رفع
ر - ف - ع
KÖK- 29 geçiş
- 29 ayet
- 20 sîga
- 13 sözlük
Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır. Mastar olarak da kaldırmak, yükseltmek demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır. Mastar olarak da kaldırmak, yükseltmek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.374 harfباب العين والرّاء والفاء معهما
ع ر ف، ع ف ر، رعف، ر ف ع، ف ر ع مستعملات
عَرَفَ:
عَرَفت الشىءَ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وأَمْرٌ عارفٌ، معروفٌ، عَرِيفٌ.
والعُرْفُ: المعروف. قال النّابغة:
أبَى الـلـهُ إلا عَـدْلَـهُ وقَـضـاءَهُ فلا النُّكْرُ مَعْروفٌ ولا العُرْفٌ ضائع
والعَريفُ: القيّم بأمرِ قومٍ عرّفَ عليهم، سُمّي به لأنّه عُرِفَ بذلك الاسم.
ويوم عَرَفَة: موقفُ النّاس بعَرَفات، وعَرَفات جبل،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.138 harfالرَفْعُ: خلاف الوضع. يقال: رَفَعْتُهُ فارْتَفع. والرَفْعُ في الإعراب كالضم في البناء، وهو من أوضاع النحويين. ورَفَعَ فلانٌ على العامل رَفِيعَةً، وهو ما يَرْفَعُهُ من قصَّته ويُبَلِّغُها. ورَفعُ الزرعِ: أن يُحْمَلَ بعد الحَصاد إلى البَيْدر. يقال: هذه أيامُ رَفاعٍ ورِفاعٍ. ورَفَعَ البعيرُ في السَير، أي بالَغَ. ورَفَعْتُهُ أنا، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ومرفوعُها: خلاف موضوعِها. يقال: دابّةٌ ليس له
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok22.117 harfباب العين والراء مع الفاء
عرف ، عفر ، رفع ، رعف ، فرع ، فعر : مستعملات .
عرف : الليث : عَرَف يَعْرف عِرْفاناً ومَعْرِفة . وأمر عارف : معروف عَرِيف . قلت : لم أسمع أمر عارف أي معروف لغير الليث . والذي حصَّلناه للأئِمَّة : رجل عارف أي صَبُور . قال أبو عبيد وغيره : يقال : نزلت به مصيبة فوُجِد صَبُوراً عارفاً . قلت : ونفس عارفة بالهاء مثله . وقال غيره :
فصبرتُ عارفة لذلك حُرَّة
ترسو إذا نفسُ الجَبَان
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.033 harf(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
(رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.104 harf- الرفع يقال تارة في الأجسام الموضوعة إذا أعليتها عن مقرها، نحو: ﴿ورفعنا فوقكم الطور﴾ [البقرة/93]، قال تعالى: ﴿الله الذي رفع السموات بغير عمد ترونها﴾ [الرعد/2]، وتارة في البناء إذا طولته، نحو قوله: وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت} [البقرة/127]، وتارة في الذكر إذا نوهته نحو قوله: ﴿ورفعنا لك ذكرك﴾ [الشرح/4]، وتارة في المنزلة إذا شرفتها، نحو قوله: ﴿ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات﴾ [الزخرف/32]، {نرفع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.983 harfر ف ع
رفعه فارتفع ورفّعه ورفع فهو رفيع وفيه رفعة.
ورفعه على السرير.
ورفع القيد بالرفاعة وهي الخيط الذي يرفع به المقيد قيده إليه.
رفعتها طرد النعام وفوقد حتى إذا سخنت وخفّ عظامها ورفع البعير بنفسه.
وإنه لحسن المرفوع والموضوع.
قال طرفة: موضوعها زولٌ ومرفوعها كمـرّ غيـث لجـبٍ وسـط ريـح ويقولون: ارفع من دابتك.
ورفعه إلى السطان رفعاناً ورافعته وترافعا إليه.
ورفع فلان على
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.262 harfفي أَسْماء الله تعالى الرافِعُ: هو الذي يَرْفَعُ المؤْمن بالإِسعاد وأَولياءَه بالتقْرِيب. والرَّفْعُ: ضدّ الوَضْع، رَفَعْته فارْتَفَع فهو نَقيض الخَفْض في كل شيء، رَفَعه يَرْفَعُه رَفْعاً ورَفُع هو رَفاعة وارْتَفَع. والمِرْفَع: ما رُفِع به. وقوله تعالى في صفة القيامة: خافِضةٍ رافِعة؛ قال الزجاج: المعنى أَنها تَخْفِض أَهل المعاصي وتَرْفَع أَهل الطاعة. وفي الحديث: إِنّ اللهَ تعالى يَرفع العَدْلَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR658 harf* ر ف ع * * الرَّفْعُ * ضد الوضع و * رَفَعَهُ فارْتَفَعَ * وبابه قطع و * الرَّفْعُ * في الإعراب كالضم في البناء وهو من أوضاع النحويين و * رَفَعَ * فلان على العامل رفيعة وهو ما يرفعه من قصته ويبلغها وفي الحديث ﴿كل * رَافِعةٍ * رفعت علينا من البلاغ﴾ أي كل جماعة مبلغة تبلغ عنا فلتبلغ أني قد حرمت المدينة و * رَفْعُ * الزرع أن يحمل بعد الحصاد إلى البيدر يقال هذه أيام * َرِفاعٍ * بالفتح والكسر وقال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.467 harfرفعه، كمنعه، يرفعه رفعا: ضد وضعه، ومنه حديث الدعاء: اللهم ارفعني ولا تضعني كرفعه ترفيعا. قال أبو نخيلة السعدي:
لما أتتني نغية كـالـشـهـد كالعسل الممزوج بعد الرقد
يا بردها للمشتفي بالـبـرد رفعت من أطمار مستعـد
وقلت للعنس: اغتلي وجدي في النوادر: يقال: ارتفعه بيده، ورفعه. قال الأزهري: المعروف في كلام العرب: رفعت الشيء فارتفع. ولم أسمع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok31.869 harfرَفَعَهُ
1 رَفَعَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. رَفَعَ , (K, TA,) inf. n. رَفْعٌ, (S, Mgh, Msb,) He raised it: [this is generally the best rendering, as it serves to indicate several particular significations which will be found explained in what follows:] he elevated it; upraised it; uplifted it: he took it up: contr. of خَفَضَهُ: (Msb:) or of وَضَعَهُ: (S, Mgh, K:) as also ↓ رفّعهُ, (K,) inf. n.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.565 harfرَفَعَ
رَفَعَ A ( n. ac. رَفْع 1 ),
a. Raised, lifted, took up, carried; removed; hoisted, reared; elevated, exalted.
b. [ acc. & Ila ], Brought, summoned before ( the judge ).
c. Put in the nominative.
رَفُعَ
رَفُعَ U ( n. ac. رِفْعَة 2t ),
a. Was high, exalted.
b. [ n. ac. رَفَاْعَة 22t ], Was loudvoiced.
رَفَّعَ
رَفَّعَ II ,
a. Raised, lifted &c.
b. Went now fast, now slowly (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.398 harfرفع
رَفَعَ - يَرْفَعُ - رَافِع - رَفِيْع - مَرْفُوْع
رَفَعَ - يَرْفَعُ + كائن + كائناَ أو شيئاً أو أمراً: ضد " خفض": يدفعه جهة الأعلى ليستقر بالأعلى، مكاناً أو قدراً ومنزلة: يؤثر على الشيء بقوة تؤدي إلى تحركه وانتقاله من موضع يعتبر تحت إلى موقع يعتبر فوق، وذلك نسبة لمرجع للمقارنة
﴿وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت وإسماعيل﴾:دفعها جهة الأعلى
Sîgalar(20)
- وَرَفَعْنَاVe yükselttik(وَفَعَلْنَا)×5
- وَرَفَعَVe yükseltti+1 anlam(وَفَعَلَ)×3
- رَفَعَYükseltti(فَعَلَ)×2
- مَرْفُوعَةٍYükseltilen(مَفْعُولَةٍ)×2
- نَرْفَعُYükseltiriz(نَفْعَلُ)×2
- الْمَرْفُوعِYükseltilen(الْمَفْعُولِ)×1
- تَرْفَعُواYükseltmeyin(تَفْعَلُوا)×1
- تُرْفَعَYükseltilir(تُفْعَلَ)×1
- رَافِعَةٌYükselten(فَاعِلَةٌ)×1
- رَفَعَهَاOnu yükseltti(فَعَلَهَا)×1
Mücavir kökler48 mücavir (183 toplam)
- درج
7 ortak ayet · Derc : “Derc” tomar demektir
- فوق
8 ortak ayet · Üst
- طور
3 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- وثق
3 ortak ayet · Anlaşma
- عرش
3 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
- بعض
4 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- عيسى
2 ortak ayet · İsa
- طهر
2 ortak ayet · Akar temiz sudur
- أخذ
5 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- سخر
2 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- حكم
4 ortak ayet · Gem demektir
- قوي
2 ortak ayet · Kuvvet
Geçtiği ayetler(29)
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
Ve yükselttikHani sizden sapasağlam söz almıştık. Tur’u da üstünüze kaldırmıştık. Size veridğimize sımsıkı sarılın, onda olanları hatırlayın ki sakınmış olasınız.
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاسْمَعُوا قَالُوا …
Ve yükselttikHani; size verdiğimiz şeyi kuvvetle tutun ve dinleyin, diye Tur’u tepenize dikmiş ve sizden misak almıştık. İşittik ve karşı geldik dediler ve küfürleri yüzünden buzağı sevgisi kalblerine sindirildi. Eğer inananlardansanız, inancınız size ne kötü şey emrediyor? de.
وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا
Ve yükselttikSöz vermelerine karşılık Tur dağını üzerlerine kaldırdık. Ve onlara; Şehrin kapısından secde ederek girin, dedik. Cumartesileri aşırı gitmeyin, dedik. Onlardan ağır bir te’minat aldık.
… رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا …
Ve yükselttikYoksa Rabbının rahmetini onlar mı paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların geçimlerini aralarında Biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürebilmeleri için kimini kimine derecelerle üstün kıldık. Rabbının rahmeti, onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır.
وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ
Ve yükselttikVe senin şanını yükseltmedik mi?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رفع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علو, سمو, صعد, نصب |
| Zıt Kök | خفض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya varlığı bulunduğu zeminden, tabii duruşundan veya aşağı seviyeden yukarıya doğru kaldırmak, ayırmak ve yüceltmek |
| Çekirdek Özet 2 | Maddi varlıkları, yapıları, tavanı, sesi, şanı, manevi dereceleri ve hakikati aşağı seviyeden üst mertebeye taşımak |
| Çekirdek Özet 3 | Değerler hiyerarşisinde adalet ve liyakat ekseninde gerçekleşen dikey terfi, mertebe intikali ve görünür kılma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak yukarı kaldırmak veya mekânsal bir yükseliş şeklinde anlayıp ahlaki, hukuki, manevi ve idari derecelenme boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رف | Bir şeyi taşımak, desteklemek, zayıf olanı yukarıda tutmak, kanat çırparak havada durmak veya koruyucu bir tabaka oluşturmak; nitekim رفد kökünde destekleme ve bağış, رفق kökünde taşımayı kolaylaştıran yumuşaklık, رفرف kökünde havada kanat çırparak süzülme ve yüksek örtü anlamı esastır | ع | Boğazın derinliklerinden çıkan ve dışa açılma, açığa çıkarma, görünür kılma niteliği taşıyan ع harfinin eklenmesiyle destekleme eylemi, nesneyi veya durumu doğrudan alt seviyeden alıp üst seviyeye çıkarmaya, gizlilikten veya düşüklükten izhar ve terfi boyutuna taşımaya dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin tepeye, baş hizasına, zirveye veya daha üst bir konuma yönelişini ifade eder |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Açığa çıkma, dışa vurulma, ayrışma ve nefesin dışarı yayılması hareketini simgeler |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılanabilirlik, görünür hale gelme, basiretle fark edilme ve tebarüz etme niteliğini katar |
| رفع | Baş seviyesine çıkarma, açığa vurma ve görünür kılma hareketi | Bir varlığın veya değerin alt konumdan baş seviyesine doğru yükseltilerek açık, seçik ve herkesçe görünür bir yüceliğe ulaştırılması eylemini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yükü veya cismi yere temas ettiği noktadan yukarı kaldırmak; devenin yürüyüşünde adımlarını hızlandırıp ayaklarını yerden seri ve yüksek biçimde kaldırması; hasadı yapılan ekinin harman yerine taşınması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafetü’b-nü’l-ʿAbd divanında devenin süratli ve tempolu yürüyüşünü tasvir ederken kökün bu fiziksel hareketini şöyle zikreder: مَوْضُوعُها زَوْلٌ ومَرْفُوعُها / كَمَرِّ صَوْبٍ لَجِبٍ وَسْطَ رِيحٍ |
| Erken Arapça kullanım | Davanın veya meselenin hükme bağlanmak üzere hakime ya da emire iletilmesi için kullanılan رفعه إلى السلطان ifadesi ile kabileler arası haberlerin yayılması ve ulaştırılması anlamındaki kullanım |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça رفع kökü, merkezi Sami dil alanında özellikle dikey yönde hareket ettirme, kaldırma, taşıma ve ulaştırma ekseninde temsil edilen bir köktür. İbrancede r-p-ʿ biçimi doğrudan aynı anlamı karşılamaktan ziyade şifa bulma ve zayıfın ayağa kaldırılması anlamındaki rāp̄ā(h) / רָפָא köküyle fonksiyonel bir temas gösterse de, Güney Sami ve Arapça sahasında kök; nesnenin mekanik olarak yukarı alınması, yerçekimine karşı koyarak yükseltilmesi ve bir davanın üst makama taşınması anlamında özgülleşmiştir. Ge’ez ve Güney Arapça lehçelerinde kök, taşımak, yükü yüklenmek ve yukarı çekmek fiilleriyle semantik bir kesişim taşır. Arapçada kökün kazandığı temel gelişim, sadece fiziksel yükselme değil; şerefin, sesin, yapının, hukuki müracaatın ve manevi derecelerin yukarıya doğru hareketiyle genişleyen çok katmanlı bir terfi ve izhar mekanizmasıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dikey hareket, zeminden ayırma ve yüceltme | Kökün çekirdeği hem bedensel eylemde (yükü sırtlamak veya başa koymak) hem de hareket temposunda (devenin adımlarını yükseltip hızlandırması) doğrudan yerçekimini yenme ve yukarı yönelme dinamiğine dayanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Batı Sami dikey hareket kökleri | Arapça ve Güney Sami kollarında yükseklik, yük kaldırma ve ulaştırma anlamı belirginleşirken, Kuzeybatı Sami dillerinde kavramsal alan ekseriyetle علو ve نسا kökleri üzerinden dağılmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kaldırma ve destekleme tabakası | Çekirdeğin Afro-Asyatik dillerdeki yükselme, destek olma ve yüzeye çıkarma ses-anlam öbekleriyle paralellik arz ettiği değerlendirilmektedir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رفع | Anlamlı | Kaldırmak, yükseltmek, yüceltmek | Bir nesneyi alt seviyeden üst seviyeye taşımak; şan, rütbe ve yapıyı dikey eksende büyütmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رعف | Anlamlı | Burundan kan gelmesi, öne fırlamak | Ansızın dışarı taşmak, kafilenin önüne geçip ilerlemek; içteki akışkanın baş kısmından dışarı sızması | Kur'an'da geçmez; başta olma ve öne fırlama yönüyle ر imgesini paylaşır |
| فرع | Anlamlı | Dal budak salmak, başını aşmak, tepeye tırmanmak | Bir ağacın yukarıya doğru dallanması veya bir yapının en üst tepe noktasını teşkil etmesi | Kur'an'da geçer; yükseklik ve zirve semantiğinde hedef kökle örtüşür |
| فعر | Anlamlı | Yırtmak, çiğnemek, açmak | Bir şeyi yarmak veya kabaca parçalamak anlamında bedevi kullanımında yer bulur | Kur'an'da geçmez; nadir kullanım |
| عرف | Anlamlı | Bilmek, tanımak, yüksek yer | Bir şeyi alametleriyle tebarüz ettirip kavramak; tepe, atın yelesi ve yüksek tepe sırtları | Kur'an'da geçer; yükseklik ve bilinirlik anlamında hedef kökle irtibatlıdır |
| عفر | Anlamlı | Toza toprağa bulamak, yere sermek | Yüzü veya bedeni toprağa sürtmek, toza batırmak | Kur'an'da geçmez; alçaltma ve yere bağlama bakımından hedef kökün tersi yönde hareket eder |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رفع | Merkez | Yükseltmek ve yüceltmek | Bir nesneyi veya varlığı doğrudan bulunduğu alttan yukarıya doğru nakletmek, terfi ettirmek ve belirginleştirmek | Hem fiziksel nesnelerde hem şan, derece ve manevi hiyerarşide dikey intikal |
| علو | Komşu | Yüksek olmak ve üstte bulunmak | Zatında veya konumunda yüksekte bulunmayı ifade eder; hareketten ziyade mevcut durumu veya tahakkümü gösterir | رفع aşağıdan yukarıya doğru bir taşımayı bildirirken, علو halihazırda üstte olmayı vurgular |
| سمو | Komşu | Yücelik ve nam | Soyut itibar, şan ve gökyüzü istikametindeki aşkınlık ve isim değeri | سمو daha çok isim, ün ve soyut asalet ekseninde yükselmeyi ifade eder |
| صعد | Komşu | Tırmanmak ve yukarı çıkmak | Öznenin kendi çabasıyla dik bir zeminde yukarıya doğru tırmanması, yokuş aşması | رفع genelde bir failin başkasını veya nesneyi kaldırmasını anlatırken, صعد bizzat çıkmayı bildirir |
| نصب | Komşu | Dikmek ve dik duruma getirmek | Bir şeyi yere sabitleyerek dikilmesini sağlamak | نصب yere tutturarak ayağa kaldırmaktır; رفع ise zeminden tamamen yukarı ayırmayı da kapsar |
| خفض | Zıt | Alçaltmak ve indirmek | Bir nesneyi veya varlığı yukarıdan aşağıya çekmek, seviyesini düşürmek ve küçültmek | Her boyutta رفع eyleminin tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رفع | Kaldırmak, yükseltmek, yüceltmek | Fiziksel olarak yukarı kaldırmak, manevi rütbe vermek, sesi ve şanı artırmak | Kesin |
| Latince | Elevare, tollere, exaltare | Yukarı kaldırmak, yüceltmek | Elevare fiziksel olarak yukarı almayı, exaltare ise şeref ve makamca yüceltmeyi karşılar | Kesin |
| İngilizce | To raise, to elevate, to exalt | Kaldırmak, yükseltmek, methetmek | Raise somut kaldırmayı ve sesi artırmayı, exalt manevi ve mevkisel yüceltmeyi ifade eder | Kesin |
| Almanca | Heben, erheben, erhöhen | Kaldırmak, yüceltmek, artırmak | Heben fiziksel yükü kaldırmaktır; erhöhen derece, makam ve şanın büyütülmesini tam karşılar | Kesin |
| Fransızca | Lever, élever, exalter | Kaldırmak, yükseltmek, övmek | Élever hem binayı hem ahlakı ve rütbeyi yukarı taşımayı kapsayan en yakın karşılıktır | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Maddi cisimlerin ve yapıların yükseltilmesi | Fiziksel kaldırma ve bina etme | Göklerin yükseltilmesi (er-Ra‘d 13:2, en-Nâzi‘ât 79:28), Kâbe’nin temellerinin yükseltilmesi (el-Bakara 2:127) ve Tur dağının kaldırılması (el-Bakara 2:63, 2:93) bağlamı |
| Manevi ve ilmi derecelerin artırılması | İlim ve rütbe terfisi | İlim sahiplerinin ve peygamberlerin diğerlerine üstün kılınarak mertebelerinin artırılması (el-Bakara 2:253, el-En‘âm 6:83, Yûsuf 12:76, el-Mücâdele 58:11) |
| Şanın ve zikrin yüceltilmesi | Şeref ve bilinirlik bağışlama | Hz. Peygamber’in zikrinin ve itibarının âlemlerde yüceltilmesi bağlamı (el-İnşirâh 94:4) |
| Sesin ve edep sınırlarının yükseltilmesi | Desibel ve ton artışı | Peygamber’in huzurunda konuşurken ses tonunu onun sesinin üzerine çıkarmama uyarısı (el-Hucurât 49:2) |
| Ahiretteki nihai tasfiye ve hiyerarşi | Hak edenleri yükseltme, batılı alçaltma | Kıyametin kopuşuyla inananların yüceltilip inkârcıların alçaltılması vakıası (el-Vâkı‘a 56:3) |
| Mekân ve makamın şereflendirilmesi | Kudsi kılınma ve korunma | İbadethanelerin ve mescitlerin şereflendirilip yüceltilmesine izin verilmesi (en-Nûr 24:36) |
| İlahî koruma ve nezdine alma | Kurtarma ve manevi intikal | Hz. İsa’nın inkârcıların tuzağından kurtarılıp Allah katına yükseltilmesi (en-Nisâ 4:158) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah’ın sıfatları ve rü’yet | Hz. İsa’nın رفعه الله إليه ayeti bağlamında cismani yükseliş mi yoksa manevi derecesinin yüceltilmesi mi olduğu tartışması; Allah’a mekân isnat edilemeyeceğinden hareketle manevi terfi vurgusu | Mekânsal yücelikten aşkınlık ve kudsiyet mertebesine intikal |
| Fıkıh | Hükümlerin kaldırılması ve ibadet rükünleri | Nesih bağlamında hükmün kaldırılması (veya tilavetin ref’i); namazda tekbir alırken ellerin kaldırılması (ref‘u’l-yedeyn) ve davanın hakime arzı (terâfu‘) | İbadette fiziksel hareket, usulde hükmün geçerliliğinin sonlandırılması, yargıda hak arama |
| Tefsir | Hiyerarşik adalet ve kozmoloji | Göklerin direksiz yükseltilmesi ile insanların ilim ve amel ile derecelerinin yükseltilmesinde ilahi iradenin ve nizamın incelenmesi | Tabiat düzeninde dikey denge, insan toplumunda liyakate dayalı hiyerarşi |
| Hadis | Hadis usulü ve rivayet dereceleri | Bir rivayetin doğrudan Hz. Peygamber’e isnat edilerek mevkuf olmaktan çıkarılması durumu olan «hadisi ref‘ etmek» ve adalet terazisinin yükselip inmesi tasviri | Senedin kaynağa bağlanarak kıymet kazanması; adaletin tecellisi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hiyerarşi ve tevhid | Dikey terfi ve manevi derece | İnsanın amel, takva ve ihlasla alt seviyeden manevi üst basamaklara çıkarılması | Dinde yükselme kulun kendi iddiasıyla değil, ilahi takdir ve rıza ile gerçekleşen bir taltiftir | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve liyakat piramidi | İlimle gelen itibar ve mertebe | Bilginin insanı cehaletin karanlığından ve ataletinden hakikat ufkuna yükseltmesi | Kur'an ilim sahiplerinin derecelerle yükseltileceğini bildirerek ilmi bir toplumsal statü ilkesi kılar | Kesin |
| Siyasi | Hukuki başvuru ve adil yönetim | Dava arzı ve haksızlığın izalesi | Haksızlığa uğrayanın meselesini en üst karar merciine ve yargıya taşıması (terâfu‘) | Zulmün ortadan kaldırılması ve mazlumun sesinin otorite katında görünür kılınması mekanizmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve refah dağılımı | Katma değer ve liyakat payı | Toplumdaki iktisadi tabakalaşmada kabiliyet ve gayret farkına dayalı meşru derece farkı | Zuhruf 32'de zikredildiği üzere işbölümünün ve toplumsal düzenin sağlanması için refah dereceleri oluşturulur | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerji artışı ve vektörel dikey kuvvet | Bir kütlenin yerçekimi alanında aşağı bir seviyeden daha yüksek bir seviyeye çıkarılmasıyla sistemde biriken potansiyel enerji durumu; koordinat sisteminde ekseninde pozitif yönde gerçekleşen dikey öteleme | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik ve dikey tabakalaşma | Bireyin veya grubun eğitim, liyakat veya başarı yoluyla alt sosyo-ekonomik ve hukuki statüden üst tabakaya geçişi; hiyerarşik yapıdaki kurumsal terfi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca cisimlerin havaya kaldırılması veya mekanik bir asansör hareketi gibi dar bir fiziksel çerçeveye hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün maddeden manaya, göklerin kozmolojik dengesinden ilimle derecelerin yükseltilmesine, Kâbe'nin temellerinden şanın yüceltilmesine ve ahlaki edep çerçevesinde sesin kontrol edilmesine kadar uzanan bütüncül bir nizam, rütbe ve adalet ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. İsa’nın yükseltilmesini sadece bedensel-mekânsal bir seyahate indirgeyerek manevi kudsiyet ve nezd-i ilahiye kabul boyutunu ıskalamak; toplumsal derecelenmeyi sınıfsal bir üstünlük sanarak Kur'an’ın liyakat ve sorumluluk temelli hiyerarşisini yanlış yorumlamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel evreni hem de ahlaki ve toplumsal yapıyı dikey bir düzen ve hiyerarşi içinde kurguladığını; bu düzende hakiki yükselişin kör bir güçle değil, ilahi taltif, ilim ve liyakatle gerçekleştiğini temellendirdiği için hayati bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik yaratılışı tasvir eden ayetlerde, peygamberlerin ve salihlerin derecelerini bildiren kıssalarda, kıyamet sahnelerinde (özellikle alçaltıcı ve yükseltici niteliğiyle) ve peygamberi edep kurallarını düzenleyen toplumsal hüküm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yükselmenin yalnızca dünyevi tahakküm, zorbalık veya soy üstünlüğüyle elde edilebileceği yanılgısını yıkar; Allah katında gerçek yükselişin zihinsel, ahlaki ve ameli liyakatle temellendiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi veya cismi bulunduğu alt zeminden, yerçekimine karşı koyarak daha üst bir noktaya taşımak, kaldırmak ve görünür kılmak.
- Soyut anlamİnsani, ahlaki, hukuki ve manevi mertebelerde alt basamaktan üst dereceye terfi etmek; şerefi, şanı ve kıymeti artırmak.
- Sistematik karşılıkAdalet, liyakat ve ilahi tensip doğrultusunda gerçekleşen meşru dikey hareketlilik ve değerler basamağındaki hiyerarşik yükselme.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki konum veya seviyeyi, bu seviyedeki potansiyel veya manevi dereceyi gösterir. dönüştürücü kuvveti (ilahi lütuf, ilim veya amelî gayreti) simgeler. eylemi sonucunda nesne veya fail, seviyenin kesin biçimde arttığı ve değerin/itibarın büyüdüğü durumuna yükseltilmiş olur.