رفع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ف-ع20 sîga, 48 mücavir kök, 29 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حكممَرْفُوعَةٍالْمَرْفُوعِتُرْفَعَشيأرفعدرجرَفَعَهُفوقأخذروحوَرَفَعْنَاوثقرَفَعَعيسىقوي

KökSîga 20Ayet 29Sure 21Mücavir 48

▶ Ağı aç (3B)

رفع

ر - ف - ع

KÖK
  • 29 geçiş
  • 29 ayet
  • 20 sîga
  • 13 sözlük

Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır. Mastar olarak da kaldırmak, yükseltmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır. Mastar olarak da kaldırmak, yükseltmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.374 harf
باب العين والرّاء والفاء معهما ع ر ف، ع ف ر، رعف، ر ف ع، ف ر ع مستعملات عَرَفَ: عَرَفت الشىءَ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وأَمْرٌ عارفٌ، معروفٌ، عَرِيفٌ. والعُرْفُ: المعروف. قال النّابغة: أبَى الـلـهُ إلا عَـدْلَـهُ وقَـضـاءَهُ فلا النُّكْرُ مَعْروفٌ ولا العُرْفٌ ضائع والعَريفُ: القيّم بأمرِ قومٍ عرّفَ عليهم، سُمّي به لأنّه عُرِفَ بذلك الاسم. ويوم عَرَفَة: موقفُ النّاس بعَرَفات، وعَرَفات جبل،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.138 harf
الرَفْعُ: خلاف الوضع. يقال: رَفَعْتُهُ فارْتَفع. والرَفْعُ في الإعراب كالضم في البناء، وهو من أوضاع النحويين. ورَفَعَ فلانٌ على العامل رَفِيعَةً، وهو ما يَرْفَعُهُ من قصَّته ويُبَلِّغُها. ورَفعُ الزرعِ: أن يُحْمَلَ بعد الحَصاد إلى البَيْدر. يقال: هذه أيامُ رَفاعٍ ورِفاعٍ. ورَفَعَ البعيرُ في السَير، أي بالَغَ. ورَفَعْتُهُ أنا، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ومرفوعُها: خلاف موضوعِها. يقال: دابّةٌ ليس له
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok22.117 harf
باب العين والراء مع الفاء عرف ، عفر ، رفع ، رعف ، فرع ، فعر : مستعملات . عرف : الليث : عَرَف يَعْرف عِرْفاناً ومَعْرِفة . وأمر عارف : معروف عَرِيف . قلت : لم أسمع أمر عارف أي معروف لغير الليث . والذي حصَّلناه للأئِمَّة : رجل عارف أي صَبُور . قال أبو عبيد وغيره : يقال : نزلت به مصيبة فوُجِد صَبُوراً عارفاً . قلت : ونفس عارفة بالهاء مثله . وقال غيره : فصبرتُ عارفة لذلك حُرَّة ترسو إذا نفسُ الجَبَان
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.033 harf
(باب الراء والفاء وما يثلثهما) (رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله". هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.104 harf
- الرفع يقال تارة في الأجسام الموضوعة إذا أعليتها عن مقرها، نحو: ﴿ورفعنا فوقكم الطور﴾ [البقرة/93]، قال تعالى: ﴿الله الذي رفع السموات بغير عمد ترونها﴾ [الرعد/2]، وتارة في البناء إذا طولته، نحو قوله: وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت} [البقرة/127]، وتارة في الذكر إذا نوهته نحو قوله: ﴿ورفعنا لك ذكرك﴾ [الشرح/4]، وتارة في المنزلة إذا شرفتها، نحو قوله: ﴿ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات﴾ [الزخرف/32]، {نرفع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.983 harf
ر ف ع رفعه فارتفع ورفّعه ورفع فهو رفيع وفيه رفعة‏.‏ ورفعه على السرير‏.‏ ورفع القيد بالرفاعة وهي الخيط الذي يرفع به المقيد قيده إليه‏.‏ رفعتها طرد النعام وفوقد حتى إذا سخنت وخفّ عظامها ورفع البعير بنفسه‏.‏ وإنه لحسن المرفوع والموضوع‏.‏ قال طرفة‏:‏ موضوعها زولٌ ومرفوعها كمـرّ غيـث لجـبٍ وسـط ريـح ويقولون‏:‏ ارفع من دابتك‏.‏ ورفعه إلى السطان رفعاناً ورافعته وترافعا إليه‏.‏ ورفع فلان على
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.262 harf
في أَسْماء الله تعالى الرافِعُ: هو الذي يَرْفَعُ المؤْمن بالإِسعاد وأَولياءَه بالتقْرِيب. والرَّفْعُ: ضدّ الوَضْع، رَفَعْته فارْتَفَع فهو نَقيض الخَفْض في كل شيء، رَفَعه يَرْفَعُه رَفْعاً ورَفُع هو رَفاعة وارْتَفَع. والمِرْفَع: ما رُفِع به. وقوله تعالى في صفة القيامة: خافِضةٍ رافِعة؛ قال الزجاج: المعنى أَنها تَخْفِض أَهل المعاصي وتَرْفَع أَهل الطاعة. وفي الحديث: إِنّ اللهَ تعالى يَرفع العَدْلَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR658 harf
* ر ف ع * * الرَّفْعُ * ضد الوضع و * رَفَعَهُ فارْتَفَعَ * وبابه قطع و * الرَّفْعُ * في الإعراب كالضم في البناء وهو من أوضاع النحويين و * رَفَعَ * فلان على العامل رفيعة وهو ما يرفعه من قصته ويبلغها وفي الحديث ﴿كل * رَافِعةٍ * رفعت علينا من البلاغ﴾ أي كل جماعة مبلغة تبلغ عنا فلتبلغ أني قد حرمت المدينة و * رَفْعُ * الزرع أن يحمل بعد الحصاد إلى البيدر يقال هذه أيام * َرِفاعٍ * بالفتح والكسر وقال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.467 harf
رفعه، كمنعه، يرفعه رفعا: ضد وضعه، ومنه حديث الدعاء: اللهم ارفعني ولا تضعني كرفعه ترفيعا. قال أبو نخيلة السعدي: لما أتتني نغية كـالـشـهـد كالعسل الممزوج بعد الرقد يا بردها للمشتفي بالـبـرد رفعت من أطمار مستعـد وقلت للعنس: اغتلي وجدي في النوادر: يقال: ارتفعه بيده، ورفعه. قال الأزهري: المعروف في كلام العرب: رفعت الشيء فارتفع. ولم أسمع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok31.869 harf
رَفَعَهُ 1 رَفَعَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. رَفَعَ , (K, TA,) inf. n. رَفْعٌ, (S, Mgh, Msb,) He raised it: [this is generally the best rendering, as it serves to indicate several particular significations which will be found explained in what follows:] he elevated it; upraised it; uplifted it: he took it up: contr. of خَفَضَهُ: (Msb:) or of وَضَعَهُ: (S, Mgh, K:) as also ↓ رفّعهُ, (K,) inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.565 harf
رَفَعَ رَفَعَ A ( n. ac. رَفْع 1 ), a. Raised, lifted, took up, carried; removed; hoisted, reared; elevated, exalted. b. [ acc. & Ila ], Brought, summoned before ( the judge ). c. Put in the nominative. رَفُعَ رَفُعَ U ( n. ac. رِفْعَة 2t ), a. Was high, exalted. b. [ n. ac. رَفَاْعَة 22t ], Was loudvoiced. رَفَّعَ رَفَّعَ II , a. Raised, lifted &c. b. Went now fast, now slowly (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.398 harf
رفع رَفَعَ - يَرْفَعُ - رَافِع - رَفِيْع - مَرْفُوْع رَفَعَ - يَرْفَعُ + كائن + كائناَ أو شيئاً أو أمراً: ضد " خفض": يدفعه جهة الأعلى ليستقر بالأعلى، مكاناً أو قدراً ومنزلة: يؤثر على الشيء بقوة تؤدي إلى تحركه وانتقاله من موضع يعتبر تحت إلى موقع يعتبر فوق، وذلك نسبة لمرجع للمقارنة ﴿وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت وإسماعيل﴾:دفعها جهة الأعلى
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler48 mücavir (183 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. درج

    7 ortak ayet · Derc : “Derc” tomar demektir

  2. فوق

    8 ortak ayet · Üst

  3. طور

    3 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır

  4. وثق

    3 ortak ayet · Anlaşma

  5. عرش

    3 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  6. بعض

    4 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  7. عيسى

    2 ortak ayet · İsa

  8. طهر

    2 ortak ayet · Akar temiz sudur

  9. أخذ

    5 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  10. سخر

    2 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  11. حكم

    4 ortak ayet · Gem demektir

  12. قوي

    2 ortak ayet · Kuvvet

Geçtiği ayetler(29)

  1. وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

    Ve yükselttikHani sizden sapasağlam söz almıştık. Tur’u da üstünüze kaldırmıştık. Size veridğimize sımsıkı sarılın, onda olanları hatırlayın ki sakınmış olasınız.

  2. وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاسْمَعُوا قَالُوا …

    Ve yükselttikHani; size verdiğimiz şeyi kuvvetle tutun ve dinleyin, diye Tur’u tepenize dikmiş ve sizden misak almıştık. İşittik ve karşı geldik dediler ve küfürleri yüzünden buzağı sevgisi kalblerine sindirildi. Eğer inananlardansanız, inancınız size ne kötü şey emrediyor? de.

  3. وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا

    Ve yükselttikSöz vermelerine karşılık Tur dağını üzerlerine kaldırdık. Ve onlara; Şehrin kapısından secde ederek girin, dedik. Cumartesileri aşırı gitmeyin, dedik. Onlardan ağır bir te’minat aldık.

  4. … رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا …

    Ve yükselttikYoksa Rabbının rahmetini onlar mı paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların geçimlerini aralarında Biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürebilmeleri için kimini kimine derecelerle üstün kıldık. Rabbının rahmeti, onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır.

  5. وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ

    Ve yükselttikVe senin şanını yükseltmedik mi?

Sîga sayfası: الْمَرْفُوعِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرفع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعلو, سمو, صعد, نصب
Zıt Kökخفض
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi veya varlığı bulunduğu zeminden, tabii duruşundan veya aşağı seviyeden yukarıya doğru kaldırmak, ayırmak ve yüceltmek
Çekirdek Özet 2Maddi varlıkları, yapıları, tavanı, sesi, şanı, manevi dereceleri ve hakikati aşağı seviyeden üst mertebeye taşımak
Çekirdek Özet 3Değerler hiyerarşisinde adalet ve liyakat ekseninde gerçekleşen dikey terfi, mertebe intikali ve görünür kılma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel olarak yukarı kaldırmak veya mekânsal bir yükseliş şeklinde anlayıp ahlaki, hukuki, manevi ve idari derecelenme boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رفBir şeyi taşımak, desteklemek, zayıf olanı yukarıda tutmak, kanat çırparak havada durmak veya koruyucu bir tabaka oluşturmak; nitekim رفد kökünde destekleme ve bağış, رفق kökünde taşımayı kolaylaştıran yumuşaklık, رفرف kökünde havada kanat çırparak süzülme ve yüksek örtü anlamı esastırعBoğazın derinliklerinden çıkan ve dışa açılma, açığa çıkarma, görünür kılma niteliği taşıyan ع harfinin eklenmesiyle destekleme eylemi, nesneyi veya durumu doğrudan alt seviyeden alıp üst seviyeye çıkarmaya, gizlilikten veya düşüklükten izhar ve terfi boyutuna taşımaya dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin tepeye, baş hizasına, zirveye veya daha üst bir konuma yönelişini ifade eder
فAğız; söz, açıklık, kenarAçığa çıkma, dışa vurulma, ayrışma ve nefesin dışarı yayılması hareketini simgeler
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılanabilirlik, görünür hale gelme, basiretle fark edilme ve tebarüz etme niteliğini katar
رفعBaş seviyesine çıkarma, açığa vurma ve görünür kılma hareketiBir varlığın veya değerin alt konumdan baş seviyesine doğru yükseltilerek açık, seçik ve herkesçe görünür bir yüceliğe ulaştırılması eylemini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yükü veya cismi yere temas ettiği noktadan yukarı kaldırmak; devenin yürüyüşünde adımlarını hızlandırıp ayaklarını yerden seri ve yüksek biçimde kaldırması; hasadı yapılan ekinin harman yerine taşınması
Cahiliye şiiri kullanımıTarafetü’b-nü’l-ʿAbd divanında devenin süratli ve tempolu yürüyüşünü tasvir ederken kökün bu fiziksel hareketini şöyle zikreder: مَوْضُوعُها زَوْلٌ ومَرْفُوعُها / كَمَرِّ صَوْبٍ لَجِبٍ وَسْطَ رِيحٍ
Erken Arapça kullanımDavanın veya meselenin hükme bağlanmak üzere hakime ya da emire iletilmesi için kullanılan رفعه إلى السلطان ifadesi ile kabileler arası haberlerin yayılması ve ulaştırılması anlamındaki kullanım

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça رفع kökü, merkezi Sami dil alanında özellikle dikey yönde hareket ettirme, kaldırma, taşıma ve ulaştırma ekseninde temsil edilen bir köktür. İbrancede r-p-ʿ biçimi doğrudan aynı anlamı karşılamaktan ziyade şifa bulma ve zayıfın ayağa kaldırılması anlamındaki rāp̄ā(h) / רָפָא köküyle fonksiyonel bir temas gösterse de, Güney Sami ve Arapça sahasında kök; nesnenin mekanik olarak yukarı alınması, yerçekimine karşı koyarak yükseltilmesi ve bir davanın üst makama taşınması anlamında özgülleşmiştir. Ge’ez ve Güney Arapça lehçelerinde kök, taşımak, yükü yüklenmek ve yukarı çekmek fiilleriyle semantik bir kesişim taşır. Arapçada kökün kazandığı temel gelişim, sadece fiziksel yükselme değil; şerefin, sesin, yapının, hukuki müracaatın ve manevi derecelerin yukarıya doğru hareketiyle genişleyen çok katmanlı bir terfi ve izhar mekanizmasıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDikey hareket, zeminden ayırma ve yüceltmeKökün çekirdeği hem bedensel eylemde (yükü sırtlamak veya başa koymak) hem de hareket temposunda (devenin adımlarını yükseltip hızlandırması) doğrudan yerçekimini yenme ve yukarı yönelme dinamiğine dayanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Batı Sami dikey hareket kökleriArapça ve Güney Sami kollarında yükseklik, yük kaldırma ve ulaştırma anlamı belirginleşirken, Kuzeybatı Sami dillerinde kavramsal alan ekseriyetle علو ve نسا kökleri üzerinden dağılmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kaldırma ve destekleme tabakasıÇekirdeğin Afro-Asyatik dillerdeki yükselme, destek olma ve yüzeye çıkarma ses-anlam öbekleriyle paralellik arz ettiği değerlendirilmektedirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رفعAnlamlıKaldırmak, yükseltmek, yüceltmekBir nesneyi alt seviyeden üst seviyeye taşımak; şan, rütbe ve yapıyı dikey eksende büyütmekHedef kök; Kur'an'da geçer
رعفAnlamlıBurundan kan gelmesi, öne fırlamakAnsızın dışarı taşmak, kafilenin önüne geçip ilerlemek; içteki akışkanın baş kısmından dışarı sızmasıKur'an'da geçmez; başta olma ve öne fırlama yönüyle ر imgesini paylaşır
فرعAnlamlıDal budak salmak, başını aşmak, tepeye tırmanmakBir ağacın yukarıya doğru dallanması veya bir yapının en üst tepe noktasını teşkil etmesiKur'an'da geçer; yükseklik ve zirve semantiğinde hedef kökle örtüşür
فعرAnlamlıYırtmak, çiğnemek, açmakBir şeyi yarmak veya kabaca parçalamak anlamında bedevi kullanımında yer bulurKur'an'da geçmez; nadir kullanım
عرفAnlamlıBilmek, tanımak, yüksek yerBir şeyi alametleriyle tebarüz ettirip kavramak; tepe, atın yelesi ve yüksek tepe sırtlarıKur'an'da geçer; yükseklik ve bilinirlik anlamında hedef kökle irtibatlıdır
عفرAnlamlıToza toprağa bulamak, yere sermekYüzü veya bedeni toprağa sürtmek, toza batırmakKur'an'da geçmez; alçaltma ve yere bağlama bakımından hedef kökün tersi yönde hareket eder

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رفعMerkezYükseltmek ve yüceltmekBir nesneyi veya varlığı doğrudan bulunduğu alttan yukarıya doğru nakletmek, terfi ettirmek ve belirginleştirmekHem fiziksel nesnelerde hem şan, derece ve manevi hiyerarşide dikey intikal
علوKomşuYüksek olmak ve üstte bulunmakZatında veya konumunda yüksekte bulunmayı ifade eder; hareketten ziyade mevcut durumu veya tahakkümü gösterirرفع aşağıdan yukarıya doğru bir taşımayı bildirirken, علو halihazırda üstte olmayı vurgular
سموKomşuYücelik ve namSoyut itibar, şan ve gökyüzü istikametindeki aşkınlık ve isim değeriسمو daha çok isim, ün ve soyut asalet ekseninde yükselmeyi ifade eder
صعدKomşuTırmanmak ve yukarı çıkmakÖznenin kendi çabasıyla dik bir zeminde yukarıya doğru tırmanması, yokuş aşmasıرفع genelde bir failin başkasını veya nesneyi kaldırmasını anlatırken, صعد bizzat çıkmayı bildirir
نصبKomşuDikmek ve dik duruma getirmekBir şeyi yere sabitleyerek dikilmesini sağlamakنصب yere tutturarak ayağa kaldırmaktır; رفع ise zeminden tamamen yukarı ayırmayı da kapsar
خفضZıtAlçaltmak ve indirmekBir nesneyi veya varlığı yukarıdan aşağıya çekmek, seviyesini düşürmek ve küçültmekHer boyutta رفع eyleminin tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرفعKaldırmak, yükseltmek, yüceltmekFiziksel olarak yukarı kaldırmak, manevi rütbe vermek, sesi ve şanı artırmakKesin
LatinceElevare, tollere, exaltareYukarı kaldırmak, yüceltmekElevare fiziksel olarak yukarı almayı, exaltare ise şeref ve makamca yüceltmeyi karşılarKesin
İngilizceTo raise, to elevate, to exaltKaldırmak, yükseltmek, methetmekRaise somut kaldırmayı ve sesi artırmayı, exalt manevi ve mevkisel yüceltmeyi ifade ederKesin
AlmancaHeben, erheben, erhöhenKaldırmak, yüceltmek, artırmakHeben fiziksel yükü kaldırmaktır; erhöhen derece, makam ve şanın büyütülmesini tam karşılarKesin
FransızcaLever, élever, exalterKaldırmak, yükseltmek, övmekÉlever hem binayı hem ahlakı ve rütbeyi yukarı taşımayı kapsayan en yakın karşılıktırKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Maddi cisimlerin ve yapıların yükseltilmesiFiziksel kaldırma ve bina etmeGöklerin yükseltilmesi (er-Ra‘d 13:2, en-Nâzi‘ât 79:28), Kâbe’nin temellerinin yükseltilmesi (el-Bakara 2:127) ve Tur dağının kaldırılması (el-Bakara 2:63, 2:93) bağlamı
Manevi ve ilmi derecelerin artırılmasıİlim ve rütbe terfisiİlim sahiplerinin ve peygamberlerin diğerlerine üstün kılınarak mertebelerinin artırılması (el-Bakara 2:253, el-En‘âm 6:83, Yûsuf 12:76, el-Mücâdele 58:11)
Şanın ve zikrin yüceltilmesiŞeref ve bilinirlik bağışlamaHz. Peygamber’in zikrinin ve itibarının âlemlerde yüceltilmesi bağlamı (el-İnşirâh 94:4)
Sesin ve edep sınırlarının yükseltilmesiDesibel ve ton artışıPeygamber’in huzurunda konuşurken ses tonunu onun sesinin üzerine çıkarmama uyarısı (el-Hucurât 49:2)
Ahiretteki nihai tasfiye ve hiyerarşiHak edenleri yükseltme, batılı alçaltmaKıyametin kopuşuyla inananların yüceltilip inkârcıların alçaltılması vakıası (el-Vâkı‘a 56:3)
Mekân ve makamın şereflendirilmesiKudsi kılınma ve korunmaİbadethanelerin ve mescitlerin şereflendirilip yüceltilmesine izin verilmesi (en-Nûr 24:36)
İlahî koruma ve nezdine almaKurtarma ve manevi intikalHz. İsa’nın inkârcıların tuzağından kurtarılıp Allah katına yükseltilmesi (en-Nisâ 4:158)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah’ın sıfatları ve rü’yetHz. İsa’nın رفعه الله إليه ayeti bağlamında cismani yükseliş mi yoksa manevi derecesinin yüceltilmesi mi olduğu tartışması; Allah’a mekân isnat edilemeyeceğinden hareketle manevi terfi vurgusuMekânsal yücelikten aşkınlık ve kudsiyet mertebesine intikal
FıkıhHükümlerin kaldırılması ve ibadet rükünleriNesih bağlamında hükmün kaldırılması (veya tilavetin ref’i); namazda tekbir alırken ellerin kaldırılması (ref‘u’l-yedeyn) ve davanın hakime arzı (terâfu‘)İbadette fiziksel hareket, usulde hükmün geçerliliğinin sonlandırılması, yargıda hak arama
TefsirHiyerarşik adalet ve kozmolojiGöklerin direksiz yükseltilmesi ile insanların ilim ve amel ile derecelerinin yükseltilmesinde ilahi iradenin ve nizamın incelenmesiTabiat düzeninde dikey denge, insan toplumunda liyakate dayalı hiyerarşi
HadisHadis usulü ve rivayet dereceleriBir rivayetin doğrudan Hz. Peygamber’e isnat edilerek mevkuf olmaktan çıkarılması durumu olan «hadisi ref‘ etmek» ve adalet terazisinin yükselip inmesi tasviriSenedin kaynağa bağlanarak kıymet kazanması; adaletin tecellisi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi hiyerarşi ve tevhidDikey terfi ve manevi dereceİnsanın amel, takva ve ihlasla alt seviyeden manevi üst basamaklara çıkarılmasıDinde yükselme kulun kendi iddiasıyla değil, ilahi takdir ve rıza ile gerçekleşen bir taltiftirKesin
İlmiBilgi ve liyakat piramidiİlimle gelen itibar ve mertebeBilginin insanı cehaletin karanlığından ve ataletinden hakikat ufkuna yükseltmesiKur'an ilim sahiplerinin derecelerle yükseltileceğini bildirerek ilmi bir toplumsal statü ilkesi kılarKesin
SiyasiHukuki başvuru ve adil yönetimDava arzı ve haksızlığın izalesiHaksızlığa uğrayanın meselesini en üst karar merciine ve yargıya taşıması (terâfu‘)Zulmün ortadan kaldırılması ve mazlumun sesinin otorite katında görünür kılınması mekanizmasıdırGüçlü
İktisadiEmek ve refah dağılımıKatma değer ve liyakat payıToplumdaki iktisadi tabakalaşmada kabiliyet ve gayret farkına dayalı meşru derece farkıZuhruf 32'de zikredildiği üzere işbölümünün ve toplumsal düzenin sağlanması için refah dereceleri oluşturulurGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji artışı ve vektörel dikey kuvvetBir kütlenin yerçekimi alanında aşağı bir seviyeden daha yüksek bir seviyeye çıkarılmasıyla sistemde biriken potansiyel enerji durumu; koordinat sisteminde z ekseninde pozitif yönde gerçekleşen dikey ötelemeKesin
Beşeri bilimlerSosyal hareketlilik ve dikey tabakalaşmaBireyin veya grubun eğitim, liyakat veya başarı yoluyla alt sosyo-ekonomik ve hukuki statüden üst tabakaya geçişi; hiyerarşik yapıdaki kurumsal terfiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca cisimlerin havaya kaldırılması veya mekanik bir asansör hareketi gibi dar bir fiziksel çerçeveye hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün maddeden manaya, göklerin kozmolojik dengesinden ilimle derecelerin yükseltilmesine, Kâbe'nin temellerinden şanın yüceltilmesine ve ahlaki edep çerçevesinde sesin kontrol edilmesine kadar uzanan bütüncül bir nizam, rütbe ve adalet ilkesi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. İsa’nın yükseltilmesini sadece bedensel-mekânsal bir seyahate indirgeyerek manevi kudsiyet ve nezd-i ilahiye kabul boyutunu ıskalamak; toplumsal derecelenmeyi sınıfsal bir üstünlük sanarak Kur'an’ın liyakat ve sorumluluk temelli hiyerarşisini yanlış yorumlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel evreni hem de ahlaki ve toplumsal yapıyı dikey bir düzen ve hiyerarşi içinde kurguladığını; bu düzende hakiki yükselişin kör bir güçle değil, ilahi taltif, ilim ve liyakatle gerçekleştiğini temellendirdiği için hayati bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik yaratılışı tasvir eden ayetlerde, peygamberlerin ve salihlerin derecelerini bildiren kıssalarda, kıyamet sahnelerinde (özellikle alçaltıcı ve yükseltici niteliğiyle) ve peygamberi edep kurallarını düzenleyen toplumsal hüküm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yükselmenin yalnızca dünyevi tahakküm, zorbalık veya soy üstünlüğüyle elde edilebileceği yanılgısını yıkar; Allah katında gerçek yükselişin zihinsel, ahlaki ve ameli liyakatle temellendiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya cismi bulunduğu alt zeminden, yerçekimine karşı koyarak daha üst bir noktaya taşımak, kaldırmak ve görünür kılmak.
  • Soyut anlamİnsani, ahlaki, hukuki ve manevi mertebelerde alt basamaktan üst dereceye terfi etmek; şerefi, şanı ve kıymeti artırmak.
  • Sistematik karşılıkAdalet, liyakat ve ilahi tensip doğrultusunda gerçekleşen meşru dikey hareketlilik ve değerler basamağındaki hiyerarşik yükselme.
  • LaTeX modeliR:(S0,Φ0)→F(S1,Φ1)buradaS1>S0veΦ1>Φ0
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 başlangıçtaki konum veya seviyeyi, Φ0 bu seviyedeki potansiyel veya manevi dereceyi gösterir. F dönüştürücü kuvveti (ilahi lütuf, ilim veya amelî gayreti) simgeler. R eylemi sonucunda nesne veya fail, seviyenin kesin biçimde arttığı S1 ve değerin/itibarın büyüdüğü Φ1 durumuna yükseltilmiş olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر