَبُ، والفِعلُ: نَصِبَ يَنْصَبُ. وأَنْصَبَني هذا الأمرُ، وأمر ناصِبٌ أي مُنْصِبٌ ومنه: كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ وكذلك خانِق في موضع مخنُوقٍ، وكاسٍ في موضع مُكْتَسٍ. والنَّصْبُ ضِدُ الرَّفع في الاعِراب. والنَّصْبُ: الشَرُّ والبَلاءُ، قال ابن أبي خازم: تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.492 harf
النَصب: مصدر نَصَبْتُ الشيء، إذا أقمته. وصفيحٌ مُنَصَّب، أي نُصِبَ بعضُه على بعض. ونَصَّبَتِ الخيلُ آذانَها، شدِّد للكثرة والمبالغة. ونَصَبْتُ لفلانٍ نَصْباً، إذا عاديته. وناصَبْتُهُ الحربَ مُناصَبَةً. ونَصَبَ القومُ: ساروا يومهم، وهو سيرٌ لَيِّنٌ. والمَنْصِبُ: الأصل، وكذلك النِصاب. والنِصابُ من المال: القَدَر الذي تجِبْ فيه الزكاة إذا بلغَه، نحو مائتي درهم، وخمسٍ من الإبل. ونِصابُ السكين: مقبضه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.502 harf
ص ن ب صبن ، صنب ، نصب ، نبص ، بصن . بصن : قريةٌ تُعْمَل فيها السُّتُورُ البَصَنِيَّة ، وليست بعربيّة . صبن : اللّحيانيّ عن الأصمعيّ : صَبَنْتَ بالصاد عنّا الهديّةَ تَصِبْنَ صَبْناً . قال : وقال رجُل من بني سعْد بن زيد : صَبَنْتَ تَصْبِن صَبْناً ، وكذلك كلُّ معروفٍ إذا صرفتَه إلى غيرِه . وكذلك كَبَنْتَ وَخَضَنْتَ وزنبت . وقال الأصمعيّ : تأويلُ هذه الحروف : صَرْفُ الهديّة أو المعروف عن جيرانك
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.942 harf
(باب النون والصاد وما يثلثهما) (نصع) النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح. ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.417 harf
- نصب الشيء: وضعه وضعا ناتئا كنصب الرمح، والبناء والحجر، والنصيب: الحجارة تنصب على الشيء، وجمعه: نصائب ونصب، وكان للعرب حجارة تعبدها وتذبح عليها. قال تعالى: ﴿كأنهم إلى نصب يوفضون﴾ [المعارج/43]، قال: ﴿وما ذبح على النصب﴾ [المائدة/3] وقد يقال في جمعه: أنصاب، قال: ﴿والأنصاب والأزلام﴾ [المائدة/90] والنصب والنصب: التعب، وقرئ: ﴿بنصب وعذاب﴾ [ص/41] و (نصب) (وهي قراءة يعقوب. الإتحاف ص 372) وذلك مثل: بخل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.219 harf
ن ص ب تنصّبت حوله يوماً تراقبه صحرٌ سماحيج في أحشائها قبب وثغر منصّب ومتنصّب‏.‏ وتيس أنصب القرنين وعنز نصباء‏.‏ وناقة نصباء‏:‏ منتصبة الصدر‏.‏ ونصب حول الحوض نصائب وهي حجارة تجعل عضائد له‏.‏ وصفيح منصّب‏.‏ ونصّبت الحمر آذانها‏.‏ وتقول للطاهي‏:‏ انتصب أي أنصب قدرك‏.‏ وكانوا يعبدون الأنصاب وهي حجارة تنصب تصبّ عليها دماء الذبائح وتعبد الواحد‏:‏ نُصُبٌ‏.‏ ونَصَبَ نصباً‏:‏ غنًى غناء أرقّ من
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.713 harf
النَّصَبُ: الإِعْياءُ من العَناءِ. والفعلُ نَصِبَ الرجلُ، بالكسر،نَصَباً: أَعْيا وتَعِبَ؛ وأَنْصَبه هو، وأَنْصَبَني هذا الأَمْرُ.وهَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ: ذو نَصَبٍ، مثل تامِرٍ ولابِنٍ، وهو فاعلٌ بمعنى مفعول، لأَنه يُنْصَبُ فيه ويُتْعَبُ. وفي الحديث: فاطمةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، يُنْصِـبُني ما أَنْصَبَها أَي يُتْعِـبُني ما أَتْعَبَها. والنَّصَبُ: التَّعَبُ؛ قال النابغة: كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةَ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR738 harf
* ن ص ب * * نَصَبَ * الشيء أقامه وبابه ضرب و * المَنْصِبُ * بوزن المجلس الأصل وكذا * النِّصَابُ * بالكسر و * نَصِبَ * تعب وبابه طرب وهَمٌّ * نَاصِبٌ * أي ذو نصب كرجل تامر ولابن وقيل هو فاعل بمعنى مفعول فيه لأنه ينصب فيه ويتعب كليل نائم أي يُنام فيه ويوم عاصف أي تعصف فيه الريح و * النَّصْبُ * بوزن الضرب ما نُصِب فَعُبِد من دون الله وكذا * النَّصْبُ * بوزن القُفْل وقد تضم صاده أيضا والجمع *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.163 harf
نصب، كفرح: أعيا، وتعب. وأنصبه هو، وأنصبني هذا الأمر. وهم ناصب: منصب، وهو الصحيح، فهو فاعل بمعنى مفعل، كمكان باقل بمعنى مقبل. قال ابن بري. وقيل: ناصب بمعنى المنصوب وقيل بمعنى: ذو نصب، مثل: تامر ولابن، وهو فاعل بمعى مفعول؛ لأنه ينصب فيه ويتعب. وفي الحديث: فاطمة بضعة مني، ينصبني ما أنصبها ، أي: يتعبني ما أتعبها. والنصب: التعب، وقيل، المشقة؛ قال النابغة: كليني لهم يا أميبة ناصب أي: ذي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.248 harf
نَصَبَ 1 نَصَبَ ذ , aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ; (S, K;) and ↓ نصّب; (K;) He set up, put up, set upright, erected, a thing: (S:) he elevated, raised, reared, a thing. (K.) ― -b2- He set up, a stone as a sign, or mark. (Msb.) ― -b3- نَصَبَ رَأْسَهُ He raised his head. (TA.) ― -b4- نَصِبَ, aor. نَصَبَ , inf. n. نَصَبٌ, He (a goat) had erect ears. (S: the inf. n. only mentioned.) ― -b5- نَصَبْتُ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.993 harf
نَصَبَ نَصَبَ U ( n. ac. نَصْب 1 ), a. Set up, erected, reared; hoisted ( flag ), pitched ( tent ); appointed. b. حَوْل , Stood round. c. [ La ], Was hostile to; declared ( war ) against. d. Hastened, pressed on with ( a journey ). e. Wearied, wore out. f. I ( n. ac. نَصْب 1 ), Tormented. g. U , Wrote or pronounced with fatha; put in the accusative ( noun ), in the subjunctive ( verb
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR40.023 harf
نصب نَصَبَ - يَنْصِبُ - نُصُب - أَنْصَاب نَصَبَ - يَنْصِبُ + كائن + شيئاً: يبنيه ويشيده حتى يرتفع عالياً شاهقاً نُصُب: اسم فعل بمعنى مفعول من " نَصَبَ - يَنْصِبُ ": ما يُنْصَب: الشيء أو البناء العالي الشاهق المميز: ما بُنِيَ ليكون علماً أو بناء عالياً: مثلاً للدلالة أو التقديس أو كنصب تذكاري أَنْصَاب: جمع " نُصُبٌ ": وهي اصطلاحاً:
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler48 mücavir (198 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خمص

    2 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  2. زلم

    2 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir

  3. نيل

    2 ortak ayet · Erişirler

  4. حرث

    2 ortak ayet · Hars ekin demektir

  5. فرض

    2 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…

  6. أتي

    8 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  7. مسس

    3 ortak ayet · Ona dokundu

  8. سرع

    2 ortak ayet · Çabuk

  9. سبل

    4 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  10. كتب

    5 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  11. ترك

    2 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  12. كون

    11 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(29)

  1. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    NasipKendilerine Kitab’tan bir pay verilmiş olanları görmedin mi ki; aralarında hüküm vermen için Allah’ın kitabına çağırılıyorlar da, sonra onlardan bir zümre arkasını çeviriyor. Onlar, temelli yüz çevirenlerdendir.

  2. لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

    NasipAna-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

  3. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ

    NasipBakmazmısın şu kendilerine kitabdan bir pay verilmiş olanlara? Kendileri sapıklığı satın aldıkları gibi sizin de yoldan sapmanızı istiyorlar.

  4. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا

    NasipKendilerine kitab verilmiş olanların puta ve tağut’a inanıp, küfredenlere: Bunlar mü’minlerden daha doğru yoldadırlar, dediklerini görmedin mi?

  5. لَعَنَهُ اللَّهُ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

    NasipAllah; ona la’net etsin. O dedi ki: Celal’in hakkı için, kullarından muayyen bir pay alacağım.

  6. وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا فَمَا كَانَ …

    NasipOnlar; Allah için, O’nun yarattığı ekin ve davarlardan bir pay ayırdılar ve kendi zanlarına göre; bu, Allah’ındır, bu da koştuğumuz ortaklarımızındır, dediler. Ortaklarına ait olanlar Allah’a ulaşamaz dı da, Allah’a ait olanlar ortaklarına giderdi. Ne kötüdür hükmedegeldikleri şeyler.

  7. وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ

    NasipKendilerine verdiğimiz rızıktan, bilmediklerine pay ayırırlar. Allah’a andolsun ki; uydurup durduğunuz şeylerden muhakkak sorguya çekileceksiniz.

  8. وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ

    NasipAteşin içinde birbirleriyle tartışırlarken güçsüzler, büyüklük taslayanlara derler ki: Doğrusu biz, size uymuştuk. Şimdi ateşin bir parçasını olsun bizden savabilir misiniz?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنصب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرفع, ثبت, قسم, جهد
Zıt Kökوضع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi dikmek, dikine ayağa kaldırmak, hizalamak ve açıkça görünür kılmak
Çekirdek Özet 2Belirginleştirilmiş sınır, ayrılmış hak/pay (nasip), fiziksel ve zihinsel dik duruşun getirdiği meşakkat ve ibadet gayreti
Çekirdek Özet 3Varlığın veya amelin dikili bir işaret gibi sabitlenmesi, hukukî payların tayini ve hedef doğrultusunda kesintisiz cehd
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yorulmak veya dikili put taşları ile daraltarak nasip kelimesindeki aktif pay alma ve belirlenmiş hak boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نصBir şeyi açığa çıkarmak, yükseltmek, sınırını belirginleştirmek ve son noktasına kadar vardırmak; نصت (dikkatle odaklanmak), نصح (arılığı ortaya çıkarmak), نصر (yardımla ayağa kaldırmak), نصف (ortadan belirgin paya ayırmak), نصو (alından tutup çekmek) köklerinde olduğu gibi belirgin kılma ve sınır tayiniبTemas, mekana sabitleme ve nesneleştirme imgesi katarak açığa çıkıp yükselen şeyi fiziksel olarak dikine yere çakmak, ayakta tutmak veya pay olarak sınırlayıp tahsis etmek anlamını oluşturur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkDikey doğrultuda filizlenme, topraktan yukarıya doğru yükselen canlı hareket ve süreklilik payı taşır.
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBelirli bir doğrultuda hedefe kilitlenme, dikey bir hat boyunca toparlanıp daralma ve sımsıkı tutunma payı ekler.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaYere oturma, bir mekanda sabitlenme, zeminle temas kurarak yerleşme işlevini yükler.
نصبFilizin dikey yükselişinin bir hedefe kilitlenip zemine çakılarak sabitlenmesiBir nesnenin diklemesine doğrultulup zemine sabitlenmesi, sınır işareti veya pay olarak dikilip açıkça tayin edilmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMızrağın, taşın veya çadır direğinin dikine yere saplanması; su havuzunun kenarlarına dikilen taşlar (nasâib); devenin göğsünü dikleştirmesi ve boynuzları dik duran teke
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî’nin uykusuzluk ve kederi dikey dikilip duran bir ağırlığa benzettiği kullanım: كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةُ، ناصِبِ
Erken Arapça kullanımÇöl yolcularının yön bulmak veya kabile sınırını belirlemek için diktiği taşlar (alâmet); putperestlerin kurban kanı akıtmak üzere diktiği taş anıtlar (nüsub/ensâb) ve develerin yürüyüş temposunu dik tutan ezgili şarkı türü (nasb)

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça نصب kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde son derece tutarlı bir semantik kökene sahiptir. İbranicede נצב (n-ṣ-b) kökü durmak, ayağa kalkmak, dikilmek, tayin edilmek anlamlarına gelir; masoretik metinde maṣṣēḇâ (מַצֵּבָה) dikili taş veya kült anıtı demektir ve doğrudan Arapçadaki نصب ve نُصُب kelimeleriyle tam ses ve anlam denkliği gösterir. Aramice ve Süryanicede נצב / ܢܨܒ (n-ṣ-b) dikmek, fidan dikmek, inşa etmek, kurmak manasında yaygındır. Akadcada naṣābu biçimi doğrudan bulunmasa da dikey sabitleme ve dikme eylemleriyle ilişkili Sami morfolojik çekirdeğin izleri görülür. Kökün ortak Sami katmanındaki ana işlevi yatay duran bir nesnenin dikey pozisyona getirilerek zemine sabitlenmesi ve böylece bir sınır, işaret veya kült nesnesi olarak tayin edilmesidir. Arapçada bu dikey duruş iki yöne genişlemiştir: İlki dikilen nesnenin belirlediği pay, sınır ve zenginlik ölçüsü (nasip, nisap); ikincisi ise insanın sürekli dik ve teyakkuzda durmasının getirdiği bedensel zorlanma, yorgunluk ve meşakkattir (nasab).

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنص çekirdeğinden türeme dikey sabitlemeAçığa çıkarma ve yükseltme çekirdeğinin ب harfiyle zeminle birleştirilerek dikili taş, dikilme, yorgunluk ve pay kavramlarına evrilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נצב (n-ṣ-b), Süryanice ܢܨܒ (n-ṣ-b)İbranicede dikilmek, dikili anıt taş; Süryanicede fidan dikmek ve inşa etmek anlamlarıyla tam kök ve anlam denkliğiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dikey sabitleme tabanıBazı Çadik ve Berberi dillerinde dik durma ve kazık çakma eylemleriyle morfolojik yakınlıklar öne sürülmüştürMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نصبAnlamlıDikmek, sabitlemek, payBir şeyi dikey doğrultup dikmek; sınır ve hisse belirlemek; meşakkat çekmekHedef kök; Kur'an'da geçer
نبصAnlamlıAz ses çıkarmak, kıpırdamakHafifçe kımıldamak veya zayıf bir sesle konuşmakKur'an'da geçmez
صنبAnlamlıSertleşmek, kokuşmakSuyun uzun süre beklemesiyle kokması veya hardal ve sirkeden yapılan keskin katıkKur'an'da geçmez
صبنAnlamlıÇevirmek, saklamak, alıkoymakKadehi veya hakkı birinden başkasına çevirip saklamak; hile ile gizlemekKur'an'da geçmez
بنصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بصنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نصبMerkezDikmek, pay vermek, yorulmakBir şeyi dikine sabitlemek, açık pay belirlemek ve sürekli gayretle ayakta kalmakDikey sabitleme, açıkça görünür kılınan pay ve çaba
رفعKomşuYükseltmekرفع aşağıdan yukarıya kaldırmayı anlatır; نصب ise kaldırılan şeyin yere dikilip sabitlenmesini vurgularYükseklik kazanma esastır, dikili kalma şartı içermez
ثبتKomşuSabit kılmakثبت sarsılmamayı ve yerinde kalmayı ifade eder; نصب ise bu sebatın dikey dikilme formuyla olmasını içerirYön bağımsız kararlılık ve değişmezlik
قسمKomşuPaylaştırmakقسم bir bütünü parçalara ayırma eylemidir; نصب ise ayrılan parçanın kişiye dikilip tahsis edilen kesin payıdırBölme işlemi ve dağıtım süreci
جهدKomşuGüç sarf etmekجهد hedefe varmak için gücün sınırını zorlamaktır; نصب ise sürekli ayakta durmanın ve çalışmanın getirdiği yorgunlukturEforun şiddeti ve kastîliği öndedir
وضعZıtYere koymak, indirmekوضع bir şeyi yere bırakmak, yatay kılmak veya düşürmektir; نصب ise yerden yukarı dikmektirDikmenin ve yükseltmenin doğrudan zıddı olan yere bırakma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنصبDikmek, tayin edilen pay, meşakkatNesnenin dik durması, sınırın çizilmesi, tahsis ve yorgunluk alanlarını cemederKesin
LatinceErigere, statuere, portioDikmek, ayağa kaldırmak, hisseErigere dikleştirmeyi, statuere kurmayı, portio ise ayrılmış nasibi karşılar; yorgunluk boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceErect, set up, allot, fatigueDikmek, kurmak, pay etmek, tükenişErect dikme eylemini, allot hak olarak tayin edilen nasibi, fatigue ise amelden doğan yorgunluğu kısmi karşılarGüçlü
AlmancaAufrichten, Anteil, ErmüdungDikmek, pay/hisse, yorulmaAufrichten dikine kaldırmayı, Anteil nasibi verir; tek kelimede bütün anlam alanları birleşmezGüçlü
FransızcaÉriger, portion, lassitudeDikmek, hisse, yorgunluk/bitkinlikÉriger dikey kurmayı, portion takdir edilen hisseyi temsil ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَصِيبٌ / نَصِيبًاAyrılmış hak, takdir edilen pay, dünyalık veya ahiret hissesiMiras hukuku, kazançların karşılığı ve vahiyden alınan hisse bağlamı (Bakara 2:202, Nisâ 4:32, Âl-i İmrân 3:23)
نُصُبٌ / أَنْصَابٌÜzerine kurban kesilen veya ibadet edilen dikili put taşlarıCahiliye şirk ritüelleri, haram kılınan kurbanlar ve putperest anıtlar bağlamı (Mâide 5:3, Mâide 5:90, Meâric 70:43)
نَصَبٌ / نَصَبًاBedensel yorgunluk, yıpranma, yolculuk meşakkatiİnsanın fiziki tükenişi ve cennette bu tükenişin bulunmayışı bağlamı (Kehf 18:62, Tevbe 9:120, Fâtır 35:35)
نُصِبَتْDağların yeryüzüne sarsılmaz biçimde dikilmesiYaratılış delilleri ve kevnî ayetler bağlamı (Gâşiye 88:19)
فَانْصَبْBir ameli bitirince diğerine dikilmek, kesintisiz gayrete koyulmakPeygamberî davet, ibadette sebat ve meşakkatli cehd bağlamı (İnşirâh 94:7)
نَاصِبَةٌAhirette faydasız amel sebebiyle boş yere yorulup tükenenİnkarcıların dünyadaki çabalarının hüsranla sonuçlanması bağlamı (Gâşiye 88:3)
نُصْبٍŞeytanın dokundurduğu ızdırap ve elemHz. Eyyûb'un maruz kaldığı ağır hastalık ve meşakkat bağlamı (Sâd 38:41)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb, kader ve ecel tayini; kulun nasibi meselesiKulun amellerinin karşılığı olarak takdir edilen nasibin cebir mi yoksa kesb mi olduğu tartışmasıİlahi takdir ile insani hak ediş arasındaki pay ilişkisi
FıkıhZekât nisabı, feraiz hisseleri ve şirk kurbanlarıNisap miktarının malın aslı olarak belirlenmesi; mirasçıların tayin edilen payları ve dikili taşlara kesilen hayvanların haramlığıHukuken sınırları belirlenmiş asgari ölçü ve meşru hisse
Tefsirİnşirâh suresindeki فَانْصَبْ emrinin teviliTebliğ, cihat veya namaz bittiğinde duaya veya yeni bir ibadete dikilme gayretinin sınırlarıKesintisiz kulluk çabası ve bir gayretten diğerine dikilme
HadisEhl-i Beyt sevgisi ve amelde meşakkat kavramıAmelin faziletinin meşakkati oranında olması ve Hz. Fâtıma'yı üzen şeyin Hz. Peygamber'i de yoracağı yönündeki rivayetlerRuhi ve fiziki yük taşıma, yorgunluğa katlanma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirk ayrımıDikili taşlardan (ensâb) arınmaKutsiyeti yalnızca Allah'a hasretmeYere dikilen maddi anıtlara tapınmanın reddi ve amelde kesintisiz dikiliş (gayret)Kesin
İlmiİlimden pay alma ve yöntemVahiyden ve bilgiden nasipHakikatin belirli bir kısmını kavramaBilgi bütünü içinden bireyin istidat ve cehdiyle elde ettiği kavrayış hissesiGüçlü
SiyasiOtorite ve liyakat tayiniHükümet veya idarede dikilen makamSınırları ve yetkisi belirlenmiş görevİdarecinin veya hâkimin makama nasbedilmesi ve sınırlarının kanunla çizilmesiGüçlü
İktisadiMülkiyet, miras ve zekâtNisap ve nasip dengesiHak dağıtımı ve taban sınır tayiniZekât için alt sınırın (nisap) belirlenmesi ve her ferdin emekten doğan hissesinin güvenceye alınmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDikey vektör ve normalize edilmiş eşik değeri (vektörel diklik ve kuantalanmış pay)Geometride zemin düzlemine dik (90∘) çizilen normal doğrusu ve fizikte belirli bir eşik enerjisi (nisap) aşıldığında sistemin kuanta paketleri halinde pay alması yapısıyla örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerHak ediş kotası ve pozitif hukukta normun vazıToplumsal yapıda bireyin statüsünün kurumsal olarak dikilmesi (tayin/nasb) ve adalet teorilerinde her hak sahibine ayrılan kota/pay ile birebir eşbiçimlidirKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiNasip kelimesini çabasızca gökten inen tesadüfi bir şans veya kör talih olarak algılamak; kökün dikey dikilme ve çalışma yorgunluğunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamNasip, kökün amelde yorulma (nasab) ve dikilme (insıbâb) anlamlarıyla doğrudan bağlıdır; insanın ameli, cehdi ve tercihleri doğrultusunda tahsis edilmiş meşru haktır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKaderi pasif bir bekleyişe indirgemek, ekonomik ve hukuki hak arayışlarını kadercilik perdesiyle söndürmek ve İnşirâh suresindeki dinamik aksiyon emrini ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ontolojik düzenini (dağların dikilmesi), hem sosyo-ekonomik adaletini (nasip ve miras hisseleri), hem de tevhidi tavrını (dikili put taşlarının reddi) tek bir fiziksel dikilme imgesi üzerinden kurduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Miras ve kadın haklarının düzenlendiği Nisâ suresi ayetlerinde, şirkin put kültlerinin tasfiye edildiği Mâide suresinde ve insanın varoluşsal gayretinin anlatıldığı İnşirâh suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nasibin pasif bir piyango olmadığını, dikilen bir direk gibi sağlam ve belirlenmiş bir temele dayandığını göstererek tembelliği meşrulaştıran sahte nasip anlayışını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir direğin, taşın veya nesnenin yatay durumdan çıkarılıp dikey doğrultuda zemine çakılması ve sabitlenmesi.
  • Soyut anlamAmelin bir hedefe kilitlenerek kesintisiz sürdürülmesi, bu sürdürülüşün doğurduğu meşakkat ve bunun neticesinde hukuken veya kaderen ayrılmış belirli pay.
  • Sistematik karşılıkBir sistemde taban eşiğinin (nisap) aşılmasıyla oluşan, dikey bir duruş ve gayret (nasab) sonucunda kesinleşen ayrık hak (nasip).
  • LaTeX modeliN⃗=∑i=1k(Ei×δi)  ⟹  P≥P0
  • LaTeX açıklamasıFormülde N⃗ dikey dikilişi ve doğrultulmuş yönelimi temsil eden nasb vektörüdür. Ei sisteme aktarılan her bir ameli ve cehdi, δi amelin meşakkate ve sebatkar dik duruşa bağlılık katsayısını simgeler. Bunların toplamından doğan P elde edilen payı (nasip), P0 ise o sistemin varlık kazanması için aşılması gereken asgari eşik değerini (nisap) gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن