قسر
ق - س - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Avcı kara hayvanı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.294 harfالقاف والسين والراء معهما
ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق مستعملات قسر: القَسوَر: الصياد والراعي، والجميع قَسْوَرةٌ.
والقَسْرُ: القهر على الكره. يقال: قَسَرْتُه قَسْراً، واقتَسَرْتُه أعم.
و"فرت من قَسْوَرة" أي رماة، ويقال: أسد.
والقَسْوَريُّ: الرامي.
والقَيسَريُّ: الضخم الشديد المنيع.
سقر: السَّقْرُ لغة في الصقر.
وسَقَرُ: اسم معرفة لجهنم نعوذ بالله منها.
قرس: القِرْسُ: أكثر الصقيع وأرده، قال العجاج:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR339 harfقَسَرَهُ على الأمر قَسْراً: أكرهه عليه وقهره. وكذلك اقْتَسَرَهُ عليه. والقياسِرُ والقياسِرَةُ: الإبل العظام. قال الشاعر:
وعلى القياسِرِ في الخدورِ كَواعِبٌرُجُحُ الروادِفِ فالقياسِـرُ دُلَّـفُ
الواحد قَيْسَرِيٌّ. والقَسْوَرُ: نبت. والقَسْوَرُ والقَسْوَرة: الأسدُ. قال الله تعالى: "فرَّتْ من قَسْوَرَةٍ". ويقال: هم الرماة من الصيَّادين.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.995 harfق س ر
قسر ، قرس ، سرق ، سقر : مستعملة .
قسر : قال الليث : القسر : القهْرُ على الكره .
يقال : قسَرته قسْراً واقتسرته أعمُّ ، قال : والقسْوَر : الرامي والصيادُ ، وأنشد :
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
قال : الشَّرَشِر : الكلبُ ، والقسورُ : الصيادُ ، والجميعُ قُسورةٌ .
وقال الله : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) ، همُ الرماة .
قال أبو منصور : أخطأ الليث في تفسير الشَّرَشِر والقسور
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.510 harf(باب القاف والسين وما يثلثهما)
(قسط) القاف والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على معنَيَين متضادَّين والبناءُ واحد. فالقِسط: العَدل. ويقال منه أقْسَطَ يُقْسِط. قال الله تعالى: ﴿إنَّ اللهَ يُحبُّ المُقْسِطِين﴾ [المائدة 42، الحجرات 9، الممتحنة8]. والقَسْط بفتح القاف: الجَور. والقُسوط: العُدول عن الحق. يقال قَسَطَ، إذا جار، يَقْسِطُ قَسْطاً. والقَسَط: اعوجاجٌ في الرِّجلين، وهو خلاف الفَحَج.
ومن الباب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR161 harf- القسر: الغلبة والقهر. يقال: قسرته واقتسرته، ومنه: القسورة. قال تعالى: ﴿فرت من قسورة﴾ [المدثر/51] قيل: هو الأسد (مجاز القرآن 2/276)، وقيل: الرامي، وقيل: الصائد.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR358 harfق س ر
قسرته على الأمر واقتسرته وفعل ذلك قسراً واقتساراً.
وهو مقتسرٌ عليه والوالي يتسخّر الناس ويقتسرهم.
وهم يخافون القسورة والقساور وهو الأسد من القسر.
ومن المجاز: قسور العشب كما يقال استأسد وعن عبض العرب: وجدت عشباً قسوراً وغلام قسور وقسورة: قويَ وانتهى شبابه.
ويعزى إلى عليّ رضي الله عنه: أنا الذي سمتني أمي حيدره أضركم ضرب غلامٍ قسوره
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.095 harfالقَسْرُ: القَهْرُ على الكُرْه. قَسَرَه يَقْسِرُه قَسْراً واقْتَسَرَه: غَلَبه وقَهَره، وقَسَرَه على الأَمر قَسْراً: أَكرهه عليه، واقْتَسَرْته أَعَمُّ. وفي حديث علي، رضي الله عنه: مَرْبُوبونَ اقْتِساراً؛ الاقْتِسارُ افْتِعال من القَسْر، وهو القهر والغلبة. والقَسْوَرَةُ: العزيز يَقْتَسِر غيرَه أَي يَقْهَرُه، والجمع قَساوِرُ. والقَسْوَرُ: الرامي، وقيل: الصائد؛ وأَنشد الليث:
وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR278 harf* ق س ر * * قَسَرّهُ * على الأمر أكرهه عليه وقهره وبابه ضرب وكذا * اقْتَسَرَهُ * عليه و * القَسْوَرُ * و * القَسْوَرَةُ * الأسد ومنه قوله تعالى ﴿فرت من قسورة﴾ وقيل هم الرماة من الصيادين و * قِنَّسْرُون * بكسر القاف والنون مشددة تكسر وتفتح بلد بالشام والنسبة اليه تأتي في ن ص ب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.223 harfقسره على الأمر يقسره قسرا: أكرهه عليه، وقسره واقتسره: غلبه وقهره. والقسورة: العزيز يقتسر غيره، أي يقهره. والقسورة: الأسد، لغلبته وقهره، كالقسور، كجعفر. وفي التنزيل العزيز: كأنهم حمر مستنفرة، فرت من قسورة. قال ابن سيده: القسور والقسورة: اسمان للأسد. والقسورة: نصف الليل الأول، أو أوله إلى السحر، أو معظمه، قال توبة بن الحمير:
وقسورة الليل التي بين نصفه وبين العشاء قد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.710 harfقَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ
1 قَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ ذ , (S, K,) aor. قَسِرَ , (M, S, TA,) inf. n. قَسْرٌ; (S, TA;) and عَلَيْهِ ↓ اقتسرهُ; (S, K;) He made him to do the thing against his will; (S;) he forced him to do the thing: (S, K:) or قَسَرَهُ على الامر has the former of these two significations; (TA;) and قَسَرَهُ and ↓ اقتسرهُ signify he overcame him; he overpowered, subdued, or oppressed,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR362 harfقَسَرَ
قَسَرَ I ( n. ac. قَسْر 1 )
a. [ acc. & 'Ala ], Forced, compelled, constrained, obliged to.
b. Oppressed, coerced.
تَقَسَّرَ
تَقَسَّرَ V ,
a. see I (b) .
اِقْتَسَرَ
اِقْتَسَرَ VIII ,
a. see I .
قَسْر
قَسْر 1 ,
a. Constraint, compulsion, coercion, force, violence.
قَسْرًا
قَسْرًا
a. By force, violence.
قِسْيَرّ
قِسْيَرّ
a. Inveterate enemy.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.186 harfقسر
قَسَرَ - يَقْسِرُ - قَسْوَرَة
قَسَرَ - يَقْسِرُ+ كائن + كائناً: يقهره فيحبسه ويُكرهه على ما لا يريد: يصطاد بهدف القنص وحبس الفريسة: يطارد فريسة أو كائن فيغلبه ويقهره فيحجزه أو يحبسه في قفص أوما شابه، ويكرهه على فعل ما لا يريد
قَسْوَرَة: على وزن " فـَعولة" اسم فعل مبالغة للمرة من " قَسَرَ - يَقْسِرُ ": المطاردة من جمع من الصيادين لقنص
Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)
- فرر
1 ortak ayet · Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek…
Geçtiği ayetler(1)
فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ
Avcı kara hayvanıÜrkmüş olan, arslandan.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قهر, غلب, كره, جبر |
| Zıt Kök | طوع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı isteği hilafına, zorlayıcı ve bastırıcı bir güçle boyun eğdirmek, ezici üstünlükle alt etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kaçınılmaz ve karşı konulamaz ilahi kudret veya dehşet karşısında iradenin felce uğraması ve panik hali |
| Çekirdek Özet 3 | Zorlayıcı gücün ve kaçınılmaz otoritenin varlığı karşısında sahte özerklik vehminin çöküşü |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir avlanma veya aslan tasviri sayıp içerdiği karşı konulamaz cebir ve kahredici baskı boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قس | Sertlik, katılık, paylaştırma ve sınır koyma yoluyla baskılama; قسو kökünde taşlaşma ve katılaşma, قسم kökünde kesin sınırlarla ayırma, قسط kökünde adalet veya haksızlıkla bir tarafı baskılama, قسس kökünde ise iz sürerek karanlığı yarma anlamları öne çıkar | ر | Çekirdeğin sertlik ve baskılama dinamiğine baş eğdirici, süreklilik taşıyan ve fiziksel olarak alt eden ezici bir hareket boyutu katarak kavramı zorlayıcı üstünlük ve cebre dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Gücün tek bir odak noktasında toplanması ve karşı konulamaz bir kuşatma sınırı çizmesi payını taşır |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Direnci kıran, hedefe batan ve yöneldiği nesneyi kıskıvrak sabitleyen sertlik payını taşır |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin tepeden inme, hâkim ve üstün bir otoriteden kaynaklandığını gösterir |
| قسر | Odaklanmış gücün batıcı ve sabitleyici bir sertlikle tepeden inerek iradeyi kırması | Ezici ve karşı konulamaz bir kuvvetin hedefi çaresiz bırakacak biçimde üstten bastırması ve boyun eğdirmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi veya hayvanı zorla, şiddet ve baskı kullanarak istemediği bir şeye mecbur bırakmak; karşı konulamaz gücüyle avını alt eden yırtıcı hayvan veya güçlü avcı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde avcıyı ve aslanı nitelemek üzere kullanılan bu kök, avı üzerine amansızca çullanan güç bağlamında yer almıştır. Lisânü’l-ʿArab maddesinde zikredilen şahitte avcı anlamında şu mısra aktarılır: وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ نَصْرِيِّ |
| Erken Arapça kullanım | İbn İshak ve erken dönem rivayetlerinde kök, bir otoritenin toplulukları zorla itaate mecbur kılması ve savaşta hasmı cebren alt etmesi anlamında kullanılmıştır. Hz. Ali’ye nispet edilen sözde geçen mervûbûne’ktisârâ ifadesi, insanların zorunlu bir yaratılış kahrı altında var edildiğini belirtir: مَرْبُوبونَ اقْتِساراً |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça قسر kökü, güneybatı Sami dillerinde özellikle cebir, ezici üstünlük ve zorlayıcı güç matrisi etrafında belirginleşen bir yapı sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı fonetik kök biçimi sınırlı bir yayılıma sahip olmakla birlikte, sertlik, katılık ve zorlama ifade eden ikili çekirdek köklerle anlamsal örtüşme gösterir. Arapçada kök, somut avlanma ve fiziksel üstünlük tasvirinden soyut siyasi-hukuki cebir alanına doğru evrilmiş; karşı tarafın rızasını tamamen ortadan kaldıran mutlak kahrı adlandırmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قسر ve türevleri | Zorlama, kahr, alt etme ve üstün gelme; buradan hareketle yırtıcı aslan veya eli yaylı güçlü avcı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami semantik katmanı | Çekirdeğin sertlik ve zorlama içeren kökleriyle paralel gelişim gösteren bölgesel kullanım | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قسر | Anlamlı | Zorlama, kahretme, alt etme | Bir varlığı istemediği şeye güç kullanarak mecbur etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قرس | Anlamlı | Şiddetli soğuk, donma | Soğuğun şiddetinden uzuvların hareket edemez hale gelmesi | Kur'an'da geçmez; donukluk ve katılık bağı vardır |
| سقر | Anlamlı | Yakıp kavurma, eritme | Cehennemin insanı tüketip derisini kavurması | Kur'an'da geçer; kahr ve azap yönüyle bağlantılıdır |
| سرق | Anlamlı | Gizlice alma, çalma | Başkasına ait bir malı gizlice ve haksızca mülkiyetine geçirme | Kur'an'da geçer; cebren değil gizlice zorlama |
| رقس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| رسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قسر | Merkez | Cebir ve boyun eğdirme | Karşı konulamaz bir fiziksel veya manevi baskıyla direnci tamamen kırma | Ezici üstünlükle, korku salarak boyun eğdirmek |
| قهر | Komşu | Mutlak hâkimiyet | Otorite ve kudretle hüküm altına alma; her zaman dehşet içermeyebilir | Varlığın üstünde mutlak ve karşı konulmaz bir tasarrufa sahip olma |
| غلب | Komşu | Üstünlük sağlama | Mücadele ve yarış sonucunda hasmı alt etme | Süreç içinde gösterilen ceht ile galip gelme durumu |
| كره | Komşu | İstememe, hoşlanmama | Rızanın yokluğu ve içsel direnç hali | Boyun eğdirilen tarafın iç dünyasındaki isteksizlik |
| جبر | Komşu | Zorlama ve ıslah etme | Kırılanı onarma veya iradeyi kendi iradesine bağımlı kılma | İçinde düzeltme veya mecburi istikamet verme unsuru barındırır |
| طوع | Zıt | Gönüllü itaat | Baskı olmaksızın, kendi isteği ve rızasıyla boyun eğme | Cebir ve korku olmaksızın içten gelen teslimiyet hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قسر | Cebir, kahredici üstünlük | İradeyi baskılayarak boyun eğdirme | Kesin |
| Latince | Coactio, violentia, praedator | Zorlama, cebir, yırtıcı güç | Coactio hukuki ve iradi cebri karşılarken, kökteki dehşet saçan avcı boyutu praedator ile örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | Coercion, compulsion, overpowering force | Cebir, zorlama, karşı konulmaz güç | Hukuki ve fiziki zorlamayı kapsar; kökün içerdiği yırtıcı dehşet ve avlanma hissini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Zwang, Überwältigung | Zorlama, ezici üstünlükle alt etme | Direnci kıran fiziksel ve psikolojik tahakkümü açıklar | Güçlü |
| Fransızca | Contrainte, coercition, force irrésistible | Cebir, karşı konulamaz güç | İradeyi hükümsüz kılan dışsal baskıyı net verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قسورة | Avcılar veya yırtıcı aslan | Müşriklerin Kur'an'dan ve ilahi uyarıdan kaçışını vahşi merkeplerin yırtıcıdan kaçışına benzeten mesel bağlamı; Müddessir 74:51 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cebir ve irade hürriyeti meselesi | İnsanın ilahi takdir karşısındaki konumu değerlendirilirken iktisar kavramı, iradenin tamamen yok sayıldığı cebriye fırkası eleştirilerinde ele alınır | İlahi kudretin mutlaklığı karşısında kulun sorumluluk alanı |
| Fıkıh | İkrah ve cebir teorisi | Kişinin kasr ve iktisar altında (zorlanarak) yaptığı akit ve fiillerin hukuki geçerliliği | Rızayı ortadan kaldıran dışsal ve karşı konulmaz fiziki baskı |
| Tefsir | Temsil ve teşbih tahlili | Müddessir suresindeki qasverah kelimesinin aslan mı yoksa okçu avcılar mı olduğu tartışması | Hakikatten şuursuzca ve dehşetle kaçışı betimleyen somut imge |
| Hadis | Otorite ve tabiyet tasvirleri | Yaratılışın ve mahlukatın ilahi iradeye zorunlu boyun eğişini bildiren metinler | Kâinatın ilahi yasalara mecburi inkıyadı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi uyarı karşısında inkârcı tavır | Kaçınılmaz hakikatten irrasyonel kaçış | Tehdidin büyüklüğünü fark ettirme | Vahiyden kaçan zihnin içine düştüğü panik ve dehşet hali | Kesin |
| İlmi | Doğa yasaları ve determinizm | Karşı konulamaz zorunluluk | Sistemin kaçınılmaz işleyişini belirleme | Tabiat kuvvetlerinin madde üzerindeki kaçınılmaz ve karşı konulamaz baskısı | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve meşruiyet dengesi | Çıplak cebir ve zorbalık | Direnci kaba kuvvetle bastırma | Rızaya dayanmayan, yalnızca korku ve güç ile tesis edilen tahakküm | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve tekel baskısı | Zorlayıcı tekelleşme veya haciz | Tercih alanını sıfırlama | Bireyin ekonomik iradesini tamamen kısıtlayan dışsal zorlama | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dışsal zorlayıcı kuvvet veya kaçış hızı | Bir parçacığın veya sistemin, kendisini kuşatan ezici potansiyel alanından uzaklaşmak üzere sergilediği ani ve yüksek enerjili saçılma dinamiği | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panik psikolojisi ve kitle hezeyanı | Bireylerin veya kitlelerin, algıladıkları ezici bir tehdit karşısında rasyonel muhakemeyi tamamen yitirerek kör bir refleksle kaçışmaları | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca zoolojik bir detay veya basit bir aslan tasviri düzeyine indirgeyerek ayetteki psikolojik ve semantik gerilimi ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kökü, uyarının ve hakikatin büyüklüğü karşısında kibirli inkârcının içine düştüğü derin aşağılanmayı, şuursuz dehşeti ve irrasyonel kaçışı tasvir etmek için kullanır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatapta uyandırmak istediği sarsıcı benzetmeyi edebi bir süs olarak görmek; müşrik aklın hakikat karşısındaki panik halini doğru tahlil edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inkârcı psikolojisini tasvir ederken başvurduğu en çarpıcı ve dinamik sahnelerden birini kurar; hakikatten yüz çevirmenin bir vakar değil, vahşi bir panik ve şuursuzluk olduğunu ifşa eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların vahye ve peygambere karşı gösterdikleri direncin arka planını, kibirlerinin altındaki zihinsel hezimet ve kaçışı anlatan Mekkî tehdit ve ihtar ayetlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati reddedenlerin bu tavrını bilinçli ve rasyonel bir tercih zanneden yanılgıyı yıkar; onların kaçışını bir yırtıcı karşısında aklını yitirmiş yaban eşeklerinin panik refleksi olarak tanımlar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAvını amansızca kuşatan güçlü bir avcının veya aslanın, hedefini dehşet içinde bırakarak kaçmaya zorlayan ezici ve boyun eğdirici kuvveti.
- Soyut anlamİnsanın kaçınılmaz ve karşı konulamaz bir hakikat ihtarı karşısında rasyonel iradesini kaybederek panik halinde ve körlemesine uzaklaşma refleksi.
- Sistematik karşılıkOtoritenin çıplak güç ve dehşet yoluyla karşı tarafın bütün direnç ve rıza kanallarını tamamen felce uğratması hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yer alan terimi kökün temsil ettiği karşı konulamaz ezici kuvveti, terimi hedefin içsel direncini simgeler. Kuvvetin dirençten kıyaslanamayacak kadar büyük oluşu, nesnenin potansiyel alanından zıt yönde ani ve kontrolsüz bir kaçış hızı üretmesini sembolize eder. Paydadaki parametresi ise rasyonel muhakemenin yokluğunu ve sergilenen şuursuz panik katsayısını temsil eder.