جمع
ج - م - ع
KÖK- 129 geçiş
- 123 ayet
- 40 sîga
- 13 sözlük
Yumruk demektir. Cum’a yumruk demektir. Sonraları toplama ve birleştirme anlamlarında kullanılmıştır. İnsanların ve develerin toplanmaları bu kelime ile ifade edildiği gibi mal stoku da bu kelime ile ifade edilmiştir. Mal ve para bir işte kullanıldığı zaman değerlidir. Onları hapsedip stoklamak kişiye bir fayda vermediği gibi topluluğun haklarını da gasp sayılır. Böylece bu sure bundan sonraki surelerin ortaya koyduğu ekonomik kuralların temelini atmış olmaktadır. Çalışıp kazanmak ve onu harcamak, ne kadar ibadet ise stok yapıp elde tutmak da o kadar günahtır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yumruk demektir. Cum’a yumruk demektir. Sonraları toplama ve birleştirme anlamlarında kullanılmıştır. İnsanların ve develerin toplanmaları bu kelime ile ifade edildiği gibi mal stoku da bu kelime ile ifade edilmiştir. Mal ve para bir işte kullanıldığı zaman değerlidir. Onları hapsedip stoklamak kişiye bir fayda vermediği gibi topluluğun haklarını da gasp sayılır. Böylece bu sure bundan sonraki surelerin ortaya koyduğu ekonomik kuralların temelini atmış olmaktadır. Çalışıp kazanmak ve onu harcamak, ne kadar ibadet ise stok yapıp elde tutmak da o kadar günahtır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.689 harfباب العين و الجيم والميم معهما
)ع ج م، ع م ج، ج ع م، ج م ع، م ع ج، م ج ع مستعملات( عجم: العَجَمُ: ضِدُّ العَرَب. ورجلٌ أعجميّ: ليس بعربيّ وقوم عجم وعرب والأعجم: الذي لا يُفْصِحُ. وامرأة عجماء بيّنة العجمة. والعجماء: كلّ دابّة أو بهيمة. وفي الحديث: "جُرْحُ العجماء جُبار" يقول: إذا أفلتت الدّابّة فقتلت إنسانا فليس على صاحبها دِيَةً وجُبار، أي: باطل، هدر دُمُه.
والعجماء كل صلاة لا يُقْرأُ فيها.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR3.165 harfجَمَعْتُ الشيءَ المتفرقَ فاجْتَمَعَ. والرجلُ المُجْتَمِعُ: الذي بلغ أشُدَّهُ. ولا يقال ذلك للنساء. ويقال للجارة إذا شَبَّتْ: قد جمعت الثياب، أي قد لبست الدرعَ والخمارَ والملحفةَ. وتَجَمَّعَ القومُ، أي اجتمعوا من ههنا وههنا. وجُمَّاعُ الناس بالضم: أَخْلاطُهُمْ، وهم الأُشابَةُ من قبائلَ شتَّى. والجَمْعُ: مصدر قولك جَمَعْتُ الشيء. وقد يكون اسماً لجماعة الناس، ويُجْمَعُ على جُموعٍ، والموضِعُ مَجْمَعٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.323 harfباب العين والجيم مع الميم
عمج ، عجم ، جمع ، جعم ، مجع ، معج : مستعملات
عجم : قال الله جلّ وعزّ : ( لَّقَالُواْ لَوْلاَ فُصِّلَتْ ءَايَاتُهُ ءَاعْجَمِىٌّ ) ( فُصّلَت : 44 ) . قال الفراء : قرىء ( أاعجَميٌّ وعربيٌّ ) بالاستفهام ، وجاء في التفسير : أيكونُ هذا الرسول عربيّاً والكتابُ أعجَميٌّ . قلت : ومعناه أن الله قال : ولو جعلناه قرآناً أعجمياً لقالوا هلاّ فصّلت آياته عربيَّةَ مفصَّلَةَ الآي . كأنّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.360 harf(باب الجيم والميم وما يثلثهما)
(جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]):
كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ
(جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال:
* وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) *
(جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.513 harf- الجمع: ضم الشيء بتقريب بعضه من بعض، يقال: جمعته فاجتمع، وقال عز وجل: ﴿وجمع الشمس والقمر﴾ [القيامة/9]، ﴿وجمع فأوعى﴾ [المعارج/18]، ﴿وجمع مالا وعدده﴾ [الهمزة/2]، وقال تعالى: ﴿يجمع بيننا ربنا ثم يفتح بيننا بالحق﴾ [سبأ/26]، وقال تعالى: ﴿لمغفرة من الله ورحمة خير مما يجمعون﴾ [آل عمران/157]، ﴿قل لئن اجتمعت الإنس والجن﴾ [الإسراء/88]، وقال تعالى: ﴿فجمعناهم جمعا﴾ [الكهف/99]، وقال تعالى: {إن الله جامع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.992 harfج م ع
مـا جاءنـي إلا جميعـة منهـم وكنـت فـي مجمـع من الناس.
وهذا الكلام أولج في المسامع وأجول في المجامع.
ومعه جمع غير جماع وهم الأشابة.
قال أبو قيس بن الأسلت: ثم تجلـت ولنـا غايـة من بين جمـع غيـر جمـاع وفي الحديث " كان في جبل تهامة جماع قد غصبوا المارة " وهم كجماع الثريا وهي كواكبها المجتمعة.
قال ذو الرمة: ونهب كجماع الثريا حويته بأجرد محتوت الصفاقين خيفق وتفتحت جماعات
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok19.909 harfجَمَعَ الشيءَ عن تَفْرِقة يَجْمَعُه جَمْعاً وجَمَّعَه وأَجْمَعَه فاجتَمع واجْدَمَعَ، وهي مضارعة، وكذلك تجمَّع واسْتجمع. والمجموع: الذي جُمع من ههنا وههنا وإِن لم يجعل كالشيء الواحد. واسْتجمع السيلُ: اجتمع من كل موضع. وجمَعْتُ الشيء إِذا جئت به من ههنا وههنا. وتجمَّع القوم: اجتمعوا أَيضاً من ههنا وههنا. ومُتجمَّع البَيْداءِ: مُعْظَمُها ومُحْتَفَلُها؛ قال محمد بن شَحّاذٍ الضَّبّيّ:
في فِتْيَةٍ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.102 harf* ج م ع * * جَمَع * الشيء المتفرق * فاجْتَمعَ * وبابه قطع و * تَجَمَّعَ * القوم اجتمعوا من هنا وهنا و * الجَمْعُ * أيضا اسم لجماعة الناس ويجمع على * جُمُوعٍ * والموضع * مَجْمَعٌ * بفتح الميم الثانية وكسرها و * الجمْعُ * أيضا الدقل و * جَمْعٌ * أيضا المزدلفة لاجتماع الناس بها و * جُمْعُ * الكف بالضم وهو حين تقبضها يقال ضربه بجمع كفه ويوم * الجُمُعَةِ * بسكون الميم وضمها يوم العروبة ويجمع على *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR21.522 harfالجمع، كالمنع: تأليف المتفرق. وفي المفردات للراغب - وتبعه المصنف في البصائر -: الجمع: ضم الشيء بتقريب بعضه من بعض. يقال: جمعته فاجتمع.
والجمع أيضا: الدقل. يقال: ما أكثر الجمع في أرض بني فلان، أو هوصنف من التمر مختلط من أنواع متفرقة، وليس مرغوبا فيه، وما يخلط إلا لرداءته. ومنه الحديث: بع الجمع بالدراهم، وابتع بالدراهم جنيبا. أو هو النخل خرج من النوى لا يعرف اسمه. وقال الأصمعي: كل لون من النخل لا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok40.964 harfجَمَعَ
1 جَمَعَ جمع , (S, Mgh, Msb,) aor. جَمَعَ , (Mgh, TA,) inf. n. جَمْعٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He collected; brought, or gathered, together; gathered up; assembled; congregated; mustered; drew together; or contracted; (Mgh, Er-Rلghib, B, K; *) a thing; (Er-Rلghib, Msb, B;) so that the several parts or portions became near together; (Er-Rلghib, B;) or a thing in a scattered, or dispersed, state;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.150 harfجَمَعَ
جَمَعَ A ( n. ac. جَمْع 1 ),
a. Collected, gathered together.
b. [ Bain ], Reconciled.
c. Added up.
d. Formed the plural.
e. Included, comprised, contained.
جَمَّعَ
جَمَّعَ II ,
a. Collected, amassed; heaped up, gathered, brought together.
b. Assembled, met together, congregated.
جَاْمَعَ
جَاْمَعَ III ,
a. Combined with.
b. [ 'Ala ], Suited, agreed with.
c. Lay with (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok85.590 harfجمع
جَمَعَ - يَجْمَعُ - جَمْع - جَمْعان - جامِع - مَجْمُوع - مَجْمَع - جًمُعَة - جَمِيْع - جَمِيْعاً - أجْمَع - أجْمَعُون - اجْتَمَعَ - يَجْتَمِعُ - مُجْتَمِع - مُجْتَمِعُوْن - أََجْمَعَ - يُجْمِعُ
جَمَعَ - يَجْمَعُ + كائن + كائناً أو كائنين أو أكثر أو شيئاً أو شيئين أو أكثر: يضمهم إلى بعضهم فيشكل منهم كياناً وبنية واحدة مؤلفة من عدد من
Sîgalar(40)
- جَمِيعًاBirlikte(فَعِيلًا)×49
- أَجْمَعِينَHep birlikte(أَفْعَلِينَ)×23
- الْجَمْعَانِİki topluluk(الْفَعْلَانِ)×4
- أَجْمَعُونَHep birlikte(أَفْعَلُونَ)×3
- جَمِيعٌToplanan(فَعِيلٌ)×3
- جَمْعًاToplum+1 anlam(فَعْلًا)×3
- يَجْمَعُToplar(يَفْعَلُ)×3
- يَجْمَعُونَToplarlar(يَفْعَلُونَ)×3
- الْجَمْعِToplanmak(الْفَعْلِ)×2
- جَامِعُToplayan(فَاعِلُ)×2
Mücavir kökler151 mücavir (403 toplam)
- يوم
28 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- أنس
19 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- ريب
6 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- جهم
8 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- صلب
3 ortak ayet · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
- بعض
8 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- أرض
20 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- عمم
2 ortak ayet · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
- مكر
4 ortak ayet · Sinek kapan bitki demektir
- حشر
5 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- فدي
3 ortak ayet · Fidye
- وقت
3 ortak ayet · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
Geçtiği ayetler(123)
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
BirlikteYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
BirlikteDedik ki; hepiniz oradan inin. Eğer, tarafımdan size bir hidayet gelir de, kim benim hidayetime uyarsa, artık onlar için hiçbir korku yoktur. Ve onlar mahzun da olacak değillerdir.
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
BirlikteHerkesin bri yönü vardır oraya döner. Öyleyse siz hayırlı işlerde birbirinizle yarışın! Nerede bulunursanız bulunun, Allah hepinizi birden getirir. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.
… الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ
Birlikteİnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ …
BirlikteTopluca Allah’ın ipine sarılın, ayrılmayın. Ve Allah’ın üzerindeki nimetini hatırlayın. Hani, siz; düşman idiniz de O, kalblerinizin arasını uzlaştırdı da, O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz. Siz; bir ateş uçurumunun tam kenarında iken, sizi oradan doğru yola eresiniz diye kurtardı. Alah ayetlerini size işte böylece açıklar.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا
BirlikteEy iman edenler; korunma tedbirinizi alın da silahlanarak, birlikler halinde veya toptan seferber olun.
الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا
BirlikteOnlar ki; mü’minleri bırakıp kafirleri dost ediniyorlar. Onların tarafından izzet mi arıyorlar? Doğrusu izzet, bütünüyle Allah’ındır.
… مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا
BirlikteO, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.
لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا
BirlikteMesih, Allah’a kul olmaktan asla çekinmez. Gözde melekler de. Kim, O’na kulluktan çekinir ve büyüklük taslarsa; bilsin ki, O hepsini huzuruna toplayacaktır.
… يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا يَخْلُقُ مَا …
BirlikteAndolsun ki, Allah; ancak Meryem oğlu Mesih’tir, diyenler kafir olmuşlardır. De ki: Eğer, Meryem oğlu Mesih’i anasını ve yeryüzünde olanların hepsini helak etmek isterse; kim, Allah’a karşı koyabilir? Göklerin, yerin ve arasındakilerin mülkü Allah’ındır. Dilediğini yaratır. Ve Allah, her şeye Kadir’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جمع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حشر, ضم, حشد |
| Zıt Kök | فرق |
| Çekirdek Özet 1 | Dağınık, ayrı veya parçalı unsurları birbirine yaklaştırarak bir araya getirmek, sıkıştırmak ve bitiştirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların, insanların, niyetlerin veya amellerin hesap, birlik veya hüküm maksadıyla tek bir odakta toplanması |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalanmışlığı giderip bütünü inşa eden merkezî düzenleme ilkesi; iktisadi veya ahlaki düzlemde ise atıl yığma tehlikesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel kalabalık veya salt sayısal yığma sayıp niyet birliği, kararlılık ve bütünleşme boyutlarını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جم | Çokluk, yoğunlaşma, birikme ve kabarma; nitekim جمح azgınlaşıp dolup taşmayı, جمد katılaşıp kütle bağlamayı, جمل unsurları birleştirerek heyet ve güzellik kurmayı, جمم ise suyun veya topluluğun bütünüyle birikip çoğalmasını ifade eder | ع | ع boğaz harfinin getirdiği derinlik ve kavrayış ile çekirdekteki genel yığılma ve kabarma hareketi, farklı yönlerden gelen dağınık unsurların bilinçli, tutarlı ve sıkı bir merkezde birbirine kenetlenmesi ve bütünleşmesi anlamına daraltılmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Dağınık unsurların bir istikamete doğru sevk edilmesi, yüklenmesi ve harekete geçirilmesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Unsurların bir araya akması, birikinti oluşturması, dalgaların veya parçaların birbirine karışması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Birikimin bir kaynakta, odak noktasında veya teftiş/kontrol altında merkezileşmesi |
| جمع | Taşınan ve akan unsurların tek bir kaynakta veya odakta birleşmesi | Dağınık hâldeki unsurların (insan, eşya, fikir) bilinçli bir sevk ile tek bir merkezde toplanarak kapalı ve ayrılmaz bir kütle oluşturması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağınık nesneleri, hurmaları veya develeri birbirine yaklaştırıp birleştirmek; el parmaklarını bütünüyle içe bükerek yumruk yapmak (ضربته بجمع كفي); kadının rahminde ceninin veya bakireliğin bozulmamış bir bütün hâlinde kalması (ماتت بجمع) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kays b. el-Eslet bir beytinde birleşik ve yekvücut topluluğu, farklı yerlerden toplanmış derme çatma kalabalıktan ayırarak kökü şöyle kullanmıştır: ثم تجلت ولنا غاية / من بين جمع غير جماع |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Züeyb el-Hüzelî bir ganimet veya yağmanın tek bir yerde eksiksiz toparlanmasını نَهْبٌ مُجْمَع olarak nitelemiştir; ayrıca suyun havuzda toplanması için اسْتَجْمَعَ السَّيْلُ tabiri kullanılmıştır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde جمع kökü, öncelikle Batı Sami ve Güney Sami sahasında belirginleşen, dağınık olanı bitiştirme ve bir araya getirme semantiğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) toplama eylemi ağırlıklı olarak cognate olabilecek ses değişimleri veya farklı köklerle (örneğin Aramice k-n-ş veya İbranice q-b-ṣ) karşılansa da, Güney Sami ve Arapça zemininde kök hem fiziksel hem de iradî toplanmayı ifade eden temel fiil hâline gelmiştir. Kökün en ilksel somut çekirdeği, açık olan şeyin kapatılması, parmakların bükülerek yumruk yapılması ve parçalı nesnelerin birbirine bitiştirilmesidir. Arapçada bu somut hareketten toplumsal ittifak (icmâ‘), haftalık toplanma günü (cuma) ve zihinsel kararlılık (icmâ‘ ale’l-emr) gibi çok katmanlı soyut kurumlar türetilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dağınıklıktan birliğe geçiş, yumruk yapma, biriktirme | Fiziksel olarak parmakların toplanıp yumruk yapılması ve dökülen şeylerin derlenmesinden niyet ve karar birliğine uzanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanı | Dağınık unsurların bir araya toplanması ve kütle oluşturması anlamı Güney Sami dillerinde korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik karşılaştırmalı veriler | Kökün Afro-Asyatik dillerdeki izleri zayıf olup ağırlıklı olarak Orta ve Güney Sami sahasına özgü geliştiği kabul edilir | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جمع | Anlamlı | Toplamak, bir araya getirmek | Dağınık unsurları birleştirip tek bir gövde veya bütün oluşturmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جعم | Anlamlı | Hırsla yemek, oburluk | Bir şeyi açgözlülükle içine çekip toplamak, yemek düşkünlüğü | Hedef kökle oburca biriktirme yönünden uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| مجع | Anlamlı | Ahmaklık, sululuk, hurma ile sütü karıştırmak | İki farklı gıdayı karıştırmak veya sözde gevşek davranmak | Karışım ve birleşme bağı taşır; Kur'an'da geçmez |
| معج | Anlamlı | Hızlı koşmak, sağa sola dalgalanmak | Rüzgârın veya atın hızlıca esip dalgalanması | Akış ve yoğunluk barındırır; Kur'an'da geçmez |
| عجم | Anlamlı | Kapalı ve anlaşılmaz olmak, yabancılık | Dilin veya nesnenin içine kapanıp kapalı kalması, çiğnemek | جمع kökündeki kapanma ve sıkışma ile fonetik zıtlık/türev ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| عمج | Anlamlı | Eğri büğrü gitmek, hızlıca yönelmek | Yolunu şaşırarak ya da aceleyle bir istikamete akmak | Akış ve sevk boyutu taşır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جمع | Merkez | Toplama ve birleştirme | Dağınık unsurları kendi iradeleriyle veya dış bir etkiyle tek bir bütünde, niyet veya mekânda kenetlemek | Fiziksel ve soyut bütünleşmeyi kapsayan en genel köktür |
| حشر | Komşu | Sevkle toplama | Unsurları genellikle zorla, korkuyla veya dar bir alana sıkıştırarak sevk etmek | جمع isteğe bağlı veya doğal olabilirken, حشر arkadan sürükleme ve sıkıştırma içerir |
| ضم | Komşu | Bitiştirme ve kucaklama | İki nesneyi veya parçayı birbirine yaslayıp kenetlemek | جمع çokluğu tekilleştirirken, ضم iki ayrı şeyi doğrudan bitiştirir |
| حشد | Komşu | Seferber etme | Belirli bir amaç veya savaş için bir araya gelip yardım düzeni almak | جمع her türlü toplanmayı kapsarken, حشد bir maksada yönelik hazırlığı öne çıkarır |
| فرق | Zıt | Ayırma ve parçalama | Bir arada bulunan bütünü bölmek, aralarını açmak ve dağıtmak | جمع kökünün kurduğu birliği doğrudan bozan zıt süreçtir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جمع | Toplamak, birleştirmek, yığmak | Parçaları bir araya getirip bütün oluşturma, karar kılma, yumruk yapma | Kesin |
| Latince | colligere, congregare | Bir araya getirmek, toplamak | colligere parça parça derlemeyi, congregare ise sürü/topluluk oluşturmayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | to gather, to collect, to assemble | Toplamak, bir araya getirmek | to gather dağınıkları buluşturmayı, to collect derlemeyi, to assemble organize etmeyi ifade eder | Kesin |
| Almanca | sammeln, versammeln, vereinigen | Toplamak, birleştirmek | sammeln nesneleri yığmayı, versammeln insanları toplamayı, vereinigen bütünleştirmeyi karşılar | Kesin |
| Fransızca | rassembler, réunir, amasser | Bir araya getirmek, toplamak | rassembler dağılanı buluşturmayı, réunir birleştirmeyi, amasser ise mal yığmayı içerir | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَمِيعًا / أَجْمَعِينَ | Bütünlük, eksiksizlik, genellik | Bütün varlıkların veya insanların istisnasız kapsandığı durumlar; Bakara 2:29, Hicr 15:39 |
| يَوْمُ الْجَمْعِ / مَجْمُوعٌ | Mahşer, kıyamet günü toplanması | İnsanların hesap ve adalet için bir araya getirildiği an; Hûd 11:103, Şûrâ 42:7 |
| جَمْعَانِ / جَمْعٌ | Ordu, savaşan iki topluluk | Karşı karşıya gelen askerî veya ideolojik saflar; Âl-i İmrân 3:155, Şu‘arâ 26:61 |
| جَمَعَ مَالًا / يَجْمَعُونَ | Mal ve servet istifçiliği | İktisadi değerleri dolaşımdan çekip atıl yığma eylemi; Hümeze 104:2, Âl-i İmrân 3:157 |
| أَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ | Azim, kesin karar, ittifak | Niyet ve planları tek noktada toplayıp kararlılık göstermek; Yûnus 10:71, Tâhâ 20:64 |
| أَمْرٌ جَامِعٌ | Toplumsal ortak mesele, müşterek iş | Bütün toplumu ilgilendiren, birlikte karar verilmesi gereken durum; Nûr 24:62 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşir ve ba‘s bahsi | Dağılmış beden parçalarının (ecza-i müteferrika) yeniden bir araya getirilmesi ve tevhid | Dağınıklıktan yeniden dirilişe ve tek ilahi kudretin kuşatıcılığına yoğunlaşma |
| Fıkıh | İcmâ‘ delili, cuma namazı ve cem‘-i salât | Müçtehidlerin ittifakı (icmâ‘), cuma günü toplanma şartları ve iki namazı birleştirme | Hukuki bağlayıcılık, cemaatleşme ve ibadet vakitlerinin birleştirilmesi |
| Tefsir | Âhiret isimleri ve servet ahlakı | Yevmü’l-Cem‘ terkibi ile mal biriktirip dağıtmaktan kaçınanların durumunun izahı | Hem ontolojik toplanma hem de ahlaki/iktisadi kınanma bağlamında anlam ayrışması |
| Hadis | Birlik, cemaat ve fırkalaşma rivayetleri | Ümmetin dalalet üzerinde birleşmeyeceği ve cemaatten ayrılmanın tehlikesi | Toplumsal bütünlüğün ve nizamın korunması yönünde anlam daralması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve Haşir | Birlik ve toplanma | Varlıkların nihai olarak tek bir merkezde hesap vermek üzere derlenmesi | Dinin merkezindeki tevhid inancı çokluğu birliğe, haşir ise dağınıklığı ilahi huzura bağlar | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve Epistemoloji | İcmâ‘ ve sentez | Parçalı delil ve verilerin tümevarım veya uzlaşı yoluyla tek bir hükümde birleşmesi | Dağınık bilgi kırıntılarının tutarlı bir sistem hâlinde bütünleştirilmesini ifade eder | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve Cemaat Nizamı | Emr-i câmi‘ ve ittifak | Toplumsal iradenin ortak amaç etrafında kenetlenmesi, ordu teşkili | Yönetimde istişare neticesinde ortaya çıkan ortak kararlılık ve birliktelik zeminidir | Kesin |
| İktisadi | Servet ve Pazar Hareketi | Stokçuluk veya sermaye birikimi | Kaynakların atıl şekilde yığılması ya da ortak yatırıma kanalize edilmesi | Kök olumsuz bağlamda tekelci istifçiliği, olumlu bağlamda ise üretim gücünün birleşmesini anlatır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde birleşim işlemi () ve toplam/integral operatörü () | Farklı alt kümelerdeki veya dağınık diferansiyel parçacıklardaki elemanların tek bir sınır ve hacim altında toplanarak bir kütle meydana getirmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik entegrasyon, kolektif aksiyon ve sendikalaşma | Bireysel ve dağınık aktörlerin ortak çıkar, inanç veya hukuki sözleşmeler zemininde tek bir kurumsal irade olarak hareket etmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece fiziksel kalabalıkların toplanmasına veya cuma namazı merasimine indirgeyerek, kökteki niyet birliği, kesin kararlılık ve iktisadi istifçilik boyutlarını dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; kâinatın yaratılışındaki mükemmel uyumdan (güneş ve ayın bir araya gelişi), zihinsel ve siyasi kararlılığa (emr-i câmi‘), ordu düzeninden haşir günündeki ontolojik buluşmaya ve kınanan servet stokçuluğuna kadar hayatın tüm boyutlarını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplanmayı salt mekânsal bir aradalık zannedip zihniyet ve niyet birliğini (icmâ‘) ihmal etmek; ekonomik alanda ise mal biriktirmeyi meşru bir başarı sanarak Kur'an'ın kınadığı tekelci stokçuluk tuzağına düşmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem âhiret tasavvurunu (Yevmü’l-Cem‘) hem toplumsal nizam anlayışını (ümmet, cemaat, emr-i câmi‘) hem de iktisadi adalet uyarısını (mal yığma) aynı dilsel eksende birleştiren anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet ve haşir sahnelerini anlatan eskatolojik ayetlerde; cihad, toplumsal dayanışma ve istişareyi emreden teşriî ayetlerde; servetin dolaşımını ve infakı emredip stokçuluğu kınayan iktisadi ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Birlikteliğin sadece bedensel çoklukla sağlanabileceği vehmini kırar; niyet ve hedef birliği taşımayan kalabalıkların derme çatma (cummâ‘) olduğunu ve bereketsiz bir yığından ibaret kalacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık unsurların, nesnelerin veya organların tek bir merkezde birleşmesi, sıkışması ve yumruk gibi kapalı bir kütle oluşturması.
- Soyut anlamNiyetlerin, insanların veya amellerin hesap, amaç, hüküm veya ittifak zemininde tek bir odakta toplanarak parçalanmışlığın giderilmesi.
- Sistematik karşılıkDağınıklığı ortadan kaldırıp bütünü kuran nizam prensibi; sapma durumunda ise akışkanlığı durduran zararlı sermaye ve güç yığılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ayrık ve bağımsız unsurları, bu unsurların tek bir odakta birikmesiyle oluşan toplam kütleyi ifade eder. İkinci kısımda ise farklı parçaları veya bireyleri, ise bu parçaların sınırlarını birleştirerek oluşturduğu müşterek ve kuşatıcı bütünü (cemaat, nizam, cem‘) temsil eder. Formül, dağınık çokluğun tek bir merkezde kenetlenme hareketini simgeler.