أيك
أ - ي - ك
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Gür ormanlık yer, bir ülkenin adı.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءيك · ايك
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Gür ormanlık yer, bir ülkenin adı.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR324 harfالكاف والياء والهمزة
ك ي أ، أ ي ك مستعملان كيأ: كاء يكيءُ كَيْئاً: ارتدع. والكَأْكَأَةُ: النكوص، كأكأتُه فتكأكأ عنا، أي: انتدع وارتدع. والأكّاكةُ: الشديدة من شدائد الدهر، يقال: ائتكّ فلان يأتكُّ ائتكاكاً شديداً. وأكّه: مثل رده.
أيك: الأَيْكَةُ: غيظة تنبت السدر والأَراك ونحوهما من ناعم الشجر. يقال: أيْكةٌ أيَّكة، أي: مثمرة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR51 harfالأَيْكُ: الشجرُ الكثير الملتفُّ، الواحدة أَيْكَةٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.353 harfباب اللفيف من حرف الكاف
كوي ، كاء ، أك ، أيك ، وكي ، وكك ، وكوك ، وكا ، كي ، كيك ، كيا ، كأي ، أكي ، كوك .
كوي : قال الليث : كَوَى البَيْطَارُ وغيرُه الدَّابَّة وغيرَهَا بالمِكْوَاةِ يكْوِيها كيّاً وكَيَّةً .
والمِكْوَاةُ : الحديدة المُحْمَاةُ التي يكْوَى بها .
والكَوَاءُ : فَعَّالٌ من الكَاوِي .
واكْتَوَى يكْتَوِي اكْتِواءً ، فهو مُكْتَوٍ .
وفي الحديث : ( إنّي لأغْتَسِلُ مِنَ الجَنَابَةِ ثم
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.977 harf(باب الهمزة والياء وما يثلثهما في الثلاثي)
(أيد) الهمزة والياء والدال أصلٌ واحد، يدلّ على القوة والحِفْظ. يقال أيّدَه الله أي قوّاه الله. قال تعالى: ﴿والسَّماءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ﴾ [الذاريات 47]. فهذا معنى القوّة. وأمّا الحفظ فالإياد كلُّ حاجزٍ الشيءَ يَحفَظُه. قال ذو الرمّة:
دفَعْناهُ عن بَيْضٍ حِسَانٍ بأجْرَعٍ *** حَوَى حَوْلَها مِنْ تُربِهِ بإيادِ([1])(أير) الهمزة والياء والراء كلمةٌ واحدة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR86 harf- الأيك: شجر ملتف، وأصحاب الأيكة قيل: نسبوا إلى غيضة كانوا يسكنونها، وقيل: هي اسم بلد.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR81 harfأ ي ك
فلان فرع من أيكة المجد.
وتقول: كذب صاحب مليكه كما كذب أصحاب الأيكه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.652 harfالأَيْكةَ: الشمر الكثير الملتفّ، وقيل: هي الغَيْضة تُنْبِتُ السَّدْر والأَراك ونحوهما من ناعم الشجر، وخص بعضهم به منبت الأَثْل ومُجتَمعه، وقيل: الأَيْكة جماعة الأَراك، وقال أَبو حنيفة: قد تكون الأَيْكة الجماع من كل الشجر حتى من النخل، قال: والأَول أَعرق، والجمع أَيْكٌ. وأَيِكَ الأَراك فهو أَيِكٌ واسْتَأْيَك، كلاهما: التفٍّ وصار أَيكة؛ قال:
ونحنُ من فَلْجٍ بأَعْلَى شِعْبِ،
أَيْكِ الأَراكِ مُتَداني
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR158 harf* أ ي ك * * الأَيْكُ * الشجر الكثير الملتف الواحدة * أيْكَةٌ * فمن قرأ ﴿أصحاب الأيكة﴾ فهي الغيضة ومن قرأ ﴿أصحاب ليكة﴾ فهي اسم القرية وقيل هما مثل بكة ومكة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.201 harfالأيك: الشجر الملتف الكثير كما في الصحاح. وقيل: الغيضة تنبت السدر والأراك ونحوهما من ناعم الشجر، قاله الليث. أو الجماعة من كل الشجر حتى من النخل وخص بعضهم به منبت الأثل ومجتمعه، وقال أبو حنيفة: الأيك: الجماعة الكثيرة من الأراك تجتمع في مكان واحد الواحدة أيكة وقد خالف هنا اصطلاحه فتأمل، قال أبو ذؤيب:
موشحة بالطرتـين دنـا لـهـا جنى أيكة يضفو عليها قصارها وقد جعلها
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.989 harfMadde başı: ايكأَيِكَ الأَرَاكُ
1 أَيِكَ الأَرَاكُ ذ , aor. اَيَكَ , The [trees called] اراك became what is termed أَيْكَة [n. un. of أَيْكٌ, q. v.]; as also ↓ استأيك. (K.) The former occurs in poetry contracted into أَيْكَ. (ISd, Sgh.)
10 اـِسْتَاْيَكَ see 1.
أَيْكٌ
أَيْكٌ ذ Numerous, luxuriant or tangled or dense, trees: (S, K:) or a place where water collects and sinks into the ground (غَيْضَةٌ)
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.861 harfMadde başı: ءيكءيك
أَيَكَ - يَأْيَكُ - أيْكَة
أَيَكَ - يَأْيَكُ - أيْكَة
أَيَكَ - يَأْيَكُ + الشجر أو الزرع: التف وتشابك وكثف وصار غيضة
أيْكَة: على وزن " فـَعـْلـَة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من" أَيَكَ - يَأْيَكُ ": الغيضة: الغابة الكثيفة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التشابك أو التعليق بكلابة أو عليقة بين كائنين أو جمعين"، وهي:
أَيَكَ - يَأيَك، شَجَرَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler12 mücavir (15 toplam)
- صحب
4 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- كذب
2 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- حزب
1 ortak ayet · “Huzme” demet demektir
- ثمود
1 ortak ayet · Semûd
- لوط
1 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir
- رسل
2 ortak ayet · Saçak demektir
- قوم
2 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- وعد
1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- حقق
1 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(4)
وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ
El EykeOrmanlık yerde oturanlar da gerçekten zalim kimselerdi.
كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ
El EykeEyke halkı da peygamberleri yalanladı.
وَثَمُودُ وَقَوْمُ لُوطٍ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ
El EykeSemud, Lut kavmi ve Eyke halkı da. İşte onlar, ayrı topluluklardı.
وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ
El EykeEyke’liler ve Tübba kavmi de. Bunların her biri peygamberlerini yalanlamışlardı da tehdidim üzerlerine hak olmuştu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أيك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef ve mehmûz |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شجر, غيض, لفف |
| Zıt Kök | جرد |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaçların birbirine dolanarak oluşturduğu sık, gölgeli ve gür koruluk veya fundalık |
| Çekirdek Özet 2 | Bolluk, tabii koruma ve refahın nankörlük ve ticari ahlaksızlığa kalkan yapıldığı kavim nitelemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Coğrafi ve iktisadi korunaklılığın ilahi adaletten muafiyet sağlamayacağı uyarısı |
| Kritik Hata Riski | İfadeyi yalnızca bilinmeyen bir kentin soyut özel adı sayıp kökün imlediği ekolojik ve ahlaki niteliği yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أي | Toplanma, yoğunlaşma, kuvvet bulma ve bir merkezde kümelenme hareketini taşır; nitekim أيد kökünde güç ve dayanma, أيم kökünde dumana boğarak yoğunlaştırma anlamları ortaktır. | ك | Kavrama, sınırlama ve bükülme karakterine sahip ك harfinin eklenmesiyle kümelenme hareketi, dalların birbirini kavrayıp sararak kapalı ve gölgeli bir ağaç örtüsü oluşturmasına özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Topraktan kuvvetle yükselen ana hayat hamlesi ve canlılığın ilk belirişini gösterir. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Yükselen gövdeden çevreye doğru dallanma, kollara ayrılma ve yayılma hareketini imler. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Çevreye uzanan dalların birbirini kavraması, bükülerek birbiri içine geçmesi ve koruyucu bir kubbe oluşturmasıdır. |
| أيك | Canlılığın kuvvetle yükselip kollar halinde çevreye uzanması ve dalların birbirine kenetlenerek kapalı, gölgeli bir örtü meydana getirmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dalları birbirine sarılmış, geçit vermez sık ağaç topluluğu; özellikle kurak vaha çevrelerinde sidr ve erâk ağaçlarının oluşturduğu sulak, gölgeli koruluk (el-gayza). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, meyve toplayıcısının dalları birbirine dolanmış sık ağaçlıklar arasında yönünü şaşırmasını bu kökle tasvir etmiştir: يكاد يحار المجتني وسط أيكها / إذا ما تنادى بالعشي هديلها |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça أيك kökü, Sami dillerinde gür bitki örtüsü, ulu ağaç ve koruluk alanları imleyen kavramsal alanla örtüşmektedir. İbranicede sağlamlık ve güç bildiren kökten türeyen ve ulu ağaç ya da meşe anlamına gelen allon veya elah kelimeleriyle semantik bir akrabalık gösterse de birebir fonetik eşleşme kısıtlıdır. Süryanice ve diğer Arami lehçelerinde sık çalılık ve gölgelik alanları niteleyen biçimler mevcuttur. Arapçada kök, ağaçların türünden ziyade morfolojik durumuna odaklanmış; dalların sarmaş dolaş olup kapalı bir sığınak meydana getirmesini temel semantik eksen kabul etmiştir.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Birbirine dolanmış ağaç ve dalların oluşturduğu gölgeli koruluk | Ağaçların tek tek varlığından ziyade toplu ve girift dokusunu niteleyen somut adlandırma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramicede iri gövdeli ağaç ve koruluk bildiren sözcüklerle anlamsal yakınlık | Birebir ses denklikleri sınırlı olmakla birlikte tabii sığınak ve gür bitki semantiğinde müşterektir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أيك | Anlamlı | Birbirine dolanmış sık ağaçlık | Erâk ve sidr gibi ağaçların oluşturduğu gölgeli, korunaklı orman dokusu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أكي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| يأك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| يكأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كأي | Anlamlı | Miktar ve çokluk bildiren edat | كأين terkibinde 'nice, ne kadar çok' anlamında kullanılır | Kur'an'da geçer; bileşik yapıdır |
| كيأ | Anlamlı | Geri adım atma ve çekinme | Korku veya engel sebebiyle geri durma ve vazgeçme hali | Kitābü'l-Ayn kaydı; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أيك | Merkez | Sık ve birbirine sarılmış ağaçlık | Dalların birbirine dolanmasıyla oluşan kapalı ve sığınaklı orman dokusunu bildirir | Vaha ekosisteminde gölge ve koruma sağlayan girift çalılık veya koruluk |
| شجر | Komşu | Genel ağaç ve dallanma | Ağaçların gövde yapısını ve dallanıp budaklanmasını genel olarak ifade eder | Tür ve doku sıklığına bakılmaksızın bütün ağaç cinsi |
| غيض | Komşu | Sulak alan ormanı | Taban suyunun veya çekilen suların beslediği bataklık koruluğunu karşılar | Ağaç sıklığıyla birlikte zemindeki suyun çekilme halini vurgular |
| لفف | Komşu | Sarmaş dolaş olma hali | Nesnelerin veya cennet bahçelerindeki bitkilerin katmerli biçimde birbirine girmesini anlatır | Sadece koruluğa has olmayıp her türlü iç içe geçişi niteleyen genel durum |
| جرد | Zıt | Çıplak ve örtüsüz arazi | Her türlü bitki, ağaç ve gölgeden yoksun kalmış açık ve düz zemini ifade eder | أيك kökünün barındırdığı sık örtü ve korumanın tam karşıtı olan çoraklık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أيك | Sık ve gölgeli koruluk | Ağaçların sarmaş dolaş olmasıyla teşekkül eden kapalı ve korumalı bitki dokusu | Kesin |
| Latince | nemus, lucus | Koruluk, kutsal orman | Ağaçlık ve gölgeli mevkileri karşılar; Arapçadaki çalı ve erâk sıklığını tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | thicket, grove, copse | Çalılık, sık koruluk | Küçük çaplı, geçit vermez sık ağaç ve çalı kümesini karşılar | Güçlü |
| Almanca | Dickicht, Hain | Sık fundalık, koru | Birbirine girmiş geçit vermez çalı dokusu ile koruluk alanını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | fourré, bosquet | Sık fundalık, küçük koru | Dalların birbirine karıştığı yoğun bitki topluluğunu nitelemektedir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi helak yasası ve nankörlük | Eyke halkının Medyen ile aynı topluluk mu yoksa farklı bir millet mi olduğu ve tabii refahın azaba engel olamayışı | Nimetle şımarmanın ve kibrin ilahi cezayı kaçınılmaz kılması |
| Fıkıh | İktisadi adalet ve pazar ahlakı | Eyke kıssasında öne çıkan eksik ölçme, tartıda çalma ve piyasada fesat çıkarma yasakları | Ticari dürüstlük, ölçü aletlerinin meşruiyeti ve kamu düzeninin korunması |
| Tefsir | Coğrafi terim ve kıraat farkları | Kelimenin sık koruluk mu yoksa Leyke adında müstakil bir şehir mi olduğu tartışması | Mekânın fiziksel zenginliği ile şirk ve ahlaki çöküş arasındaki bağın tahlili |
| Hadis | Tarihi ibret mekanları | Antik helak yurtlarının ve kalıntılarının bulunduğu yerlerden geçerken ibret ve hüzün hali takınma | Azaba uğramış kavimlerin coğrafyasına karşı gafletten sakınma tavsiyesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve şükür bilinci | Tevhidin tabiat delili | Korunaklı çevrenin puta değil şükre vesile kılınması | Doğal sığınakların şirke gerekçe yapılmasını engellemek | Güçlü |
| İlmi | Beşeri coğrafya ve ekoloji | Vaha ekosistemi | Çevresel refahın toplum yapısına etkisini gözlemlemek | Kapalı ve zengin ekosistemlerin insan ahlakına etkisini tahlil etmek | Güçlü |
| Siyasi | Coğrafi korunaklılık ve güç | Kabilevi otonomi sığınağı | Dış müdahaleye kapalı bir coğrafyada otorite kurmak | Güvenli tabii sınırların otoritede kibre yol açması | Muhtemel |
| İktisadi | Ticaret yolu ve pazar tekeli | Lojistik vaha zenginliği | Ticari zenginliğin tekelci ve hileli kazanca alet edilmesi | Ölçü ve tartıda hile ile üretilen servetin kaçınılmaz yıkımı | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yoğun kümelenmiş kapalı ağ topolojisi (high-density cluster) | Düğümlerin birbiriyle aşırı bağ kurarak dış girdilere geçirgenliğini sıfırladığı yapı, ağaçların sarmaş dolaş dokusuna denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kapalı refah toplumu sendromu (enklav psikolojisi) | Korumalı tabii bir çevrede biriken servetin dış dünyaya karşı kibir ve ahlaki muafiyet üretmesi durumudur. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi geçmişte kalmış bilinmeyen bir kentin harita üzerindeki soyut adı seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Doğal nimetlerin, gölgeli korulukların ve vaha zenginliğinin insanı ahlaki sorumluluktan kaçıran bir sığınağa dönüştürülmesini niteleyen tipolojik kavim durumu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıssayı masalsı bir yerleşim hikayesi sayarak çevre zenginliği ve iktisadi refahın getirdiği ahlaki çürüme tehdidini göz ardı etmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kavimleri sadece soy adlarıyla değil, yaşadıkları coğrafyanın karakteri ve bu çevrenin doğurduğu ahlaki sınavla birlikte andığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şuayb peygamberin tebliğinin, ticari adaletin, ölçü-tartı ahlakının ve ilahi cezalandırma yasasının zikredildiği kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Coğrafi ve iktisadi sığınakların insanı ilahi sorumluluk ve adaletten muaf kılacağı yönündeki aldatıcı güven duygusunu tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğaç ve çalıların birbirine sarılarak oluşturduğu sık, gölgeli ve korunaklı koruluk veya fundalık.
- Soyut anlamUnsurların birbirine dolanarak dış etkilere kapalı, yoğun ve korunaklı bir refah alanı meydana getirmesi.
- Sistematik karşılıkTabii koruma ve zenginliğin ahlaki sorumluluktan kaçış kalkanı kılınması sonucu sistemin kaçınılmaz çöküşü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde değişkeni ağaç dallarının birbirine sarılmasıyla ortaya çıkan hacimsel yoğunluğu ve iç kenetlenmeyi temsil eder; unsurlar arasındaki dolanıklık bağlarını, kaplanan hacmi gösterir. fonksiyonu koruluğun dış dünyaya karşı geçirgenliğini ve açıklığını ifade eder. yoğunluğu arttıkça geçirgenlik () sıfıra yaklaşır; bu durum somut düzlemde geçit vermez bir koruluğu, kavramsal düzlemde ise dış denetime ve ahlaki ilkelere kendini kapatan iktisadi tecrit halini simgeler.