رشد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ش-د12 sîga, 119 mücavir kök, 19 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عروفجوأمرغوييَرْشُدُونَبِرَشِيدٍرشدكهفمُرْشِدًاالرَّاشِدُونَحريفصمرَشَدًابدررَشِيدٌعفف

KökSîga 12Ayet 19Sure 9Mücavir 119

▶ Ağı aç (3B)

رشد

ر - ش - د

KÖK
  • 19 geçiş
  • 19 ayet
  • 12 sîga
  • 13 sözlük

“Rasad” gözetleyici demektir. “Sad” “şin”e dönüşmüş gözetleyerek yol bulmak ve göstermek anlamları kazanmıştır. Rüşde ermek kendi kendine karar vermek yeteneğine ulaşmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Rasad” gözetleyici demektir. “Sad” “şin”e dönüşmüş gözetleyerek yol bulmak ve göstermek anlamları kazanmıştır. Rüşde ermek kendi kendine karar vermek yeteneğine ulaşmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR802 harf
باب الشين والدال والراء معهما ش ر د، ر ش د مستعملان فقط شرد: شردَ البعيرُ يشردُ شراداً. وفرسٌ شرُود، أي: مستعصٍ. وقافيةٌ شرُود أي: عائرةٌ في البلاد. ورجلٌ مُشرَّدٌ شريد، أي: طريد. وشردته وطرَّدته: جعلته طريداً شريداً. وقول الله عز وجل: "شرِّد بهم من خلفهم"، أي: نكَّل بهم، قال: أطوف في الأباطحِ كلِّ يومٍ مخافة أن يُشردَ بي حكيمُ رشد: رشد يرشد رشداً ورشاداً وهو نقيض الغي. ورشد يرشد رشداً وهو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR242 harf
الرَشادُ: خلاف الغَيّ، وقد رَشَدَ يَرْشُدُ رُشْداً، ورَشِدَ بالكسر يَرْشَدُ رَشَداً لُغَةٌ فيه. وأرشده الله. والمَراشِدُ: مقاصِدُ الطُرُق. والطريق الأرْشَدُ: نحو الأَقْصد. وتقول: هو لِرِشْدةٍ، خلاف قولك لزنْيَةٍ. وأُمُّ راشِدٍ: كُنْية الفأرة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.801 harf
ش د ر شرد ، رشد ، درش . شرد : قال ابن المظفر : شَرَد البعيرُ يشرُدُ شِراداً ، وكذلك الدّوابّ ، وفرسٌ شَرودٌ وهو المسْتَعصِي على صاحبه ، وقافيةٌ شرود : عائرةٌ سائرة في البلاد ، وقال الشاعر : شَرُودٌ إذا الرّاءُونَ حَلُّوا عِقَالها مُحَجَّلةٌ فيها كلامٌ مُحَجَّلُ وشرَدَ الجمل شُروداً فهو شارد ، فإِذا كان مُشَرَّداً فهو شريدٌ طريد . وتقول : أَشرَدْتُه ، وأَطرَدْتُه ؛ إذا جعلته شريداً طريداً لا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.141 harf
(باب الراء والشين وما يثلثهما) (رشف) الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف. (رشق) الراء والشين والقاف أصلٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR698 harf
- الرشد والرشد: خلاف الغي، يستعمل استعمال الهداية، يقالك رشد يرشد، ورشد (انظر: الأفعال 3/85؛ والبصائر 3/75) يرشد قال: ﴿لعلهم يرشدون﴾ [البقرة/186]، وقال: ﴿قد تبين الرشد من الغي﴾ [البقرة/256]، وقال تعالى: ﴿فإن آنستم منهم رشدا﴾ [النساء/6]، ﴿ولقد آتينا إبراهيم رشده من قبل﴾ [الأنبياء/51]، وبين الرشدين - أعني: الرشد المؤنس من اليتيم، والرشد الذي أوتي إبراهيم عليه السلام - بون بعيد. وقال: {هل أتبعك على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR340 harf
ر ش د رجـل راشـد ورشيـد وفيه رشد ورشد ورشاد وقد رشد يرشد ورشد يرشد‏.‏ واسترشدته فأرشدني‏.‏ وأخذ في سبيل الرشاد‏.‏ وهو يمشي على الطريق الأسد الأرشد‏.‏ وتقول للمسافر‏:‏ راشداً مهدياً ولمن يقول أريد أن أفعل كذا‏:‏ رشدت ورشد أمرك‏.‏ ولا يعمى عليك الرشد إذا أصاب وجه الأمر‏.‏ وهو يهدي إلى المراشد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو لرشدة إذا صح نسبه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.610 harf
في أَسماء الله تعالى الرشيدُ: هو الذي أَرْشَد الخلق إِلى مصالحهم أَي هداهم ودلهم عليها، فَعِيل بمعنى مُفْعل؛ وقيل: هو الذي تنساق تدبيراته إِلى غاياتها على سبيل السداد من غير إِشارة مشير ولا تَسْديد مُسَدِّد. الرُّشْد والرَّشَد والرَّشاد: نقيض الغيّ. رَشَد الإِنسان، بالفتح، يَرْشُد رُشْداً، بالضم، ورَشِد، بالكسر، يَرْشَد رَشَداً ورَشاداً، فهو راشِد ورَشيد، وهو نقيض الضلال، إِذا أَصاب وجه الأَمر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR244 harf
* ر ش د * * الرَّشَادُ * ضد الغي تقول * رَشَدَ * يرشد مثل قعد يقعد * رُشْداً * بضم الراء وفيه لغة أخرى من باب طرب و * أرْشَدَهُ * الله والطريق * الأرْشَدُ * مثل الأقصد وتقول هو * لِرِشْدَةٍ * ضد قولهم لزنية قلت هو بكسر الراء والزاء وفتحهما أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.224 harf
رشد كنصر يرشد، وهو الأشهر، والأفصح، ورشد يرشد، مثل فرح، رشدا بضم فسكون، مصدر رشد كنصر، ورشدا محركة ورشادا كسحاب، مصدر رشد، كفرح: اهتدى وأصاب وجه الأمر والطريق، فهو رشيد وراشد. والرشاد نقيض الضلال ونقل شيخنا عن بعض أرباب الاشتقاق أن الرشد يستعمل في كل ما يحمد، والغي في كل ما يذم. وجماعة فرقوا بين المضموم والمحرك فقالوا: الرشد، بالضم يكون في الأمور الدنيوية والأخروية، وبالتحريك إنما يكون في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.179 harf
رَشَدَ 1 رَشَدَ ذ , aor. رَشُدَ ; and رَشِدَ, aor. رَشَدَ ; (S, A, L, Msb, K;) the former of which is the better known and the more chaste; (TA;) inf. n. رُشْدٌ, (S, L, Msb, K,) which is of the former, (S, L,) and رَشَدٌ, (S, L, Msb, K,) which is of the latter, (S, L, Msb,) and رَشَادٌ, (L, K,) which is also of the latter verb, (TA,) or this last is a simple subst.; (Msb;) He took, or followed, a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR850 harf
رَشَدَ رَشَدَ U ( n. ac. رُشْد 3 ) رَشِدَ A ( n. ac. رَشَد 4 , رَشَاْد 22 ) a. Took, followed the right path, way, course. أَرْشَدَ أَرْشَدَ IV , a. Directed, guided aright. b. Was, came of age. اِسْتَرْشَدَ اِسْتَرْشَدَ X , a. see I . b. Asked to be directed, asked for guidance. رَشْدَة رَشْدَة 1t , رِشْدَة 2t , a. Marriage, wedlock. - رُشْد 3 , رَشَد 4 , Uprightness, rectitude;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.848 harf
رشد رَشَدَ - يَرْشُدُ - رُشْد - رَشَد - رَشَاد - رَاشِد - رَاشِدُوْن - رَشِيْد - أَرْشَدَ - يُرْشِدُ - مُرْشِد رَشَدَ - يَرْشُدُ + الكائن: ينضج تفكيره: يصير بكامل قواه العقلية: يصير سليم العقل والتفكير: يصبح أداء وظيفة التفكير لديه بوضعها الأفضل، فيصدر الأحكام الأفضل تجاه الأمور التي تعرض له رُشْد - الرُّشْد: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل من "
Tamamını oku

Sîgalar(12)

Mücavir kökler119 mücavir (155 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كهف

    2 ortak ayet · Kovuk

  2. حري

    1 ortak ayet · Aradılar

  3. فجو

    1 ortak ayet · Geniş boşluk

  4. فصم

    1 ortak ayet · Kopmak

  5. غوي

    2 ortak ayet · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…

  6. هدي

    5 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  7. بدر

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  8. عرو

    1 ortak ayet · Kulpu

  9. هرع

    1 ortak ayet · (Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır

  10. كره

    2 ortak ayet · Hoşlanmadı

  11. أمر

    4 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  12. عفف

    1 ortak ayet · Haramdan kaçınırlar

Geçtiği ayetler(19)

  1. إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmakHani o yiğitler; mağaraya sığınmışlardı da: Rabbımız; bize katından rahmet ver, işlerimizde başarılı kıl, demişlerdi.

  2. إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmakMeğer ki Allah dilemiş ola. Unuttuğun zaman da Rabbını an ve şöyle de: Umulur ki Rabbım; beni doğruya daha yakın olana eriştirir.

  3. وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا

    Doğru yolu bulmakDoğrusu biz bilmiyoruz; yeryüzünde onlara kötülük mü dilenmiştir, yoksa Rabbları onlara iyilik mi dilemiştir?

  4. وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmakİçimizden teslim olanlar da vardır, kendilerine yazık edenler de. Kim teslim olursa; işte onlar, doğru yolu aramış olanlardır.

  5. قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmakDe ki: Ben; size zarar vermeye de, iyilik yapmaya da muktedir değilim.

Sîga sayfası: الرَّاشِدُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرشد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهدي, سدد, صوب, عقل
Zıt Kökغيي
Çekirdek Özet 1Bir hedefe sapmadan, isabetle ulaştıran dosdoğru yol ve bu yolda sebat etme
Çekirdek Özet 2Kişinin hak ile batılı, fayda ile zararı ayırt ederek kendi başına doğru karara varabilme olgunluğu
Çekirdek Özet 3Bireysel vesayetten kurtulup ahlaki, akli, hukuki ve iktisadi özerklik ve sorumluluk kazanma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bedensel ergenliğe veya pasif bir hidayet bulmaya indirgeyip iradi kararlılık ve özerk muhakeme boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رشHafif, kesintisiz ve belirli bir yöne doğru yayılan akış, serpinti ve temas hareketi; nitekim رشش serpme, رشق hedefe hafifçe ve hızla yönelme, رشف azar azar ve durulmadan çekme anlamı taşırدAkış ve yönelim hareketine sınır, sabit bir kapı ve nihai bir karar noktası eklenerek dağınık yönelişin hedefini bulan, sapmayan, sağlam bir istikamete ve kararlılığa kavuşması sağlanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıAkıl, öncülük, bilinçli yönelim ve hareketin çıkış noktasındaki sevk edici irade
شDişKeskinlik, seçip ayırt etme, nüfuz etme ve çiğneyip özümseme eylemi
دKapıGiriş, geçiş, sabit bir eşikten geçerek ehliyet ve olgunluk safhasına dâhil olma
رشدAkıl ve irade merkezli bilincin (ر), hakikati batıldan keskin bir biçimde ayırt ederek (ش), doğru hareket eşiğinden içeri adım atması (د)Zihnin şüphe ve dalaletten sıyrılarak sağlam bir muhakemeyle doğru karar ve istikamet kapısına ulaşması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde bir hedefe veya su kaynağına sapmadan, kaybolmadan dosdoğru ulaştıran yol; yolun ana istikametinin bulunması ve isabetli doğrultu
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Evs b. Hacer divanında ve Kitâbü’l-ʿAyn’da nesep ve tutumun meşruiyetini nitelemek üzere gayy zıddı olarak kullanılmıştır: وكائن ترى من رشدة في كريهة / ومن غية تلقى عليها الشرائر
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde kişinin kendi işini çekip çevirebilmesi, tasarruflarında aldanmaması ve nesebin meşru bir nikâhla sabit olması durumunda ولد لرشدة terkibinde kullanılmıştır

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Evs b. Hacer.

Sami etimolojik katman

Arapça رشد kökü, Batı Sami dillerinde özellikle Kuzeybatı grubunda doğrudan aynı üçlü kök dizilimiyle geniş biçimde temsil edilmeyen, Arapçada semantik olarak belirginleşip uzmanlaşmış bir köktür. Akraba dillerden İbranice ve Aramicede bu fonetik diziliş genel olarak seyrek olup doğrudan rehberlik, iz sürme ve doğru yolu bulma anlamları çoğunlukla y-š-r (doğruluk, dürüstlük) veya h-d-k kökleriyle ifade edilir. Ancak Güney Sami sahasında ve kadim Arap lehçelerinde kök, fiziksel çöl coğrafyasında pusula işlevi gören ana vadi veya patikanın sapmaksızın hedefe varmasını anlatırken, zihinsel alana aktarılarak kişinin zararı faydadan, eğriyi doğrudan ayırt edebilme melekesi haline dönüşmüştür. Kökün İbranicedeki rāšā' (kötülük yapmak, yoldan sapmak) ile fonetik benzerliği bulunsa da semantik açıdan karşıt veya bağımsız bir gelişim çizgisine sahiptir. Arapçada kökün kazandığı temel semantik matris, cehalet veya aldanışın zıddı olan aktif ve isabetli kavrayış, yani el-isâbe fi’l-emr eksenindedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرشد — istikamet, isabet ve olgunlukÇölde yön kaybetmeme somut tecrübesinden zihni, ahlaki ve hukuki tasarruflarda doğruyu bulma ve reşit olma soyutlamasına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça özgün semantik uzmanlaşmaKuzeybatı Sami dillerindeki genel doğruluk ve istikamet köklerinin yerine Arapça sahasında karar verme yetkinliğini karşılayan bağımsızlaşmış yapıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ses ve anlam denkliği gösteren güvenilir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رشدAnlamlıDoğru yolu bulmak, olgunlaşmakHedef köktür; hedefe sapmadan ulaşma ve doğru karar verme yetisiKur'an'da geçer
ردشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
شردAnlamı bulunmayanÜrküp kaçmak, dağılmakHedef kökün zıddına istikametten kopup vahşileşerek topluluktan ve yoldan ayrılma hareketiKur'an'da geçer
شدرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
درشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
دشرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رشدMerkezDoğru yola erme ve olgunlukKişinin dış desteğe muhtaç olmaksızın kendi muhakemesiyle doğruyu bulup uygulamasıİsabet, kemal ve kendi kendine yeten idrak
هديKomşuYol gösterme ve kılavuzlukهدي başkasına yön göstermeyi ve rehberliği öncelerken, رشد bu rehberliğin içselleştirilip nihai hedefe varış olgunluğuna dönüşmesidirDışsal işaret ve kılavuzluk boyutu baskındır
سددKomşuHedefe tam isabet etmeسدد atılan okun hedefi vurması gibi pratik eylemdeki tam isabeti ifade ederken, رشد bunun arkasındaki zihni olgunlukturFiili doğrultu ve hedefe vurma vurgusu
صوبKomşuİsabet ve doğrulukصوب kararın veya sözün hakikate uygun düşmesi durumudur; رشد ise bu isabeti süreklileştiren kişilik vasfıdırNeticenin doğruluğu ve hatasızlık
عقلKomşuZihni bağlama ve kavrayışعقل nefsi ve dürtüleri dizginleyip engellemeyi vurgularken, رشد bu dizginlemenin ürettiği yapıcı ve doğru eylemi anlatırTutma, dizginleme ve muhakeme gücü
غييZıtAzgınlık, cehalet ve batıla sapmaغيي inanç ve eylemde hedeften bütünüyle saparak zarara sürüklenmektir; رشد kökünün doğrudan Kur'ani ve lügavi zıddıdırBilgisizlikten veya taşkınlıktan kaynaklanan sapma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرشدDoğru yolu bulma, rüştZihni, ahlaki ve pratik isabetle hedefine ulaşma melekesiKesin
Latincematuritas, rectitudoOlgunluk, doğrulukMaturitas daha çok zamansal ergenliği, rectitudo ise ahlaki doğruluğu karşılar; rüştteki tasarruf ehliyeti ve basiret bileşimini kısmen verirGüçlü
İngilizcematurity, discernment, right guidanceOlgunluk, temyiz gücü, doğru rehberlikDiscernment muhakeme gücünü, maturity reşitliği karşılar; kökün hidayet ve necat boyutunu tam içermezGüçlü
AlmancaMündigkeit, UrteilskraftReşitlik, temyiz kudretiMündigkeit hukuki ve felsefi erginliği (kendi aklını kullanma cesaretini) çok iyi karşılar; manevi istikamet boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcadiscernement, majoritéTemyiz, reşitlikDiscernement iyiyi kötüden ayırmayı, majorité hukuki rüştü karşılar; kavramın dini istikamet boyutu eksik kalırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَشَدًاHukuki ve mali ehliyet, tasarruf olgunluğuYetimlerin mallarının kendilerine devredilmesi için aranan akli ve iktisadi kemal bağlamı (Nisâ 4:6)
الرُّشْدِHakikat yolu, batıldan ayrılan dosdoğru inançDinde zorlama olmadığını ve imanın açıkça tebeyyün ettiğini bildiren akide bağlamı (Bakara 2:256, A‘râf 7:146, Cin 72:2)
الرَّشَادِSiyasi ve ahlaki doğru yönetim, kurtuluş yoluFiravun'un sahte iddiasına karşı müminin hakiki kurtuluş çağrısı bağlamı (Mü’min 40:29, Mü’min 40:38)
رُشْدَهُFıtri basiret, peygamberi muhakeme yetisiHz. İbrahim'in putları kırmadan önceki tevhid bilinci ve delil getirme kabiliyeti (Enbiyâ 21:51)
الرَّاشِدُونَİmanı seven, fısk ve isyandan nefret eden ahlaki olgunlarMüminlerin kalplerinin tezkiye edilmesi ve ahlaki sebat kazanması bağlamı (Hucurât 49:7)
رَشِيدٌ / بِرَشِيدٍAklı başında, öğüt dinleyen, doğru karar veren kişiLût kavminin azgınlığına karşı basiretli kimse arayışı ve Firavun'un emrinin tutarsızlığı (Hûd 11:78, Hûd 11:97)
مُرْشِدًاHakka ulaştıran yardımcı, manevi rehberKehf ehlinin sığındığı mağarada Allah'ın hidayetine muhtaç oluş bağlamı (Kehf 18:17)
يَرْشُدُونَDuaya icabetle ulaşılan zihni ve ameli isabetAllah'ın kullarına yakınlığı ve emirlerine icabetin doğurduğu kemal (Bakara 2:186)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet, kesb ve irade hürriyetiKulun kendi iradesiyle rüşdü seçmesi, cebir altında olmaksızın tebeyyün eden delillerle imana ulaşması meselesiİtikadi basiret ve delile dayalı kesin kavrayış
FıkıhEhliyet, hacir ve velayet hukukuYetimin veya küçüğün yalnızca biyolojik büluğ ile mi yoksa malı koruma ve harcamada olgunluk (rüşd) göstermesiyle mi malına tasarruf edeceğiHukuki ve iktisadi tasarruf ehliyeti
TefsirHidayet türleri ve peygamberi tebliğالرشد ile الغي arasındaki ayrımın fıtrata ve akla açık delillerle vaz edilmesi; istikametin zihni netliğiBatıldan arınmış tevhid istikameti
HadisSünnete ittiba ve adil yönetimHulefâ-yi Râşidîn terkibinde geçtiği üzere adaletten sapmayan, hakkı ikame eden örnek idare tarzıNebevi yöntemi bihakkın temsil ve adalet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve kullukİtikadi berraklıkAldanıştan kurtarmaİmanın taklitten tahkike geçerek kulun kendi kalbiyle hakkı onaylamasıKesin
İlmiMetodoloji ve akılEleştirel muhakemeDoğruyu yanlıştan ayırmaBilginin sadece ezberlenmesi değil, hayata ve amele tatbik edilecek olgunluğa varmasıGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve idareİstişari adaletZulüm ve istibdadı engellemeYöneticinin keyfi kararlar yerine hakka ve maslahata uygun basiretle hükmetmesiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufMali basiret ve liyakatServetin israfını ve telefini önlemeMalın sefihlerin elinden korunup rüşdünü ispat etmiş bireylere teslim edilmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararlı durum ve optimizasyon (stabilite)Bir dinamik sistemin dışsal sarsıntılara rağmen yönünü ve dengesini kaybetmeden asgari enerjiyle hedef yörüngesinde kalması olgusu kökün istikamet karakterini yansıtırGüçlü
Beşeri bilimlerÖzerklik ve karar verme yetisi (otonomi)Bireyin vesayetten çıkarak kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenebilme, rasyonel ve ahlaki seçimler yapabilme kapasitesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiRüşdü sadece fıkhi bir büluğ yaşına veya sadece tasavvuftaki mürşit-mürit ilişkisine indirgeyerek akli ve toplumsal boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamRüşd, bireyin inançta (Bakara 2:256), ahlakta (Hucurât 49:7), siyasette (Hûd 11:78) ve iktisatta (Nisâ 4:6) vesayetsiz, doğru karar alabilme yetkinliğidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumun ve bireyin vesayet altında tutulmasını meşrulaştırmak; ergenliğe girmiş fertleri zihnen ve iktisaden reşit sayarak ehliyetsiz tasarruflara kurban etmek veya hakiki reşitliği engelleyen baskıcı yapılara boyun eğmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nihai amacının insanı dış müdahalelerle değil, kendi akli ve ahlaki muhakemesiyle doğruyu seçen reşit bir varlık kılmak olduğunu gösterir.
Hangi ayet groupsunda belirleyicidir?Dinde zorlamayı reddeden ayetlerde, yetim ve mülkiyet ahkâmında, peygamberlerin kavimleriyle olan delil ve basiret tartışmalarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bağlılığın körü körüne bir taklit olduğunu zanneden algıyı yıkar; dinin ancak rüşd (temyiz ve idrak) zemininde anlam kazandığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇölde bir hedefe sapan yollara kapılmadan, doğru istikamette dosdoğru ulaştıran ana yol ve bu doğrultudaki sebat.
  • Soyut anlamZihnin, nefsin ve iradenin aldanıştan arınarak menfaat ve mazarratı kesin biçimde teşhis etmesi ve bağımsız, isabetli karar alma erginliği.
  • Sistematik karşılıkBireyin hem hukuki ve iktisadi vesayetten hem de taklidi inanç kalıplarından kurtulup kendi hür iradesiyle sorumluluk yüklenebilir hale gelmesi.
  • LaTeX modeliR=f(A∩M)×I{G=0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde R reşit olma ve olgunluk düzeyini (رشد), A akli muhakeme ve temyiz kabiliyetini, M ahlaki ve pratik sebatı temsil eder. Bu iki kümenin kesişimi (A∩M), doğru bilginin doğru eyleme dönüşme kapasitesini doğurur. İndikatör fonksiyonu I, gayy ve dalalet durumunu temsil eden G değişkeninin sıfır olması şartına bağlıdır (G=0). Zira kök, özü itibarıyla gayy ve sapmanın mutlak yokluğunda istikametin gerçekleşmesini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر