نصر
ن - ص - ر
KÖK- 158 geçiş
- 137 ayet
- 81 sîga
- 13 sözlük
Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir. Lazım olarak fiil, bir yerin yağmurla sulanarak yeşermesidir. Sonra muteaddi olarak bir yeri sulayarak yeşertmek anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Yeşermiş bir yer susuz kaldığında kurumaya başlar. Su ile desteklemek onu yeşil tutmak demektir. Bir kimseye bir şeyden korunması için destek vermek nusret kelimesi ile anlatılır. “Avn” bir işte yardımdır, nasr ise korunmada yardımdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir. Lazım olarak fiil, bir yerin yağmurla sulanarak yeşermesidir. Sonra muteaddi olarak bir yeri sulayarak yeşertmek anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Yeşermiş bir yer susuz kaldığında kurumaya başlar. Su ile desteklemek onu yeşil tutmak demektir. Bir kimseye bir şeyden korunması için destek vermek nusret kelimesi ile anlatılır. “Avn” bir işte yardımdır, nasr ise korunmada yardımdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR955 harfباب الصاد والراء والنون معهما
ر ص ن، ن ص ر يستعملان فقط
رصن:
رَصُنَ الشيءُ يرصُنُ رَصانةً، وهو شِدَّة الثبات ونحوه، وأرصَنْتُه إِرصاناً.
نصر:
النَّصرُ: عَوْنُ المظلوم.
وفي الحديث: انصُرْ أخاك ظالماً أو مظلوماً، وتفسيره: أن يمنعه من الظُّلْم إنْ وَجَدَه ظالماً، وان كان مظلوماً أعانه على ظالمِهِ.
والأنصارُ: جماعة الناصِر، وأنصار النبيِّ- صَلّى اللهُ عليه وسلَّم-: أعوانُه.
وانتَصَرَ الرجل:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR739 harfنَصَرَهُ الله على عدوِّه يَنْصُرُهُ نَصْراً. والاسم النُصْرَةُ. والنَصيرُ: الناصِرُ؛ والجمع الأنصارُ. وجمع الناصِرِ نَصْرٌ. واسْتَنْصَرَهُ على عدوِّه، أي سأله أن يَنْصُرَهُ عليه. وتَناصَروا: نَصَرَ بعضُهم بعضاً. ونَصَرَ الغيث الأرضَ، أي غاثَها. ونُصِرَتِ الأرضُ فهي مَنْصورَةٌ، أي مطرتْ. وقال يخاطب خيلاً:
إذا دَخَلَ الشهرُ الحرامُ فَجاوِزيبلادَ تميمٍ وانْصُري أرضَ عامرِ
وانْتَصَرَ منه: انتقم.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.891 harfص ر ن
صنر ، نصر ، رصن : ( مستعملة ) .
صنر : الحَرّاني عن ابن السكيت قال أبو عمرو : تقول : هي الصِّنَارة بكسر الصاد ولا تقل : صَنَّارة .
وقال الليث : الصِّنَّارةُ : مِغْزَلُ المرأة ، وهو دخيل .
وقال غيره : صِنَّارةُ المِغْزل : هي الحديدةُ المُعَقَّفةُ في رأسه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الصِنَّارَة : السيء الخُلق . والصِّنْوَرُ : البخيل السيىءُ الخلُق . والصنانير : البخلاء من الرجال وإن كانوا ذوي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.942 harf(باب النون والصاد وما يثلثهما)
(نصع) النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح.
ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.536 harf- النصر والنصرة: العون. قال تعالى: ﴿نصر من الله وفتح قريب﴾ [الصف/ 13]، ﴿وإذا جاء نصر الله﴾ [النصر/1]، ﴿وانصروا آلهتكم﴾ [الأنبياء/68]، ﴿إن ينصركم الله فلا غالب لكم﴾ [آل عمران/160]، ﴿وانصرنا على القوم الكافرين﴾ [البقرة/250]، ﴿وكان حقا علينا نصر المؤمنين﴾ [الروم/47]، ﴿إنا لننصر رسلنا﴾ [غافر/51]، ﴿وما لهم في الأرض من ولي ولا نصير﴾ [التوبة /74]، ﴿وكفى بالله وليا وكفى بالله نصيرا﴾ [النساء/45]، {ما لكم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR489 harfن ص ر
نصره الله تعالى على عدوّه ومن عدوّه: " ونصرناه من القوم الذين كذّبوا " نصراً ونصرة والله ناصره ونصيره.
واستنصرته عليه وتناصروا وهم أنصاري.
وانتصرت منه.
ورجل نصراني وامرأة نصرانيّة ونصران ونصرانة وقوم نصارى وتنصّر ونصّر ولده.
ومن المجاز: أرض منصورة: مغيثة ونصر الله الأرض: سمّى المطر نصراً كما سمّى فتحاً.
ومدّت الوادي النواصر: المسابل التي تأتي بالماء من بعيد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.876 harfالنَّصر: إِعانة المظلوم؛ نصَره على عدوّه ينصُره ونصَره ينصُره نصْراً، ورجل ناصِر من قوم نُصَّار ونَصْر مثل صاحب وصحْب وأَنصار؛ قال: واللهُ سَمَّى نَصْرَك الأَنْصَارَا،
آثَرَكَ اللهُ به إِيْثارا
وفي الحديث: انصُر أَخاك ظالِماً أَو مظلوماً، وتفسيره أَن يمنَعه من الظلم إِن وجده ظالِماً، وإِن كان مظلوماً أَعانه على ظالمه، والاسم النُّصْرة؛ ابن سيده: وقول خِدَاش بن زُهَير:
فإِن كنت تشكو من خليل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR579 harf* ن ص ر * * نَصَرَهُ * على عدوه ينصره * نَصْراً * والاسم * النُّصْرَةُ * و * النَّصِيرُ * * النَّصِرُ * وجمعه * أَنْصَارٌ * كشريف وأَشراف وجمع النَّصِر * نَصْرٌ * كصاحب وصَحْب و * اسْتَنْصَرَهُ * على عدوه سأله أن ينصره عليهم و * تَنَاصَرَ * القوم نصر بعضهم بعضا و * انْتَصَرَ * منه انتقم و * نَصْرَانُ * بوزن نجران قرية بالشام تنسب إليها * النَّصَارَى * ويقال اسمها * ناصِرَةُ * و * النَّصَارَى *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR14.627 harfنصر المظلوم ينصره نصرا ونصورا، كقعود، ونصرة، وهذه عن الزمخشري، وفي المحكم: والاسم النصرة: أعانه على عدوه وشد منه، وشاهد النصور قول خداش بن زهير:
فإن كنت تشكو من خليل مخانة فتلك الجوازي عقبها ونصورها قال ابن سيده: ويجوز أن يكون نصورا هنا جمع ناصر، كشاهد وشهود، وفي الحديث: انصر أخاك ظالما أو مظلوما وتفسيره أن يمنعه من الظلم إن وجده ظالما، وإن كان مظلوما أعانه على
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.754 harfنَصَرَهُ
1 نَصَرَهُ ذ , (M, A, K,) aor. نَصُرَ , (M,) inf. n. نَصْرٌ (M, A, K) and نُصْرَةٌ, (A,) or this is a simple subst., (S, Msb,) and نُصُورٌ, (K,) [but see the verse of Khidلsh in what follows,] He aided or assisted him, (M, K,) namely, a person wronged, misused, or treated unjustly or injuriously, (M. A, K,) against his enemy: (TA:) [he avenged him: (see the verse here following, and see
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.183 harfنَصَر
نَصَر U ( n. ac. نَصْر 1 , نُصُوْر 27 ),
a. Helped, aided; succoured; rescued.
b. [ acc. & 'Ala or Min ], Delivered, saved from; vindicated from.
c. ( n. ac. نَصْر 1 ), Watered.
d. Gave to.
نَصَّرَ
نَصَّرَ II ,
a. Made a Christian.
نَاْصَرَ
نَاْصَرَ III ,
a. see I (a) .
تَنَصَّرَ
تَنَصَّرَ V
a. [ La ], Strove to help &c.; defended.
b. Became a Christian.
تَنَاْصَرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR66.540 harfنصر
نَصَرَ - يَنْصُرُ - نَصْر - نَاصِر - نَاصِرِيْن - نَصِيْر - أَنْصَار - نَصَارى - مَنْصُوْر - تَنَاصَرَ - يَتَناصَرُ - انْتَصَرَ - يَنْتَصِرُ - مُنْتَصِر - مُنْتَصِرِيْن - اسْتَنْصَرَ - يَسْتَنْصِرُ
نَصَرَ - يَنْصُرُ + كائن + كائناً + من كائن أو على كائن: يعينه ويمده بقوة ليغلب خصماً: يقدم عوناً في خصام أو جدل أو حرب لأحد طرفي الخصومة،
Sîgalar(81)
- نَصِيرًاYardım eden(فَعِيلًا)×12
- يُنْصَرُونَOnlara yardım edilir(يُفْعَلُونَ)×11
- نَصِيرٍYardım eden(فَعِيلٍ)×9
- نَاصِرِينَYardım edenler(فَاعِلِينَ)×7
- نَصَارَىHıristiyanlar+1 anlam(فَعَالَى)×5
- وَالنَّصَارَىVe Hıristiyanlar(وَالْفَعَالَى)×5
- النَّصَارَىHıristiyanlar(الْفَعَالَى)×4
- أَنْصَارٍYardım edenler(أَفْعَالٍ)×3
- النَّصْرُYardım(الْفَعْلُ)×3
- انْصُرْنِيBana yardım et(افْعُلْنِي)×3
Mücavir kökler155 mücavir (389 toplam)
- ولي
28 ortak ayet · Veli arka demektir
- هود
13 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- أله
80 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- دون
20 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- أيد
5 ortak ayet · Yed el veya kol demektir
- وجد
12 ortak ayet · Su birikintisidir
- أصر
3 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- صبأ
3 ortak ayet · Ve sabiiler
- قتل
12 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- هجر
6 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- أوي
6 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir
- نحس
2 ortak ayet · Alevi olmayan duman demektir
Geçtiği ayetler(137)
وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَائِكُمْ وَكَفَى بِاللَّهِ وَلِيًّا وَكَفَى بِاللَّهِ نَصِيرًا
Yardım edenAllah, düşmanlarınızı daha iyi bilir. Allah, size dost olarak da yeter, yardımcı olarak da yeter.
أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا
Yardım edenAllah’ın la’netlediği; işte onlardır. Allah’ın la’netlediği kişiye sen yardımcı bulamazsın.
… لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
Yardım edenSiz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?
… وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Yardım edenKendileri küfrettikleri gibi, sizin de küfretmenizi isterler. O halde onlar, Allah yolunda hicret edinceye kadar içlerinden dost edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse; bulduğunuz yerde onları öldürün ve onlardan ne bir dost, ne de bir yardımcı edinin.
لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Yardım edenNe sizin kuruntunuzla, ne de kitab ehli olanların kuruntularıyladır. Kim, kötü iş yaparsa; cezasını görür. Ve kendisine Allah’tan başka ne bir dost bulabilir, ne de bir yardımcı.
إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا
Yardım edenDoğrusu münafıklar; cehennemin en alt tabakasındadırlar. Onlara yardımcı bulamazsın.
… وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Yardım edenİman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlara mükafatlarını ödeyecek ve daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluk etmekten çekinenleri ve büyüklük taslayanları elem verici bir azaba uğratacaktır. Onlar, kendilerine Allah’tan başka bir dost ve yardımcı bulamazlar.
إِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا
Yardım edenVe o zaman Biz; sana, hayatın da kat katını, ölümün de kat katını tattırdık. Sonra Bize karşı, sana bir yardımcı da bulamazdın.
وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا
Yardım edenVe de ki: Rabbım; beni doğruluk yerine koy. Ve doğruluk yerinden çıkar. Ve katından bana destekleyecek bir kuvvet ver.
قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Yardım edenDe ki: Allah sizin için bir kötülük dilerse veya bir rahmet dilerse; sizi O’na karşı koruyabilecek kimdir? Onlar Allah’tan başka bir dost ve yardımcı da bulamazlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نصر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عون, أيد, ظهر |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Kurak toprağın yağmur suyuyla canlanıp yeşermesi, darlık ve baskı altındakine su veya güç ulaştırarak onu zafiyeten kurtarma |
| Çekirdek Özet 2 | Zayıf düşürülen veya haksızlığa uğrayan hak ehline ilahi müdahale ile üstünlük, himaye ve zafer bahşetme |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve meşruiyetin güç dengesizliği karşısında ilahi ve hukuki destekle ayakta tutulması, asimetrinin dengelenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt askeri çatışma zaferine indirgeyip zayıfı koruma, haksızlığı bertaraf etme ve topyekûn diriliş sağlama boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نص | Yükselme, açığa çıkma, uç noktaya varma, belirginleşip dikilme (karşılaştırılan kökler: نصب dikilmek/belirlenmek, نصح saf ve arı hale gelmek, نصف ortaya çıkıp ayrılmak, نصو saçın alından yukarı uzaması) | ر | Çekirdeğin taşıdığı belirginleşme ve dikilme hareketine baş, zirve ve üstünlük unsuru katılmış; darlıkta olanın başını kaldırıp üstün konuma geçmesini sağlayan dış yardım ve himaye anlamı somutlaşmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın, varoluşsal hareketin ve sürekliliğin korunma ihtiyacı. |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hedefe kilitlenme, tutunma, kararlılıkla kavrama ve sabitleme. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Baş, doruk noktası, üstünlük ve galibiyet mevkii. |
| نصر | Yaşamı ve sürekliliği hedef alarak sımsıkı tutma ve onu baskı altından kurtarıp başını yukarı kaldırma | Canlılığını yitirmek üzere olan bir varlığa dışarıdan yetişip onu sımsıkı kavrayarak darlıktan çıkarmak ve üste, zafere eriştirmek. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun kurak toprağı sulayarak yeşertmesi ve kurumasını önlemesi (أرض منصورة: bol yağmur almış toprak); vadiye uzaktan su taşıyan su arkları ve kanallar (النواصر). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Mağrûr b. Sa‘ve (veya bir bedevi şair) kökü bir beldeye yönelme, bolluk ve yardım arama anlamında kullanmıştır: إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي / بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık çeken veya baskı altında ezilen kişinin yardım ve ihsan talebi için «انصروني نصركم الله» (bana ihsanda bulunun, bana destek olun) şeklinde söylenmesi; mazluma yardım ederek hasmını savuşturma fiili. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde نصر kökü, merkezi ve batı Sami kollarında derin bir arka plana sahiptir. İbranicede נָצַר (nāṣar) biçimi "gözetmek, korumak, muhafaza etmek, tehlikeden saklamak" anlamındadır. Ugarit dilinde nẓr "bakmak, korumak, gözetlemek", Süryanicede ise fonetik bir kaymayla nṭr (ܢܛܪ) kökü "beklemek, saklamak, korumak" manasını taşır. Kuzeybatı Sami dillerindeki bu "tehlikeye karşı koruma, nöbet tutarak muhafaza etme" semantik matrisi, Arapçada kuraklıktan kavrulan toprağın su ile korunup canlandırılması ve akabinde zulüm veya baskı altında ezilen zayıfın himaye edilerek düşmanına karşı galip kılınması yönünde zenginleşmiştir. Dolayısıyla kökün ilksel çekirdeği pasif bir yardım değil, varlığı yok olma veya çiğnenme tehdidine karşı "aktif biçimde koruma ve üste çıkarma" eylemidir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yağmur suyu ve su arkı (نصر / نواصر) | Kuraklaşan toprağa dışarıdan su sağlayarak onu ölümden kurtarma somut eyleminden, haksızlığa uğrayana güç aktarma soyutlamasına geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nāṣar (נָצַر), Ugaritçe nẓr, Süryanice nṭr (ܢܛܪ) | Dış tehlikelere karşı muhafaza etme, gözetleme, koruma altına alma ortak semantik tabanıyla tam uyumludur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik koruma/gözetme izleri | Mısır veya Berberi dillerinde doğrudan ve düzenli bir ses denkliği tespit edilememiştir. | Belirgin fark tespit edilmedi |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نصر | Anlamlı | Yardım etmek, korumak, galip getirmek | Baskı altındakine güç aktararak onu üstün kılmak ve korumak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نرص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| صنر | Anlamlı | Soğuk olmak, sertleşmek, kök salmak | Şiddetli soğuk rüzgâr (صنبر / صنرة), kaba ve sert nesne anlamlarında kullanılır. | Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |
| صرن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رنص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رصن | Anlamlı | Sağlam ve muhkem olmak | Bir yapının veya sözün sarsılmaz, metin ve dengeli olması (رصانة). | Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نصر | Merkez | Himaye ve zafer yardımı | Yalnızca güç vermekle kalmayıp düşmanı alt edecek, darlıktan çıkaracak zafer ve korumayı sağlama. | Baskı altındaki tarafa güç aktararak hasmına galebe çalmasını sağlama. |
| عون | Komşu | Genel işbirliği ve destek | عون, bir işin veya yükün taşınmasında tarafların birbirine arka çıkmasıdır; hasım veya çatışma şartı aranmaz. | Karşılıklı yardımlaşma, külfeti bölüşme. |
| أيد | Komşu | Güçlendirme ve tahkim | أيد, bir kimsenin kuvvet ve kudretini artırmaktır; bizzat çatışma sonucunu değil iç direnci hedefler. | Güç, metanet ve kudret desteği verme. |
| ظهر | Komşu | Sırt verme ve öne çıkarma | ظهر, arkasında durarak belirginleştirmek ve açığa çıkarmaktır; nusretin neticesindeki üstünlüğü vurgular. | Hasmına karşı arkasını sağlama alma, baskın gelme. |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakma, terk etme | Yardım beklenilen anda desteği kesip kişiyi hasmının karşısında tek başına ve korumasız bırakma. | Dayanaksız bırakarak yenilgiye zemin hazırlama. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نصر | عَوْن المظلوم وإيتاء الظفر | Mazluma arka çıkma, baskıyı savuşturma, zafer ve dirilik kazandırma. | Kesin |
| Latince | auxiliari, vindicare, subvenire | Yardım etmek, haksızlıktan kurtarmak, korumak | Vindicare haksızlığa uğrayanın hakkını almasını karşılarken, auxiliari genel destek boyutunu verir; yağmurla diriltme çağrışımını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to aid, to deliver, to grant victory | Yardım etmek, kurtarmak, zafer bahşetmek | To aid genel kalır; to deliver darlıktan çekip almayı, to grant victory üstün kılmayı karşılar ancak kökün organik diriliş boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Almanca | beistehen, erretten, siegen helfen | Yanında durmak, kurtarmak, zafere eriştirmek | Beistehen sadakatle arkasında durmayı, erretten kurtarmayı ifade eder; tek başına ilahi nusretin kapsamını vermekte yetersizdir. | Güçlü |
| Fransızca | secourir, délivrer, faire triompher | İmdada yetişmek, kurtarmak, zafer kazandırmak | Secourir tehlikedeki birine acil yetişmeyi çok iyi karşılar; ilahi himayenin kurumsal sürekliliğini dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُنْصَرُونَ / يَنْصُرُكُمْ | Savaştan ve düşman baskısından kurtarıp galip kılma | Düşmanla sıcak çatışmada inananlara doğrudan güç ve üstünlük verilmesi (Âl-i İmrân 3:160, Muhammed 47:7). |
| نَصِيرًا / نَصِيرٍ | Sığınılacak yegâne hami ve kurtarıcı | Şirke sapanların veya zalimlerin hiçbir koruyucu bulamayacağının, hakiki hamiliğin Allah'a ait olduğunun beyanı (Nisâ 4:45, Tevbe 9:116). |
| نَصْرُ | İlahi yardım ve zafer | Zorlu süreçlerin, kuşatmaların ve sabrın ardından gelen kesin lütuf ve başarı (Bakara 2:214, Nasr 110:1). |
| أَنْصَارٍ / الْأَنْصَار | Allah davasına canıyla ve malıyla arka çıkanlar | Hz. İsa'nın havarileri ve Medineli Müslümanların ilahi çağrıyı savunmak üzere verdikleri taahhüt (Âl-i İmrân 3:52, Tevbe 9:100). |
| النَّصَارَى | Hz. İsa'ya tabi olduğunu iddia eden topluluk (Hristiyanlar) | Ehl-i kitap bağlamında, adını muhtemelen Nâsıra beldesinden alan veya havarilerin yardımlaşma andına nispet edilen grup (Bakara 2:62, Mâide 5:82). |
| انْتِصَار / يَنْتَصِرُونَ | Haksızlığa karşı meşru müdafaa ve hakkını alma | Zulme boyun eğmeyip dengeli ve adil bir biçimde kendini savunma ve zalimden hakkını tahsil etme (Şûrâ 42:39). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevfik, ilahi inayet ve hüsran | Hakiki nusretin yalnızca Allah'tan olduğu (Âl-i İmrân 3:126), kulun fiilleriyle ilahi lütuf arasındaki ilişki ve Allah'ın müminleri yalnız bırakmaması tartışması. | Metafizik koruma ve mutlak güç kaynağı olarak Tanrı. |
| Fıkıh | Mazlumu müdafaa, cihad ve zimmet hukuku | Zulme uğrayana yardım etmenin farz-ı kifaye veya farz-ı ayn oluşu, tebaanın korunması ve cihadın meşruiyet şartı olarak nusret. | Hukuki borç, güvenlik teminatı ve meşru savunma. |
| Tefsir | Gazveler, bedir ve uhud dersleri | Bedir'deki meleklerin indirilişi gibi somut nusret tezahürlerinin psikolojik ve stratejik boyutları, zaferin maddi çokluğa değil ihlasa bağlılığı. | Zahiri sebeplerin ardındaki gaybi ilahi tayin. |
| Hadis | Uhuvvet ve adaleti tesis | «Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et» hadisinde zalime nusretin onun zulmüne engel olmak şeklinde tevil edilmesi. | Kötülüğü engelleyerek şahsı koruma, aktif ahlaki müdahale. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı irtibatı | İlahi inayet ve meşruiyet dayanağı | İmanı fiili hayatta koruma ve mükafatlandırma | Hakikati temsil eden zümrenin yalnız bırakılmaması, imtihan şartlarında manevi ve maddi direncin tahkimi. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve cehaletle mücadele | Delilin ve metodun batıla galibiyeti | Zan ve hurafeyi gerileterek hakikati aşikâr etme | İlim sisteminde sağlam kanıt ve bilginin tahrifata karşı korunup zafere ulaştırılması işlevi. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve egemenlik | Mazlumu koruma paktı ve kamu otoritesi | Asimetrik zorbalığı dengeleyerek asayişi kurma | Siyasetin meşruiyet temeli zayıfı zorbaya karşı himaye etmek ve kamu düzeninde adaleti tesis etmektir. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve dayanışma | Acze düşen iktisadi aktörü ayağa kaldırma | İflas veya borç batağındaki üreticiyi piyasada tutma | Tıpkı yağmurun kurak toprağı diriltmesi gibi, darlık içindeki iktisadi birime can suyu vererek çöküşü engelleme. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dış enerji enjeksiyonu ve negatif entropi (Homeostaz desteği) | Kapalı veya sönümlenen bir sisteme dışarıdan enerji aktararak sistemin tükenmesini (entropi artışını) engellemek ve onu kararlı/üst düzey enerji durumuna yükseltmek. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pozitif ayrımcılık ve asimetrik kuvvet dengelenmesi | Hukuki ve sosyal düzlemde, yapısal baskı altındaki dezavantajlı sınıflara ilave kurumsal destek sağlanarak güç dengesinin adalet lehine yeniden kurulması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | نصر kökünü yalnızca harp meydanında kazanılan askeri zafer ve düşmanın fiziki imhası olarak anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğinde var olan kuraklığı giderici su desteği, zayıfı koruyup ayağa kaldırma, adaleti ayakta tutma ve kötülüğü engelleyerek kişiyi günahtan kurtarma bütünlüğü. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nusret kavramını militarist veya kabileci bir intikam aracına dönüştürerek hakikatin ahlaki ve hukuki zeminini yitirmek; yardımın ancak adaleti ayakta tutmak şartıyla meşru olacağını unutmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini, ilahi müdahale yasalarını ve peygamberlerin tebliğ süreçlerindeki güvencesini temellendiren anahtar kavramlardandır. İlahi adaletin dünyada ve ahirette hak ehli lehine nasıl tecelli ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir, Uhud ve Huneyn gibi tarihi kırılmaları ele alan ayetlerde (Âl-i İmrân, Enfâl), peygamberlerin darlık anındaki yakarışlarında (Bakara, Enbiyâ) ve zayıfların hukukunu gözeten toplumsal ahkâm pasajlarında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zaferin sırf askeri ve maddi üstünlükle elde edildiği zannını yıkar; sayıca az olanın hak üzere sebat ettiğinde ilahi destekle baskın gelebileceği yasasını (Bakara 2:249) ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuraklıktan kavrulmakta olan bir toprağa bol yağmur verilerek veya su kanalları bağlanarak yeşilliğinin korunması, canlandırılması ve kuruyup gitmekten kurtarılması.
- Soyut anlamBaskı ve zulüm altında zayıf düşürülmüş bir tarafa dışarıdan meşru güç ve himaye aktararak onu darlıktan kurtarmak, hasmına galebe çaldırmak ve hak ettiği üstünlüğe ulaştırmak.
- Sistematik karşılıkAdaletin asimetrik tehditler altında çökmesini engelleyen; hakikati, canı ve kamu düzenini ilahi veya kurumsal destekle tahkim eden dengeleyici güvenlik ve inayet mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sistemin veya failin zamana bağlı durumunu, failin içsel gücünü, hasmın veya krizin uyguladığı baskıyı temsil eder. Parantez içi negatif olduğunda (baskı iç gücü aştığında) sistem çökmeye mahkûmdur. Dışarıdan enjekte edilen ilahi/hukuki nusret enerjisi , bu negatif farkı aştığı anda sistemin türevi pozitif yöne döner (); böylece mağlubiyet ve yok oluş yerini dirilişe ve üstünlüğe bırakır.