أيد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ي-د8 sîga, 114 mücavir kök, 9 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كفركمهروحفَأَيَّدْنَاأيدوَأَيَّدَهُعيسىمريموَأَيَّدْنَاهُكلمبنووَأَيَّدَكُمْكهل

KökSîga 8Ayet 9Sure 7Mücavir 114

▶ Ağı aç (3B)

أيد

أ - ي - د

KÖK
  • 9 geçiş
  • 9 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

Yed el veya kol demektir. Eyyede kol verdi, güçlendirdi anlamındadır. Tekrar ederek takviye etmeye de teyid denmektedir. Eyd güçtür.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءيد · ايد

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yed el veya kol demektir. Eyyede kol verdi, güçlendirdi anlamındadır. Tekrar ederek takviye etmeye de teyid denmektedir. Eyd güçtür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.888 harf
باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR596 harf
أبو زيد: آدَ الرجلُ يَئيدُ أَيْداً: اشتدَّ وقوي. والأيْدُ والآدُ: القوة. قال العجاج: مِنْ أَنْ تَبَدَّلْتُ بآدي آدا يعني قوّة الشباب. تقول منه: أَيّدْتُهُ على فَعَلْته، فهو مُؤَيَّدٌ. وتقول من الأَيْدِ: أَيَّدْتُهُ تَأْييداً، أي قوّيته. والفاعل مُؤَيَّدٌ، وتصغيره مُؤَيِّدٌ أيضاً، والمفعول مُؤَيَّدٌ. وتَأَيَّد الشيء:تقوَّى. ورجلٌ أَيِّدٌ، أي قويّ. والإيادُ: ترابٌ يجعَل حول الحوض أو الخباء يقوَّى
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok30.897 harf
باب اللفيف من حرف الدّال دد ، دود ، دو ، دوى ، دا ، داى ، آد ، أدا ، واد ، ودا ، أيد ، أدي ، أدا ، ودى ، دوى ، ودي ، ود ، دودي ، أد ، يدي . ددّ : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَا أَنَا مِن دَدٍ ولا الدَّدُ منّي ) ، وقد مرَّ تفسيره ، وقال أبو عبيد : الدَّد اللهو واللَّعب : قال وقال الأحمر : في الدَّد ثلاثُ لُغاتٍ ، يقال : هذا دَدٌ على مثالي يَدٍ ودمٍ ، وهذا دداً على مثال قفاً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.977 harf
(باب الهمزة والياء وما يثلثهما في الثلاثي) (أيد) الهمزة والياء والدال أصلٌ واحد، يدلّ على القوة والحِفْظ. يقال أيّدَه الله أي قوّاه الله. قال تعالى: ﴿والسَّماءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ﴾ [الذاريات 47]. فهذا معنى القوّة. وأمّا الحفظ فالإياد كلُّ حاجزٍ الشيءَ يَحفَظُه. قال ذو الرمّة: دفَعْناهُ عن بَيْضٍ حِسَانٍ بأجْرَعٍ *** حَوَى حَوْلَها مِنْ تُربِهِ بإيادِ([1])(أير) الهمزة والياء والراء كلمةٌ واحدة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR742 harf
- قال الله عز وجل: ﴿أيدتك بروح القدس﴾ [المائدة/110] فعلت من الأيد، أي: القوة الشديدة. وقال تعالى: ﴿والله يؤيد بنصره من يشاء﴾ [آل عمران/13] أي: يكثر تأييده، ويقال: إدته أئيده أيدا نحو: بعته أبيعه بيعا، وأيدته على التكثير. قال عز وجل: ﴿والسماء بنيناها بأيد﴾ [الذاريات/47]، ويقال: له أيد، ومنه قيل للأمر العظيم مؤيد. وإياد الشيء: ما يقيه، وقرئ: (أأيدتك) (وهي قراءة شاذة. وفي اللسان (قرئ) : آيدتك على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR578 harf
أ ي د رجل أيد وذو أيد ورفع الله السماء بأيده وكان ابن الحنفية أيداً‏.‏ وقال الجعدي‏:‏ أيـد الكاهـل جلد بازل أخلف البازل عاماً أو بزل وقد آد وتأيد‏.‏ قال امرؤ القيس يصف النخل‏:‏ فأثت أعاليه وآدت أصوله ومالت بقنوان من البسر أحمرا وأيد الحائط بإياد‏.‏ وكر علي إيادي العسكر وهما جناحاه‏.‏ قال العجاج‏:‏ بذي إيادين لهام لو دسر بركنه أركان دمـخ لانقعـر وأتى بعنقفير مؤيد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ إنه لأيد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.692 harf
الأَيْدُ والآدُ جميعاً: القوة؛ قال العجاج: من أَن تبدّلت بآدِي آدا يعني قوّة الشباب. وفي خطبة علي، كرم الله وجهه: وأَمسكها من أَن تمور بأَيْدِه أَي بقوّته؛ وقوله عز وجل: واذكر عبدنا داود ذا الأَيْد؛ أَي ذا القوة؛ قال الزجاج: كانت قوّته على العبادة أَتم قوة، كان يصوم يوماً ويفطر يوماً، وذلك أَشدّ الصوم، وكان يصلي نصف الليل؛ وقيل: أَيْدُه قوّته على إِلانةِ الحديد بإِذن الله وتقويته إِياه. وقد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR462 harf
* أ ي د * * آدَ * الرجل اشتد وقوي وبابه باع و * الأَيْدُ * و * الآدُ * بالمد القوة وتقول من الأيد * أيَّدَهُ تأييداً * أي قواه والفاعل منه * مُؤَيَّدٌ * وتصغيره مؤيد أيضا وتقول من الآد * آيَدَهُ * بوزن فاعله فهو * مُؤْيَدٌ * بوزن مخرج و * تَأَيَّدَ * الشيء تقوى ورجل * أيِّدٌ * بوزن جيد أي قوي قال الشاعر % إذا القوس وترها أيد % رمى فأصاب الكلى والذرا % يريد إذا الله تعالى وتر القوس التي في السحاب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.542 harf
آد يئيد أيدا، إذا اشتد وقوي، عن أبي زيد. وقال امرؤ القيس يصف نخيلا: فأثت أعاليه وآدت أصـولـه ومال بقنيان من البسر أحمرا آدت أصوله: قويت. والآد: الصلب والقوة، كالأيد. قال العجاج: من أن تبدلت بآدى آدا لم يك ينآد فأمسى انآدا وفي خطبة علي كرم الله وجهه وأمسكها من أن تمور بأيده أي بقوته. وقوله عز وجل واذكر عبدنا داود ذا الأيد أي ذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.191 harf
Madde başı: ايدآدَ 1 آدَ آد , aor. يَئِيدُ, inf. n. أَيْدٌ, He, (a man, AZ, T, &c.,) or it, (a thing, L,) was, or became, strong: (AZ, T, S, M, K, &c.:) and ↓ آيد, inf. n. اـِيَادٌ, he became possessed of strength. (AHeyth, T, L.) ― -b2- آدَتٌ ضِيَافَتُهُ (tropical:) His coming as a guest was, or became, frequent. (A.) [See أَيِّدٌ.] أيّد 2 أيّد ذ , inf. n. تَأْيِيدٌ; (T, S, M, &c.;) and ↓ آيد, (T, S, K,) of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR609 harf
Madde başı: ءيدآدَ آدَ ( y ) I ( n. ac. أَيْد 1 ), a. Was strong, robust; was solid. أَيَّدَ أَيَّدَ II , a. Strengthened; fortified; aided; rendered victorious. آيَدَ آيَدَ III , a. see II , تَأَيَّدَ تَأَيَّدَ V , a. Was strengthened, fortified. أَيْد أَيْد 1 , a. Strength, might. b. Aid. اِيَاْد اِيَاْد 23 , a. Refuge, asylum; protection. b. Veil. c. Shroud. تَأْيِيْد تَأْيِيْد a.
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler114 mücavir (144 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عيسى

    4 ortak ayet · İsa

  2. مريم

    4 ortak ayet · Meryem

  3. قدس

    3 ortak ayet · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir

  4. بنو

    5 ortak ayet · Oğullar

  5. روح

    4 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  6. نصر

    5 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  7. كلم

    3 ortak ayet · Kelime

  8. كفر

    5 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  9. قتل

    3 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  10. برص

    1 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir

  11. كمه

    1 ortak ayet · Kataraktlı

  12. كهل

    1 ortak ayet · Ve yetişkin

Geçtiği ayetler(9)

Sîga sayfası: وَأَيَّدْنَاهُ
  1. … مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى …

    Ve onu destekledikAndolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?

  2. … وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ …

    Ve onu destekledikŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

Sîga sayfası: فَأَيَّدْنَا
Sîga sayfası: وَأَيَّدَكُمْ
Sîga sayfası: وَأَيَّدَهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأيد
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli/yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerقوي, عزز, ثبت, نصر, عضد
Zıt Kökضعف
Çekirdek Özet 1Bir varlığı arkadan veya yanlardan set, dayanak ve sığınakla tahkim edip güçlendirme, mukavemet kazandırma
Çekirdek Özet 2İlahi kudretin, peygamberleri ve müminleri görünür veya görünmez vasıtalarla (vahiy, melek, ruhü'l-kudüs, sekinet) sarsılmaz kılacak şekilde desteklemesi ve varlığın ontolojik sağlamlığı
Çekirdek Özet 3Zaaf ve çöküş ihtimaline karşı dışsal veya içsel bir destek sütunu inşa ederek istikrarı, korumayı ve tesadüflere karşı direnci güvenceye alma mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca "onaylama, tasdik etme" gibi son dönem idari-bürokratik bir anlama hapsetmek ya da antromorfik biçimde doğrudan "el vermek" şeklinde maddi uzva indirgeyerek ontolojik kuvvet ve sarsılmaz kılma boyutunu yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أيSeslenme, yönelme, belirginleşme, bir şeyin zatına ve varlığına dikkat çekme anlamı taşır; أين, أيم, أيك köklerinde olduğu gibi bir sınır, mekân veya kimlik tayiniyle somutlaşma eğilimi gösterir.دKapı, set, hareket ve direnç ifade eden harfin eklenmesiyle soyut yöneliş somut bir mukavemete, arkadan destek veren sağlam bir sete ve koruyucu bir kuvvete dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçBaşlatıcı güç, irade ve temel dinamizm ilkesini temsil eder; tahkim hareketinin arkasındaki ana kudret kaynağına işaret eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaEyleme geçme, destek uzatma, bir şeyi bizzat tutarak veya arkasında durarak işlevsel kılma hareketini gösterir.
دKapı; giriş, geçiş, hareket, koruyucu kanatAçılıp kapanarak içeriği koruyan, dışarıdan gelen baskıyı göğüsleyen bir engel ve dayanma yüzeyi oluşturur.
أيدÖküz başının gücüyle uzanan elin koruyucu ve geçit vermez bir kanat/set gibi arkada durmasıGücün fiilen uzanıp koruyucu bir dayanak, sığınak veya set şeklinde varlığa eklemlenerek onu devrilmeye ve sarsılmaya karşı tahkim etmesi hareketini türetir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir çadırın, havuzun veya yapının etrafına çekilen, onu dış baskılardan, selden veya rüzgârdan koruyan toprak set, payanda ve kanat (el-iyâd); bir nesneyi arkadan veya yanlardan besleyen sert, bükülmez dayanak.
Cahiliye şiiri kullanımıZü'r-Rimme bir şiirinde kum tepesindeki yumurtaları çevreleyen koruyucu seti tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: دَفَعْنَاهُ عَنْ بَيْضٍ حِسَانٍ بِأَجْرَعٍ / حَوَى حَوْلَهَا مِنْ تُرْبِهِ بِإِيَادِ
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin hutbesinde yerin sarsılmaktan korunmasını tasvir ederken geçen şu ifadesidir: وَأَمْسَكَهَا مِنْ أَنْ تَمُورَ بِأَيْدِهِ (Yeri kendi kudretiyle çalkalanıp sarsılmaktan alıkoydu). Ayrıca ordunun iki yan cenahına koruma ve mukavemet sağladığı için "iyâdân" denmesi erken dönem askeri dilinde mevcuttur.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça أيد kökü, Sami dillerinde kuvvet, kudret ve fiziksel dayanak bildiren arkaik köklerle yakın morfo-semantik kesişimlere sahiptir. Kökün İbranicedeki 'êd (אֵיד) biçimi sıklıkla çöküş veya baskı getiren ağır güç/felaket anlamında kullanılsa da, Arapçada kök müspet tahkim, dayanıklılık ve koruyucu set anlamında kristalleşmiştir. Doğu Sami kolunda (Akadca) idu sözcüğü hem "kol, el" hem de "yan, kuvvet, destek, yardım" anlamlarını taşır ve Arapçadaki يد ile أيد arasındaki semantik geçişkenliği açıklar. Bu dil ailesinde "uzuv/kol" imgesi ile "yardım/kuvvet" kavramı çift yönlü olarak birbirini beslemiştir; ancak Arapça üçlü kök dizgesinde أيد, salt bir uzvun adı olmanın ötesine geçerek ontolojik ve fiili bir güçlendirme, payanda olma ve koruyucu bir kalkana kavuşturma eylemini temsil eden bağımsız bir kök hüviyeti kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأيد ile أود ve يد arasındaki fonosemantik bağKök hem bükülmez bir kuvveti hem de yan taraflardan payanda olan kanat/el manasını bünyesinde toplar; tef'îl babında "te'yîd" bir şeye dışarıdan güç eklemek anlamına gelir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca idu (kol, kuvvet, taraf) ve Ugaritçe yd / ud ile paralellikOrgan adından soyut kuvvet ve askeri desteğe doğru gelişen ortak Sami semantik çekirdeğini yansıtır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda koruyucu kol, yan duvar ve mukavemet tasavvuruMısır hiyerogliflerindeki d (kol/hareket) ve koruma sembolizmiyle tipolojik koşutluk taşır, fakat doğrudan ödünçleme tespit edilmemiştir.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أيدAnlamlıGüç, koruyucu set, tahkimatBir nesneyi veya şahsı arkadan destekleyerek dirençli kılmak, sarsılmaz güç vermek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
أديAnlamlıUlaştırmak, ödemek, yerine getirmekBir hakkı, emaneti veya nesneyi hedefine eksiksiz teslim etmek.Kur'an'da geçer; yöneliş ve ifa ortaklığı taşır.
يأدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir.Kur'an'da geçmez.
يدأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel) dizilişlerdendir.Kur'an'da geçmez.
دأيAnlamlıBoyun omurları, göğüs kafesi kemikleriGöğsü ve omurgayı koruyan, bünyeyi ayakta tutan iskelet parçaları; hile ve örtülü adım.Kur'an'da geçmez; bünyeyi tutan koruyucu çatı anlamıyla hedef kökle yakınlık gösterir.
ديأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel) formlardandır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أيدMerkezTahkim edici güç ve destekBir varlığın ardında durarak ona yıkılmaz bir payanda sağlamak ve onu sarsıntıya karşı mukavim kılmak.Gücün dışsal veya aşkın bir kaynaktan aktarılarak varlığı ayakta tutması.
قويKomşuÖzsel kudret ve mukavemetVarlığın kendi bünyesindeki zati veya iktisap edilmiş gücü ifade eder; te'yîd gibi mutlaka bir koruyucu arkalık gerektirmez.Zafiyetin karşıtı olan genel kuvvet durumu.
عززKomşuYenilmezlik ve üstünlükMağlup edilemez, baskın ve erişilmez olma halidir; te'yîd ise zayıf düşebilecek bir unsura verilen takviyedir.Galip gelme, baskın çıkma ve izzet bulma.
ثبتKomşuSarsılmazlık ve yerindelikMevcudun kaymasını, yerinden oynamasını önleme durumu; te'yîd sebep, sebât ise onun doğurduğu durağan dirençtir.Kök salma, yerinde sabit durma.
نصرKomşuYardım ve kurtarmaÇatışma, zulüm veya sıkıntı anında birinin imdadına yetişip onu düşmana karşı galip getirme eylemidir.Dış tehdide karşı müdahale; te'yîd ise varlığı doğrudan güçlendirmektir.
عضدKomşuKol kanat germe, pazı desteğiYanına durarak birine fiziksel veya moral destek sunma; te'yîdden daha dar ve anatomik odaklı bir destektir.Bir kimseye arka ve yardımcı olma.
ضعفZıtZafiyet, gevşeme, çaresizlikVarlığın mukavemetini yitirerek dış etkilere karşı korumasız kalması, çökmesi ve bükülmesi hali.Güç ve desteğin çekilmesiyle oluşan dirençsizlik durumu.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأيدTahkim etmek, güçlendirmek, koruyucu payanda olmakBir şeyin arkasında veya yanında durarak ona sarsılmaz bir mukavemet kazandırmak.Kesin
Latincecorroborare, munire, confortareGüçlendirmek, tahkim etmek, sağlamlaştırmakCorroborare varlığın iç direncini pekiştirmeyi, munire ise etrafına sur çekerek korumayı anlatır; te'yîdin koruyucu set boyutunu içerir.Güçlü
İngilizcereinforce, fortify, sustain, corroborateTakviye etmek, tahkim etmek, arkasında durmakReinforce zayıflayan yere ek kuvvet koymayı, sustain ayakta tutmayı, fortify ise korunaklı hale getirmeyi ifade eder; te'yîdin hukuki "onay" boyutu güncel dilde corroborate ile örtüşür.Kesin
Almancastärken, bekräftigen, stützenGüçlendirmek, desteklemek, tahkim etmekStützen bir payanda ile taşımayı, stärken güç katmayı karşılar; bekräftigen ise kökün sonradan kazandığı sözlü teyit boyutuna denk düşer.Güçlü
Fransızcafortifier, appuyer, étayerTahkim etmek, dayanak olmak, payanda koymakÉtayer tam olarak bir duvara payanda vurarak çökmesini önleme manasını taşır ve kökün fiziksel "iyâd" manasını mükemmel karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَيْد (İsim)Kozmik ve mutlak kudretGöğün yaratılışındaki sarsılmaz mimari güç, kudret ve dayanıklılık (Zâriyât 51:47).
ذَا الْأَيْدِ (Vasıf terkibi)İbadet ve amelde bükülmez manevi/fiziki kuvvetHz. Dâvûd'un hem ibadetteki sebatı ve meşakkate dayanma gücü hem de demiri işleme ve hükümranlık mukavemeti (Sâd 38:17).
أَيَّدَ بِرُوحِ الْقُدُسِ (Fiil / Ruhü'l-Kudüs ile)Vahiy ve mucizelerle peygamberlik donanımıHz. Îsâ'nın beşikte konuşması, ölüleri diriltmesi ve hakikati tebliğinde Cebrail/vahiy desteğiyle sarsılmaz kılınması (Bakara 2:87, 2:253, Mâide 5:110).
أَيَّدَ بِنَصْرِهِ (Fiil / İlahi yardım ile)Tarihsel ve askeri kırılma anlarında görünmez yardımBedir ve diğer savaşlarda mümin azınlığın meleklerle, psikolojik sekinetle veya beklenmedik hadiselerle galip kılınması (Âl-i İmrân 3:13, Enfâl 8:26, 8:62).
أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ (Fiil / Müminlerin kalbine)Sarsılmaz iman ve kalbi sekinetAllah'a ve ahirete inananların kalplerine indirilen, onları her türlü şüphe ve baskıya karşı dik tutan manevi güç (Mücâdele 58:22).
أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا (Fiil / Görünmez ordularla)Tehlike çemberinde tam himaye ve dokunulmazlıkHicret esnasında Sevr mağarasında Hz. Peygamber'e indirilen sekinet ve görünmeyen ordularla kuşatılması (Tevbe 9:40).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye ve müteşâbihât bahsiZâriyât 51:47'deki "bi-eydin" ifadesinin "ellerle" şeklinde antromorfik anlaşılıp anlaşılamayacağı tartışılmış; Ehl-i Sünnet kelamcıları bunun "yed"in çoğulu değil, "kuvvet ve kudret" mastarından türeyen bir kelime olduğunu vurgulamıştır.Cismiyetten tenzih ve mutlak ilahi kudretin ispatı.
FıkıhBeyyinât, şehâdet ve ikrar bahsiBir iddia veya akdin diğer delillerle desteklenmesi, pekiştirilmesi ve zayıf karinenin güçlü delille "teyit" edilerek hükme esas kılınması.Hukuki geçerlilik, delilin tahkimi ve bağlayıcılık.
TefsirNübüvvetin teyidi ve mucize bahsiPeygamberlerin beşeri zaaflarına rağmen getirdikleri davanın "Ruhü'l-Kudüs" ve açık delillerle arkalanmasının keyfiyeti.Peygamberin ilahi bir payanda ile korunmuşluğu ve ismeti.
HadisSekinet ve meleklerin yardımıHz. Peygamber'in Hassân b. Sâbit için "Allah'ım onu Ruhü'l-Kudüs ile teyit et" duası bağlamında, hakkı savunan söz ve fiillere ilahi bir güç aktarılması.Hakikat müdafaasında manevi koruma ve ilham desteği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet mekanizmasıRuhü'l-Kudüs desteği ve ismet kalkanıElçiyi beşeri kuşatmalara karşı dik tutmaDinin kurucu figürleri, hakikati tebliğ ederken yalnız bırakılmaz; aşkın bir tahkimatla (te'yîd) sarsılmaz kılınır.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiÇoklu delillendirme ve sağlamlama (kross-validasyon)Teoriye payanda vurarak yanlışlanma direncini artırmaTekil bir hipotez zayıftır; bağımsız kaynaklardan gelen verilerle teyit edildiğinde bilimsel bir hakikat seviyesine ulaşır.Güçlü
SiyasiDevlet otoritesi ve kamu meşruiyetiİttifak ağları, askeri caydırıcılık ve anayasal güvenceİktidarın çökmesini önleyen kurumsal payandalar oluşturmaBir siyasi yapı yalnızca zora dayanamaz; halk desteği, hukuki meşruiyet ve stratejik güç unsurlarıyla arkalanmalıdır.Güçlü
İktisadiFinansal mimari ve piyasa güveniLikidite garantisi, rezerv fonları ve sigorta mekanizmasıPiyasayı iflas ve kriz dalgalarına karşı sübvanse etmeKırılgan ekonomik yapılar, dışsal şoklara karşı arkadan beslenen güçlü rezervlerle (finansal teyit) ayakta tutulur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMukavemet mekaniğinde payanda (strut/buttress) ve dinamik geri beslemeli stabilizasyonBir taşıyıcı sistemin kendi ağırlığı altında çökmemesi için harici desteklerle yükün dağıtılması veya bir kontrol sisteminin dış parazitlere karşı sisteme ek enerji vererek dengeyi koruması hali.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide sosyal güvenlik ağları ve psikolojide ego-resilience (psikolojik dayanıklılık)Bireyin veya toplumsal grubun travma, baskı ve kriz dönemlerinde yıkılmasını önleyen içselleştirilmiş inanç destekleri ve kurumsal güvence sistemleri.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün günümüz Türkçesinde sadece bürokratik bir onay, evrak tasdiki veya sözlü mutabakat ("teyit etmek / konfirme etmek") düzeyine indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; kâinatın yaratılışındaki kudretten peygamberlerin ontolojik himayesine, müminlerin zorlu savaş meydanlarındaki sekinetinden kalplerin sarsılmaz kılınmasına kadar uzanan çok katmanlı, dinamik bir güçlendirme ve tahkim etme hamlesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetlerde geçen te'yîdi salt "sözle onaylama" veya "taraftarlık bildirme" zanneden bir okur; Allah'ın müdahalesinin varlığın bizzat dokusuna işleyen, ona bükülmez direnç ve ontolojik kudret bahşeden aktif fail boyutunu kavrayamaz; ayrıca "bi-eydin" ifadesini hatalı biçimde organ olan elle irtibatlandırarak antropomorfik savrulmalara düşebilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, tarih ve insan tasarımındaki denge ilkesini açıklar. İnsan ve toplum kendi haline bırakıldığında zaafa uğrayabilir; hak davayı omuzlayanların ise tarih içinde tek başlarına değil, bizzat Allah'ın görünür/görünmez dayanaklarıyla ayakta tutulduğunu ilan eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik kudret ayetlerinde (Zâriyât 51:47), Hz. Îsâ'nın misyonunu anlatan pasajlarda (Bakara 2:87, Mâide 5:110), Hz. Dâvûd'un portresinde (Sâd 38:17) ve Bedir, Uhud, Huneyn ile Sevr mağarası gibi İslam toplumunun ontolojik varoluş krizlerini konu edinen zafer/hicret ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:13, Tevbe 9:40, Enfâl 8:26) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak ile batıl mücadelesinin salt kaba kuvvet veya sayısal üstünlükle belirlendiği şeklindeki materyalist algıyı yıkar; zayıf görünen bir unsurun aşkın ve meşru bir payandayla (te'yîd) donatıldığında sarsılmaz bir mukavemet kazanacağını gösterir. Aynı zamanda ilahi sıfatlarda teşbih ve tecsime gidişi engelleyen dilsel bir fren görevi görür.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir yapının, çadırın veya ağacın etrafına çekilerek onu rüzgâr, sel veya çökme riskine karşı ayakta tutan toprak set, payanda, yan kanat ve sağlam dayanak.
  • Soyut anlamVarlığın içsel veya dışsal zaafiyet anında ilahi kudret, vahiy, sekinet ve melekler gibi aşkın dayanaklarla tahkim edilerek bükülmez bir dirence ve sarsılmaz bir kuvvete ulaştırılması.
  • Sistematik karşılıkDinamik ve kırılgan sistemlerin çökmesini engelleyen harici takviye mekanizması; varoluşsal mukavemeti artıran ilahi sübvansiyon ve koruyucu payanda ağı.
  • LaTeX modeliSt+1=St+R(ut)−D(et)s¸artıylalim⁡D→∞S≥Smin  ⟺  R(ut)≥D(et)
  • LaTeX açıklamasıModelde S, korunmakta olan yapının, müminin veya sistemin kararlılık ve varoluşsal direnç düzeyini simgeler. D(et), sisteme dışarıdan yönelen baskı, sarsıntı, tehdit veya zayıflatıcı entropiyi temsil eder. R(ut) ise dışsal veya ilahi kaynaktan sisteme eklemlenen tahkim edici kuvveti, yani te'yîd aktörünü (ut) gösterir. Eğer te'yîd girdisi R, sisteme gelen bozucu etkinin D eşiğini karşılayacak şekilde devreye girerse, sistem kritik eşiğin (Smin) altına düşmez; sarsıntılara rağmen çöküş engellenir ve varlık stabil kılınır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا