كره

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ر-ه23 sîga, 56 mücavir kök, 35 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تممدينتَكْرَهُواكُرْهًاأُكْرِهَكرهطفأطوعأَكْرَهْتَنَاعسىحققكَرْهًاكثركَرِهَرود

KökSîga 23Ayet 35Sure 21Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

كره

ك - ر - ه

KÖK
  • 41 geçiş
  • 35 ayet
  • 23 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Hoşlanmadı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR964 harf
باب الهاء والكاف والراء معهما هك ر، ك ه ر، ك ر ه مستعملات، هكر: الهَكْرُ: مُنْتَهَى العَجَب. قال أبو كبير: فاعجب لذلك فِعلَ دهرٍ وآهكَرِ وهَكْرانُ: غديرٌ. قال حميد: بهَكرانَ في موجٍ كثيرٍ بصائرُهْ أي: من يُبصِرُهُ. كهر: كَهَرْتُ الرّجلَ أكهَرُهُ كَهْراً، إذا إستَقْبلته بوجهٍ عابسٍ تَهاوُناً به، وبه تفسير قراءة ابن مسعود: "فأمّا اليتيمَ فلا تكْهَرْ". وكَهْرُ النَّهار: ارتفاعُهُ في شَدَّة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR471 harf
كَرِهْتُ الشيءَ أكْرَهُهُ كَراهةً وكَراهِيَةً، فهو شيء كَريهٌ ومكروهٌ. والكَريهَةُ: الشدَّة في الحرب. وذو الكَريهة: السيف الماضي في الضريبة. الفرّاء: الكُرْهُ بالضم: المَشَقَّةُ. يقال: قُمتُ على كُرْهٍ، أي على مشقَّة. قال: ويقال أقامني فلانٌ على كرْهٍ بالفتح، إذا أكْرَهَكَ عليه. الكسائي: الكَرْهُ والكُرْهُ لغتان. وأكْرَهْتُهُ على كذا: حملتُهُ عليه كَرْهاً. وكَرَّهْتُ إليه الشيءَ تَكْريهاً: نقيض
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.416 harf
باب الهاء والكاف مع الراء هكر ، كره ، رهك ، كهر : مستعملة . هكر : أهمله الليثُ ومستعمَلهُ فاشٍ كثير ، روى شمرٌ لأبي عبيدٍ قال : الهَكْر : العجب ، وقد هَكِر يَهْكَرُ هَكَراً إذا اشتد عَجبُه ، وقال أبو كبير : فاعجَبْ لذلك رَيْبَ دهرٍ واهْكَرِ قال : والهَكِر : المتعجب ، وقال ابن شميل : الهَكُر : الناعسُ ، وقد هَكرتْ أي نعِسَتْ ، قلت : وهَكِرٌ موضعٌ ، وأراهُ روميّاً منه قول امرىء القيس : أو كبعضِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.353 harf
(باب الكاف والراء وما يثلثهما) (كرز) الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد: * إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) * وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة: * كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) * فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.135 harf
- قيل: الكره والكره واحد، نحو: الضعف والضعف، وقيل: الكره: المشقة التي تنال الإنسان من خارج فيما يحمل عليه بإكراه، والكره: ما يناله من ذاته وهو يعافه، وذلك على ضربين: أحدهما: ما يعاف من حيث الطبع. والثاني: ما يعاف من حيث العقل أو الشرع، ولهذا يصح أن يقول الإنسان في الشيء الواحد: إني أريده وأكرهه، بمعنى أني أريده من حيث الطبع، وأكرهه من حيث العقل أو الشرع، أو أريده من حيث العقل أو الشرع، وأكرهه من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR733 harf
ك ر ه أمر كريه‏.‏ ووجه كريه وقد كره كراهة وكرهته فهو مكروه‏.‏ وتكرّه الشيء‏:‏ تسخّطه وفعله على تكرهٍ وتكاره ومتكرّهاً ومتكارهاً‏.‏ وقال الطّرمّاح‏:‏ تكاره أعداء العشيرة رؤيتي وبالكفّ عن مسّ الخشاش كعوع وهو الحيّة‏.‏ وكرّه إليه ابخل وحبّب إليه الجود‏.‏ واستكره القفية‏.‏ ولا يجوز تكسير السّفرجل وتصغيره إلا على استكراه‏.‏ واستكرهت فلانة‏:‏ غصبت نفسها‏.‏ ولقيت دونه كرائه الدهر ومكارهه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.808 harf
الأَزهري: ذكر الله عز وجل الكَرْهَ والكُرْهَ في غير موضع من كتابه العزيز، واختلف القراء في فتح الكاف وضمها، فروي عن أَحمد بن يحيى أَنه قال قرأَ نافع وأَهل المدينة في سورة البقرة: وهو كُرْهٌ لكم بالضم في هذا الحرف خاصة، وسائر القرآن بالفتح، وكان عاصم يضم هذا الحرف أَيضاً، واللذيْنِ في الأَحقاف: حَمَلَتْه أُمُّه كُرْهاً ووَضَعْته كُرْهاً، ويقرأُ سائرَهُن بالفتح، وكان الأَعمشُ وحمزةُ والكسائيُّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR399 harf
* ك ر ه * * كَرِهْتُ * الشيء من باب سلم * كَرَاهِيَةً * أيضا فهو شيء * كَرِيهٌ * و * مَكْرُوهٌ * و * الكَرِيهةُ * الشدة في الحرب الفراء * الكُرْهُ * بالضم المشقة وبالفتح * اٌكرَاهُ * يقال قام على كره أي على مشقة وأقامه فلان على كره أي أكرهه على القيام وقال الكسائي هما لغتان بمعنى واحد و * أكْرَهَهُ * على كذا حمله عليه كرها و * كَرَّهْتُ * إليه الشيء * تكريهاً * ضد حببته إليه و * استكرهْتُ * الشيء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.481 harf
: ( الكَرْهُ ) ، بالفتْحِ ( ويُضَمُّ ) ، لُغتانِ جَيِّدتانِ بمعْنَى ( الإبَاء ) ، وسَيَأْتِي في أَبَى يَأْبَى تَفْسِيرُ الإباءِ بالكُرْه على عادَتِه ، وسَيَأْتِي الفَرْقُ بَيْنهما . ( و ) قيلَ : ( المَشَقَّةُ ) ، عن الفرَّاء . قالَ ثَعْلَب : قَرَأَ نافِعٌ وأَهْلُ المَدينَةِ في سُورَةِ البَقَرةِ ﴿وهو كُرْهٌ لكُم﴾ ، بالضَّمِّ في هذا الحَرْفِ خاصَّةً ، وسائِر القُرْآنِ بالفتْحِ ، وكانَ عاصِمُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.115 harf
كَرِهَهُ 1 كَرِهَهُ ذ [He disliked, was displeased with, disapproved of, hated, him or it.] الكَرَاهَةُ is the contr. of الاِرَادَةُ and الرِّضَى. (Marg. note in TA.) ― -b2- كَرِهَهُ (Mgh, Msb), inf. n. كَرَاهَةٌ and كَرَاهِيَةٌ, (Mgh,) or كُرْهٌ and كَرْهٌ, (Msb,) He did not desire it; he disapproved it, or was displeased or discontented with it; (Mgh;) he disliked it; disapproved it; hated it;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.499 harf
كَرِهَ كَرِهَ A ( n. ac. كَرْه 1 , كُرْه 3 , مَكْرَهَة 17t , مَكْرُهَة 19t , كَرَاْهَة 22t & كَرَاهِيَة كَرَاهِيَة ), a. Abhorred, loathed, detested, disliked. كَرُهَ كَرُهَ U ( n. ac. كَرَاْهَة 22t , كَرَاهِيَة ), a. Was disagreeable, offensive; was loathsome. كَرَّهَ كَرَّهَ II , a. Disgusted with, rendered loathsome to. أَكْرَهَ أَكْرَهَ IV a. [ acc. & 'Ala ], Forced, compelled
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.431 harf
كره كَرِهَ - يَكْرَهُ - كُرْه - كُرْهاً - كَرْه - كَرْهاَ - كَارِه - كَارِهُوْن - مكْرُوْه - أََكْرَهَ - يُكْرِهُ - إِكْراه - كَرَّه - يُكَرِّهُ كَرِهَ - يَكْرَه + كائن + شيئاً أو أمراً: لا يحب ولا يود ولا يرضى أن يفعله أو أن يكون موجوداً: لا يفضِّل القيام بالفعل: في سياق أخذ قرار، ولا بد من الاختيار بين منهجين مختلفين لإجراء العمل، أو شيئين
Tamamını oku

Sîgalar(23)

Mücavir kökler56 mücavir (209 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طفأ

    2 ortak ayet · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir

  2. طوع

    6 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  3. أله

    22 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. حقق

    8 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  5. دين

    5 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  6. فوه

    2 ortak ayet · Onların ağızları ile

  7. كثر

    5 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  8. حبط

    2 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir

  9. ظهر

    3 ortak ayet · Arka demektir

  10. رشد

    2 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir

  11. تمم

    2 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  12. رود

    4 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

Geçtiği ayetler(35)

  1. لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ

    HoşlanmadıTa ki suçlular istemese de, hakkı gerçekleştirsin ve batılı iptal etsin.

  2. يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

    HoşlanmadıAllah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki Allah nurunu mutlaka tamamlayacaktır. İsterse kafirler hoşlanmasınlar.

  3. هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ

    HoşlanmadıDinini bütün dinlere üstün kılmak için; Rasulünü hidayet ve hak din ile gönderen O’dur. İsterse müşrikler hoşlanmasınlar.

  4. وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ

    HoşlanmadıEğer onlar çıkmak isteselerdi; elbette bunun için hazırlık yaparlardı. Fakat Allah, onların davranışlarını çirkin gördü de kendilerini alıkoydu. Ve: Oturun oturanlarla beraber, denildi.

  5. وَيُحِقُّ اللَّهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ

    HoşlanmadıVe suçlular istemese de Allah, hakkı sözleriyle gerçekleştirir.

  6. فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

    HoşlanmadıÖyleyse kafirler istemese de, siz dini yalnız O’na halis kılanlar olarak Allah’a dua edin.

  7. يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

    HoşlanmadıOnlar, Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki kafirler istemeseler de; Allah, nurunu tamamlayacaktır.

  8. هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ

    HoşlanmadıMüşrikler istemeseler de; dinini bütün dinlere üstün kılmak için peygamberlerini hidayet ve hak din ile gönderen O’dur.

Sîga sayfası: أَكْرَهْتَنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكره
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسخط, مقت, قلى, بغض
Zıt Kökطوع
Çekirdek Özet 1Bir varlığın tabiatına veya iradesine aykırı gelen, içinde direnç ve zorluk barındıran baskı ve hoşnutsuzluk hâli
Çekirdek Özet 2Nefsin veya iradenin fıtrî ve ahlâkî direnci; dıştan gelen cebir ile içsel hoşnutsuzluğun çatışması
Çekirdek Özet 3Dinde ve varoluşta zorlamanın meşruiyet dışılığı; fıtrî itaatin rıza ve gönüllülük temeline dayanma zorunluluğu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca psikolojik bir «hoşlanmama» duygusuna indirgeyerek dışsal dayatma, cebir ve ontolojik direnç boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كرTekrarlama, geri püskürtme, sıkıştırma ve ağırlık yükleme; nitekim كرب kökünde gam ve kederin nefsi sıkıştırması, كرر kökünde hareketin art arda tekrarlanması, كرس kökünde birikip yoğunlaşması, كرم kökünde ise asaletin ve yoğun cevherin ortaya çıkması görülürهÇekirdeğin taşıdığı ağırlık ve geri tepme hareketine nefes, açıklık ve dışa vurulan direnç boyutu eklenerek, varlığın kendisine dayatılan ağırlığı kabul etmeyip içten dışa itmesi, gönülsüzlük ve nefretle karşı koyması anlamı oluşmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir nesneyi veya iradeyi avuç içine alarak sınırlama, baskılama ve denetim altına alma gücünü imler
رİnsan başı; baş, ilk, üstZihinsel yönelimi, bilinci, iradeyi ve başın yöneldiği ya da direndiği hedefi temsil eder
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçsel bir sıkıntıyı dışa vurmayı, direnç göstermeyi ve baskıya karşı verilen tepkiyi anlatır
كرهAvuç içine alınıp bastırılan iradenin dışa doğru direnç ve nefretle nefes vererek tepki göstermesiİradenin bir baskı veya zorlama altında sıkıştırılmasına karşı bilincin gösterdiği fıtrî hoşnutsuzluk ve itiş hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBoyun eğmeye direnen, başını çekip zaptedilmesi zor olan dik başlı deve için kullanılan Arapça ifade: جمل كره / Ayrıca savaş meydanındaki şiddet, kılıç çarpışması ve katlanılması güç darlık: الكريهة
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde savaşın getirdiği ezici zorluğu ve kılıçların keskinliğini anlatmak üzere kök türevleri kullanılmıştır. Şairlerin savaş anındaki ölüm kalım darlığını ve dayatılan kaçınılmaz çatışmayı «zor ve meşakkatli hâl» anlamında الكريهة olarak nitelemesi yaygın bir şahittir.
Erken Arapça kullanımBir kimsenin rızası hilafına zorla bir işe mecbur edilmesi (الإكراه) ve kadının rızası hilafına nikâhlanması veya zorlanması (استكراه) bağlamında kullanılmıştır. Sözlüklerde yer alan beyitte dik başlı deveyi anlatmak üzere şöyle denilmiştir: كَرْهِ الحِجاجَيْنِ شديدِ الأَرْاَدْ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde كره kökü, içsel hoşnutsuzluk, tiksinme, bıkkınlık ve dış baskı altında olma semantik matrisi etrafında fonetik denklikler gösterir. İbranicede aynı anlamsal sahada tiksinmek, nefret etmek ve bezginlik duymak fiilleriyle (karşılaştırınız: kök akrabalığı bağlamında k-r-h / k-r-’ benzeri direnç ve reddediş çağrışımları; fonetik açıdan zayıf boğaz harfi varyantları) paralellikler kurulur. Süryanicede k-r-h kökü doğrudan «hastalanmak, acı çekmek, takatsiz düşmek, meşakkat içinde olmak» (k-r-h: ܟܪܗ) anlamlarını taşır ki bu durum Arapçadaki «ağırlık, meşakkat ve zorlama» boyutuyla doğrudan kökensel ve semantik bir örtüşme arz eder. Akadca katmanında ise benzer köklerin zorlama, zoraki çalışma ve bedensel sıkıntı durumlarını ifade etmede biçimlenişi izlenebilir. Kökün ortak Sami çekirdeğinde fiziki darlık, hastalık ve meşakkatin bulunduğu; Arapçada bunun hem içsel bir irade uyuşmazlığına (kerahet) hem de dıştan uygulanan cebre (ikrah) evrildiği görülür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكره kökünden türeyen keder, ağırlık ve direnç anlamlarıBoyun eğmeme direnci (cebrin zıddı), savaş şiddeti (kerihe) ve nefsin zorlanması gibi iç Arapça somut kullanımlar kökün çekirdeğini kurarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ܟܪܗ (k-r-h: hastalanmak, acı ve meşakkat çekmek) ve İbranice paralelliklerSüryanicedeki hastalık ve meşakkat anlamı, Arapçadaki «zorluk, sıkıntı, bedene ağır gelme» anlamıyla ortak bir Sami köküne işaret ederGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dillerde baskı ve itme temelli köklerBazı Doğu Çad dillerinde ve Kuşitik kollarda zorlama ve kaçınma bildiren tekil yansıma biçimleriyle bağ kurulsa da karşılaştırmalı veri sınırlıdırMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كرهAnlamlıİstememe, zorlanma, hoşlanmamaBir işin tabiata veya akla ağır gelmesi, zorla yaptırılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
كهرAnlamlıYüz ekşitme, azarlama, kahretmeBir kimseye sert davranma, yüzünü ekşiterek geri çevirme ve zorbalık yapmaKur'an'da geçmez; hedef kökteki hoşnutsuzluğun yüze ve tavra sertçe yansımasıdır
ركهAnlamlıZayıflık, gevşeklik, dermansızlıkAklın veya bedenin zayıf olması, işi savsaklama ve dirayetsizlikKur'an'da geçmez; baskı karşısında iradenin gevşemesini imler
رهكAnlamlıEzme, sürtme, un ufak etmeİki şeyin birbirine kuvvetle sürtünerek ezilmesi ve aşınmasıKur'an'da geçmez; hedef kökteki dışsal baskının fiziksel ezme boyutudur
هكرAnlamlıHayret, derin uyku, uyuşmaŞaşkınlıktan donup kalma veya derin ve ağır bir uykuya dalmaKur'an'da geçmez; algının ezici bir durum karşısında felce uğraması
هركAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu dizilim mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كرهMerkezHoşnutsuzluk, meşakkat, dışsal zorlamaİradenin bir şeyi tabiatı veya inancı gereği reddetmesi; dışarıdan gelen cebir haliHem failin iç direnci hem de dış dayatma için kullanılır
سخطKomşuGazap, derin rızasızlıkBir hükme, paylaşıma veya kadere karşı öfkeyle karışık razı olmama hâlidir; كره kökündeki salt ağırlıktan ziyade öfke içerirRızanın karşıtı olarak içsel öfke ve tepkiyi öne çıkarır
مقتKomşuŞiddetli nefret, iğrenmeÇirkin ve alçakça bir fiilden ötürü duyulan en üst derecedeki nefret ve aşağılama; كره kökünden daha dar ve ahlâken ağırdırCezasız bırakılmayacak bir aşağılanma hissi taşır
قلىKomşuUsanıp terk etme, soğumaSevginin bitmesi sonucu birinden yüz çevirme ve onu büsbütün bırakma; كره kökü ise beraberinde zoraki katlanmayı da barındırabilirİlişkiyi kesme ve terk etme eylemine odaklanır
طوعZıtBoyun eğme, gönüllü itaatBir buyruğu veya fiili içten gelen bir arzu, kolaylık, serbest irade ve rıza ile yerine getirmeكره kökünün tam zıddı olup cebrin karşıtı olan mutlak serbestliği imler

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaكرهİstemeyerek yapma, zorlanma, hoşnutsuzlukHem içsel hoşnutsuzluğu hem dışsal cebri ifade eden kök anlamKesin
LatinceInvictus, Coactio, AversioZorlama, tiksinme, isteksizlikCoactio dışsal cebri karşılarken, aversio içsel yüz çevirmeyi karşılar; kökün iki yönünü ayrı kelimeler taşırGüçlü
İngilizceReluctance, Coercion, Aversionİsteksizlik, cebir, nefret duymaCoercion hukuki ve fiziksel ikrahı karşılarken, reluctance ve aversion psikolojik boyutu yansıtırKesin
AlmancaZwang, Widerwillen, AbneigungZorlama, içsel direnç, isteksizlikZwang kelimesi dış baskıyı, Widerwillen ise akıl veya nefsin dayatmaya karşı koyuşunu tam karşılarKesin
FransızcaContrainte, Répugnance, AversionBaskı/cebir, tiksinme, hoşlanmamaContrainte fıkhi cebir durumunu, répugnance ise tabiatın bir şeye katlanamaması durumunu ifade ederKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كُرْه / كَرْهFıtrî / bedensel ağırlık ve meşakkatİnsanın yaratılışı ve tabiatı gereği taşımakta zorlandığı hamilelik, doğum veya savaş gibi ağır yükler (Bakara 2:216, Ahkâf 46:15)
إِكْرَاهDışsal cebir ve zorlamaBir kimsenin iradesini yok sayarak baskı ile bir fiile icbar edilmesi; dinde zorlamanın olamayacağı (Bakara 2:256, Nahl 16:106, Nûr 24:33)
كَارِهُونَ / كَرِهَİnançsal ve ahlâkî hoşnutsuzlukHakikatin, adaletin, Allah'ın indirdiğinin veya peygamberin tebliğinin inkârcıların işine gelmemesi ve nefretle karşılanması (Tevbe 9:33, Mü'minûn 23:70, Muhammed 47:9)
كَرْهًاKozmik ve ontolojik boyun eğişVarlıkların ilahî kanunlara kendi serbest arzularıyla olmasa bile varoluşsal zorunlulukla boyun eğmesi (Âl-i İmrân 3:83, Fussilet 41:11)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve irade hürriyetiİmanın geçerlilik şartı olarak rıza; kalpten onaylanmayan zoraki tasdikin iman sayılıp sayılmayacağı ve amelde cebir meselesiDinde zorlamanın geçersizliği ve kalbî mutmainliğin cebirle yok edilemeyeceği ilkesi
Fıkıhİkrah teorisi ve tasarrufların sıhhatiCan veya organ tehdidiyle yaptırılan hukuki işlemlerin (nikâh, talak, satış) ve küfür sözünün hukuki geçerliliğiRızanın ortadan kalkmasıyla irade beyanının hükümsüzleşmesi ve hukuki mesuliyetin düşmesi
TefsirTabiî hoşnutsuzluk ile şer‘î rıza ayrımıMüminin savaştan bedenen hoşlanmaması ile ilahî emre kalben teslim olması arasındaki fıtrî çatışmanın teviliNefsin tabiatı gereği ağır bulduğu şeyin hakikatte akıl ve iman açısından hayır olabilmesi
HadisAmellerde niyet ve zorlama altındaki amelÜmmetten hata, unutma ve zorlandıkları (müstekreh) şeylerin günahının kaldırıldığına dair rivayetlerKişinin irade alanı dışında kalan fiillerden ahlâkî ve uhrevî açıdan sorumlu tutulmayacağı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve hidayet alanıİkrahın nefyedilmesiİmanın rıza ve ihtiyar esasına dayandırılmasıDinin özü kalbî tasdik olduğundan, dışsal zorlamayla oluşturulan dinî görüntü nifak doğurur ve bâtıldırKesin
İlmiHakikat arayışı ve bilgi üretimiZihinsel dogma ve baskının reddiDüşünce ve tefekkürün serbestiyetiHakikatin zoraki kabulü bilginin doğasına aykırıdır; idrak ancak gönüllü anlama ve kavrayışla gerçekleşirGüçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyet zeminiMeşru velayetin rızaya dayanmasıTahakküm ve istibdadın gayrimeşru ilan edilmesiToplumun rızasını dışlayan, zorbalık ve baskı (cebir) üzerine kurulu yönetim biçimlerinin zulüm sayılmasıGüçlü
İktisadiAkitler ve mülkiyet dolaşımıRızasız tasarrufun bâtıl olmasıHaksız iktisap ve zoraki mülk devrinin engellenmesiTicaretin ve mülkiyet intikalinin karşılıklı rıza şartına bağlanması; zorlamayla alınan malın gasb sayılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanikte direnç ve karşı kuvvet / Termodinamikte entropi eğilimine karşı dışarıdan zorla enerji verilmesiBir cismin doğal hareket yönüne veya denge durumuna karşı uygulanan kuvvete cismin gösterdiği fıtrî direnç (eylemsizlik) ve dış zorlamaGüçlü
Beşeri bilimlerHukuk ve siyaset teorisinde cebir / Psikolojide bilişsel çelişki ve reaktans (tepkisellik)Bireyin özerkliğine ve özgür seçimine müdahale edildiğinde doğan savunma refleksi ve iradenin gaspı sonucu akdin sakatlanmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir duygu olan «hoşlanmamak, sevmeyivermek, canı çekmemek» gibi sübjektif psikolojik beğenilere indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, insanın varoluşsal sınırlarını (doğum, cihat), hukuki cebri (kadınların zorla miras alınması, cariyelerin fuhşa zorlanması) ve kozmik teslimiyet biçimlerini içine alan çok katmanlı bir direnç-irade zeminidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİkrah kavramı doğru kavranmazsa dinde zorlamanın yasaklanması felsefesi anlaşılamaz; meşakkat taşıyan ibadetlerin nefsin tabiatına aykırılığı günah zannedilebilir ve fıkıhtaki rıza teorisi çöker

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda irade hürriyetinin merkezîliğini kurar; insanın fıtrî zayıflığı ile ahlâkî sorumluluğu arasındaki gerilimi açıklar ve ilahî adaletin rıza ilkesi üzerine oturduğunu belgeler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dinde baskıyı nefyeden ayetlerde (Bakara 2:256, Yûnus 10:99), nefsin ağır bulduğu ilahî ödevlerin beyanında (Bakara 2:216), kadın hakları ve hukuki cebir yasaklarında (Nisâ 4:19, Nûr 24:33) ve kozmik itaatte (Fussilet 41:11).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nefsin savaştan veya bir meşakkatten bedenen hoşlanmamasını nifak veya inançsızlık sayma hatasını düzeltir; dinin zorbalıkla yayılabileceği zannını yıkar ve fıtrî zorluk ile ahlâkî isyan arasındaki farkı netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoyun eğmeye direnen dik başlı devenin zaptedilmesindeki zorluk, kılıç darbelerinin getirdiği şiddetli savaş darlığı ve bedene yüklenen ağır meşakkat.
  • Soyut anlamBir iradenin kendi fıtratı, arzusu veya inancı hilafına dış bir baskı ile kuşatılması; bu baskıya karşı bilincin, nefsin veya ahlâkın sergilediği direnç, uyuşmazlık ve hoşnutsuzluk.
  • Sistematik karşılıkİlahî, ahlâkî ve hukuki düzenin kurucu ilkesi olan serbest rızanın kurucusu; meşruiyetin cebirle değil ihtiyar ile var olabileceğini tescil eden ontolojik emniyet sübabı.
  • LaTeX modeliR(x)=lim⁡F→Fmax⁡[1−V(x)F]kos¸ulu altındaΦ(x)=Θ(F−V(x))⋅e−ΔU
  • LaTeX açıklamasıModelde x eylemi veya durumu, V(x) öznenin içsel iradi rızasını veya tabiatının yatkınlığını, F ise dışarıdan uygulanan baskıyı veya zorlayıcı meşakkati gösterir. R(x) fonksiyonu dış cebir (F) arttıkça azalan öznel rıza oranını temsil eder. Φ(x) ise ortaya çıkan eylemin değerini modeller; burada Θ zorlama eşiğini aşan cebirsel durumu, −ΔU ise nefsin yaşadığı içsel gerilim ve meşakkat potansiyelini ifade eder. Neticede dış baskı iradeyi aştığında eylemin ahlâkî ve hukuki nispeti düşer.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك