جبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ب-ر8 sîga, 61 mücavir kök, 13 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مسيالْجَبَّارُجبروَجِبْرِيلَجَبَّارًابطشوَجِبْرِيلُعدوملكجَبَّارِينَعصيقلبمقت

KökSîga 8Ayet 13Sure 11Mücavir 61

▶ Ağı aç (3B)

جبر

ج - ب - ر

KÖK
  • 13 geçiş
  • 13 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir. “Cebire” kırıkları tutturmak için kullanılan tahtalar. Hareket hale getirmek için yapılan zorlama. “Cibril” kelimesi yaraları saran veya görevini zorla yaptıran anlamında Kuran’ı getiren meleğe verilen addır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir. “Cebire” kırıkları tutturmak için kullanılan tahtalar. Hareket hale getirmek için yapılan zorlama. “Cibril” kelimesi yaraları saran veya görevini zorla yaptıran anlamında Kuran’ı getiren meleğe verilen addır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.279 harf
باب الجيم والراء والباء معهما ج ب ر، ج ر ب، ر ج ب، ب ر ج، ب ج ر مستعملات جرب: الجَرَبُ معروف. والجَرباء من السماء: الناحية التي لا يدور فيها فلك الشَّمسِ والقمرِ. وأرضٌ جَرباْ: مَقحُوطةٌ لا شيء فيها. وجَرِبَ البعيرُ يَجرَبُ جَرَباً، فهو جَرِبٌ وأجرَبُ. والجربياءُ: شمالٌ باردةٌ. قال أبو الدُّقيش: إنما جِربِياؤها بردها، فهمز. والجَريبُ من الأرض نصفُ الفَجّان والجمع أجرِبَةٌ. والجَريبُ: الوادي،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.215 harf
أبو عَمرو: الجَبْرُ: أن تُغْني الرجل من فقر، أو تُصلح عَظمهُ مِنْ كَسْر. يقال: جَبَرْتُ العظم جَبْراً. وَجَبَرَ العظمُ بنفسه جُبوراً، أي انْجَبَرَ. واجْتَبَرَ العظْمُ مثل انْجَبَرَ. يقال: جَبَرَ الله فلاناً فاجْتَبَرَ، أي سدّ مفاقِرَهُ. والعرب تسمي الخُبْزَ جابِراً. ويقولون: هو جابرٌ بن حَبَّة. وكنيته أيضاً: أبو جابر. وأَجْبَرْتُهُ على الأمر: أكرهته عليه. وأجبرته أيضاً: نَسَبْته إلى الجَبْر، كما
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR17.821 harf
ج ر ب جرب ، جبر ، رجب ، ربج ، برج ، بجر : مستعملات . جرب : قال اللَّيث : الجَربُ مَعْروف . والجَرْباءُ من السَّماء : النّاحِيَة التي لا يَدور فيها فَلَكُ الشَّمس والقمر . وأَخْبَرني المُنْذِرِيّ ، عن أَبي الهَيْثِمِ أَنه قال : الْجَرْبَاءُ : السَّماءُ الدُّنيا ، وهي الملْسَاء . وقال اللَّيْث : أَرْضٌ جَرْباءُ : إذا كانَت مُمْحِلَةً لا شيءَ فيها . وقيل سُمِّيت السَّماء الدُّنيا جَرْباء ، لما فيها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.212 harf
(باب الجيم والباء وما يثلهما) (جبت) الجيم والباء والتاء كلمةٌ واحدة. الجِبْت: السّاحر، ويقال الكاهن. (جبذ) الجيم والباء والذال ليس أصلاً؛ لأنه كلمةٌ واحدةٌ مقلوبة، يقال جَبَذْت الشّيء بمعنى جَذَبْتُه. (جبر) الجيم والباء والراء أصلٌ واحد، وهو جِنْسٌ من العظَمة والعُلوّ والاستقامة. فالجَبَّار: الذي طَال وفاتَ اليد، يقال فرسٌ جَبَّارٌ، ونخلة جَبَّارَةٌ. وذو الجَُبُّورة وذو الجُبَُرُوت: الله جلّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR5.848 harf
- أصل الجبر: إصلاح الشيء بضرب من القهر، يقال: جبرته فانجبر واجتبر، وقد قيل: جبرته فجبر (انظر: الأفعال للسرقسطي 2/260)، كقول الشاعر: *قد جبر الدين اإله فجبر * * (الشطر للعجاج وبعده: وعور الرحمن من ولى العور وهو في ديوانه ص 4؛ وتهذيب اللغة 11/60؛ والأفعال 2/260؛ واللسان (جبر) ؛ والبصائر 1/360) هذا قول أكثر أهل اللغة، وقال بعضهم: ليس قوله (فجبر) مذكورا على سبيل الانفعال، بل ذلك على سبيل الفعل،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.182 harf
ج ب ر جبر المجبر يده فجبرت‏.‏ قال العجاج‏:‏ قـد جبر الدين إلا له فجبر ومسـح علـى الجبائـر وليس الجبائر وهي الأسورة وقيل الدماليج والواحدة فيهما جبارة وجبيـرة‏.‏ وذهـب دمه جبارا و ‏"‏ جرح العجماء جبار ‏"‏ وهو جبار من الجبابرة وقد تجبر وويل لجبار الأرض من جبار السماء‏.‏ وفيه جبرية وقوم جبريـة وفيهـم جبريـة‏.‏ وهـو كـذا ذراعـاً بذراع الجبّار أي بذراع الملك‏.‏ وفـي الحديـث‏:‏ ‏"‏ دعوها فإنها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.623 harf
الجَبَّارُ: الله عز اسمه القاهر خلقه على ما أَراد من أَمر ونهي. ابن الأَنباري: الجبار في صفة الله عز وجل الذي لا يُنالُ، ومنه جَبَّارُ النخل. الفرّاء: لم أَسمع فَعَّالاً من أَفعل إِلا في حرفين وهو جَبَّار من أَجْبَرْتُ، ودَرَّاك من أَدركْتُ، قال الأَزهري: جعل جَبَّاراً في صفة الله تعالى أَو في صفة العباد من الإِجْبار وهو القهر والإِكراه لا من جَبَرَ. ابن الأَثير: ويقال جَبَرَ الخلقَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR987 harf
* ج ب ر * * الجَبْرُ * أن تغني الرجل من فقر أو تصلح عظمه من كسر وبابه نصر و * جَبَرَ * العظم بنفسه أي * انْجَبَرَ * وبابه دخل و * اجْتَبَرَ * العظم مثل انجبر و * جَبَرَ * الله فلانا * فاجتبر * أي سد مفاقره و * أجْبَرَهُ * على الأمر أكرهه عليه و * الجُبَارُ * بوزن الغبار الهدر يقال ذهب دمه جبارا وفي الحديث ﴿المعدن جبار﴾ أي إذا انهار على من يعمل فيه فهلك لم يؤخذ به مستأجره و * الجَبَّارُ * بالفتح
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR27.436 harf
الجبر: خلاف الكسر، والمادة موضوعة لإصلاح الشيء بضرب من القهر. في المحكم لابن سيده: الجبر: الملك، قال: ولا أعرف مم اشتق، إلا أن ابن جني قال: سمي بذلك لأنه يجبر بجوده. وليس بقوي، قال ابن أحمر: واسلم براووق حييت به وانعم صباحا أيها الجبر. قال: ولم يسمع بالجبر الملك إلا في شعر ابن أحمر، قال: حكى ذلك ابن جني، قال: وله في شعر ابن أحمر نظائر كلها مذكور في مواضعه. وفي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.005 harf
جَبَرَ 1 جَبَرَ جبر , (S, Msb, K, &c.,) aor. جَبُرَ , (Msb,) inf. n. جَبْرٌ (S, A, Msb, K, &c.) and جُبُورٌ, (M, K,) which latter, accord. to MF, is an inf. n. of the intrans. verb only, but it has been heard as an inf. n. of the trans. verb also, (TA,) and جِبَارَةٌ, (Lh, K,) He set a bone; reduced it from a fractured state; (S, A, Msb, K, &c.;) as also ↓ جبّر, (A, IAmb, K,) inf. n. تَجْبِيرٌ;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.485 harf
جَبَرَ جَبَرَ U ( n. ac. جَبْر 1 , جِبَاْرَة 23t , جُبُوْر 27 ), a. Set ( a bone ). b. Restored; made, set right; set at ease. c. [ acc. & 'Ala ], Compelled, constrained to. d. ( n. acc. جَبْر 1 , جُبُوْر 27 ), Was restored; was set, put right. جَبَّرَ جَبَّرَ II , a. see I (a) , ( b ). جَاْبَرَ جَاْبَرَ III , a. Pleased. أَجْبَرَ أَجْبَرَ IV , a. see I (c) . تَجَبَّرَ تَجَبَّرَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR65.312 harf
جبر جَبَرَ - يَجْبُرُ - جَبَّار - جَبَّارِيْن - جِبْرِيل جَبَرَ - يَجْبُرُ + كائن + على كائن: يعلو في المنزلة والسلطلة والقوة على آخر: يعلو فوق آخر بقوة بطشه فيُكْرِهُه على الخضوع لإرادته وسلطته ﴿وما أنت عليهم بجبار﴾ جَبَّار: على وزن " فـَعـَّال " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَبَرَ - يَجْبُرُ ": صفة للكائن الذي يقوم بإخضاع الآخر
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler61 mücavir (88 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بطش

    2 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  2. عدو

    3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  3. برر

    2 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  4. عصي

    2 ortak ayet · İsyan eder

  5. صغو

    1 ortak ayet · “Sıgv” kepçe demektir

  6. هيمن

    1 ortak ayet · Egemen

  7. قلب

    3 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  8. عند

    3 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  9. ملك

    3 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  10. خيب

    1 ortak ayet · Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan…

  11. مسي

    1 ortak ayet · Dün

  12. مقت

    1 ortak ayet · Mikat (tı) ile sicim demektir

Geçtiği ayetler(13)

  1. وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا

    ZorlayanAnasına ve babasına karşı iyi davranırdı. Baş kaldıran bir zorba değildi.

  2. وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا

    ZorlayanBir de anneme iyi davranmamı. Ve beni bedbaht bir zorba kılmadı.

  3. … قَتَلْتَ نَفْسًا بِالْأَمْسِ إِنْ تُرِيدُ إِلَّا أَنْ تَكُونَ جَبَّارًا فِي الْأَرْضِ وَمَا تُرِيدُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ

    ZorlayanDerken ikisinin de düşmanı olanı yakalamak isteyince: Ey Musa, dün bir cana kıydığın gibi bana da mı kıymak istiyorsun? Sen ıslah edenlerden olmayı değil, yeryüzünde bir zorba olmayı istiyorsun, dedi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجبر
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكره, قهر, عتا, صلح
Zıt Kökكسر
Çekirdek Özet 1Kırık veya bozulmuş bir yapıyı dışarıdan destekleyip zorlayarak birleştirme, düzeltme ve eski haline getirme
Çekirdek Özet 2Kendi sınırını aşarak başkası üzerinde tahakküm kuran zorbalık ile ilahi iradenin eksikliği tamamlayan mutlak kudreti
Çekirdek Özet 3Varlıktaki kırıklıkları onaran ve düzeni kuran meşru güç ile haddini aşarak haksız baskı üreten beşeri tahakküm arasındaki ontolojik ayrım
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca baskı, zorbalık ve kör zorlama olarak daraltılıp asıl anlam olan kırığı sarma, onarma ve tamamlama boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جبBir şeyi kesip ayırma, çukurlaştırma, bir bütünden pay çıkarma ve katı bir kütle oluşturma; nitekim جبب kökünde kökten kesip ayırma, جبت kökünde kesintiye uğramış batıl nesne, جبل kökünde sert ve yüksek kütle oluşturma, جبه kökünde dik ve sert bir yüzle karşılaşma ve جبي kökünde havuzda toplama anlamı belirgindirرÇekirdekteki sertleşme ve kütle oluşturma hareketine insan başı ve tepe noktasını simgeleyen harfin eklenmesiyle anlam, ayrılan veya kırılan parçaları üste çıkarıp toparlayarak, bir destek vasıtasıyla yeniden ayağa kaldırma ve dik duruma getirme yönünde özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükü yüklenme, dağılanı bir araya getirme ve dayanma gücü sağlama hareketini başlatır
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaToplanan gücün bir sınır, çerçeve veya gövde içine alınarak muhafaza edilmesini sağlar
رİnsan başı; baş, ilk, üstToplanan ve içeriye alınan yapının başa, üst seviyeye, dik konuma ve yetkinliğe ulaştırılmasını ifade eder
جبرDağılmış veya kırılmış bir unsuru taşıyıcı bir destekle toplayıp içsel bütünlüğe kavuşturarak yeniden dik ve etkin bir konuma yükseltme hareketiKök, kırılmış bir kemiğin tahta destekle sarılıp doğrultulmasında olduğu gibi, zaaf taşıyan bir yapıyı kuşatıcı bir müdahaleyle sağlam ve dik bir yapıya dönüştürür

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKırılan veya çatlayan bir kemiği, düz tahta parçaları (جبيرة veya جبارة) bağlayarak bir araya getirme, hizalama ve kaynaşmaya zorlayarak iyileştirme; aynı zamanda boyu uzayıp elin erişemeyeceği yüksekliğe ulaşan hurma ağacı
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde otlakta beslenip zayıflıktan kurtulan, eti ve kemiği toparlanıp güç kazanan hayvanları betimlerken kökü bu onarım ve toparlanma anlamında kullanmıştır: ويأكلن من قو لعاعا وربة / تجبر بعد الأكل لهو نميص
Erken Arapça kullanımRecez şairi el-Accâc bir beytinde dinin zaafa uğradıktan sonra Allah tarafından onarılıp güçlendirildiğini belirtir: قد جبر الدين الإله فجبر; ayrıca erken dönem hukuki hadis rivayetinde tazminatı gerektirmeyen telef olma durumları için kök heder anlamında yer alır: البئر جبار والمعدن جبار

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve Dīvānü İmriilqays.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde جبر kökü, fiziksel güç, muktedir olma, sağlamlaşma, onarılma ve üstün gelme ana semantik ekseninde yer alır. İbranicede kök aynı ses denkliğiyle גבר (gabar) biçiminde bulunur ve güçlü olma, üstün gelme, galip olma, cesur ve kuvvetli davranma anlamlarına gelir; buradan türeyen גבור (gibbor) yiğit, kahraman ve savaşçı demektir. Süryanicede ܓܒܪ (gbar) kökü yine güç yetirme, kuvvet bulma ve erkekleşme anlamlarını korur; ܓܒܪܐ (gabra) kelimesi doğrudan güçlü adam veya kişi anlamına gelir. Akadcada gabāru fiili karşı koymak, eşit güçte olmak ve üstün gelmek manaları taşırken, gabrû suret, eş ve kopya anlamına evrilmiştir. Kökün Sami ortak mirasındaki en belirgin yönü bükülmez fiziksel kudret ve mukavemet iken, Arapçada bu fiziksel kuvvet hem kırık bir yapıyı dışarıdan zorla düzeltip kaynaştıran somut tıp eylemine (جبيرة) hem de başkaları üzerinde baskı ve zorbalık kuran sınırsız beşeri tahakküm tutumuna derinleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKırık kemiği sarıp doğrultma, fakirin ihtiyacını giderip durumunu düzeltme ve başkasını istemediği bir şeye zorlamaSomut düzlemde kırığı birleştirip dikleştiren kuvvet, soyut düzlemde hem ıslah edici müdahaleye hem de baskıcı bir üstünlük taslamaya kaynaklık etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice גבר, Süryanice ܓܒܪ ve Akadca gabāruSami dillerinin genelinde kahramanlık, fiziksel üstünlük ve muktedir olma anlamı baskındır; Arapça bu kudreti onarma ve zorlama kutuplarıyla işlemiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeş dillerinde güç ve erkek adam anlamıAfro-Asyatik çerçevenin Sami kolu dışında doğrudan doğrulanabilir bir kökteş formu tespit edilmemiştirMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جبرAnlamlıOnarmak, zorlamakKırılan bir şeyi güç kullanarak düzeltmek, eksiği tamamlamak veya baskı kurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
جربAnlamlıDenemek, sınamak, uyuz olmakBir nesneyi veya insanı tecrübeden geçirip dayanıklılığını ölçmek; derinin soyulmasıKur'an'da geçmez; sert dış yüzey ilişkisi
بجرAnlamlıŞişmek, dolmak, büyük dertGöbeğin veya damarın aşırı şişmesi; içte biriken büyük sıkıntı ve musibetKur'an'da geçmez; kütlesel birikim ilişkisi
برجAnlamlıBelirmek, yükselmek, açık olmakYüksek yapı veya kale; gözün akının belirginleşmesi; güzelliğin ortaya çıkmasıKur'an'da geçer; yükseklik ve dikilme yönünden ilişkili
رجبAnlamlıSaygı duymak, yüceltmek, korkmakBir kimseyi tazim etmek; hurma ağacını kırılmasın diye destekle beslemekKur'an'da geçmez; ağaca destek koyma anlamı hedef kökle örtüşür
ربجAnlamlıZayıflamak, şaşırmak, aciz kalmakGücünü yitirip işinde bocalama; hantal ve yeteneksiz kimseKur'an'da geçmez; hedef kökteki kudretin zıddı bir durum

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جبرMerkezOnarma, güç uygulama, zorlamaKırılmış veya zaafa uğramış bir yapıyı dış bir güç ve destekle hizaya sokarak tamamlamaHem eksikliği giderme hem de boyun eğdirici iradeyi uygulatma
كرهKomşuHoşnutsuzlukla yaptırmaBir işi kişinin tabiatına veya isteğine aykırı düşecek şekilde mecbur kılmaجبر kökünde yapısal düzeltme veya kudret varken, كره içinde nefret ve içsel isteksizlik ön plandadır
قهرKomşuEzici üstünlük ve alt etmeBir gücü tamamen etkisiz hale getirip zillet içinde boyun eğdirmeقهر bütünüyle üstten bastırma ve yok etme tehdidi taşır; جبر ise bünyeyi birleştiren veya ayağa kaldıran bir zorlamadır
عتاKomşuHaddini aşma, azgınlaşmaSınırları ve kuralları hiçe sayarak kaba bir kibirle isyan etmeعتا kuralsız ve ölçüsüz taşkınlıktır; جبر kökünün olumsuz biçimi olan جبار ise bir güç odağı oluşturarak başkasını ezmektir
صلحKomşuDüzeltme, barıştırma, iyileştirmeBozulmuş veya fesada uğramış durumu tabii dengesine ve yararlı haline kavuşturmaصلح rıza ve tabii uyum zemininde iyileştirir; جبر ise kırığı kuvvetle bir araya getirip çatıyı zorla ayakta tutar
كسرZıtKırma, parçalama, dağıtmaBir bütünün sertliğini bozarak parçalara ayırma, işlevsiz kılma ve yere düşürmeجبر kırılan parçaları destekle kavuşturup eski sağlamlığına kavuştururken, كسر o bütünlüğü yok eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجبرOnarma, zorlama, tahakkümKırığı sabitleyip kaynaştırma ile iradeyi baskı altına alma anlamını birlikte taşırKesin
LatinceCogere, redintegrare, tyrannusZorlamak, eski haline getirmek, zorbaCogere eylemi dıştan bir araya toplayıp mecbur etmeyi, redintegrare eksileni tamamlamayı karşılar; kökün iki kutbunu tek kelime vermezGüçlü
İngilizceCoerce, consolidate, tyrant, restoreZorlamak, pekiştirmek, zorba, onarmakCebir teriminin matematiksel karşılığı olan algebra doğrudan Arapçadan geçmiştir; modern İngilizce zorbalık ile onarımı ayrı köklerle karşılarGüçlü
AlmancaZwingen, wiederherstellen, GewaltherrscherZorlamak, onarmak, müstebitZwingen fiili boyun eğdirme iradesini, wiederherstellen ise hasarlı bir yapıyı eski sağlamlığına kavuşturmayı ifade ederGüçlü
FransızcaContraindre, réparer, despoteMecbur etmek, tamir etmek, despotContraindre hukuki veya fiili zorlamayı, réparer ise kırığı sarmayı karşılar; kökün hem ilahi sıfat hem beşeri sapma boyutunu ayrı kelimeler verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جبارİnsanlar üzerinde baskı kuran, hak tanımayan zorba ve mütekebbirGeçmiş inkarcı kavimlerin, peygamberleri tehdit eden hükümdarların ve zalimlerin karakteri; Hûd 11:59, İbrâhîm 14:15, Mü’min 40:35
جبارKaba kuvvetine ve fiziksel gücüne güvenerek başkalarını sindiren kavim veya şahısKenan diyarındaki iri cüsseli ve savaşçı kavim ile Medyen'de Musa'nın uyarılması bağlamı; Mâide 5:22, Kasas 28:19, Şuarâ 26:130
جبارAnne babasına karşı itaatsiz, merhametsiz ve kibirli olmayanPeygamberlerin ahlaki yetkinliği, nezaketi ve şefkati; Meryem 19:14, Meryem 19:32
جبارBaşkalarını imana zorlama yetkisi ve gücü bulunmayanHz. Peygamber’in tebliğ sınırının çizilmesi ve kalplere baskı kuramayacağı uyarısı; Kâf 50:45
الجبارKırıkları onaran, eksikleri gideren, mülkünde dilediğini mutlak kudretiyle uygulayan AllahEsma-i Hüsna bağlamında ilahi azamet ve hükümranlık; Haşr 59:23
جبريلVahyi taşıyan, ilahi emri uygulayan güçlü melekVahyin güvenilirliği ve inkarcıların düşmanlığı bağlamında özel melek ismi; Bakara 2:97, Tahrîm 66:4

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKulun fiilleri ve kader meselesiİnsanın fiillerinde hür olmayıp ilahi irade tarafından rüzgarın önündeki yaprak gibi mecbur bırakıldığını savunan Cebriyye fırkası ve bu görüşün reddiKök, insanın iradesini tamamen yok sayan ontolojik bir mecburiyet ve kader baskısı anlamında daralmıştır
Fıkıhİkrah ve cebir altındaki hukuki tasarruflar ile cebire üzerine meshZorlama altında yapılan nikah, talak, satış akitlerinin geçerliliği; kırık kemik üzerine sarılan tahtaya (جبيرة) abdestte yapılan meshBir yanda iradeyi sakatlayan dış fiili baskı, diğer yanda yaralı ve kırık organı koruyan tıbbi sargı
Tefsirİnkarcıların tavırları ve ilahi isimlerin açıklanmasıKur'an'da yer alan جبار nitelemelerinin insanda kibri, zorbalığı ve hakkı kabul etmemeyi; Allah hakkında ise mahlukatı ıslah edip boyun eğdiren mutlak gücü ifade etmesiBeşerde kınanan bir haddi aşma sıfatı iken, yaratıcıda eksikliği ikmal eden kemal sıfatı olarak tevil edilmiştir
HadisEsmâ-i Hüsnâ rivayetleri ve tazminat hükümleriDua metinlerinde Allah'ın kırılan gönülleri onarması (يا جابر كل كسير) ve sahipsiz kuyuların zararı için kullanılan جبار ifadesiHem manevi ve ruhi kırgınlıkları tedavi eden ilahi lütuf hem de hukuken tazmini gerekmeyen heder durum

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-kul ilişkisi ve nizamİlahi ıslah ve tekvinEksiklikleri tamamlama, nizamı korumaAllah'ın evrendeki düzensizlikleri gidermesi ve insanı aşan kozmik yasaları zorunlu kılmasıdırKesin
İlmiMatematiksel ve mantıksal denklemlerCebir ilmi ve restorasyonEşitliği sağlama, bilinenle bilinmeyeni tamamlamaDenklemin bir tarafındaki eksik veya kırık parçayı diğer tarafa aktararak eşitliği yeniden kurma yöntemidirKesin
SiyasiYönetim ve iktidar kullanımıZorbalık veya meşru icraHukukun sınırlarını zorla koruma veya tiranlıkHukuk dışı cebir müstebitlik üretirken, hukuki cebir nizamı korumak için kamu gücünün kırılan adaleti onarmasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa dengesiİflasın telafisi ve tekel baskısıÇöken mali bünyeyi sübvanse etme veya piyasayı tekelleşmeyle ezmeİflas eden tacirin borcunun kapatılıp piyasaya kazandırılması bir onarımdır; tekel kurup fiyat dayatmak ise iktisadi zorbalıktırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerCebirsel restorasyon ve tensör dengesiMatematikte bir denklemdeki negatif veya eksik terimin karşı tarafa pozitif olarak eklenmesiyle (x−a=b⇒x=a+b) kırılan dengenin onarılması; fizikte gerinim altında çatlayan malzemenin dış kuvvetle kaynaştırılmasıKesin
Beşeri bilimlerToplumsal onarım ve meşru zor kullanma tekeliHukuk sosyolojisinde suç veya kriz sebebiyle ihlal edilen toplumsal düzenin devletin müeyyidesiyle rehabilite edilmesi; psikanalizde travma ile kırılan benliğin yeniden inşasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kaba kuvvet, şiddet, kör bir zorbalık ve insan haklarını ezen tiranlık kavramına hapsedilerek tıbbi ve ontolojik onarım boyutunun unutulması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, beşeri planda azgınlaşan ve kendini vazgeçilmez kılan zalimlerin tavrını mahkum ederken; ilahi planda bütün varlığın zaafını gideren, kainatı dengede tutan ve vahiyle zihinleri onaran kuşatıcı kudreti ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataالجبار ismini sadece kahredici ve cezalandırıcı bir güç gibi kavrayıp O'nun kırılan kalpleri saran, fakiri zenginleştiren, dağınık işleri toparlayan şefkatli onarıcılık vasfını gözden kaçırmak; ayrıca dinde zorlama tartışmalarını kökün öz anlamından koparmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisinde gücün meşruiyet sınırını çizer. İnsanın güç kazandığında başkalarına tahakküm kurarak جبار olmaya kalkışmasının ontolojik bir hadsizlik olduğunu, hakiki ve mutlak onarıcı gücün sadece Allah'a ait bulunduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin ahlaki portresini çizen ayetlerde (İsa ve Yahya bağlamında), geçmiş azgın kavimlerin helak gerekçelerini anlatan kıssalarda, Hz. Peygamber’in tebliğ metodunun sınırlarını belirleyen ve Esma-i Hüsna'yı özetleyen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç kullanımının bizatihi gaye olmadığını, gücün yalnızca dağılanı toplamak ve kırılan adaleti yerine koymak için kullanılabileceğini ortaya koyar. İnsanın iradesini yok sayan kaderci yaklaşımlar ile beşeri iktidarları kutsayan tiranlık biçimlerini geçersiz kılar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKırılmış kemik veya parçalanmış bir nesneyi dışarıdan tahta kalıplarla sarıp kaynaşmaya mecbur ederek eski sağlam ve dik formuna kavuşturmak.
  • Soyut anlamDağılmış, zayıf düşmüş veya ifsat olmuş bir bünyeyi üstün bir irade ve kuvvet desteğiyle toparlayıp düzene sokmak; haddi aşıldığında ise başkalarını kendi iradesine boyun eğdiren bir tahakküm üretmek.
  • Sistematik karşılıkBozulan bir sistemin iç dengesini sağlamak üzere dışarıdan uygulanan düzeltici ve sınırlandırıcı regülasyon gücü.
  • LaTeX modeliS(t+)=S(t−)+ΔSs¸artıylaΔS=J(K)

Burada saf matematiksel form şu şekilde gösterilir:

R=f(B,F)  ⟹  lim⁡F→F0(B∪F)=O

  • LaTeX açıklamasıFormülde B kırılmış veya dağılmış sistemi, F dışarıdan uygulanan hizalayıcı ve toparlayıcı kuvveti, R müdahale sürecini temsil eder. Kuvvetin sisteme sınır değerinde uygulanmasıyla ortaya çıkan durum (O), kırığın birleştiği ve sistemin yeniden işler hale geldiği onarılmış bütünlüğü gösterir. Eğer kuvvet sınır değeri aşarsa (F≫F0), onarım eylemi tiranlığa ve tahakküme dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج