نصح
ن - ص - ح
KÖK- 13 geçiş
- 11 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
Dikiş demektir. “Nasihat” bir işin oluşması için gerekli yolu göstermek veya yardım etmektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dikiş demektir. “Nasihat” bir işin oluşması için gerekli yolu göstermek veya yardım etmektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.817 harfباب الحاء الصاد والنون معهما
ح ص ن، ص ح ن، ن ص ح، ن ح ص مستعملات
حصن:
الحِصْنُ: كل مَوضِع حَصين لا يُوصل إلى ما في جَوفه، يقال: حَصُنَ الموضع حصانةً وحَصَّنْتُه وأحصنَتْهُ. وحِصنٌ حَصين: أي لا يُوصل إلى ما في جَوْفه. والحِصان: الفَرس الفَحْل، وقد تَحصَّن أي تكلف ذلك، ويجمع على حُصُن.
وامرأةٌ مُحْصَنٌة: أَحصَنَها زَوْجُها. ومُحْصِنةٌ: أحْصَنَتْ زَوْجَها. ويقال: فَرْجَها. وامرأةٌ حاصِنٌ: بَيِّنة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR947 harfنَصَحْتُكَ نُصْحاً ونَصاحَةً. قال الذبياني:
نَصَحْتُ بني عَوْفٍ فلم يَتَقَبَّلـوارسولي ولم تَنْجَحْ لديهم وسائلي
وهو باللام أفصح. قال الله تعالى: "وأنْصَحُ لكم". والاسم: النَصيحة. والنصيح: الناصِح. وقومٌ نُصَحاءُ. ورجلٌ ناصِح الجيب، أي تقيُّ القلب. قال الأصمعيّ: الناصِحُ: الخالص من العسل وغيره، مثل الناصع. وكلُّ شيء خَلَصَ فقد نَصَح. وانْتَصَحَ فلانٌ، أي قبل النصيحة. يقال: انْتَصِحْني إنَّني
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.120 harfح ص ن
حصن ، حنص ، صحن ، نحص ، نصح : مستعملة .
حصن : قال الليث : الحِصْنُ : كل موضع حَصِين لا يُوصَلُ إلى ما في جوفه ، تقول : حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة ، وحَصَّنَه صاحِبُه وأَحْصَنُه ، والدِّرْعُ الحَصِينَةُ : المُحْكَمَةُ ، وقال الأعشى : وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ قال شمر : الحَصينَة من الدُّرُوعِ : الأمِينَةُ المُتَدَانِيَةُ الحَلَق التي لا يَحِيكُ فيها السلاح
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.942 harf(باب النون والصاد وما يثلثهما)
(نصع) النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح.
ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR540 harf- النصح: تحري: فعل أو قول فيه صلاح صاحبه. قال تعالى: ﴿لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم ولكن لا تحبون الناصحين﴾ [الأعراف/79]، وقال: ﴿وقاسمهما إني لكما لمن الناصحين﴾ [الأعراف/21]، ﴿ولا ينفعكم نصحي إن أردت أن أنصح لكم﴾ [هود/34] وهو من قولهم: نصحت له الود. أي: أخلصته، وناصح العسل: خاصله، أو من قولهم: نصحت الجلد: خطته، والناصح: الخياط، والنصاح: الخيط، وقوله: ﴿توبوا إلى الله توبة نصوحا﴾ [التحريم/8] فمن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR937 harfن ص ح
نصحته ونصحت له نصحاً ونصيحة وأنا لك نصيح وتنصحت له وعن أكثم: يا بني إياكم وكثرة التّنصح فإنه يورث التهمة وناصحته مناصحة.
وناصح نفسه في التوبة إذا أخلصها.
تركت حل السوء إذ لم يواني ولم أنتصح فيه المنيم المهدهدا وهو الذي ينيم الصبيّ ويناغيه حتى يهدأ.
قال النابغة: فلا عمر الذي أثنى إليه وما رفع الحجيج إلى ألال لما أغفلت شكرك فانتصحني وكيف ومن عطائك جلّ مالي أي فعمر الذي فزاد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.316 harfنَصَحَ الشيءُ: خَلَصَ. والناصحُ: الخالص من العسل وغيره. وكل شيءٍ خَلَصَ، فقد نَصَحَ؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ الهذلي يصف رجلاً مزج عسلاً صافياً بماءٍ حتى تفرق فيه:
فأَزالَ مُفْرِطَها بأَبيضَ ناصِحٍ،
من ماءِ أَلْهابٍ، بهنَّ التَّأْلَبُ
وقال أَبو عمرو: الناصح الناصع في بيت ساعدة، قال: وقال النضر أَراد أَنه فرّق به خالصها ورديئها بأَبيض مُفْرِطٍ أَي بماء غدير مملوء. والنُّصْح: نقيض الغِشّ مشتق منه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR723 harf* ن ص ح * * نَصَحَهُ * و * نَصَحَ * له ينصح بالفتح فيهما * نُصْحاً * بالضم و * نَصَاحَةً * بالفتح وهو باللام أفصح قال الله تعالى ﴿وأنصح لكم﴾ والاسم * النَّصِيحَةُ * و * النَّصِيحُ * الناصح وقوم * نُصَحاءُ * بوزن فقهاء ورجل * نَاصِحُ * الجيب أي نقي القلب و * النَّاصِحُ * الخالص من كل شيء و * انْتَصَحَ * فلان قَبِل النصيحة يقال انتصحني فإني لك ناصح و * تَنَصَّحَ * تشبه بالنصحاء و * اسْتَنْصَحَهُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.569 harfنصحه ينصحه، ونصح له، كمنعه - وباللام أعلى، كما صرح به الجوهري وغيره، وهي اللغة الفصحى. قال أبو جعفر الفهري في شرح الفصيح: الأصل في نصح أن يتعدى هكذا بحرف الجر، ثم يتوسع في حذف حرف الجر فيصل الفعل بنفسه. فتقول: نصحت زيداز وقال الفراء في كتاب المصادر له: العرب لا تكاد تقول نصحتك، إنما يقولون نصحت لك، قال النابغة:
نصحت بني عوف فلم يتقبلـوا رسولي ولم تنجح إليهم وسائلي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.715 harfنَصَحَ لَهُ
1 نَصَحَ لَهُ ذ , and نَصَحَهُ, (S, K, &c.,) but the former is the original mode of expression, (Lb,) and is the more chaste, (S, Msb,) and the latter was scarcely ever used by the Arabs, (Fr,) aor. نَصَحَ , inf. n. نُصْحٌ and نَصَاحَةٌ (S, K,) and نَصِيحَةٌ, (A, L, Msb,) or this last is a simple subst., (S, K,) and نِصَاحَةٌ and نَصْحٌ (L) and نُصُوحٌ (TA) and نَصَاحِيَةٌ; (K;) and ↓
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.036 harfنَصَحَ
نَصَحَ A ( n. ac. نَصْح 1 , نُصْح 3 , نَصَاْحَة 22t , نَصِيْحَة 25t , نُصُوْح 27 ,
نَصَاحِيَة
نَصَاحِيَة )
a. Advised, counselled.
b. ( n. ac. نَصْح 1 , نُصُوْح 27 ), Was genuine; was sincere, honest.
c. ( n. ac. نَصْح 1 ), Sewed, stitched.
d. Did well.
e. Watered thoroughly.
f. ( n. ac. نُصُوْح 27 ), Drank his fill.
نَصِحَ
نَصِحَ A ( n. ac. نَصَاْحَة 22t )
a. [ coll. ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.096 harfنصح
نَصَحَ - يَنْصَحُ - نُصْح - نَاصِح - نَاصِحُوْن - نَصُوْح
نَصَحَ - يَنْصَحُ + كائن + شيئاً أو أمراً: صفَّاه ونقَّاه
نَصَحَ - يَنْصَحُ + كائن + لـِ كائن: التقدير: نَصَحَ - يَنْصَحُ + كائن + لـِ كائن + أمراً : يصلحه له بتصفيته وتهذيبه وتنقيته: يهيء الأمر أو الشيء لكائن، ثم يدعوه ليتبعه أو ينتفع به: يدعوه صادقاً مخلصاً ومن غير غرض لعمل أو
Sîgalar(10)
- النَّاصِحِينَÖğüt verenler(الْفَاعِلِينَ)×3
- وَنَصَحْتُVe öğüt verdim(وَفَعَلْتُ)×2
- أَنْصَحَÖğüt veririm(أَفْعَلَ)×1
- لَنَاصِحُونَÖğüt verenler(لَفَاعِلُونَ)×1
- نَاصِحٌÖğüt veren(فَاعِلٌ)×1
- نَاصِحُونَÖğüt verenler(فَاعِلُونَ)×1
- نَصَحُواÖğüt verdiler(فَعَلُوا)×1
- نَصُوحًاÖğüt veren(فَعُولًا)×1
- نُصْحِيÖğüdüm(فُعْلِي)×1
- وَأَنْصَحُVe öğüt veririm(وَأَفْعَلُ)×1
Mücavir kökler64 mücavir (88 toplam)
- بلغ
4 ortak ayet · İş ayakkabısı
- رسل
5 ortak ayet · Saçak demektir
- سعي
2 ortak ayet · Sua’f el çatlamasıdır
- ربب
6 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- أسي
1 ortak ayet · Usve ilacın acıtmasından üzülmek anlamında kullanılmaktadır
- قصو
1 ortak ayet · Daha uzak
- رضع
1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- دلل
1 ortak ayet · Dell : Delv kova demektir
- كفل
1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir
- حرج
1 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- قول
6 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- غوي
1 ortak ayet · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
Geçtiği ayetler(11)
وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ
Öğüt verenlerVe; doğrusu ben size öğüt verenlerdenim, diye ikisine yemin etti.
فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ
Öğüt verenlerO da onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: Ey kavmim; andolsun ki ben, size Rabbımın vahyettiğini bildirdim ve size öğüt verdim. Ne var ki siz, öğüt verenleri sevmiyorsunuz.
وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ
Öğüt verenlerŞehrin öte başından koşarak bir adam geldi ve dedi ki: Ey Musa; ileri gelenler, seni öldürmek için aralarında görüşüyorlar. Hemen çık git, doğrusu ben, sana öğüt verenlerdenim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نصح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلص, وعظ, رشد, صلح |
| Zıt Kök | غشش |
| Çekirdek Özet 1 | İki parçayı dikişle birleştirmek, yırtığı onarmak ve bir nesneyi yabancı maddelerden arındırıp saflaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karşıdakinin hayrına olan eylem veya sözü tam bir içtenlik, arılık ve bütünlük bilinciyle sunma |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemdeki gedikleri kapatan, yapıyı tahkim eden ve sahtelikten arınmış güven ilişkisini kuran ilke |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca tek taraflı ahlaki vaaz veya kuru bir tavsiye sayılması; onarıcı, dikişleyici ve saflaştırıcı kurumsal niteliğinin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نص | Bir şeyi açığa çıkarmak, yükseltmek, ayırmak ve görünür biçimde belirgin kılmak; نصب kökünde dikmek ve belirginleştirmek, نصت kökünde dikkati toplayıp kulak vermek, نصر kökünde yardım ve kuvveti açığa çıkarmak, نصف kökünde tam ortadan ayırıp paylaştırmak, نصو kökünde ise alındaki saç tutamını tutup çekmek gibi türevlerde bu kök anlam görülür. | ح | Boğaz harfi olan ha harfinin sızıcı ve yumuşak temasıyla, açığa çıkan unsuru yırtığı kapatacak şekilde bitiştirme, iki yakayı birleştirme (dikiş) ve tortuları tasfiye ederek arılık/saflık kazandırma anlamına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın akışı, süreklilik arz eden bağ ve canlı bir hareketin başlaması |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağılmış olanı yakalama, bir araya toplama, sabitleme ve hedefe kenetleme |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış tesirlere karşı koruyucu bir sınır çekme, içtekini arındırıp muhafaza etme |
| نصح | Dağılmış veya yırtılmış yapıyı canlı bir bağla yakalayıp koruyucu bir bütünlük içine dikmek ve arındırmak | Canlı süreklilik (ن) taşıyan bir gayeyle, ayrışmış parçaları yakalayıp birleştirmek (ص) ve yabancı unsurlardan arındırarak koruma altına almak (ح). |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Terzinin elbiseyi dikmesi, ipliğin iğneye geçirilip yırtığın kapatılması (en-nâsih: terzi, en-nisâh: dikiş ipliği, kâmîsun mensûh: dikilmiş gömlek) ve balın tortusundan süzülerek arındırılması (nâsihu'l-asel: süzme bal). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A'şâ, içki meclisinde derilerin yere serilmesini dikiş/tabaklama derilerine benzeterek şöyle der: فترى القوم نشاوى كلهم / مثل ما مدت نصاحات الربح |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl kabilesinden Sâide b. Cüeyye, süzülmüş saf balı ve berrak suyu tasvir ederken kökü saflık anlamında kullanır: فأزال مفرطها بأبيض ناصح / من ماء ألهاب بهن التألب |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kökün نصح biçimindeki doğrudan varlığı ağırlıklı olarak Güney Sami (Arapça) havzasında dikiş dikmek, arıtmak ve içtenlikle davranmak ekseninde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan n-ṣ-ḥ kökü daha çok zafer kazanmak, parlamak, üstün gelmek, yönetmek (İbranice natsach / נָצַח) çizgisine kayarken, Arapçadaki yırtığı onarma ve saflaştırma anlam matrisiyle fonetik olarak örtüşen ancak semantik açıdan zafer ve parlaklık yönüne evrilen bir akrabalık gösterir. Arapçada نصح kelimesi somut bedensel ve nesnel pratiklerden (terzilik, bal süzme, devenin suya kanması) kopmayarak zihinsel-ahlaki bir saflık ve bütünleme makamına taşınmıştır. İki ucu birleştirip yırtığı kapatma eylemi, ahlaki düzlemde hile ve aldatmanın (gışş) karşıtı olan samimiyeti ifade eder hale gelmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dikiş dikmek (el-hiyâta) ve tortuyu süzüp arındırmak (el-hulûs) | Somut nesne düzlemindeki yırtığı kapama ve yabancı unsuru tasfiye etme eylemi, doğrudan ahlaki içtenliğe ve sadakate aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נצח (n-ṣ-ḥ) kökünde parlamak, üstün gelmek, ebedi olmak; Süryanice nṣaḥ biçiminde ışıldamak, şöhret bulmak | Fonetik olarak özdeş kökün Arapçada arılık ve bütünleme, Kuzeybatı Sami dalında ise parlama ve zafer kazanma yönünde ayrışması söz konusudur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliğiyle kanıtlanmış ortak bir kök formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Gesenius, Lisān al-ʿArab, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نصح | Anlamlı | Dikiş dikmek, arındırmak, öğüt vermek | Yırtığı birleştirmek, hileden arınmış olarak muhatabın ıslahını istemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نحص | Anlamlı | Dağın temeli, kısır yaban eşeği | Dağın sert dip kökü (nuhs) ve gebe kalmayan diri yaban eşeği (nahûs) | Kur'an'da geçmez; sertleşme ve dip anlamı taşır |
| صنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir |
| صحن | Anlamlı | Geniş kap, kase, dövmek | Geniş ve yayvan kase; açıklık ve vurma | Kur'an'da geçmez; açılma ve yayılma bildirir |
| حنص | Anlamlı | Daralmak, sıkışmak | Bir şeyin daralıp zorlaşması | Kur'an'da geçmez; Tahdhîb'e göre müsta'meldir |
| حصن | Anlamlı | Korumak, muhkem kılmak | Kale ve sığınakla koruma altına almak, iffetli olmak | Kur'an'da geçer; harflerin yer değiştirmesiyle koruma ortak paydası sürer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نصح | Merkez | Onarma, arındırma ve bütünleme | Muhatabın eksiğini kapatıp ona hilesiz, arı bir yöneliş sunmaktır. | Hem içsel arılığı (ihlas) hem de fiili onarımı (dikiş) bir arada tutar. |
| خلص | Komşu | Saflık ve arılık | خلص katışıksız olmayı ve ayrışmayı vurgularken, نصح fazladan onarma ve fayda sağlama eylemini içerir. | Sadece tortudan arınma değil, muhatabın hayrına yönelmiş etkin bir saflıktır. |
| وعظ | Komşu | Sözlü uyarı ve irşat | وعظ kalbi yumuşatacak korkutma ve teşvik içeren sözdür; نصح ise sözü aşan genel bir iyilik ve sadakat tutumudur. | Vaaz bir anlatım biçimidir; nasihat ise ilişkinin hilesiz dikişidir. |
| رشد | Komşu | Doğru hedefe yönelme | رشد hedefe tam isabet etmeyi ve doğru yolda yürümeyi; نصح ise bu istikameti gösteren samimi gayreti belirtir. | Nasihat vesile ve niyet, rüşd ise ulaşılan yetkinlik durumudur. |
| صلح | Komşu | İyilik, dirlik ve düzgünlük | صلح bozulmanın zıddı olan barış ve dengedir; نصح ıslahın içsel motoru ve sadık niyetidir. | Nasihat olmaksızın hakiki ıslah gerçekleşemez. |
| غشش | Zıt | Hile, aldatma ve bulanıklık | Sütü suyla karıştırmak, muhataptan gerçeği gizlemek ve kalpte kötülük saklamaktır. | Nasihatin tam karşıtıdır; bütünlüğü bozar ve arılığı kirletir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نصح | خلوص الود وإصلاح الخلل | Muhatabın hayrını dileyerek kusuru onarma ve hilesiz sevgi besleme | Kesin |
| Latince | sincere monere, sarcire | İçtenlikle uyarmak, tamir etmek | Latince monere tavsiyeyi, sarcire ise yırtığı yamayıp onarmayı karşılar; kökün iki yönünü paylaşırlar. | Güçlü |
| İngilizce | sincere counsel, mending, benevolence | Samimi rehberlik, onarma, iyilik isteme | Counsel yalnızca akıl vermeyi anlatırken, mending kökün dikiş/tamir çekirdeğini yakalar. | Güçlü |
| Almanca | aufrichtiger Rat, flicken | İçten öğüt, kusuru gidermek/yamamak | Rat tek başına zihinsel kalır; flicken eylemiyle birleştiğinde kökün onarıcı yönü belirginleşir. | Güçlü |
| Fransızca | conseil sincère, raccommoder | Samimi tavsiye, dikişle onarma | Raccommoder yırtılanı düzeltme ve barıştırma nüansıyla kökün fiziksel çekirdeğini taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Peygamberlerin daveti (نَصَحْتُ, أَنْصَحُ, نَاصِحٌ) | Tebliğde kusursuz samimiyet, hiçbir menfaat gütmeden hakikati bildirme | Peygamberlerin kavimlerine hitabı; A'râf 7:62, 7:68, 7:79, 7:93; Hûd 11:34 |
| Şeytanın ve hilekârların sahte iddiası (نَاصِحِينَ, لَنَاصِحُونَ) | Aldatıcı bir dostluk ve sadakat maskesi takınma | İblis'in Âdem ve Havva'yı kandırması, Yusuf'un kardeşlerinin babalarını iknası; A'râf 7:21; Yûsuf 12:11 |
| Himaye ve bakım talebi (نَاصِحُونَ) | Bir kimsenin bakımını, emzirmesini ve korunmasını üstlenme | Musa'nın sarayda himaye edilişi; Kasas 28:12 |
| Sadakat ve meşruiyete bağlılık (نَصَحُوا) | Darlıkta bile Allah ve Resulü'ne hilesiz, tam bağlılık içinde kalma | Savaşa katılamayan zayıfların ve hastaların durumu; Tevbe 9:91 |
| Onarıcı ve kusursuz tövbe (نَصُوحًا) | Yırtığı kapatan, dönüşü olmayan, arı ve kesin nedamet | Günahlardan bütünüyle sıyrılıp hali ıslah etme; Tahrîm 66:8 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin sıfatları ve tövbe nazariyesi | Peygamberin tebliğde kendi nefsine bir pay çıkarmaması; tövbe-i nasûhun günah izini tamamen yok eden mahiyeti. | Tam ihlas, sıdk ve insanın imanındaki yırtıkları onarması. |
| Fıkıh | Hükümdara ve topluma karşı nasihat vazifesi, alışverişte dürüstlük | Emr-i bi'l-ma'ruf ilkeleri, meşru yöneticiye sadakat ve kusur bildirme; akitlerde aldatmanın (gışş) yasaklığı. | Aldatmayı terk etmek, sözleşmedeki eksiklikleri gidermek ve kamusal maslahatı gözetmek. |
| Tefsir | Peygamber kıssaları ve tövbe ayetleri | Nasihatin vaazdan öte bir dostluk, dikiş ve yırtığı yamama metaforu olarak kavranması (Zemahşerî, Râzî). | Kelimenin terzilik ve bal süzme kök anlamından hareketle ayetlerin yorumlanması. |
| Hadis | Dinin mahiyeti tarifi (ed-Dînü en-nasîha) | Dinin bizzat samimiyet ve sadakatten ibaret sayılması; Allah'a, Kitabı'na, Resulü'ne, yöneticilere ve bütün müminlere nasihat. | Bütün ilişkiler ağında sahteliği dışlayan mutlak içtenlik ve onarıcılık. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun Rabbi ve elçisiyle kurduğu bağ | Hilesiz teslimiyet ve onarıcı tövbe | Kulun kalbindeki şüphe ve nifak yırtıklarını kapatması | Tevbe 9:91 ve Tahrîm 66:8 bağlamında dini hayatın samimiyet zeminine oturtulmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin aktarımı ve eleştiri ahlakı | Doğruyu saptırmadan sunma ve ilmi tashih | Fikri ve ameli hataları örtbas etmeden onarma | Âlimin topluma ve talebeye karşı hakikati eğip bükmeden, arı biçimde iletmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Yöneten-yönetilen ilişkisi ve kamu denetimi | Sadakat, yapıcı eleştiri ve kamu maslahatı | İktidarın keyfiliğini önleme ve toplumsal dokuyu tahkim etme | Emr-i bi'l-ma'ruf gereği idarecilere gerçeği hatırlatıp devlet mekanizmasındaki gedikleri kapamaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari muameleler ve üretim kalitesi | Kusuru gizlememe ve malın kalitesinde dürüstlük | Piyasada güveni tesis edip aldatmayı (gışş) tasfiye etme | Malın ayıbını göstermek, hileli üretimi engellemek ve sözleşme dokusunu korumaktır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hata düzeltme kodları (error-correcting codes) ve filtreleme (tasfiye) | İletilen sinyaldeki gürültüyü (şâibe) süzüp temizleme ve bozulmuş/yırtılmış veri bloklarını matematiksel dikişle aslına uygun onarma işlemidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Restoratif adalet ve güven temelli toplumsal sermaye | Suç veya kusurla parçalanan toplumsal dokunun cezalandırmadan ziyade onarıcı bir müdahaleyle yeniden dikilmesi ve ilişkilerin hilesiz arılığa kavuşturulmasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nasihat kelimesinin hiyerarşik bir konumdan verilen, can sıkıcı bir ahlak dersine, kuru bir vaaza veya rastgele bir akıl hocalığına indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kökenindeki dikiş dikme (kusuru ve yarığı kapatma) ve saflaştırma (bütün şaibelerden arındırma) manaları; ilişkinin her iki tarafını da bağlayan ontolojik bir sadakat ve onarım eylemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki peygamber tavrının sadece sözel bir telkin sanılması, dini sadakatin (Tevbe 9:91) ve nasûh tövbenin (Tahrîm 66:8) dönüştürücü ve onarıcı yapısal gücünün anlaşılamaması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nübüvvet metodolojisini, ahlak felsefesini ve tövbe psikolojisini bir araya getiren anahtar bir kavramdır. Peygamberlerin topluma yaklaşımının bir üstünlük taslama değil, yırtılan fıtrat dokusunu onarma (dikiş) ve tortulardan arındırma (hulûs) hareketi olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle yüzleşmelerini anlatan A'râf ve Hûd surelerindeki davet sahnelerinde, nifak ve cihad imtihanının işlendiği Tevbe Suresi'nde ve arınmayı şart koşan Tahrîm Suresi'nde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nasihati üstten bakan bir kınama veya zorlama olarak algılayan yaklaşımı yıkar; yerine muhatabın hayrını kendi çıkarının önüne koyan, hilesiz ve yapıcı bir dostluk ve onarım ameliyesi koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYırtılan kumaşı iğne ve iplikle birleştirmek, elbiseyi dikip bütünlemek ve bal gibi akışkan maddeleri süzgeçten geçirerek yabancı unsurlardan arındırmak.
- Soyut anlamBir varlığın, ilişkinin veya inancın yapısında ortaya çıkan eksiklik ve gedikleri hilesiz, arı ve yapıcı bir niyetle kapatıp kemale erdirmek.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki gürültüyü, şaibeyi ve çatlakları gidererek bileşenler arasında yüksek düzeyli güven ve bütünlük sağlayan onarıcı operatör.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sistemin mevcut kusurlu veya yarılmış durumunu temsil eder. bileşeni yapıya karışmış olan yabancı unsurları, hileyi ve tortuları gösterir; işlemi bunların süzülüp arındırılmasını simgeler. ifadesi yırtılan kenarları ve çatlakları temsil eder; operatörü ise dikiş ve onarım fonksiyonu olarak bu ayrışmış sınırları birleştirip bütünleyen nasihat eylemidir. Sonuç , hilesiz ve onarılmış yeni kararlı duruma karşılık gelir.