قسم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-س-م19 sîga, 29 mücavir kök, 31 ayet, 24 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عرفالْمُقْتَسِمِينَسبعأَقْسَمْتُمْوَأَقْسَمُوانذرقسمجهدفَالْمُقَسِّمَاتِموتفَيُقْسِمَانِتُقْسِمُوايمنأُقْسِمُبلوأخرأثمصبحغير

KökSîga 19Ayet 31Sure 24Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

قسم

ق - س - م

KÖK
  • 33 geçiş
  • 31 ayet
  • 19 sîga
  • 13 sözlük

Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür. Mastar olarak parçalanmak anlamına gelir. Sinli kısım, parça anlamına gelir. Bir şeyin fikren parçasına cüz, fiilen parçasına ise kısım denir. Sinle kısmet, bölme demektir. İksam ve mukaseme bölüşme anlamlarına gelir. ba harfi getirilince yemin anlamına gelir. Yani Allah ile veya Allah’ın hükmüne göre bölüşme olur. Buradaki la nefy lası değil, tekid lamının uzatılmasıdır. Yemini teşdid etmek için gelmiştir. kasem yemin demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür. Mastar olarak parçalanmak anlamına gelir. Sinli kısım, parça anlamına gelir. Bir şeyin fikren parçasına cüz, fiilen parçasına ise kısım denir. Sinle kısmet, bölme demektir. İksam ve mukaseme bölüşme anlamlarına gelir. ba harfi getirilince yemin anlamına gelir. Yani Allah ile veya Allah’ın hükmüne göre bölüşme olur. Buradaki la nefy lası değil, tekid lamının uzatılmasıdır. Yemini teşdid etmek için gelmiştir. kasem yemin demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.914 harf
القاف والسين والميم معهما ق س م، س ق م، م ق س، ق م س، س م ق مستعملات قسم: القَسْمُ مصدر قَسَمَ يَقْسِمُ قَسْماً، والقِسْمةُ مصدر الاقتِسام، ويقال أيضاً: قَسَمَ بينهم قِسْمةً. والقِسْم: الحظ من الخير ويجمع على أقسام. والقَسَم: اليمين، ويجمع على أقسام، والفعل: أقْسَمَ. وقوله تعالى: "لا أقسم" بمعنى أقسمُ و"لا" صلة. والقَسيمُ: الذي يقاسمك أرضاً أو مالاً بينك وبينه. وهذه الأرض قَسيمةُ هذه أي عزلت
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR844 harf
القَسْمُ: مصدر قَسَمْتُ الشيء فانْقَسَمَ، والموضع مَقْسِمٌ. والقِسْمُ: الحظُّ والنصيبُ من الخير. قال يعقوب: يقال هو يَقْسِمُ أمره قَسْماً، أي يقدِّره وينظر فيه كيف يفعل. وأقْسَمْتُ: حلفتُ، وأصله من القَسامَةِ، وهي الأيْمانُ تُقْسَمُ على الأولياء في الدم. والقَسَمُ بالتحريك: اليمين، وكذلك المُقْسَمُ. والمُقْسَمُ أيضاً: موضعُ القَسَمِ. وقال زهير: فتُجْمَعُ أيْمُنٌ مِنَّا ومنكـمبمُقْسَمَةٍ تَمورُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.497 harf
ق س م قسم ، قمس ، سقم ، سمق ، مقس : مستعملة . قسم : الحراني عن ابن السكيت : القَسْمُ مصدرُ قَسَمْت قَسْماً ، والقِسْمُ : الحظُّ والنصيب ، يقال : هذا قِسْمُكَ وهذا قسمي . وقال الليث : يقال : قَسَمْتُ الشيءَ بينهم قَسماً وقِسْمَةً . قال : والقَسيمَةُ : مصدرُ الاقتسام ، والقَسَمُ : اليمين . وقال غيره : يقال : أقسمتُ إقساماً وقسماً ، فالإقْسامُ مصدرٌ حقيقيٌّ ، والقسمُ اسمٌ أُقِيمَ مقامَ المصدرِ ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.510 harf
(باب القاف والسين وما يثلثهما) (قسط) القاف والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على معنَيَين متضادَّين والبناءُ واحد. فالقِسط: العَدل. ويقال منه أقْسَطَ يُقْسِط. قال الله تعالى: ﴿إنَّ اللهَ يُحبُّ المُقْسِطِين﴾ [المائدة 42، الحجرات 9، الممتحنة8]. والقَسْط بفتح القاف: الجَور. والقُسوط: العُدول عن الحق. يقال قَسَطَ، إذا جار، يَقْسِطُ قَسْطاً. والقَسَط: اعوجاجٌ في الرِّجلين، وهو خلاف الفَحَج. ومن الباب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.325 harf
- القسم: إفراز النصيب، يقال: قسمت كذا قسما وقسمة، وقسمة الميراث، وقسمة الغنيمة: تفريقهما على أربابهما، قال: ﴿لكل باب منهم جزء مقسوم﴾ [الحجر/44]، ﴿ونبئهم أن الماء قسمة بينهم﴾ [القمر/28]، واستقسمته: سألته أن يقسم، ثم قد يستعمل في معنى قسم. قال تعالى: ﴿وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق﴾ [المائدة/3]. ورجل منقسم القلب. أي: اقتسمه الهم، نحو: متوزع الخاطر، ومشترك اللب، وأقسم: حلف، وأصله من القسامة، وهي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.584 harf
ق س م قسموا المال بينهم قسماً وقسموه تقسيماً واقتسموه وتقسّموه وتقاسموه وقاسمته المال مقاسمة‏.‏ وقسم القسّام وهو الذرّاع الأرض وحرفته‏:‏ القسامة‏.‏ وقسم الله الرزق وهو القسام الوهاب‏.‏ وتصافنوا الماء بحصاة القسم ونواة القسم‏.‏ وهذه قسمة عادلة‏.‏ وأعطيته قسمه ومقسمه أي نصيبه وأعطيتهم أقسامهم ومقاسمهم وأقاسيمهم‏.‏ وأنشد أبو زيد‏:‏ ومالك إلا مقسمٌ ليس فائتاً به أحدٌ فاعجل به أو تأخرا وهذا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok16.285 harf
القَسْمُ: مصدر قَسَمَ الشيءَ يَقْسِمُه قَسْماً فانْقَسَم، والموضع مَقْسِم مثال مجلس. وقَسَّمَه: جزَّأَه، وهي القِسمةُ. والقِسْم، بالكسر: النصيب والحَظُّ، والجمع أَقْسام، وهو القَسِيم، والجمع أَقْسِماء وأَقاسِيمُ، الأَخيرة جمع الجمع. يقال: هذا قِسْمُك وهذا قِسْمِي. والأَقاسِيمُ: الحُظُوظ المقسومة بين العباد، والواحدة أُقْسُومة مثل أُظفُور (*قوله «مقل أظفور» في التكملة: مثل أُظفورة، بزيادة هاء
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR608 harf
* ق س م * * القَسْمُ * بالفتح مصدر * قَسَمَ * الشيء * فانْقَسًم * وبابه ضرب والموضع * مَقْسِمٌ * مثل مجلس و * القِسْمُ * بالكسر الحظ والنصيب من الخير مثل طحن طحنا والطحن بالكسر الدقيق و * أقْسَمَ * حلف وأصله من * القَسَامَةِ * وهي الإيمان تقسم على الأولياء في الدم و * القَسَمُ * بفتحتين اليمين وكذا * المُقْسَمُ * وهو مصدر كالمخرج والمقسم أيضا موضع القسم و * قاسَمَهُ * حلف له وقاسمه المال و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR18.850 harf
| | ( قَسَمَهُ يَقْسِمُهُ ) قَسْمًا من حَدِّ ضَرَبَ ، | ( وقَسَّمَهُ ) تَقْسِيمًا : ( ( جَزَّأَهُ ) ) فانْقَسَمَ . | | ( وهْيَ القِسْمَةُ ، بِالكَسْرِ ) وهْيَ مُؤَنَّثَةٌ ، | وإِنَّمَا قَالَ الله تَعالَى : ! 2 < فارزقوهم منه > 2 ! | بَعْدَ قَولِه : ! 2 < وإذا حضر القسمة > 2 ! ؛ لأنَّها | في مَعْنَى المِيرَاثِ والمَالِ فَذَكَّر على ذَلِك | كما في الصِّحاح . | | ( و ) من المَجَازِ : قَسَمَ (
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.800 harf
قَسَمَ 1 قَسَمَ ذ and ↓ قَسَّمَ He divided; parted; divided in parts or shares; distributed. ― -b2- قَسَمَ أَمْرَهُ, or ↓ قَسَّمَهُ: see 3 in art. عدل. 2 قَسَّمَ see 1. قَاسَمَهُ الشَّىْءَ 3 قَاسَمَهُ الشَّىْءَ ذ He divided with him the thing, each of them allotting to himself his share, or portion. ― -b2- قَاسَمَهُ بِاللّٰهِ He swore to him by God. أَقْسَمَ عَلَيْهِ 4 أَقْسَمَ عَلَيْهِ ذ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.067 harf
قَسَمَ قَسَمَ I ( n. ac. قَسْم 1 ), a. Divided, separated, parted. b. Arranged, settled. c. Hesitated. d. [ coll. ], see IV . قَسُمَ قَسُمَ U ( n. ac. قَسَاْمَة 22t ), a. Was handsome. قَسَّمَ قَسَّمَ II , a. see I (a) . b. [ acc. & Bain ], Shared, distributed, divided amongst. c. [ 'Ala ] [ coll. ], Exorcised ( demoniac ). قَاْسَمَ قَاْسَمَ III , a. Shared with. b. [ acc. &
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok47.790 harf
قسم قَسَمَ - يَقْسِمُ - قِسْمة - مَقْسُوْم - قَسَّمَ - يُقَسِّمُ - مُقَسِّم - مُقَسِّمات - اقْتَسَمَ - يَقْتَسِمُ - مُقْتَسِم - مُقْتَسِمِيْن - اسْتَقْسَم - يَسْتَقْسِمُ - أَقْسَمَ - يُقْسِمُ - قَسَمُ - قَاسَمَ - يُقَاسِمُ - تَقَاسَمً - يَتَقَاسَمُ قَسَمَ - يَقْسِمُ + الكائن + أمراً أو شيئاً، أو في أمر أو شيء: ، يحكم بمقدار نصيب كائن في شيء:
Tamamını oku

Sîgalar(19)

Mücavir kökler29 mücavir (181 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جهد

    5 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  2. يمن

    5 ortak ayet · Sağ yandır

  3. حضر

    3 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir

  4. أثم

    3 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  5. سبع

    2 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir

  6. قرب

    3 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  7. صبح

    2 ortak ayet · Tan demektir

  8. شهد

    3 ortak ayet · Petekteki baldır

  9. بلو

    2 ortak ayet · Biley taşı

  10. موت

    3 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  11. عرف

    2 ortak ayet · Tanınan ile

  12. غير

    3 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

Geçtiği ayetler(31)

  1. فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ

    Yemin ederimHayır yıldızların yerleri üzerine yemin ederim;

  2. فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ

    Yemin ederimGörebildiğinize yemin ederim ki;

  3. فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ إِنَّا لَقَادِرُونَ

    Yemin ederimDoğuların ve Batıların Rabbına yemin ederim ki, şüphesiz Biz; gücü yetenleriz.

  4. لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ

    Yemin ederimKıyamet gününe yemin ederim.

  5. وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ

    Yemin ederimNedamet çeken nefse yemin ederim.

  6. فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ

    Yemin ederimAndolsun sinenlere;

  7. فَلَا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ

    Yemin ederimAnd ederim o şafağa;

  8. لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ

    Yemin ederimŞu beldeye yemin ederim;

Sîga sayfası: وَأَقْسَمُوا
Sîga sayfası: أَقْسَمْتُمْ
Sîga sayfası: فَيُقْسِمَانِ
Sîga sayfası: الْمُقْتَسِمِينَ
Sîga sayfası: تَسْتَقْسِمُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقسم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحلف, جزء, فرق, شطر
Zıt Kökجمع
Çekirdek Özet 1Bir bütünü belirli paylara ve sınırlara ayırarak hisselere bölmek
Çekirdek Özet 2İlahi taksimat, rızık ve hüküm paylaştırma ile bağlayıcı taahhüt ve yemin
Çekirdek Özet 3Adalet ve sorumluluğu paylar üzerinden belirleme, tarafları ahde bağlama sistemi
Kritik Hata RiskiYemin anlamını salt sözlü bir kalıp sayıp paylaştırma ve sınır belirleme kök anlamından koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قسSertlik, baskı, sınır koyma ve keskin biçimde belirleme; قسر zorlama ve baskı kurma, قسس iz sürme ve sınır arama, قسط payı adaletle dengeleme, قسو katılık ve katılaşma köklerinde bu sert sınır koyma ve belirleme hareketi görülürمÇekirdekteki sert belirleme ve kesme gücünü topluluk, kuşatma ve bitişik sınır oluşturma yönünde tamamlayarak bir bütünün somut parçalara, paylara ayrılmasını ve dağıtılmasını sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBütünün dış sınırlarını ve odak noktasını belirleme
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaPayların ayrıldığı sınır çizgilerine dayanma ve ayrımı sabit tutma
مSu; akış, çokluk, derinlikParçaların muhataplara dağılması, yayılması ve pay sahiplerine akışı
قسمUfuk sınırı, dayanak desteği ve dağılma akışının birleşimiBir bütünü sabit sınırlar ve paylar halinde ayrıştırıp hak sahiplerine ulaştırma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir arazinin, ganimetin veya suyun pay sahipleri arasında taşlar ve çizgilerle hisselere ayrılması; çöl hayatında su kuyusunun nöbetleşe kullanımında pay belirleme taşına حصاة القسم denmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays’a atfedilen beyitte yüzün güzelliği ve hatlarının ahenkli oranları anlamında geçer: كأنَّ دنانيراً على قَسِماتهِمْ / وإنْ كان قد شفَّ الوجوهَ لقاءُ
Erken Arapça kullanımCahiliye ve erken İslam hukukunda kan davalarında cinayet şüphesi altında elli kişinin yemin etmesi usulüne قسامة denilmesi; ayrıca kumaşı ilk katlama çizgilerinden muntazam katlayan kimseye القسامي denmesi

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde قسم kökü, biçimsel ve semantik bakımdan «bölmek, paylaştırmak, pay/hisse ayırmak ve hisse çekmek» ortak çekirdeğiyle temsil edilir. İbranicede kök düzenli ses denkliğiyle qāsam קָסַם biçiminde kehanette bulunma, kur'a çekme ve pay tayin etme anlamlarında yer bulurken, qesem קֶסֶם kehanet veya pay ayırma işlemine işaret eder; Arapçadaki fal oklarıyla pay arama (تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ) pratiği ile doğrudan semantik bağ taşır. Süryanicede qsam ܩܣܡ ve Ge’ez (Etiyopya) dilinde qasama paylaştırmak, bölmek, porsiyonlara ayırmak anlamında korunmuştur. Kökün temel Sami katmanındaki hareketi, rastgele bir parçalama değil; taraflar arasında sınırları belirlenmiş somut bir hakkın, hissenin veya geleceğe matuf bir hükmün kur'a ve işaretlerle tayin edilmesidir. Arapçada bu ilksel anlam hem nesnel bölüşümü (kısmet/bölme) hem de hukuki ve ahlaki bağlayıcılığı (kasem/yemin) eşit derecede taşıyarak özgün bir semantik zenginlik kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقسم kökünden türeyen bölme, hisse verme ve yeminleşmeMaddi paylaştırma (kısmet) ile manevi sınır koyma ve sözü parçalara bağlama (kasem) aynı ayrıştırma zemininden gelişmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קסם, Süryanice ܩܣܡ, Ge'ez qasamaPay ayırma, hisse belirleme, kur'a ve işaretle kader payı arama anlamlarında ortak Sami mirasKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda hisse belirleme göstergeleriBazı Güney Sami ve Çad dillerinde pay ve hisse bildiren biçimsel paralelliklerMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قسمAnlamlıBölmek, hisselere ayırmak, yemin etmekHedef kök; paylaştırma, hak tayini ve bağlayıcı ahitKur'an'da geçer
قمسAnlamlıSuya batmak, dalıp çıkmakBir şeyin suya bütünüyle dalıp görünmez olmasıKur'an'da geçmez
سقمAnlamlıHastalanmak, zayıflamak, bozulmakBedenin veya niyetin sıhhat dengesini kaybetmesiKur'an'da geçer
سمقAnlamlıYükselmek, boy atmakAğaç veya yapının yukarıya doğru düzgün uzamasıKur'an'da geçmez
مقسAnlamlıMidesi bulanmak, sabrı tükenmekİç organın çalkalanması veya bir şeyden bıkmaKur'an'da geçmez
مسقAnlamlıHızlı yürümek, deriyi soymakHızla çekip ayırma veya süratle yol almaKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قسمMerkezHisselere ayırma ve bağlayıcı taahhütBütünü belirli hak sahiplerine paylaştırma veya sözü kesin sınıra bağlamaBir nesneyi ya da hakkı tayin edilmiş paylara bölmek
حلفKomşuYemin ve antlaşmaحلف kökünde tarafların birbirine kenetlenmesi ve ittifakı öne çıkarken, قسم kökünde sözün sınırla tahkim edilmesi esastırKarşılıklı yardımlaşma ve bağlılık yemini
جزءKomşuParçalama ve bölümlere ayırmaجزء bir şeyin sadece bir parçası veya unsuru oluşuna odaklanır; hak ve dağıtım gayesi taşıması gerekmezBir bütünün kopan veya ayrılan herhangi bir dilimi
فرقKomşuBirbirinden uzaklaştırma ve ayırmaفرق iki şeyi birbirinden temyiz edip ayırmaktır; hisse dağıtımı veya paylaştırma içermezHak ile batılı veya iki yolu birbirinden ayırmak
شطرKomşuİkiye bölme veya bir tarafa yönelmeشطر genellikle tam ortadan iki eşit parçaya ayırma veya yöne işaret ederBütünü iki tarafa taksim etmek
جمعZıtBir araya getirme, bütünleştirmeDağınık ve ayrı parçaları tek bir odakta toplayıp bütün kılmakParçaları birleştirip ayrışmayı ortadan kaldırmak

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقسمBölmek, hisse vermek, yemin etmekSomut hisse taksimi ile manevi ahit tahkimini birlikte karşılarKesin
Latincepartiri, dividere, iurareBölmek, paylaştırmak, yemin etmekpartiri paylaştırmayı, iurare ise yemini karşılar; iki anlam farklı sözcüklerle verilirGüçlü
İngilizcepartition, distribute, swearBölüştürmek, taksim etmek, yemin etmekpartition sınırla bölmeyi, swear yemini karşılar; kökün iki alanını tek kelime örtmezGüçlü
Almancateilen, verteilen, schwörenPay etmek, dağıtmak, ant içmekteilen nesnel bölüşümü, schwören yemini karşılar; Arapçadaki ortak kök mantığı ayrışırGüçlü
Fransızcapartager, diviser, jurerPaylaşmak, bölmek, yemin etmekpartager pay etmeyi verir, yemin anlamı bütünüyle ayrı bir kökle karşılanırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أُقْسِمُ / أَقْسَمُواYemin etmek, kesin taahhütte bulunmakİlahi azamete, tabiat hadiselerine veya insanların iddialarına dair yeminler (Vâkıa 56:75, Kıyâme 75:1, Kalem 68:17)
قِسْمَةٌ / الْقِسْمَةَMiras ve paylaştırma, hak payıMiras taksimi ve suyun nöbetleşe kullanım hakkı bağlamı (Nisâ 4:8, Kamer 54:28)
تَسْتَقْسِمُواFal oklarıyla pay ve kısmet aramakCahiliye döneminde putlar önünde ok çekerek kader tayini arama yasağı (Mâide 5:3)
الْمُقْتَسِمِينَKitabı parçalara ayıranlar, bölenlerVahyin bir kısmını kabul edip bir kısmını reddedenlerin tavrı (Hicr 15:90)
فَالْمُقَسِّمَاتِİşleri paylaştıran, taksim eden meleklerKozmik düzenin ve rızıkların sevkinde görevli melekler bağlamı (Zâriyât 51:4)
تَقَاسَمُواKarşılıklı yeminleşmek, antlaşmakSalih peygambere tuzak kurmak için gece vakti sözleşen kavim (Neml 27:49)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi yeminler ve rızık taksimiAllah'ın mahlukata yemin etmesinin gayesi ve ezelî rızık taksimatı meselesiİlahi iradenin kesinliği ve hükmün bölünemez nihai takdiri
FıkıhKasame, feraiz ve yemin hükümleriKatili bilinmeyen cinayetlerde elli yemin usulü (kasâme) ve mirasın pay sahiplerine taksimiHukuki sorumluluğun paylaştırılması ve yeminle sabit kılınması
Tefsir"Lâ uksimu" üslubu ve kısmet ayetleriKasem başındaki "lâ" edatının nefiy mi yoksa tekit mi olduğu tartışmasıVurgulu tekit, hakikatin yüceliğini beyan ve adil paylaştırma
HadisYemin adabı, ganimet taksimi ve rızıkAllah'tan başkası adına yemin yasağı ve adil bölüştürme rivayetleriSözün sadakatle korunması ve hakların eksiksiz dağıtımı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi taahhüt ve adaletKasem ve takdirİnancın sınırlarını ve ilahi güvenceyi sabitlemekAllah'ın hükümleri kesin sınırlara bağlanmış ve kullara hakları pay edilmiştirKesin
İlmiTasnif ve mantıksal taksimKısmet-i akliyye ve mantıkiyyeHakikati kategorilere ve alt unsurlara ayırmakBir kavramın veya nesnenin zihinde eksiksiz parçalara ayrılarak tanımlanmasıGüçlü
SiyasiAnayasal bağ ve kamu yetkisiGörev taksimi ve sadakat yeminiİktidar yetkilerini ve sorumluluk alanlarını belirlemekYöneticilerin ve tarafların meşruiyet sınırlarına yemin ve yetki bölüşümüyle girmesiGüçlü
İktisadiMülkiyet, bölüşüm ve tevzîRızık ve miras taksimiKaynakların toplum fertleri arasında adil dağılımını temin etmekGelirin tek elde yığılmasını önleyerek hak sahiplerine hisselerini ulaştırmaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisinde ayrık ayrışım (partition) ve bölme işlemiBir kümenin kesişimleri boş, birleşimleri ise evrensel kümeyi verecek şekilde alt kümelere eksiksiz ayrılması işlemiyle birebir örtüşürKesin
Beşeri bilimlerSosyal adalet teorisinde tevzîî adalet (distributive justice) ve sözleşme hukukuHak, ödev ve kaynakların toplumsal aktörler arasında sınırları kesinleştirilmiş kurallarla dağıtılması ve bağlayıcı kılınmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir sözlü yemin etme eylemine indirgemek ve kelimedeki hisse, paylaştırma ve sınır belirleme bağını bütünüyle göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamقسم kökü maddi kaynakların bölüşümünden (miras, su), bilginin parçalanmasına (Kur'an'ı bölme) ve ahlaki sorumluluğun tahkimine (yeminleşme) kadar uzanan geniş bir adalet ve düzen zeminini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki ilahi yeminlerin arka planındaki ontolojik sınır koyma ve şahit kılma hikmetini kavrayamamak; yemin ayetlerini anlamsız birer retorik kalıp zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ilahi taksimat (kader ve rızık) tasavvurunu hem de hukuki ve ahlaki kesinlik yöntemini (kasem üslubunu) inşa eden temel kavramsal omurgalardan biridir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kasem ile başlayan surelerin baş kısımlarında, miras ve yetim haklarının düzenlendiği ahkâm ayetlerinde ve Salih peygamberin kavminin komplosunu anlatan kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeminin lafzi bir alışkanlık değil, varlık üzerinde sınır çizme ve sorumluluk yüklenme eylemi olduğunu göstererek dini yükümlülüklerin ciddiyetini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir bütünü belirli çizgiler, paylar ve hisseler halinde sınırlandırarak bölüştürmek.
  • Soyut anlamVarlık, hüküm ve haklar alanında sınırları kesinleştirmek; sözü ve eylemi parçalanamaz bir taahhüt ile güvence altına almak.
  • Sistematik karşılıkDağıtıcı adaletin (tevzî), ontolojik sınır koymanın ve hukuki bağlayıcılığın (ahid ve yemin) kurucu mekanizması.
  • LaTeX modeliU=⋃i=1nPiilePj∩Pk=∅(j≠k)  ⟹  Φ(Pi)→τRi
  • LaTeX açıklamasıModelde U paylaştırılacak bütün varlığı, hakkı veya sözü temsil eder. Bu bütün, birbirleriyle kesişimi olmayan (Pj∩Pk=∅) ayrık ve adil parçalara (Pi) bölünür. Φ fonksiyonu her payın sınır ve taahhüt değerini ifade eder; τ zaman ve sorumluluk parametresi altında bu paylar hak sahiplerine (Ri) kesin bir dağıtım ve bağlayıcılıkla ulaşır. Formül, kökün bölme (kısmet) ve kesinleştirme (kasem) dinamiklerinin aynı sistemik yapıda birleştiğini gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق