كره
ك - ر - ه
KÖK- 41 geçiş
- 35 ayet
- 23 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Hoşlanmadı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR964 harfباب الهاء والكاف والراء معهما
هك ر، ك ه ر، ك ر ه مستعملات،
هكر:
الهَكْرُ: مُنْتَهَى العَجَب. قال أبو كبير:
فاعجب لذلك فِعلَ دهرٍ وآهكَرِ
وهَكْرانُ: غديرٌ. قال حميد:
بهَكرانَ في موجٍ كثيرٍ بصائرُهْ
أي: من يُبصِرُهُ.
كهر:
كَهَرْتُ الرّجلَ أكهَرُهُ كَهْراً، إذا إستَقْبلته بوجهٍ عابسٍ تَهاوُناً به، وبه تفسير قراءة ابن مسعود: "فأمّا اليتيمَ فلا تكْهَرْ".
وكَهْرُ النَّهار: ارتفاعُهُ في شَدَّة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR471 harfكَرِهْتُ الشيءَ أكْرَهُهُ كَراهةً وكَراهِيَةً، فهو شيء كَريهٌ ومكروهٌ. والكَريهَةُ: الشدَّة في الحرب. وذو الكَريهة: السيف الماضي في الضريبة. الفرّاء: الكُرْهُ بالضم: المَشَقَّةُ. يقال: قُمتُ على كُرْهٍ، أي على مشقَّة. قال: ويقال أقامني فلانٌ على كرْهٍ بالفتح، إذا أكْرَهَكَ عليه. الكسائي: الكَرْهُ والكُرْهُ لغتان. وأكْرَهْتُهُ على كذا: حملتُهُ عليه كَرْهاً. وكَرَّهْتُ إليه الشيءَ تَكْريهاً: نقيض
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.416 harfباب الهاء والكاف مع الراء
هكر ، كره ، رهك ، كهر : مستعملة .
هكر : أهمله الليثُ ومستعمَلهُ فاشٍ كثير ، روى شمرٌ لأبي عبيدٍ قال : الهَكْر : العجب ، وقد هَكِر يَهْكَرُ هَكَراً إذا اشتد عَجبُه ، وقال أبو كبير :
فاعجَبْ لذلك رَيْبَ دهرٍ واهْكَرِ
قال : والهَكِر : المتعجب ، وقال ابن شميل : الهَكُر : الناعسُ ، وقد هَكرتْ أي نعِسَتْ ، قلت : وهَكِرٌ موضعٌ ، وأراهُ روميّاً منه قول امرىء القيس :
أو كبعضِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.353 harf(باب الكاف والراء وما يثلثهما)
(كرز) الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.135 harf- قيل: الكره والكره واحد، نحو: الضعف والضعف، وقيل: الكره: المشقة التي تنال الإنسان من خارج فيما يحمل عليه بإكراه، والكره: ما يناله من ذاته وهو يعافه، وذلك على ضربين:
أحدهما: ما يعاف من حيث الطبع.
والثاني: ما يعاف من حيث العقل أو الشرع، ولهذا يصح أن يقول الإنسان في الشيء الواحد: إني أريده وأكرهه، بمعنى أني أريده من حيث الطبع، وأكرهه من حيث العقل أو الشرع، أو أريده من حيث العقل أو الشرع، وأكرهه من
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR733 harfك ر ه
أمر كريه.
ووجه كريه وقد كره كراهة وكرهته فهو مكروه.
وتكرّه الشيء: تسخّطه وفعله على تكرهٍ وتكاره ومتكرّهاً ومتكارهاً.
وقال الطّرمّاح: تكاره أعداء العشيرة رؤيتي وبالكفّ عن مسّ الخشاش كعوع وهو الحيّة.
وكرّه إليه ابخل وحبّب إليه الجود.
واستكره القفية.
ولا يجوز تكسير السّفرجل وتصغيره إلا على استكراه.
واستكرهت فلانة: غصبت نفسها.
ولقيت دونه كرائه الدهر ومكارهه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.808 harfالأَزهري: ذكر الله عز وجل الكَرْهَ والكُرْهَ في غير موضع من كتابه العزيز، واختلف القراء في فتح الكاف وضمها، فروي عن أَحمد بن يحيى أَنه قال قرأَ نافع وأَهل المدينة في سورة البقرة: وهو كُرْهٌ لكم بالضم في هذا الحرف خاصة، وسائر القرآن بالفتح، وكان عاصم يضم هذا الحرف أَيضاً، واللذيْنِ في الأَحقاف: حَمَلَتْه أُمُّه كُرْهاً ووَضَعْته كُرْهاً، ويقرأُ سائرَهُن بالفتح، وكان الأَعمشُ وحمزةُ والكسائيُّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR399 harf* ك ر ه * * كَرِهْتُ * الشيء من باب سلم * كَرَاهِيَةً * أيضا فهو شيء * كَرِيهٌ * و * مَكْرُوهٌ * و * الكَرِيهةُ * الشدة في الحرب الفراء * الكُرْهُ * بالضم المشقة وبالفتح * اٌكرَاهُ * يقال قام على كره أي على مشقة وأقامه فلان على كره أي أكرهه على القيام وقال الكسائي هما لغتان بمعنى واحد و * أكْرَهَهُ * على كذا حمله عليه كرها و * كَرَّهْتُ * إليه الشيء * تكريهاً * ضد حببته إليه و * استكرهْتُ * الشيء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.481 harf: ( الكَرْهُ ) ، بالفتْحِ ( ويُضَمُّ ) ، لُغتانِ جَيِّدتانِ بمعْنَى ( الإبَاء ) ، وسَيَأْتِي في أَبَى يَأْبَى تَفْسِيرُ الإباءِ بالكُرْه على عادَتِه ، وسَيَأْتِي الفَرْقُ بَيْنهما .
( و ) قيلَ : ( المَشَقَّةُ ) ، عن الفرَّاء .
قالَ ثَعْلَب : قَرَأَ نافِعٌ وأَهْلُ المَدينَةِ في سُورَةِ البَقَرةِ ﴿وهو كُرْهٌ لكُم﴾ ، بالضَّمِّ في هذا الحَرْفِ خاصَّةً ، وسائِر القُرْآنِ بالفتْحِ ، وكانَ عاصِمُ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.115 harfكَرِهَهُ
1 كَرِهَهُ ذ [He disliked, was displeased with, disapproved of, hated, him or it.] الكَرَاهَةُ is the contr. of الاِرَادَةُ and الرِّضَى. (Marg. note in TA.) ― -b2- كَرِهَهُ (Mgh, Msb), inf. n. كَرَاهَةٌ and كَرَاهِيَةٌ, (Mgh,) or كُرْهٌ and كَرْهٌ, (Msb,) He did not desire it; he disapproved it, or was displeased or discontented with it; (Mgh;) he disliked it; disapproved it; hated it;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.499 harfكَرِهَ
كَرِهَ A ( n. ac. كَرْه 1 , كُرْه 3 , مَكْرَهَة 17t , مَكْرُهَة 19t , كَرَاْهَة 22t &
كَرَاهِيَة
كَرَاهِيَة ),
a. Abhorred, loathed, detested, disliked.
كَرُهَ
كَرُهَ U ( n. ac. كَرَاْهَة 22t , كَرَاهِيَة ),
a. Was disagreeable, offensive; was loathsome.
كَرَّهَ
كَرَّهَ II ,
a. Disgusted with, rendered loathsome to.
أَكْرَهَ
أَكْرَهَ IV
a. [ acc. & 'Ala ], Forced, compelled
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR29.431 harfكره
كَرِهَ - يَكْرَهُ - كُرْه - كُرْهاً - كَرْه - كَرْهاَ - كَارِه - كَارِهُوْن - مكْرُوْه - أََكْرَهَ - يُكْرِهُ - إِكْراه - كَرَّه - يُكَرِّهُ
كَرِهَ - يَكْرَه + كائن + شيئاً أو أمراً: لا يحب ولا يود ولا يرضى أن يفعله أو أن يكون موجوداً: لا يفضِّل القيام بالفعل: في سياق أخذ قرار، ولا بد من الاختيار بين منهجين مختلفين لإجراء العمل، أو شيئين
Sîgalar(23)
- كَرِهَHoşlanmadı(فَعِلَ)×8
- كَارِهُونَHoşlanmayanlar(فَاعِلُونَ)×5
- كَرْهًاHoşlanmamak(فَعْلًا)×3
- تَكْرَهُواHoşlanmazsınız(تَفْعَلُوا)×2
- كَرِهُواHoşlanmadılar(فَعِلُوا)×2
- كُرْهًاHoşlanılmayan(فُعْلًا)×2
- وَكَرِهُواVe hoşlanmadılar(وَفَعِلُوا)×2
- وَكَرْهًاVe hoşlanmamak(وَفَعْلًا)×2
- أَكْرَهْتَنَاBizi zorladın(أَفْعَلْتَنَا)×1
- أُكْرِهَZorlanıldı(أُفْعِلَ)×1
Mücavir kökler56 mücavir (209 toplam)
- طفأ
2 ortak ayet · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
- طوع
6 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
- أله
22 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حقق
8 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- دين
5 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- فوه
2 ortak ayet · Onların ağızları ile
- كثر
5 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- حبط
2 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- ظهر
3 ortak ayet · Arka demektir
- رشد
2 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir
- تمم
2 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir
- رود
4 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
Geçtiği ayetler(35)
لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ
HoşlanmadıTa ki suçlular istemese de, hakkı gerçekleştirsin ve batılı iptal etsin.
يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
HoşlanmadıAllah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki Allah nurunu mutlaka tamamlayacaktır. İsterse kafirler hoşlanmasınlar.
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
HoşlanmadıDinini bütün dinlere üstün kılmak için; Rasulünü hidayet ve hak din ile gönderen O’dur. İsterse müşrikler hoşlanmasınlar.
وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ
HoşlanmadıEğer onlar çıkmak isteselerdi; elbette bunun için hazırlık yaparlardı. Fakat Allah, onların davranışlarını çirkin gördü de kendilerini alıkoydu. Ve: Oturun oturanlarla beraber, denildi.
وَيُحِقُّ اللَّهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ
HoşlanmadıVe suçlular istemese de Allah, hakkı sözleriyle gerçekleştirir.
فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
HoşlanmadıÖyleyse kafirler istemese de, siz dini yalnız O’na halis kılanlar olarak Allah’a dua edin.
يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
HoşlanmadıOnlar, Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki kafirler istemeseler de; Allah, nurunu tamamlayacaktır.
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
HoşlanmadıMüşrikler istemeseler de; dinini bütün dinlere üstün kılmak için peygamberlerini hidayet ve hak din ile gönderen O’dur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كره |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سخط, مقت, قلى, بغض |
| Zıt Kök | طوع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın tabiatına veya iradesine aykırı gelen, içinde direnç ve zorluk barındıran baskı ve hoşnutsuzluk hâli |
| Çekirdek Özet 2 | Nefsin veya iradenin fıtrî ve ahlâkî direnci; dıştan gelen cebir ile içsel hoşnutsuzluğun çatışması |
| Çekirdek Özet 3 | Dinde ve varoluşta zorlamanın meşruiyet dışılığı; fıtrî itaatin rıza ve gönüllülük temeline dayanma zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca psikolojik bir «hoşlanmama» duygusuna indirgeyerek dışsal dayatma, cebir ve ontolojik direnç boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كر | Tekrarlama, geri püskürtme, sıkıştırma ve ağırlık yükleme; nitekim كرب kökünde gam ve kederin nefsi sıkıştırması, كرر kökünde hareketin art arda tekrarlanması, كرس kökünde birikip yoğunlaşması, كرم kökünde ise asaletin ve yoğun cevherin ortaya çıkması görülür | ه | Çekirdeğin taşıdığı ağırlık ve geri tepme hareketine nefes, açıklık ve dışa vurulan direnç boyutu eklenerek, varlığın kendisine dayatılan ağırlığı kabul etmeyip içten dışa itmesi, gönülsüzlük ve nefretle karşı koyması anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya iradeyi avuç içine alarak sınırlama, baskılama ve denetim altına alma gücünü imler |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel yönelimi, bilinci, iradeyi ve başın yöneldiği ya da direndiği hedefi temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçsel bir sıkıntıyı dışa vurmayı, direnç göstermeyi ve baskıya karşı verilen tepkiyi anlatır |
| كره | Avuç içine alınıp bastırılan iradenin dışa doğru direnç ve nefretle nefes vererek tepki göstermesi | İradenin bir baskı veya zorlama altında sıkıştırılmasına karşı bilincin gösterdiği fıtrî hoşnutsuzluk ve itiş hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyun eğmeye direnen, başını çekip zaptedilmesi zor olan dik başlı deve için kullanılan Arapça ifade: جمل كره / Ayrıca savaş meydanındaki şiddet, kılıç çarpışması ve katlanılması güç darlık: الكريهة |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde savaşın getirdiği ezici zorluğu ve kılıçların keskinliğini anlatmak üzere kök türevleri kullanılmıştır. Şairlerin savaş anındaki ölüm kalım darlığını ve dayatılan kaçınılmaz çatışmayı «zor ve meşakkatli hâl» anlamında الكريهة olarak nitelemesi yaygın bir şahittir. |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin rızası hilafına zorla bir işe mecbur edilmesi (الإكراه) ve kadının rızası hilafına nikâhlanması veya zorlanması (استكراه) bağlamında kullanılmıştır. Sözlüklerde yer alan beyitte dik başlı deveyi anlatmak üzere şöyle denilmiştir: كَرْهِ الحِجاجَيْنِ شديدِ الأَرْاَدْ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde كره kökü, içsel hoşnutsuzluk, tiksinme, bıkkınlık ve dış baskı altında olma semantik matrisi etrafında fonetik denklikler gösterir. İbranicede aynı anlamsal sahada tiksinmek, nefret etmek ve bezginlik duymak fiilleriyle (karşılaştırınız: kök akrabalığı bağlamında k-r-h / k-r-’ benzeri direnç ve reddediş çağrışımları; fonetik açıdan zayıf boğaz harfi varyantları) paralellikler kurulur. Süryanicede k-r-h kökü doğrudan «hastalanmak, acı çekmek, takatsiz düşmek, meşakkat içinde olmak» (k-r-h: ܟܪܗ) anlamlarını taşır ki bu durum Arapçadaki «ağırlık, meşakkat ve zorlama» boyutuyla doğrudan kökensel ve semantik bir örtüşme arz eder. Akadca katmanında ise benzer köklerin zorlama, zoraki çalışma ve bedensel sıkıntı durumlarını ifade etmede biçimlenişi izlenebilir. Kökün ortak Sami çekirdeğinde fiziki darlık, hastalık ve meşakkatin bulunduğu; Arapçada bunun hem içsel bir irade uyuşmazlığına (kerahet) hem de dıştan uygulanan cebre (ikrah) evrildiği görülür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كره kökünden türeyen keder, ağırlık ve direnç anlamları | Boyun eğmeme direnci (cebrin zıddı), savaş şiddeti (kerihe) ve nefsin zorlanması gibi iç Arapça somut kullanımlar kökün çekirdeğini kurar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܟܪܗ (k-r-h: hastalanmak, acı ve meşakkat çekmek) ve İbranice paralellikler | Süryanicedeki hastalık ve meşakkat anlamı, Arapçadaki «zorluk, sıkıntı, bedene ağır gelme» anlamıyla ortak bir Sami köküne işaret eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dillerde baskı ve itme temelli kökler | Bazı Doğu Çad dillerinde ve Kuşitik kollarda zorlama ve kaçınma bildiren tekil yansıma biçimleriyle bağ kurulsa da karşılaştırmalı veri sınırlıdır | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كره | Anlamlı | İstememe, zorlanma, hoşlanmama | Bir işin tabiata veya akla ağır gelmesi, zorla yaptırılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كهر | Anlamlı | Yüz ekşitme, azarlama, kahretme | Bir kimseye sert davranma, yüzünü ekşiterek geri çevirme ve zorbalık yapma | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki hoşnutsuzluğun yüze ve tavra sertçe yansımasıdır |
| ركه | Anlamlı | Zayıflık, gevşeklik, dermansızlık | Aklın veya bedenin zayıf olması, işi savsaklama ve dirayetsizlik | Kur'an'da geçmez; baskı karşısında iradenin gevşemesini imler |
| رهك | Anlamlı | Ezme, sürtme, un ufak etme | İki şeyin birbirine kuvvetle sürtünerek ezilmesi ve aşınması | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki dışsal baskının fiziksel ezme boyutudur |
| هكر | Anlamlı | Hayret, derin uyku, uyuşma | Şaşkınlıktan donup kalma veya derin ve ağır bir uykuya dalma | Kur'an'da geçmez; algının ezici bir durum karşısında felce uğraması |
| هرك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilim mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كره | Merkez | Hoşnutsuzluk, meşakkat, dışsal zorlama | İradenin bir şeyi tabiatı veya inancı gereği reddetmesi; dışarıdan gelen cebir hali | Hem failin iç direnci hem de dış dayatma için kullanılır |
| سخط | Komşu | Gazap, derin rızasızlık | Bir hükme, paylaşıma veya kadere karşı öfkeyle karışık razı olmama hâlidir; كره kökündeki salt ağırlıktan ziyade öfke içerir | Rızanın karşıtı olarak içsel öfke ve tepkiyi öne çıkarır |
| مقت | Komşu | Şiddetli nefret, iğrenme | Çirkin ve alçakça bir fiilden ötürü duyulan en üst derecedeki nefret ve aşağılama; كره kökünden daha dar ve ahlâken ağırdır | Cezasız bırakılmayacak bir aşağılanma hissi taşır |
| قلى | Komşu | Usanıp terk etme, soğuma | Sevginin bitmesi sonucu birinden yüz çevirme ve onu büsbütün bırakma; كره kökü ise beraberinde zoraki katlanmayı da barındırabilir | İlişkiyi kesme ve terk etme eylemine odaklanır |
| طوع | Zıt | Boyun eğme, gönüllü itaat | Bir buyruğu veya fiili içten gelen bir arzu, kolaylık, serbest irade ve rıza ile yerine getirme | كره kökünün tam zıddı olup cebrin karşıtı olan mutlak serbestliği imler |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كره | İstemeyerek yapma, zorlanma, hoşnutsuzluk | Hem içsel hoşnutsuzluğu hem dışsal cebri ifade eden kök anlam | Kesin |
| Latince | Invictus, Coactio, Aversio | Zorlama, tiksinme, isteksizlik | Coactio dışsal cebri karşılarken, aversio içsel yüz çevirmeyi karşılar; kökün iki yönünü ayrı kelimeler taşır | Güçlü |
| İngilizce | Reluctance, Coercion, Aversion | İsteksizlik, cebir, nefret duyma | Coercion hukuki ve fiziksel ikrahı karşılarken, reluctance ve aversion psikolojik boyutu yansıtır | Kesin |
| Almanca | Zwang, Widerwillen, Abneigung | Zorlama, içsel direnç, isteksizlik | Zwang kelimesi dış baskıyı, Widerwillen ise akıl veya nefsin dayatmaya karşı koyuşunu tam karşılar | Kesin |
| Fransızca | Contrainte, Répugnance, Aversion | Baskı/cebir, tiksinme, hoşlanmama | Contrainte fıkhi cebir durumunu, répugnance ise tabiatın bir şeye katlanamaması durumunu ifade eder | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كُرْه / كَرْه | Fıtrî / bedensel ağırlık ve meşakkat | İnsanın yaratılışı ve tabiatı gereği taşımakta zorlandığı hamilelik, doğum veya savaş gibi ağır yükler (Bakara 2:216, Ahkâf 46:15) |
| إِكْرَاه | Dışsal cebir ve zorlama | Bir kimsenin iradesini yok sayarak baskı ile bir fiile icbar edilmesi; dinde zorlamanın olamayacağı (Bakara 2:256, Nahl 16:106, Nûr 24:33) |
| كَارِهُونَ / كَرِهَ | İnançsal ve ahlâkî hoşnutsuzluk | Hakikatin, adaletin, Allah'ın indirdiğinin veya peygamberin tebliğinin inkârcıların işine gelmemesi ve nefretle karşılanması (Tevbe 9:33, Mü'minûn 23:70, Muhammed 47:9) |
| كَرْهًا | Kozmik ve ontolojik boyun eğiş | Varlıkların ilahî kanunlara kendi serbest arzularıyla olmasa bile varoluşsal zorunlulukla boyun eğmesi (Âl-i İmrân 3:83, Fussilet 41:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve irade hürriyeti | İmanın geçerlilik şartı olarak rıza; kalpten onaylanmayan zoraki tasdikin iman sayılıp sayılmayacağı ve amelde cebir meselesi | Dinde zorlamanın geçersizliği ve kalbî mutmainliğin cebirle yok edilemeyeceği ilkesi |
| Fıkıh | İkrah teorisi ve tasarrufların sıhhati | Can veya organ tehdidiyle yaptırılan hukuki işlemlerin (nikâh, talak, satış) ve küfür sözünün hukuki geçerliliği | Rızanın ortadan kalkmasıyla irade beyanının hükümsüzleşmesi ve hukuki mesuliyetin düşmesi |
| Tefsir | Tabiî hoşnutsuzluk ile şer‘î rıza ayrımı | Müminin savaştan bedenen hoşlanmaması ile ilahî emre kalben teslim olması arasındaki fıtrî çatışmanın tevili | Nefsin tabiatı gereği ağır bulduğu şeyin hakikatte akıl ve iman açısından hayır olabilmesi |
| Hadis | Amellerde niyet ve zorlama altındaki amel | Ümmetten hata, unutma ve zorlandıkları (müstekreh) şeylerin günahının kaldırıldığına dair rivayetler | Kişinin irade alanı dışında kalan fiillerden ahlâkî ve uhrevî açıdan sorumlu tutulmayacağı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve hidayet alanı | İkrahın nefyedilmesi | İmanın rıza ve ihtiyar esasına dayandırılması | Dinin özü kalbî tasdik olduğundan, dışsal zorlamayla oluşturulan dinî görüntü nifak doğurur ve bâtıldır | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve bilgi üretimi | Zihinsel dogma ve baskının reddi | Düşünce ve tefekkürün serbestiyeti | Hakikatin zoraki kabulü bilginin doğasına aykırıdır; idrak ancak gönüllü anlama ve kavrayışla gerçekleşir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet zemini | Meşru velayetin rızaya dayanması | Tahakküm ve istibdadın gayrimeşru ilan edilmesi | Toplumun rızasını dışlayan, zorbalık ve baskı (cebir) üzerine kurulu yönetim biçimlerinin zulüm sayılması | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve mülkiyet dolaşımı | Rızasız tasarrufun bâtıl olması | Haksız iktisap ve zoraki mülk devrinin engellenmesi | Ticaretin ve mülkiyet intikalinin karşılıklı rıza şartına bağlanması; zorlamayla alınan malın gasb sayılması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte direnç ve karşı kuvvet / Termodinamikte entropi eğilimine karşı dışarıdan zorla enerji verilmesi | Bir cismin doğal hareket yönüne veya denge durumuna karşı uygulanan kuvvete cismin gösterdiği fıtrî direnç (eylemsizlik) ve dış zorlama | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuk ve siyaset teorisinde cebir / Psikolojide bilişsel çelişki ve reaktans (tepkisellik) | Bireyin özerkliğine ve özgür seçimine müdahale edildiğinde doğan savunma refleksi ve iradenin gaspı sonucu akdin sakatlanması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir duygu olan «hoşlanmamak, sevmeyivermek, canı çekmemek» gibi sübjektif psikolojik beğenilere indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın varoluşsal sınırlarını (doğum, cihat), hukuki cebri (kadınların zorla miras alınması, cariyelerin fuhşa zorlanması) ve kozmik teslimiyet biçimlerini içine alan çok katmanlı bir direnç-irade zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İkrah kavramı doğru kavranmazsa dinde zorlamanın yasaklanması felsefesi anlaşılamaz; meşakkat taşıyan ibadetlerin nefsin tabiatına aykırılığı günah zannedilebilir ve fıkıhtaki rıza teorisi çöker |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunda irade hürriyetinin merkezîliğini kurar; insanın fıtrî zayıflığı ile ahlâkî sorumluluğu arasındaki gerilimi açıklar ve ilahî adaletin rıza ilkesi üzerine oturduğunu belgeler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dinde baskıyı nefyeden ayetlerde (Bakara 2:256, Yûnus 10:99), nefsin ağır bulduğu ilahî ödevlerin beyanında (Bakara 2:216), kadın hakları ve hukuki cebir yasaklarında (Nisâ 4:19, Nûr 24:33) ve kozmik itaatte (Fussilet 41:11). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nefsin savaştan veya bir meşakkatten bedenen hoşlanmamasını nifak veya inançsızlık sayma hatasını düzeltir; dinin zorbalıkla yayılabileceği zannını yıkar ve fıtrî zorluk ile ahlâkî isyan arasındaki farkı netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBoyun eğmeye direnen dik başlı devenin zaptedilmesindeki zorluk, kılıç darbelerinin getirdiği şiddetli savaş darlığı ve bedene yüklenen ağır meşakkat.
- Soyut anlamBir iradenin kendi fıtratı, arzusu veya inancı hilafına dış bir baskı ile kuşatılması; bu baskıya karşı bilincin, nefsin veya ahlâkın sergilediği direnç, uyuşmazlık ve hoşnutsuzluk.
- Sistematik karşılıkİlahî, ahlâkî ve hukuki düzenin kurucu ilkesi olan serbest rızanın kurucusu; meşruiyetin cebirle değil ihtiyar ile var olabileceğini tescil eden ontolojik emniyet sübabı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde eylemi veya durumu, öznenin içsel iradi rızasını veya tabiatının yatkınlığını, ise dışarıdan uygulanan baskıyı veya zorlayıcı meşakkati gösterir. fonksiyonu dış cebir () arttıkça azalan öznel rıza oranını temsil eder. ise ortaya çıkan eylemin değerini modeller; burada zorlama eşiğini aşan cebirsel durumu, ise nefsin yaşadığı içsel gerilim ve meşakkat potansiyelini ifade eder. Neticede dış baskı iradeyi aştığında eylemin ahlâkî ve hukuki nispeti düşer.