وضع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ض-ع20 sîga, 72 mücavir kök, 24 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وزنتَضَعُواوَضَعَتْمَوْضُوعَةٌوضعوَتَضَعُكلمحملتَضَعَمَوَاضِعِهِتَضَعُحذرهودثلثوزرثوب

KökSîga 20Ayet 24Sure 18Mücavir 72

▶ Ağı aç (3B)

وضع

و - ض - ع

KÖK
  • 26 geçiş
  • 24 ayet
  • 20 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Koyar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.730 harf
باب العين والضّاد وواي معهما ع ض و، ع و ض، ض و ع، ض ي ع، ض ع و، و ض ع عضو: العُضْوُ والعِضْوُ - لغتان - كلّ عظم وافر من الجسد بلحمه. والعِضة: القطعة من الشيء؛ عضّيت الشيء عِضةً عِضةً إذا وزّعته بكذا، قال: وليس دين الله بالمُعَضَّى وقوله تعالى: "جعلوا القرآن عضين"، أي: عضةً عضةً تفرقوا فيه فآمنوا ببعضه وكفروا ببعضه. عوض: العِوَضُ معروف، يقال: عِضْتُه عِياضاً وعَوْضاً، والاسم: العِوَضُ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.901 harf
المَوْضِعُ: المكان. والمَوْضِعُ أيضاً: مصدر قولك وَضَعْتُ الشيء من يدي وَضْعاً، ومَوْضوعاً وهو مثل المعقول، ومَوْضِعاً. والموْضَعُ بفتح الضاد، لغة في الموْضِعِ. ويقال في الحَجَر وفي اللبِن إذا بُنِي به: ضَعْهُ على غير هذه الوَضْعَةِ والوِضْعَةِ والضِعَةِ، كله بمعنًى. والهاء في الضِعَةِ عوض من الواو. والوَضيعَةُ: واحدة الوضائِعِ، وهي أثقال القوم. ويقال: أين خَلَّفوا وضائِعَهم. والوَضيعَةُ أيضاً:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.809 harf
باب العين والضاد عضا ، عوض ، ضاع ، ضعا ، ضوع ، وضع عضا : العِضْو والعُضو : الواحد من أعضاء الشاة وغيرها ، وقد عضَّيْتُ الشاة والجَزُور تعضِية إذا جعلتها أعضاء وقسمتها ، وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تعضية في ميراث إلاّ فيما حمل القَسْمَ ) . قال أبو عبيد : هو أن يموت الميت ويَدَع شيئاً إن قُسم بين ورثته كان في ذلك ضرر على جميعهم أو على بعضهم . يقول : فلا يقسم . والتعضية : التفريق
Maddenin bağlantısı

باب العين والضاد عضا ، عوض ، ضاع ، ضعا ، ضوع ، وضع عضا : العِضْو والعُضو : الواحد من أعضاء الشاة وغيرها ، وقد عضَّيْتُ الشاة والجَزُور تعضِية إذا جعلتها أعضاء وقسمتها ، وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تعضية في ميراث إلاّ فيما حمل القَسْمَ ) . قال أبو عبيد : هو أن يموت الميت ويَدَع شيئاً إن قُسم بين ورثته كان في ذلك ضرر على جميعهم أو على بعضهم . يقول : فلا يقسم . والتعضية : التفريق وهو مأخوذ من الأعضاء . يقال : عضيت اللحم إذا فرقته . قال : والشيء الذي لا يَحمل القَسْم مثل الحبّة من الجوهر ؛ لأنها إن فُرّقت لم ينتفَع بها ، وكذلك الحمّام والطيلسان من الثياب وما أشبهه . وإذا أراد بَعْضٌ القَسْمَ لم يُجَب إليه ، ولكن يباع ثم يقسم ثمنه بينهم . وقال الله جلّ وعزّ : ( الَّذِينَ جَعَلُواْ الْقُرْءَانَ عِضِينَ ) ( الحِجر : 91 ) . قال الليث أي جعلوه عِضَةً عضةً فتفرقوا فيه أي آمنوا ببعضه ، قال : وكل قطعة عِضة . وقال غيره : العضة من الأسماء الناقصة ؛ وأصلها عِضْوة ، فنُقصت الواوُ ، كما قالوا : عِزَة وأصلها عِزْوة ، وثُبَة وأصلها ثُبْوة من ثَبَّيْتُ الشيء إذا جمعته ، وتجمع عِزة عزين ، وثُبة ثُبات وثُبِينِ . أبو العباس عن ابن الأعرابي في قول الله جلّ وعزّ : ( الَّذِينَ جَعَلُواْ الْقُرْءَانَ عِضِينَ ) ( الحِجر : 91 ) : فرقوا فيه القول ، فقالوا شعر وسحر وكهانة . وقال الزجاج : يُروى أن المشركين قالوا في القرآن : أساطير الأولين ، وقالوا : سحر ، وقالوا : شعر ، وقالوا : كِهَانة فقسموه هذه الأقسام ، وعضَّوه أعضاء . قال : وقيل : إن أهل الكتاب آمنوا ببعض وكفروا ببعض كما فعل المشركون . وقال الفرّاء : العِضُون في كلام العرب : السحر ، وواحد العضين عِضَة . قال ويقال : عضَّوه أي فرقوهُ كما تُعَضَّى الشاة . قلت أنا : من جعل تفسير عضين السحر جعل واحدها عِضة ، وقال هي في الأصل عِضْهة والعِضَةُ السحر والعاضه الساحر ، ثم حذفت الهاء الأصلية من عضهة وتبقى عِضَةٌ ، كما قالوا شفة ، والأصل شَفْهَةٌ ، وسنة الأصل سَنْهَةٌ . وقال ابن الأعرابي : العِضَةُ والتِّوَلة : السحر ، قال : وعضا مالاً يعضوه إذا فرقه . عوض : الليث : العَوْض : مصدر قولك : عاض يَعُوض عَوْضاً وعِياضاً ، والاسم العِوَض ، والمستعمل التعويض . تقول : عوّضْتُه من هبته خيراً . واعتاضني فلان إذا جاء طالباً للعوض والصلة ، واستعاضني إذا سألك العوض . وأنشد : نعم الفتى ومَرْغَب المعتاض والله يجزي القرض بالإقراض يقول : نعم مرغب الطالب للعوض وعاوضت فلاناً بِعوَض في البيع والأخذ والإعطاء ، ويقال : اعتضته مما أعطيته وعِضْت : أصبت عوضاً ، وأنشد : هل لَكِ والعارض منك عائض في هَجْمة يُغْدِرُ منها القابض أي هل لك في العارض منك على الفضل في مائة يُسْئِرُ منها القابض . قال : وهذا رجل خطب امرأة فقال : أعطيك مائة من الإبل يدع منها الذي يقبضها من كثرتها ، يدع بعضها لا يطيق شَلّها . وأنا معارِضك ، أُعطي الإبل وآخذ نَفْسك فأنا عائض ، أي قد صار منك العوض كله لي . قلت : قوله عائض من عِضْت أي أخذت عوضاً لم أسمعه لغير الليث ، وعائض من عاض يعوض إذا أعطى العِوض ، والمعنى : هل لك في هَجْمة أتزوّجك عليها ، والعارض منك أي المعطِي عَرْضاً بذلك عائِض أي معوِّص عِوَضاً ترضينه وهو الهَجْمة من الإبل . وقال الليث : عَوْضُ كلمة تجري مجرى اليمين . وبعض الناس يقول : هو الدهر والزمان . يقول الرجل لصاحبه : عوضُ لا يكون ذلك أبداً ، فلو كان عوضُ اسماً للزمان إذاً لجرى بالتنوين ، ولكنه حرف يراد به القسم ، كما أن أَجَلْ ونحوها ممّا لم يتمكّن في التصريف حُمل على غير الإعراب . وقال أبو عبيد : قال الكسائي : عوضُ بضم الضاد غير منوّن : الدهر . وقال الأعشى : رضيعي لبانٍ ثَدْيَ أمّ تقاسما بأَسحم داج عوض لانتفرق قال أبو زيد قوله : عَوْض أي أبدا ، قال وأراد بأسحم داج : الليل . ويجوز عوضَ لا نتفرق بالفتح . قال أبو عبيد : قال أبو زيد ، عوضُ لا أفعل ذلك . وعوضَ كلاهما بغير تنوين . والنصب في عَوْض أكثر وأفشى . قال : وقال الأموي : عوضَ ، ومن ذي عوض . وقال أبو زيد : يقال : لا أفعله عَوْضَ العائضين ، ولا دهر الداهرين أي لا أفعله أبداً . قال ويقال : ما رأيت مثله عَوْض أي لم أر مثله قطّ . وأنشد : فلم أر عاماً عَوْض أكثر هالكا ووجه غلام يشتري وغلامَهْ ويقال : عاهده لا يفارقه عوضُ أي أبداً . ويقال تعاوض القوم تعاوضاً أي ثاب مالهم ورجالهم بعد قلّة . وقال الليث : أراد الأعشى بقوله بأسحم داج سواد حَلَمة ثدي أمّه . أخبرني المنذري والمفضل بن سلمة عن أبيه عن الفراء أنه قال : لقيته من ذي قِبَلٍ وقَبَلٍ ومن ذي عِوَض وعَوَض ومن ذي أُنَفٍ ، أي فيما يستقبل . ضوع : قال الليث الضَوَع : تضوّع الريح الطيّبة أين نفحتُها . وأنشد : إذا قامتا تضوَّع المسك منهما قلت ومن العرب من يستعمل التضوع في الرائحة المصِنّة . ومنه قوله : يتضوّعن لو تضمخن بالمسك صُماحاً كأنه ريح مَرْق والصُّماح : الريح المنتن والمَرْق : الإهاب الذي عُطِّن فأنتن . وقال الليث : ضاع الصبيّ يضوع ، وهو تضوّره في البكاء في شدّة ورفع صوت . قال : والصبيّ بكاؤه تضوّع ، وقال امرؤ القيس يصف امرأة : يعزّ عليها رِقْبَتي ويسوءها بكاه فتثنى الجيد أن يتضوعا يقول تثنى الجيد إلى صبيّها حذارَ أن يتضوع . ثعلب عن ابن الأعرابي : ضاع الطائر إذا زقّه . وتقول منه : ضُعْ ضُع إذا أمرته بزقّه . وقال ابن السكيت ضاعه ذلك يضوعه إذا حرّكه . وأنشد : يَضُوع فُؤَادَها منه بُغام أي يحرّكه : قال : وتضوّع الريح إذا تحرّك . وقال غيره : ضاعني أمر كذا وكذا يَضُوعني إذا أفزعني . ورجل مَضُوع أي مذعور . وقال الكُمَيت : رِئاب الصُدُوع غِيَاث المَضُوع لأمَّته الصَّدَرُ المُبْجِل ويقال : لا يَضُوعنَّك ما تسمع منه ، أي لا تكترث له . وانضاع الفرخ والتضوّع إذا بسط جناحيه إلى أمّه لتَزَقَّه ، أو فَزِعَ من شيء فتضوّر منه ، وقال أبو ذؤيب : فُرَيخان ينضاعان بالفجر كلّما أحسّا دويّ الريح أو صوت ناعب وقال الليث : الضُّوَع : طائر من طير الليل من جنس الهام . قال : وقال أبو الدُّقَيْشِ : هذا الطائر إذا أحسّ بالصَّباح صدح . وقال الأعشى يصف فلاة : لا يسمع المرء فيها ما يؤنّسه بالليل إلاّ نئيم البوم والضُّوَعا قرأت بخط أبي الهيثم : والضِّوَعا ، بكسر الضاد ، وجمعه : ضيعان ، وهما لغتان : ضُوَعٌ وضِوَعٌ ، ونصب الضُّوَع بنية النَّئيم ، كأنه قال : إلا نئيم البوم وصياح الضُّوَع ، فأقام الضُّوع مقام الصياح . ضيع : ومن ذوات الياء في هذا الباب ضاع الشيء يضيع ضياعاً وَضيْعة . وترك فلان عياله بمَضْيعة ومَضِيعة . وأضاع الرجل عياله وماله ، وضيّعهم إضاعة وتضييعاً ، فهو مُضِيع ومُضيِّع . وضَيْعة الرجل : حِرفته وصناعته وكَسْبه . يقال : ما ضيعتك ؟ أي ما حرفتك . وإذا انتشرت على الرجل أسبابه قيل : فشت ضَيْعته حتى لا يدري بأيّها يبدأ . ومعنى قوله فشت أي كثرت . وقال ابن السكيت : أضاع الرجل فهو مُضيع إذا كثرت ضَيْعته وفشت . وأنشد قول الشمّاخ : أعائش ما لأهلك لا أراهم يُضيعون السوام مع المضيع وكيف يُضيع صاحبُ مُدفَآت على أثباجهن من الصقيع وقال الباهلي : كان الشمّاخ صاحب إبل يلزمها ويكون فيها ، فقالت له هذه المرأة : إنك قد أفنيت شبابك في رَعْي الإبل . مالك لا تنفق مالك ولا تتفتَّى فقال لها الشمّاخ : ما لأهلك لا يفعلون ذلك وأنت تأمرينني أن أفعله . ثم قال لها : وكيف أُضيع إبلاً هذه الصفةُ صفتها . ودلّ على هذه قوله على أثر هذا البيت : لمالُ المرء يُصلحه فيُغني مفاقرَه أعفُّ من القُنُوع يقول : لأن يصلح المرء ماله ويقوم عليه ولا يضيعه خير من القُنُوع وهو المسألة . وقال الليث : الضِّياع : المنازل ، سميت ضياعاً لأنها تَضيع إذا تُرك تعهّدها وعمارتها . وقال شمر : كانت ضيعة العرب سياسة الإبل والغنم . ويدخل في الضيعة الحِرفة والتجارة . يقال للرجل قم إلى ضيعتك . قلت : الضَيْعة والضِّيَاع عند الحاضرة : مال الرجل من النخل والكَرْم والأرض والعرب لا تعرف الضيعة إلا الحرفة والصناعة ، وسمعتهم يقولون : ضيعة فلان الخِرازة ، وضيعة آخر الفَتْل ، وسَفّ الخُوص وعمل النخل ورعي الإبل وما أشبه ذلك . ومن أمثالهم : إني لأرى ضَيعةَ ، لا يصلحها إلا ضجعة ، قاله راع رَفَضت عليه إبلُه في المرعى ، فأراد جمعها فتبدّدت عليه ، فاستغاث حين عجز بالنوم . وقال جرير : وقلن تروحّ لا تكن لك ضَيْعة وقلبك مشغول وهنّ شواغله وقد تكون الضيعة من الضيَاع . وقال النضر في قوله من ترك ضياعاً فإليّ قال : الضياع : العيال . وقال ابن السكيت : من أمثالهم : الصيفَ ضيعتِ اللبن إذا خوطب به المذكر أو المؤنث أو الاثنان أو الجميع فهي مكسورة التاء لأن المثل خوطب به المرأة فجرى المَثَل على الأصل . وضع : شمر عن أبي زيد : وضعت الناقة وهو نحو الرقَصَان . أوضعتها أنا . قال : وقال ابن شميل : وضع البعير إذا عدا ، وأوضعته أنا إذا حملتَه عليه . وقال الليث الدابة تضع السير وَضْعاً ، وهو سير دون . يقال : إنها لحسنة الموضوع . وأنشد : بماذا تردّين امرأ جاء لا يرى كودّك ودّاً قد أكلّ وأوضعا قال : يريد أوضعها راكبها ، وهو ذلك السير الدون . ومنه : ( ولاََوْضَعُواْ خِلَالَكُمْ ) ( التّوبَة : 47 ) . قلت : قول الليث : الوضع : سير دونٌ ليس بصحيح ، الوضع هو العَدْو . واعتبر الليث اللفظ ، ولم يعرف كلام العرب فيه . فأمّا قول الله تعالى : ( ولاََوْضَعُواْ خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ ) ( التّوبَة : 47 ) فإن الفراء قال : العرب تقول أوضع الراكب ووضعت الناقة ، وربما قالوا للراكب وَضَع وأنشد : ألفيتني مُحْتَمِلاً بَزِّي أضع وقال الأخفش : يقال أوضعتُ ، وجئت موضِعاً . ولا توقعه على شيء . ويقال من أين أوضع الراكبُ ومن أين أوضح الراكب . هذا الكلام الجيّد . قال : وقد يقول بعض قيس : أوضعت بعيري فلا يكون لحناً . وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه سمعه يقول بعد ما عُرض عليه كلام الأخفش هذا . وقال يقال : وضعُ البعيرُ يضع وَضْعاً إذا عدا فهو واضع ، أوضعته أنا أُوضعه إيضاعاً قال ويقال : وضع الرجل إذا عدا يضع وَضْعاً . وأنشد : يا ليتني فيها جذع أَخُبَّ فيها وأضع أخُبّ من الخبب ، وأضع أي أَعْدو من الوضع . قال وقول الله : ( أي أوضعوا مراكبهم خلالكم لهم قال : وأمَّا قوائم : إذا طرأ عليهم الراكب : من أين أوضح الراكبُ فمعناه من أين أنشأ ، وليس من الإيضاع في شيء . قلت : وكلام العرب على ما قال أبو الهيثم . وقد سمعتُ نحواً مما قال من بعض العرب . ورُوي عن النبي أنه أفاض من عرفة وعليه السَكِينة ، وأوضع في وادي مُحَسِّر . وقال أبو عبيد : الإيضاع : سير مثل الخَبَب ، وأنشد : إذا أُعطيتُ راحلة ورَحْلا ولم أُوضِع فقام عليَّ ناعِي قلت الإيضاع : أن يُعْدِي بعيره ويحملَه على العَدْو الحثيث . وفي الحديث عن النبي أنه دفع من عرفات وهو يسير العَنَق ، فإذا وجد فَجْوة نصّ . فالنصّ التحريك حتى يستخرج من الدابة أقصى سيرها ، وكذل الإيضاع . وقال الليث : يقال : وضعت الشيء أضعه وضعاً ، وهو ضدّ رفعته . ورجل وضيع ، وقد وضُع يَوْضُع وَضَاعة وضَعَةً . وهو ضدّ الشريف . ووُضِع فلان في تجارته فهو موضوع فيها إذا خسِر فيها . قال : والوضائع : قوم كان كسرى ينقلهم من بلادهم ، ويُسكنهم أرضاً أخرى حتى يصيروا بها وَضِيعةً أبداً . قال والوضيعة : قوم من الجند يجعل أسماؤهم في كُورة لا يَغْزُون منها . قلت : أمّا الوضائع الذين وصفهم فهم شبه الرهائن ، كان كسرى يرتهنهم ويُنزلهم بعض بلاده . وقال الليث : والخيَّاط يُوضِّع القطن توضيعاً على الثوب . والمواضع معروفة واحدها موضع . والمواضعة : أن تواضع صاحبك أمراً تناظره فيه ويقال : دخل فلان أمراً فوضعه دخوله فيه فاتّضع . قال : والتواضع التذلّل . فهذا جميع ما ذكره الليث في باب وضع . الحراني عن ابن السكيت : يقال هؤلاء أصحاب وَضِيعة أي أصحاب حَمْض مقيمون لا يخرجون منه ، وهي إبل واضعة أي مقيمة في الحَمْض . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحَمْضُ يقال له الوَضِيعة . والجمع وَضَائع . وقد وَضَعت الإبل تضع إذا رعت الحمض . وقال أبو زيد إذا رعت الإبلُ الحَمْض حول الماء فلم تبرح قيل : وضعت تضع وَضِيعة ، ووضعتها أنا فهي موضوعة . ابن الأعرابي : تقول العرب : أُوْضِعْ بنا وأَخْلِلْ ، والإيضاع في الحَمْضِ والإخلال في الخُلَّة وأنشد : وضعها قيس وهي نزائع فطرحت أولادها الوضائع وقال أبو سعيد الوَضِيعة : الحَطِيطة . وقد استوضع منه إذا استحطّ . وقال جرير : كانوا كمشتركين لمّا بايعوا خسِروا وشَفَّ عليهم فاستَوْضعوا قال : والوضائع : ما يأخذه السلطان من الخراج والعُشُور . والوضيع : أن يوضع التمر قبل أن يجفّ ، فيوضع في الجَرِين . وفي الحديث ( من رفع السلاح ثم وضعه فدمه هَدَر ) ، وقال بعضهم في قوله : ( ثم وضعه ) أي ضرب به . وليس معناه أنه وضعه من يده ، وقال سُدَيف : فضع السوط وارفع السيف حتّى لا ترى فوق ظهرها أمويّا إن معناه : ضع السوط على بدن من تبسطه عليه وارفع السيف لقتلهم . ويقال : وضع يده في الطعام إذا أكله . وإذا عاكم . وأذاعا كم الرجل صاحبَه الأعدالَ يقول أحدهما لصاحبه : واضِع أي أمِل العِدْل على المِرْبعة التي يحملان العدل بها فإذا أمره بالرفع قال رابع . قلت : وهذا من كلام العرب إذا اعتكموا أبو عبيد عن اليزيدي : ما حملته أمّه وُضْعاً أي ما حملته على حَيْض . قال : وقال أبو عمرو : وضعت المرأة فهي تضع وُضعاً وتُضْعاً فهي واضع . وقال ابن السكيت : وضع البعير في سيره يضع وضعاً إذا أسرع . والوُضع : أن تحمل المرأة في آخر طهرها في مُقْبَل الحيض . وهو التُّضْع أيضاً . وأنشد : تقول والْجُرْدان فيها مكتنِع أما تخاف حَبَلاً على تُضُع أبو عبيد عن الأصمعي : امرأة واضع بغير هاء إذا وضعت خمارها . ويقال : إن بلدكم لمتواضع عنَا كقولك : متراخٍ ومتباعد . وقال ذو الرمَّة : دواء لغَوْل النازح المتواضع وقال الأصمعي : هو المتخاشع من بُعده تراه من بعيد لاصقاً بالأرض . وتواضع ما بيننا أي بعد . ويقال : وضع البعير حَكَمته إذا طامن رأسه وأسرع . ويراد بحَكَمته لَحْياه . وقال ابن مقبل . فهَنَّ سَمَام واضع حكماته مخوّية أعجازه وكراكره ولِوى الوضيعة : رملة معروفة . وقال أبو عبيدة : فرس موضِّع إذا كان يفترش وظيفه ، ثم يُتبع ذلك ما فوقه من خلفه ، وهو عيب . ووضّعت النعامةُ بيضها إذا رَثَدته ، وهو بَيْض موضّع : منضود . وأخبرني المنذري عن أبي العباس أنه قال : يقال في فلان توضيع أي تخنيث . وفلان موضَّع إذا كان مخنَّثاً . ويقال للوديعة : وضيع . وقد وضَعْت عند فلان وضِيعاً إذا استودعته وديعة . ويقال : اتّضع فلان بعيره إذا كان قائماً فطامن من عنقه ليركبه ، وقال الكميت : أصبحتَ فَرْعاً فُدَادياً بك اتّضعت زيد مراكبها في المجد إذا ركبوا فجعل اتّضع متعدّياً . وقد يكون لازماً يقال : وضعته فاتّضع . عمرو عن أبيه قال : الواضعة : الروضة . أبو عبيد عن اليزيدي : وُضِعت في مالي وأُوضعت ووُكست وأُوكِست . الفراء له في قلبي مَوْضِعة وموقِعة أي محبّة . ضعا : أبو عبيد عن الأصمعي : الضَعَة : شجر مثل الثُمَام وجمعه ضَعَوات وقال جرير : متخذاً في ضَعَوات تَوْلجا قلت الضعة كانت في الأصل ، ضَعْوَة نُقص منها الواو ، ألا تراهم جمعوها ضَعَوات . ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : ضعا إذا اختبأ ، وطعا بالطاء إذا ذَلّ . وطعا إذا تباعد أيضاً . قلت قوله ضعا إذا اختبأ ، وقال في موضع آخر إذا استتر مأخوذ من الضعوة وكأنه اتخذ فيها تولجا أي سَرَباً فدخل فيه مستتراً . ثعلب عن ابن الأعرابي : الأضعاء السِّفَل .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.332 harf
Madde başı: *وضع(باب الواو والضاد وما يثلثهما) (*وضع) الواو والضاد والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على الخَفْض [للشيء] وحَطِّه. ووَضَعتُه بالأرض وضعاً، ووضَعت المرأة ولدَها. [و] وُضِع في تِجارته يُوضَع: خَسِر. والوضائع: قومٌ يُنقَلون من أرضٍ إلى أرضٍ يسكنون بها. الوَضيع: الرّجُل الدنِيّ. والدّابّةُ تَضَع في سَيْرِها وَضْعاً، وهو سَيْرٌ سهلٌ يخالف المرفوع. قال: مَرفوعها زَوْلٌ ومَوضوعُها *** كمَرِّ صَوْبٍ لجِبٍ وَسْطَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR911 harf
- الوضع أعم من الحط، ومنه: الموضع. قال تعالى: ﴿يحرفون الكلم عن مواضعه﴾ [النساء/46] ويقال ذلك في الحمل والحمل، ويقال: وضعت الحمل فهو موضوع. قال تعالى: ﴿وأكواب موضوعة﴾ [الغاشية/14]، ﴿والأرض وضعها للأنام﴾ [الرحمن/10] فهذا الوضع عبارة عن الإيجاد والخلق، ووضعت المرأة الحمل وضعا. قال تعالى: ﴿فلما وضعتها قالت رب إني وضعتها أنثى والله أعلم بما وضعت﴾ [آل عمران/36] فأما الوضع والتضع فأن تحمل في آخر طهرها
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR943 harf
و ض ع وضع الشيء موضعه ومواضعه‏.‏ والخياط يوضّع القطن على الثوب توضيعاً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ وضعه الشحّ ودناءة النسب‏.‏ ووضع منه‏:‏ غضّ منه‏.‏ وتكلّمت بموضوع الكلام ومخفوضه‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ يقطّع موضوع الحديث ابتسامها تقطّع ماء المزن في نطف الخمر وهو من وضّاع اللغة والصناعة‏.‏ ووضعت ولدها‏.‏ ووضع في تجارته وأوضع ولا أزال أوضع في تجاراتي ولم أزل موضوعاً فيها‏.‏ وكم من وضيعة وضعتها‏.‏ وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR14.169 harf
الوَضْعُ: ضدّ الرفع، وضَعَه يَضَعُه وَضْعاً ومَوْضُوعاً، وأَنشد ثعلب بيتين فيهما: مَوْضُوعُ جُودِكَ ومَرْفوعُه، عنى بالموضوع ما أَضمره ولم يتكلم به، والمرفوع ما أَظهره وتكلم به. والمواضِعُ: معروفة، واحدها مَوْضِعٌ، واسم المكان المَوْضِعُ والمضَعُ، بالفتح؛ الأَخير نادر لأَنه ليس في الكلام مَفْعَلٌ مما فاؤه واوٌ اسماً لا مَصْدراً إِلا هذا، فأَما مَوْهَبٌ ومَوْرَقٌ فللعلمية، وأَما ادْخُلُوا مَوْحَدَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR918 harf
* و ض ع * * المَوْضِعُ * المكان والمصدر أيضا و * وَضَعَ * الشيء من يده يضعه * وَضْعا * و * مَوْضِعاً * و * مَوْضُوعا * أيضا وهو أحد المصادر التي جاءت على مفعول و * المَوْضَع * بفتح الضاد لغة في * المَوْضِع * و * الوَضِيعَةُ * واحدة * الوَضَائِع * وهي أثقال القوم يقال أين خلفوا وضائعهم و * الوَضِيعة * أيضا نحو وضائع كسرى كان ينقل قوما من أرض فيسكنهم أرضا أخرى وهم الشحن والمسالح و * الوَضيعُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.303 harf
وضعه من يده، يضعه بفتح ضادهما، وضعا بالفتح، وموضعا، كمجلس، ويفتح ضاده وهذه عن الفراء، كما في العباب، و الذي يقتضيه نص الصحاح: أن الموضع، بالفتح، لغة في الموضع بالكسر، في معنى اسم المكان، وقال: سمعها الفراء، وفي اللسان: المواضع معروفة، واحدها موضع بالفتح، الأخير نادر، لأنه ليس في الكلام مفعل مما فاؤه واو اسما لا مصدرا إلا هذا، فأما موهب، ومورق فللعلمية، وأما: ادخلوا موحد موحد ففتحوه إذ كان اسما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.757 harf
وَضَعَهُ 1 وَضَعَهُ ذ He put it, or laid it, (KL, * PS,) in, or on, a place: (PS:) he put it, or threw it, down from his hand: (TA:) contr. of رَفَعَه: (Mgh:) syn. حَطَّهُ: (K, * TA, in art. حط:) but it has a more general sense than this last. (Er-Rلghib, Kull.) ― -b2- وَضَعَ He put down a thing: contr. of رَفَعَ. (K, voce نَصَبَ.) ― -b3- وَضَعَتْ She brought forth. ― -b4- وَضَعَ لَهُ He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.445 harf
وَضَعَ وَضَعَ a. [ يَضَعُ ] ( n. ac. وَضْع 1 , مَوْضَع 17 , مَوْضِع 18 , مَوْضُوْع ), Put down; set, placed. b. [ 'An ], Let off ( creditor ). c. [ 'An ], Lowered, degraded; dismissed; deposed. d. [ acc. or Min ], Abased; humiliated. e. ( n. ac. وَضْع 1 , وُضُوْع 27 , ضَِعَة ), Humbled, abased ( himself ). f. [ acc. & 'An ], Forgave, pardoned, let off; remitted ( debt ). g. (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok48.000 harf
وضع وَضَعَ - يَضَعُ - مَوْضُوْع - مًوْضُوْعَة - مَوْضِع - مَوَاضِع - أَوْضَعَ - يُوْضِعُ وَضَعَ - يَضَعُ + كائن + شيئاً: يفصله عنه ويجعله يستقر في مكان: يكون حاملاً لشيء يتحرك معه ويؤلف ارتباطاً واضحاً به، ثم يفصله عنه ويجعله يستقر في مكان محدد وَضَعَ - يَضَعُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يفصل عنه حملاً كان يحمله ويجعله يستقر في مكان: كناية
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler72 mücavir (256 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حمل

    6 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  2. حرف

    3 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  3. أنث

    3 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  4. ثلث

    3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  5. رضع

    2 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. جنح

    3 ortak ayet · Kanat demektir

  7. وزر

    2 ortak ayet · Kemiksiz et parçası demektir

  8. شهر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  9. حذر

    2 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  10. كلم

    3 ortak ayet · Kelime

  11. وزن

    2 ortak ayet · Terazi demektir

  12. ثوب

    2 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

Geçtiği ayetler(24)

  1. مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا …

    Onun konulduğu yerlerYahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

  2. … مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ …

    Onun konulduğu yerlerAhidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

  3. … لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ …

    Onun konmalarıEy peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوضع
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerحطط, نزل, ثبت, ألقى
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi yüksekten veya elden aşağıya bırakmak, zemin üzerine yerleştirmek ve sabit kılmak
Çekirdek Özet 2Yükün indirilmesi, varlığın yaratılış zeminine oturtulması ve her şeyin hak ettiği yere tayin edilmesi
Çekirdek Özet 3Adalet, mizan ve teklifin zeminini oluşturan ontolojik ve ahlaki konumlandırma nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir cisim bırakma eylemine indirgeyip, konumsal adalet ve varoluşsal tayin boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وضBir zemine basma, dokunma, yayma veya birbiri üzerine örtüştürerek yaklaştırma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan وضن kökünde de lifleri veya taşları birbiri üstüne nizami şekilde dizip örme anlamı bulunurعBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle bu temas ve yayma hareketi, bir nesneyi kendi zeminine tam oturtma, yükü üzerinden boşaltıp kararlaştırma ve kesin bir yer belirleme boyutuna evrilmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaVarlığı zemine raptetme, bağlantı noktası oluşturma ve istikrar sağlama başlangıcı
ضOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harfi ص üzerinden türetme)Nesneyi sınırlandırma, bir baskı veya ağırlığı zemine doğru yönlendirip sıkıştırma
عGöz; görme, bilme, kaynakKonumun bilinçli, görünür, kaynak teşkil edecek ve ölçülebilir bir noktaya yerleşmesi
وضعÇengel ile tutturup ağırlığı sınırlandırarak görünür bir zemine yerleştirme hareketiTaşınan bir nesnenin, yükün ya da hükmün boşluğa değil, belirli ve ölçülü bir zemine tam olarak indirilip orada sabitlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yükü elden veya sırttan yere bırakmak, deveyi çöktürüp semerini indirmek; kadının karnındaki cenini doğurarak ağırlıktan kurtulması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde devenin hızlı ve yere yakın yayvan adımlarla yürüyüşü ile yükün indirilmesi tasvir edilir; terzinin pamuğu kumaş üzerine serip yerleştirmesi مُوَضِّعٌ olarak anılır
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ veya Zü’r-Rimme gibi erken şairlerin beyitlerinde alçak sesle, ağırbaşlı ve ölçülü konuşma tarzı موضوع الحديث şeklinde nitelenmiş, ticaret sermayesinden eksilen miktar için وضيعة tabiri kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Batı Sami dillerinde ve genel Sami dairesinde kök, nesneleri bir mekana yerleştirme, bir seviyeden aşağı indirme ve alçaltma ekseninde gelişmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı olmakla birlikte, kökün semantik çekirdeği olan aşağı bırakma ve konumlandırma fiili, Güney Sami (Arapça ve Güney Arapçası) sahasında hem fiziksel yerleştirme hem de rütbe, itibar ve hacim bakımından eksiltme/alçaltma manalarıyla zenginleşmiştir. Arapçada kök, yalnızca cismani bir bırakmayı değil, hukuki veya ontolojik bir meşruiyet zeminine oturtmayı (vaz' edilmiş kaide, mevzu) ve insanın üzerindeki sorumluluk ya da meşakkat yükünün terhis edilmesini de ihtiva eden kapsamlı bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYükü indirme, aşağı bırakma, zemine yerleştirmeKaldırmanın zıddı olarak bir nesneyi sabit bir dayanağa kavuşturma, gebelik yükünü boşaltma ve sermayeden pay düşürme manaları türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap Yarımadası dil ortaklığıBırakma, konumlama ve derecesini düşürme eksenindeki somut kök yapısı korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zeminKarşılaştırmalı Afro-Asyatik köklerde belirgin tekil bir ortak biçim sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وضعAnlamlıİndirmek, koymak, yerleştirmekHedef köktür; yükü indirme, konumlama ve tayin etmeKur'an'da geçer
وعضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
ضوعAnlamlıKokunun yayılması, hareketlenmeKokunun etrafa dağılması veya kuşun ürküp çırpınmasıKur'an'da geçmez
ضعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapı gereği terkip edilmemiştirKur'an'da geçmez
عوضAnlamlıBedel, karşılık, yerine koymaBir şeyin yerine geçen ikame değer veya telafiKur'an'da geçmez; kalb ve ikame ilişkisi
عضوAnlamlıParçalara ayırma, uzuvBütünün ayrıldığı yapısal parçalar, et parçalamaKur'an'da geçer (عضه / عضو)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وضعMerkezYerleştirme ve indirmeBir nesneyi veya hükmü kendi ölçülü zeminine bırakıp orada kararlaştırmakHem fiziksel konulmayı hem de ontolojik ve hukuki tayini kapsar
حططKomşuİndirme ve dökmeAğırlığı veya günahı doğrudan sıyırıp düşürme vurgusu öne çıkarوضع kökündeki nizami yerleştirme boyutu حطط kökünde yerini doğrudan dökülme ve eksilmeye bırakır
نزلKomşuYukarıdan aşağıya inmeYüksek bir makamdan daha alt bir mekana intikal etme süreciنزل iniş hareketine odaklanırken, وضع ulaşılan yerdeki sabitlenişe ve konuma odaklanır
ثبتKomşuSabitleme ve yerinde kılmaHareketin durup istikrara kavuşmasıوضع bir ilk indirme ve yerleştirme iken, ثبت yerleştirilenin sarsılmazlığıdır
ألقىKomşuBırakma ve atmaNesneyi elden serbestçe veya fırlatarak bırakmaوضع ihtimam ve ölçüyle koymayı içerirken, ألقى bırakıştaki serbestlik ve atılma öne çıkar
رفعZıtYükseltme ve kaldırmaNesneyi veya manayı alt seviyeden alıp yukarı çıkarmaوضع kökünün doğrudan karşıtıdır; seviye, değer ve itibar artışını temsil eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوضعKoymak, indirmek, tayin etmekFiziksel indirme, doğum yapma, hukuki kaide koyma ve nizam kurma anlamlarını bütüncül içerirKesin
Latinceponere, deponereKoymak, bırakmak, aşağı indirmekDeponere ağırlığı veya görevi bırakmayı karşılarken, ponere kural ve yer tayinini karşılar; doğum boyutu Latince farklı kelimelerle ifade edilirGüçlü
İngilizceto put, to lay down, to setKoymak, yere sermek, yürürlüğe koymakFiziksel bırakma ve kanun vazetme anlamını verir; gebelik yükünün boşaltılması nüansı dışarıda kalırGüçlü
Almancasetzen, legen, niederlegenKoymak, yerleştirmek, aşağı bırakmakNesneyi bir kaideye oturtma ve görevi/yükü bırakma anlamlarını karşılarGüçlü
Fransızcaposer, déposer, établirKoymak, tevdi etmek, tesis etmekHukuki ve mekansal yerleştirmeyi iyi aktarır; doğum nüansını tam taşımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Doğum yapma ve yükü bırakmaDoğurmak, evlat dünyaya getirmekKadının gebe kaldığı çocuğu dünyaya getirmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:36, Fâtır 35:11, Fussilet 41:47, Talâk 65:4
Mekansal tesis ve inşaKurulmak, inşa edilmek, merkez kılınmakKabe'nin insanlık için ilk ibadet evi olarak inşa edilmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:96
Ontolojik nizam ve tayinDengelemek, yerleştirmek, yaymakYeryüzünün canlılar için serilmesi ve adaletin/ölçünün konulması bağlamı; Rahmân 55:7, Rahmân 55:10
Amel kayıtlarının açılmasıBelgenin ortaya konulması, mahkeme zeminine serilmesiKıyamet gününde amel defterinin hesaba arz edilmek üzere konulması; Kehf 18:49, Zümer 39:69
Giysi veya silahı çıkarmaÜzerinden çıkarmak, bir kenara bırakmakNamazda silahların yere bırakılması veya yaşlı kadınların dış elbiselerini çıkarması; Nisâ 4:102, Nûr 24:58, Nûr 24:60
Kelimelerin yerinden saptırılmasıTahrif, anlamsal konumunu bozmaVahyedilen kelimelerin ait oldukları bağlam ve manalardan koparılması; Nisâ 4:46, Mâide 5:13, Mâide 5:41
Savaşın yükünü bırakmasıSavaşın sona ermesi, silahların susmasıKıtal halinin ve askeri meşakkatin nihayete ermesi bağlamı; Muhammed 47:4
Hazır bulundurulan meclis eşyasıDizilmiş, sunulmuş kadehlerCennet ehlinin istifadesine nizami şekilde sunulmuş içecek kapları; Gâşiye 88:14

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve adalet, vaz' kavramıAllah'ın varlığı ve eşyayı kendi hikmet zeminine yerleştirmesi; dilin ilahi mi yoksa beşeri mi vazedildiği (vaz'ü'l-luga) tartışmasıHikmetli tayin, ontolojik konumlandırma ve anlamsal sabitleme
FıkıhHükmün vaz'ı ve ıskatŞariin bir şeyi sebep, şart veya mani kılması (hükm-i vaz'î); borcun veya yükümlülüğün düşürülmesi (vaz'u'l-câiha, vaz'u'l-vizr)Hukuki zemin kurma ve külfeti ortadan kaldırma
TefsirTahrif analizi ve mizan tasavvuruKelimelerin mevzilerinden saptırılması (tahrif) ve göğün yükseltilip mizanın konulması ayetlerinin teviliMetinsel bağlamı koruma ve varoluşsal dengeyi kavrama
HadisRivayet tenkidiUydurma ve asılsız rivayetlerin dinde ihdas edilmesi (mevzû hadis terimi)Aslı olmayan sözü peygambere isnat ederek aşağılık bir sahtelik üretme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeşri ve kullukİlahi nizamın vaz'ı ve teklif külfetinin hafifletilmesiİnsanın yaratılış gayesine uygun şeriat zeminine oturtulmasıAllah insanı fıtrata uygun bir ibadet ve adalet zeminine yerleştirmiş, aşırı yükleri üzerinden indirmiştirKesin
İlmiIstılah ve dil felsefesiAnlamın lafza vaz'ı (semantik sabitleme)Kavramların zihni ve harici hakikatlere tayin edilmesiHer terimin kendi موضع sınırları içinde kalması tahrifi önler; ilim ancak sabit tanımlarla kurulurGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetAnayasal kaidelerin ve kurumların teessüsüToplumsal dengenin (mizan) adaletle icra edilmesiOtorite, keyfi hüküm vermeyip hukuku yerine koyduğunda ve kelimeleri bağlamından koparmadığında meşrudurGüçlü
İktisadiTicaret ahlakı ve borç hukukuZararın telafisi ve borçtan indirim yapılmasıSermaye riskinin paylaşılması ve darlık anında borcun düşürülmesiFıkıhtaki وضيعة kavramı uyarınca darlık halindeki borçludan talebin indirilmesi iktisadi dengeyi korurGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin tabana inmesi / Sıfır noktası veya taban durumu (ground state)Fizikte yüksek potansiyel enerjili bir kütlenin yerçekimi etkisiyle en kararlı taban seviyesine inmesi ve orada dengelenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal normların tesisi (institutionalization) ve rol tahsisiSosyolojide ve hukukta eylemlerin belirli kurallara bağlanarak kurumsallaşması ve bireylere hak ettikleri rollerin atanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel bir eşyayı herhangi bir yere bırakmak ya da sadece kadının doğum yapması şeklinde daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; kâinattaki kozmik dengenin (mizan) kurulmasından amel defterlerinin mahşerde açılmasına, kelamın bağlamsal meşruiyetinden (mevâzı') toplumsal barışın silahları indirmesine kadar uzanan geniş bir adalet ve nizam matrisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKelimelerin yerinden oynatılması (tahrif) ayetlerini sadece lafzi tahrif gibi anlayıp kavramsal ve bağlamsal kaydırmaları görememek; adalet ile konumsal yerindelik arasındaki bağı koparmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın adalet tanımı «her şeyi kendi mevziine koymak» esasına dayanır. Kök, varlığın, metnin ve yükümlülüğün hakiki yerine yerleştirilmesini ifade eden anahtar bir kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i kitabın tahrif yöntemini anlatan ayetlerde (Nisâ 4:46, Mâide 5:13, 5:41); kozmik nizamı ve Kabe'nin inşasını açıklayan ayetlerde (Âl-i İmrân 3:96, Rahmân 55:7-10); ve hesap gününün dehşetini bildiren sahnelerde (Kehf 18:49) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Adaleti soyut bir eşitlik sanma yanılgısını düzeltir; adaletin eşitlikten öte, her şeyin layık olduğu mevzie tam ve isabetle konulması (vaz') olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşınan bir yükü veya eşyayı yüksekten zemine indirip kararlı ve sabit bir noktaya bırakmak.
  • Soyut anlamBir varlığı, metni, hakkı veya hükmü layık olduğu ontolojik, ahlaki ve hukuki mertebeye yerleştirmek; hak etmeyeni oradan düşürmek.
  • Sistematik karşılıkAdalet ve ölçünün (mizan) zeminini oluşturan, karmaşayı ve tahrifi engelleyen konumsal tayin ve istikrar nizamı.
  • LaTeX modeliS0→πS1o¨yle kiE(S1)<E(S0)  ⟹  δ(x,x0)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 yüksek enerji, gerilim veya taşınan yük halini; π indirme, doğurma veya yerleştirme projeksiyonunu; S1 ise varlığın ulaştığı kararlı zemin durumunu gösterir. Sistemin enerjisi E(S1)<E(S0) şartıyla asgari seviyeye inerek yükten kurtulma ve istikrar sağlanır. δ(x,x0)=0 ifadesi ise nesnenin veya kavramın (x), ait olduğu hakiki mevziden (x0) sapma mesafesinin sıfırlanmasını, yani mutlak yerindelik ve adaleti simgeler. Kelimelerin yerinden saptırılması bu sapmanın sıfırdan farklı hale getirilmesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و