وضع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ض-ع20 sîga, 72 mücavir kök, 24 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وزنتَضَعُواوَضَعَتْمَوْضُوعَةٌوضعوَتَضَعُكلمحملتَضَعَمَوَاضِعِهِتَضَعُحذرهودثلثوزرثوب

KökSîga 20Ayet 24Sure 18Mücavir 72

▶ Ağı aç (3B)

وضع

و - ض - ع

KÖK
  • 26 geçiş
  • 24 ayet
  • 20 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Koyar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.730 harf
باب العين والضّاد وواي معهما ع ض و، ع و ض، ض و ع، ض ي ع، ض ع و، و ض ع عضو: العُضْوُ والعِضْوُ - لغتان - كلّ عظم وافر من الجسد بلحمه. والعِضة: القطعة من الشيء؛ عضّيت الشيء عِضةً عِضةً إذا وزّعته بكذا، قال: وليس دين الله بالمُعَضَّى وقوله تعالى: "جعلوا القرآن عضين"، أي: عضةً عضةً تفرقوا فيه فآمنوا ببعضه وكفروا ببعضه. عوض: العِوَضُ معروف، يقال: عِضْتُه عِياضاً وعَوْضاً، والاسم: العِوَضُ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.901 harf
المَوْضِعُ: المكان. والمَوْضِعُ أيضاً: مصدر قولك وَضَعْتُ الشيء من يدي وَضْعاً، ومَوْضوعاً وهو مثل المعقول، ومَوْضِعاً. والموْضَعُ بفتح الضاد، لغة في الموْضِعِ. ويقال في الحَجَر وفي اللبِن إذا بُنِي به: ضَعْهُ على غير هذه الوَضْعَةِ والوِضْعَةِ والضِعَةِ، كله بمعنًى. والهاء في الضِعَةِ عوض من الواو. والوَضيعَةُ: واحدة الوضائِعِ، وهي أثقال القوم. ويقال: أين خَلَّفوا وضائِعَهم. والوَضيعَةُ أيضاً:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.809 harf
باب العين والضاد عضا ، عوض ، ضاع ، ضعا ، ضوع ، وضع عضا : العِضْو والعُضو : الواحد من أعضاء الشاة وغيرها ، وقد عضَّيْتُ الشاة والجَزُور تعضِية إذا جعلتها أعضاء وقسمتها ، وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تعضية في ميراث إلاّ فيما حمل القَسْمَ ) . قال أبو عبيد : هو أن يموت الميت ويَدَع شيئاً إن قُسم بين ورثته كان في ذلك ضرر على جميعهم أو على بعضهم . يقول : فلا يقسم . والتعضية : التفريق
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.332 harf
Madde başı: *وضع(باب الواو والضاد وما يثلثهما) (*وضع) الواو والضاد والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على الخَفْض [للشيء] وحَطِّه. ووَضَعتُه بالأرض وضعاً، ووضَعت المرأة ولدَها. [و] وُضِع في تِجارته يُوضَع: خَسِر. والوضائع: قومٌ يُنقَلون من أرضٍ إلى أرضٍ يسكنون بها. الوَضيع: الرّجُل الدنِيّ. والدّابّةُ تَضَع في سَيْرِها وَضْعاً، وهو سَيْرٌ سهلٌ يخالف المرفوع. قال: مَرفوعها زَوْلٌ ومَوضوعُها *** كمَرِّ صَوْبٍ لجِبٍ وَسْطَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR911 harf
- الوضع أعم من الحط، ومنه: الموضع. قال تعالى: ﴿يحرفون الكلم عن مواضعه﴾ [النساء/46] ويقال ذلك في الحمل والحمل، ويقال: وضعت الحمل فهو موضوع. قال تعالى: ﴿وأكواب موضوعة﴾ [الغاشية/14]، ﴿والأرض وضعها للأنام﴾ [الرحمن/10] فهذا الوضع عبارة عن الإيجاد والخلق، ووضعت المرأة الحمل وضعا. قال تعالى: ﴿فلما وضعتها قالت رب إني وضعتها أنثى والله أعلم بما وضعت﴾ [آل عمران/36] فأما الوضع والتضع فأن تحمل في آخر طهرها
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR943 harf
و ض ع وضع الشيء موضعه ومواضعه‏.‏ والخياط يوضّع القطن على الثوب توضيعاً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ وضعه الشحّ ودناءة النسب‏.‏ ووضع منه‏:‏ غضّ منه‏.‏ وتكلّمت بموضوع الكلام ومخفوضه‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ يقطّع موضوع الحديث ابتسامها تقطّع ماء المزن في نطف الخمر وهو من وضّاع اللغة والصناعة‏.‏ ووضعت ولدها‏.‏ ووضع في تجارته وأوضع ولا أزال أوضع في تجاراتي ولم أزل موضوعاً فيها‏.‏ وكم من وضيعة وضعتها‏.‏ وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR14.169 harf
الوَضْعُ: ضدّ الرفع، وضَعَه يَضَعُه وَضْعاً ومَوْضُوعاً، وأَنشد ثعلب بيتين فيهما: مَوْضُوعُ جُودِكَ ومَرْفوعُه، عنى بالموضوع ما أَضمره ولم يتكلم به، والمرفوع ما أَظهره وتكلم به. والمواضِعُ: معروفة، واحدها مَوْضِعٌ، واسم المكان المَوْضِعُ والمضَعُ، بالفتح؛ الأَخير نادر لأَنه ليس في الكلام مَفْعَلٌ مما فاؤه واوٌ اسماً لا مَصْدراً إِلا هذا، فأَما مَوْهَبٌ ومَوْرَقٌ فللعلمية، وأَما ادْخُلُوا مَوْحَدَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR918 harf
* و ض ع * * المَوْضِعُ * المكان والمصدر أيضا و * وَضَعَ * الشيء من يده يضعه * وَضْعا * و * مَوْضِعاً * و * مَوْضُوعا * أيضا وهو أحد المصادر التي جاءت على مفعول و * المَوْضَع * بفتح الضاد لغة في * المَوْضِع * و * الوَضِيعَةُ * واحدة * الوَضَائِع * وهي أثقال القوم يقال أين خلفوا وضائعهم و * الوَضِيعة * أيضا نحو وضائع كسرى كان ينقل قوما من أرض فيسكنهم أرضا أخرى وهم الشحن والمسالح و * الوَضيعُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.303 harf
وضعه من يده، يضعه بفتح ضادهما، وضعا بالفتح، وموضعا، كمجلس، ويفتح ضاده وهذه عن الفراء، كما في العباب، و الذي يقتضيه نص الصحاح: أن الموضع، بالفتح، لغة في الموضع بالكسر، في معنى اسم المكان، وقال: سمعها الفراء، وفي اللسان: المواضع معروفة، واحدها موضع بالفتح، الأخير نادر، لأنه ليس في الكلام مفعل مما فاؤه واو اسما لا مصدرا إلا هذا، فأما موهب، ومورق فللعلمية، وأما: ادخلوا موحد موحد ففتحوه إذ كان اسما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.757 harf
وَضَعَهُ 1 وَضَعَهُ ذ He put it, or laid it, (KL, * PS,) in, or on, a place: (PS:) he put it, or threw it, down from his hand: (TA:) contr. of رَفَعَه: (Mgh:) syn. حَطَّهُ: (K, * TA, in art. حط:) but it has a more general sense than this last. (Er-Rلghib, Kull.) ― -b2- وَضَعَ He put down a thing: contr. of رَفَعَ. (K, voce نَصَبَ.) ― -b3- وَضَعَتْ She brought forth. ― -b4- وَضَعَ لَهُ He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.445 harf
وَضَعَ وَضَعَ a. [ يَضَعُ ] ( n. ac. وَضْع 1 , مَوْضَع 17 , مَوْضِع 18 , مَوْضُوْع ), Put down; set, placed. b. [ 'An ], Let off ( creditor ). c. [ 'An ], Lowered, degraded; dismissed; deposed. d. [ acc. or Min ], Abased; humiliated. e. ( n. ac. وَضْع 1 , وُضُوْع 27 , ضَِعَة ), Humbled, abased ( himself ). f. [ acc. & 'An ], Forgave, pardoned, let off; remitted ( debt ). g. (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok48.000 harf
وضع وَضَعَ - يَضَعُ - مَوْضُوْع - مًوْضُوْعَة - مَوْضِع - مَوَاضِع - أَوْضَعَ - يُوْضِعُ وَضَعَ - يَضَعُ + كائن + شيئاً: يفصله عنه ويجعله يستقر في مكان: يكون حاملاً لشيء يتحرك معه ويؤلف ارتباطاً واضحاً به، ثم يفصله عنه ويجعله يستقر في مكان محدد وَضَعَ - يَضَعُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يفصل عنه حملاً كان يحمله ويجعله يستقر في مكان: كناية
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler72 mücavir (256 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حمل

    6 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  2. حرف

    3 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  3. أنث

    3 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  4. ثلث

    3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  5. رضع

    2 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. جنح

    3 ortak ayet · Kanat demektir

  7. وزر

    2 ortak ayet · Kemiksiz et parçası demektir

  8. شهر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  9. حذر

    2 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  10. كلم

    3 ortak ayet · Kelime

  11. وزن

    2 ortak ayet · Terazi demektir

  12. ثوب

    2 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

Geçtiği ayetler(24)

  1. مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا …

    Onun konulduğu yerlerYahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

  2. … مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ …

    Onun konulduğu yerlerAhidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

  3. … لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ …

    Onun konmalarıEy peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوضع
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerحطط, نزل, ثبت, ألقى
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi yüksekten veya elden aşağıya bırakmak, zemin üzerine yerleştirmek ve sabit kılmak
Çekirdek Özet 2Yükün indirilmesi, varlığın yaratılış zeminine oturtulması ve her şeyin hak ettiği yere tayin edilmesi
Çekirdek Özet 3Adalet, mizan ve teklifin zeminini oluşturan ontolojik ve ahlaki konumlandırma nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir cisim bırakma eylemine indirgeyip, konumsal adalet ve varoluşsal tayin boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وضBir zemine basma, dokunma, yayma veya birbiri üzerine örtüştürerek yaklaştırma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan وضن kökünde de lifleri veya taşları birbiri üstüne nizami şekilde dizip örme anlamı bulunurعBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle bu temas ve yayma hareketi, bir nesneyi kendi zeminine tam oturtma, yükü üzerinden boşaltıp kararlaştırma ve kesin bir yer belirleme boyutuna evrilmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaVarlığı zemine raptetme, bağlantı noktası oluşturma ve istikrar sağlama başlangıcı
ضOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harfi ص üzerinden türetme)Nesneyi sınırlandırma, bir baskı veya ağırlığı zemine doğru yönlendirip sıkıştırma
عGöz; görme, bilme, kaynakKonumun bilinçli, görünür, kaynak teşkil edecek ve ölçülebilir bir noktaya yerleşmesi
وضعÇengel ile tutturup ağırlığı sınırlandırarak görünür bir zemine yerleştirme hareketiTaşınan bir nesnenin, yükün ya da hükmün boşluğa değil, belirli ve ölçülü bir zemine tam olarak indirilip orada sabitlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yükü elden veya sırttan yere bırakmak, deveyi çöktürüp semerini indirmek; kadının karnındaki cenini doğurarak ağırlıktan kurtulması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde devenin hızlı ve yere yakın yayvan adımlarla yürüyüşü ile yükün indirilmesi tasvir edilir; terzinin pamuğu kumaş üzerine serip yerleştirmesi مُوَضِّعٌ olarak anılır
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ veya Zü’r-Rimme gibi erken şairlerin beyitlerinde alçak sesle, ağırbaşlı ve ölçülü konuşma tarzı موضوع الحديث şeklinde nitelenmiş, ticaret sermayesinden eksilen miktar için وضيعة tabiri kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Batı Sami dillerinde ve genel Sami dairesinde kök, nesneleri bir mekana yerleştirme, bir seviyeden aşağı indirme ve alçaltma ekseninde gelişmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı olmakla birlikte, kökün semantik çekirdeği olan aşağı bırakma ve konumlandırma fiili, Güney Sami (Arapça ve Güney Arapçası) sahasında hem fiziksel yerleştirme hem de rütbe, itibar ve hacim bakımından eksiltme/alçaltma manalarıyla zenginleşmiştir. Arapçada kök, yalnızca cismani bir bırakmayı değil, hukuki veya ontolojik bir meşruiyet zeminine oturtmayı (vaz' edilmiş kaide, mevzu) ve insanın üzerindeki sorumluluk ya da meşakkat yükünün terhis edilmesini de ihtiva eden kapsamlı bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYükü indirme, aşağı bırakma, zemine yerleştirmeKaldırmanın zıddı olarak bir nesneyi sabit bir dayanağa kavuşturma, gebelik yükünü boşaltma ve sermayeden pay düşürme manaları türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap Yarımadası dil ortaklığıBırakma, konumlama ve derecesini düşürme eksenindeki somut kök yapısı korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zeminKarşılaştırmalı Afro-Asyatik köklerde belirgin tekil bir ortak biçim sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وضعAnlamlıİndirmek, koymak, yerleştirmekHedef köktür; yükü indirme, konumlama ve tayin etmeKur'an'da geçer
وعضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
ضوعAnlamlıKokunun yayılması, hareketlenmeKokunun etrafa dağılması veya kuşun ürküp çırpınmasıKur'an'da geçmez
ضعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapı gereği terkip edilmemiştirKur'an'da geçmez
عوضAnlamlıBedel, karşılık, yerine koymaBir şeyin yerine geçen ikame değer veya telafiKur'an'da geçmez; kalb ve ikame ilişkisi
عضوAnlamlıParçalara ayırma, uzuvBütünün ayrıldığı yapısal parçalar, et parçalamaKur'an'da geçer (عضه / عضو)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وضعMerkezYerleştirme ve indirmeBir nesneyi veya hükmü kendi ölçülü zeminine bırakıp orada kararlaştırmakHem fiziksel konulmayı hem de ontolojik ve hukuki tayini kapsar
حططKomşuİndirme ve dökmeAğırlığı veya günahı doğrudan sıyırıp düşürme vurgusu öne çıkarوضع kökündeki nizami yerleştirme boyutu حطط kökünde yerini doğrudan dökülme ve eksilmeye bırakır
نزلKomşuYukarıdan aşağıya inmeYüksek bir makamdan daha alt bir mekana intikal etme süreciنزل iniş hareketine odaklanırken, وضع ulaşılan yerdeki sabitlenişe ve konuma odaklanır
ثبتKomşuSabitleme ve yerinde kılmaHareketin durup istikrara kavuşmasıوضع bir ilk indirme ve yerleştirme iken, ثبت yerleştirilenin sarsılmazlığıdır
ألقىKomşuBırakma ve atmaNesneyi elden serbestçe veya fırlatarak bırakmaوضع ihtimam ve ölçüyle koymayı içerirken, ألقى bırakıştaki serbestlik ve atılma öne çıkar
رفعZıtYükseltme ve kaldırmaNesneyi veya manayı alt seviyeden alıp yukarı çıkarmaوضع kökünün doğrudan karşıtıdır; seviye, değer ve itibar artışını temsil eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوضعKoymak, indirmek, tayin etmekFiziksel indirme, doğum yapma, hukuki kaide koyma ve nizam kurma anlamlarını bütüncül içerirKesin
Latinceponere, deponereKoymak, bırakmak, aşağı indirmekDeponere ağırlığı veya görevi bırakmayı karşılarken, ponere kural ve yer tayinini karşılar; doğum boyutu Latince farklı kelimelerle ifade edilirGüçlü
İngilizceto put, to lay down, to setKoymak, yere sermek, yürürlüğe koymakFiziksel bırakma ve kanun vazetme anlamını verir; gebelik yükünün boşaltılması nüansı dışarıda kalırGüçlü
Almancasetzen, legen, niederlegenKoymak, yerleştirmek, aşağı bırakmakNesneyi bir kaideye oturtma ve görevi/yükü bırakma anlamlarını karşılarGüçlü
Fransızcaposer, déposer, établirKoymak, tevdi etmek, tesis etmekHukuki ve mekansal yerleştirmeyi iyi aktarır; doğum nüansını tam taşımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Doğum yapma ve yükü bırakmaDoğurmak, evlat dünyaya getirmekKadının gebe kaldığı çocuğu dünyaya getirmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:36, Fâtır 35:11, Fussilet 41:47, Talâk 65:4
Mekansal tesis ve inşaKurulmak, inşa edilmek, merkez kılınmakKabe'nin insanlık için ilk ibadet evi olarak inşa edilmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:96
Ontolojik nizam ve tayinDengelemek, yerleştirmek, yaymakYeryüzünün canlılar için serilmesi ve adaletin/ölçünün konulması bağlamı; Rahmân 55:7, Rahmân 55:10
Amel kayıtlarının açılmasıBelgenin ortaya konulması, mahkeme zeminine serilmesiKıyamet gününde amel defterinin hesaba arz edilmek üzere konulması; Kehf 18:49, Zümer 39:69
Giysi veya silahı çıkarmaÜzerinden çıkarmak, bir kenara bırakmakNamazda silahların yere bırakılması veya yaşlı kadınların dış elbiselerini çıkarması; Nisâ 4:102, Nûr 24:58, Nûr 24:60
Kelimelerin yerinden saptırılmasıTahrif, anlamsal konumunu bozmaVahyedilen kelimelerin ait oldukları bağlam ve manalardan koparılması; Nisâ 4:46, Mâide 5:13, Mâide 5:41
Savaşın yükünü bırakmasıSavaşın sona ermesi, silahların susmasıKıtal halinin ve askeri meşakkatin nihayete ermesi bağlamı; Muhammed 47:4
Hazır bulundurulan meclis eşyasıDizilmiş, sunulmuş kadehlerCennet ehlinin istifadesine nizami şekilde sunulmuş içecek kapları; Gâşiye 88:14

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve adalet, vaz' kavramıAllah'ın varlığı ve eşyayı kendi hikmet zeminine yerleştirmesi; dilin ilahi mi yoksa beşeri mi vazedildiği (vaz'ü'l-luga) tartışmasıHikmetli tayin, ontolojik konumlandırma ve anlamsal sabitleme
FıkıhHükmün vaz'ı ve ıskatŞariin bir şeyi sebep, şart veya mani kılması (hükm-i vaz'î); borcun veya yükümlülüğün düşürülmesi (vaz'u'l-câiha, vaz'u'l-vizr)Hukuki zemin kurma ve külfeti ortadan kaldırma
TefsirTahrif analizi ve mizan tasavvuruKelimelerin mevzilerinden saptırılması (tahrif) ve göğün yükseltilip mizanın konulması ayetlerinin teviliMetinsel bağlamı koruma ve varoluşsal dengeyi kavrama
HadisRivayet tenkidiUydurma ve asılsız rivayetlerin dinde ihdas edilmesi (mevzû hadis terimi)Aslı olmayan sözü peygambere isnat ederek aşağılık bir sahtelik üretme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeşri ve kullukİlahi nizamın vaz'ı ve teklif külfetinin hafifletilmesiİnsanın yaratılış gayesine uygun şeriat zeminine oturtulmasıAllah insanı fıtrata uygun bir ibadet ve adalet zeminine yerleştirmiş, aşırı yükleri üzerinden indirmiştirKesin
İlmiIstılah ve dil felsefesiAnlamın lafza vaz'ı (semantik sabitleme)Kavramların zihni ve harici hakikatlere tayin edilmesiHer terimin kendi موضع sınırları içinde kalması tahrifi önler; ilim ancak sabit tanımlarla kurulurGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetAnayasal kaidelerin ve kurumların teessüsüToplumsal dengenin (mizan) adaletle icra edilmesiOtorite, keyfi hüküm vermeyip hukuku yerine koyduğunda ve kelimeleri bağlamından koparmadığında meşrudurGüçlü
İktisadiTicaret ahlakı ve borç hukukuZararın telafisi ve borçtan indirim yapılmasıSermaye riskinin paylaşılması ve darlık anında borcun düşürülmesiFıkıhtaki وضيعة kavramı uyarınca darlık halindeki borçludan talebin indirilmesi iktisadi dengeyi korurGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin tabana inmesi / Sıfır noktası veya taban durumu (ground state)Fizikte yüksek potansiyel enerjili bir kütlenin yerçekimi etkisiyle en kararlı taban seviyesine inmesi ve orada dengelenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal normların tesisi (institutionalization) ve rol tahsisiSosyolojide ve hukukta eylemlerin belirli kurallara bağlanarak kurumsallaşması ve bireylere hak ettikleri rollerin atanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel bir eşyayı herhangi bir yere bırakmak ya da sadece kadının doğum yapması şeklinde daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; kâinattaki kozmik dengenin (mizan) kurulmasından amel defterlerinin mahşerde açılmasına, kelamın bağlamsal meşruiyetinden (mevâzı') toplumsal barışın silahları indirmesine kadar uzanan geniş bir adalet ve nizam matrisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKelimelerin yerinden oynatılması (tahrif) ayetlerini sadece lafzi tahrif gibi anlayıp kavramsal ve bağlamsal kaydırmaları görememek; adalet ile konumsal yerindelik arasındaki bağı koparmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın adalet tanımı «her şeyi kendi mevziine koymak» esasına dayanır. Kök, varlığın, metnin ve yükümlülüğün hakiki yerine yerleştirilmesini ifade eden anahtar bir kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i kitabın tahrif yöntemini anlatan ayetlerde (Nisâ 4:46, Mâide 5:13, 5:41); kozmik nizamı ve Kabe'nin inşasını açıklayan ayetlerde (Âl-i İmrân 3:96, Rahmân 55:7-10); ve hesap gününün dehşetini bildiren sahnelerde (Kehf 18:49) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Adaleti soyut bir eşitlik sanma yanılgısını düzeltir; adaletin eşitlikten öte, her şeyin layık olduğu mevzie tam ve isabetle konulması (vaz') olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşınan bir yükü veya eşyayı yüksekten zemine indirip kararlı ve sabit bir noktaya bırakmak.
  • Soyut anlamBir varlığı, metni, hakkı veya hükmü layık olduğu ontolojik, ahlaki ve hukuki mertebeye yerleştirmek; hak etmeyeni oradan düşürmek.
  • Sistematik karşılıkAdalet ve ölçünün (mizan) zeminini oluşturan, karmaşayı ve tahrifi engelleyen konumsal tayin ve istikrar nizamı.
  • LaTeX modeliS0→πS1o¨yle kiE(S1)<E(S0)  ⟹  δ(x,x0)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 yüksek enerji, gerilim veya taşınan yük halini; π indirme, doğurma veya yerleştirme projeksiyonunu; S1 ise varlığın ulaştığı kararlı zemin durumunu gösterir. Sistemin enerjisi E(S1)<E(S0) şartıyla asgari seviyeye inerek yükten kurtulma ve istikrar sağlanır. δ(x,x0)=0 ifadesi ise nesnenin veya kavramın (x), ait olduğu hakiki mevziden (x0) sapma mesafesinin sıfırlanmasını, yani mutlak yerindelik ve adaleti simgeler. Kelimelerin yerinden saptırılması bu sapmanın sıfırdan farklı hale getirilmesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و