سخط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-خ-ط4 sîga, 22 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قدميَسْخَطُونَعطوبِسَخَطٍألهسخطرضيأويبأسأَسْخَطَكرهسَخِطَتبعصدقحبطجهم

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 22

▶ Ağı aç (3B)

سخط

س - خ - ط

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Sekete çöküntü demektir. Sükut etmek susmak demektir. Sht (sin,hı,tı) birisine kızıp konuşmamak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sekete çöküntü demektir. Sükut etmek susmak demektir. Sht (sin,hı,tı) birisine kızıp konuşmamak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR304 harf
باب الخاء والسين والطاء معهما س خ ط مستعمل فقط سخط: السُّخْط والسِّخَطُ: نقيض الرضا، والفِعْلُ: سَخِطَ يَسْخَطُ. وتَسَخَّطَه: بم يرض به. وأَسْخَطه غيره إسخاطا، والمَسْخَطُ: مصدر من سَخِطَ، تقول: هذا مَسْخطةٌ، أي: من تعرض له سَخِطَ عليه. والسُّخْطُ والسَّخَطُ مثل: السُّقْم والسَّقَم، والعُدْم والعَدَم.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR142 harf
السُخْط والسَخَط: خلاف الرضا. وقد سَخِطَ، أي غضب، فهو ساخِطٌ. وأَسْخَطَهُ، أي أغضبه. ويقال: تَسَخَّطَ عطاءه، أي استقلَّه ولم يقع منه مَوقِعاً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR648 harf
خ س ط سخط ، طخس استعمل من وجوهه : سخط ، طخس . سخط : قال الليث : يقال : سَخَطٌ وسُخْطٌ مثل عُدْمٍ وعَدَم ، وهو نَقِيض الرِّضا ، والفعل منه : سَخِطَ يَسْخَطُ . ويقال : كُلَّما عَمِلْتُ له عَمَلاً تَسَخَّطَهُ _ أي : لم يرتضه . وأَسْخَطَنِي فلانٌ فسَخِطْتُ سخطاً . طخس : ابن السكِّيت : يقال : إنه للَئِيمُ الطِّخْسِ _ أي : لئيمُ الأَصْل ، وأنشد : إنَّ امرَأً أُخِّرَ مِنْ إِصْرِنَا أَلأَمُنَا طِخساً
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR240 harf
- السخط والسخط: الغضب الشديد المقتضي للعقوبة، قال: ﴿إذا هم يسخطون﴾ [التوبة/58]، وهو من الله تعالى: إنزال العقوبة، قال تعالى: ﴿ذلك بأنهم اتبعوا ما أسخط الله﴾ [محمد/28]، ﴿أن سخط الله عليهم﴾ [المائدة/80]، ﴿كمن باء بسخط من الله﴾ [آل عمران/162].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR203 harf
س خ ط سخط عليـه سخطـاً وسخطـاً وأنـا ساخـط وهـو مسخـوط عليـه وأسخطـه وأعطـاه قليـلاً فتسخطـه‏:‏ لـم يرضـه وسخطـه وعطـاء مسخـوط‏:‏ مكـروه‏.‏ والبـر مرضاة للرب مسخطة للشيطان‏.‏ ولا تتعرّض لسخطة الملك‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR560 harf
السُّخْطُ والسَّخَطُ: ضدّ الرِّضا مثل العُدْمِ والعَدَمِ، والفعل منه سَخِطَ يَسْخَطُ سَخَطاً. وتَسَخَّطَ وسَخِط الشيءَ سَخَطاً: كرهه. وسَخِطَ أَي غضب، فهو ساخِط. وأَسْخَطَه: أَغْضَبَه. تقول: أَسْخَطَني فلان فسَخِطْتُ سَخَطاً. وتسَخَّطَ عَطاءه أَي اسْتَقلَّه ولم يقع مَوْقِعاً. يقول: كلَّما عَمِلْت له عملاً تَسَخَّطه أَي لم يرضه. وفي حديث هِرَقْلَ: فهل يَرْجِعُ أَحد منهم سَخْطةً لدِينهِ؟ السَّخَطُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR165 harf
* س خ ط * * السَّخَطُ * بفتحتين و * السُّخْطُ * بوزن القفل ضد الرضا وقد * سَخِط * أي غضب وبابه طرب فهو * سَاخِطٌ * و * أسْخَطَهُ * أغضبه و * تَسَخَّطَ * عطاءه استقله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.050 harf
السخط، بالضم، كعنق مثال خلق وخلق، والسخط، مثال جبل، ذكر الجوهري الأولى والأخيرة، وفي اللسان: هو مثل العدم والعدم، والمسخط مثال مقعد، وهذه والثانية نقلهما الصاغاني، وأنشد لرؤبة: بكل غضبان من التعـيط منتفج الشجر أبي المسخط ضد الرضا، وهو الكراهة للشيء وعدم الرضا به، وقد سخط، كفرح، يسخط سخطا وتسخط، أي: كره وتكره. والمسخوط: المكروه، عن ابن دريد: وفي الأساس: عطاء مسخوط: مكروه. وسخط: غضب،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.181 harf
سَخِطَ 1 سَخِطَ ذ , aor. سَخَطَ , inf. n. سَخَطٌ (S, * Msb, K *) [and مَسْخَطٌ, (see سُخْطٌ, below,)] He was, or became, displeased, or discontented; (S, * K, TA;) as also ↓ تسخّط; (K, TA;) syns. كَرِهَ and تَكَرَّهَ [the latter of which, app. referring particularly to ↓ تسخّط, properly and generally signifies, when intrans., he expressed, or showed, dislike, displeasure, disapprobation,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR369 harf
سَخِطَ سَخِطَ A ( n. ac. سَخَط 4 , مَسْخَط 17 ) a. [ acc. or 'Ala ], Was angry, displeased with. أَسْخَطَ أَسْخَطَ IV , a. Angered, displeased. تَسَخَّطَ تَسَخَّطَ V , a. [ acc. ], Was angry, displeased with; considered paltry ( present ). سُخْط سُخْط 3 , سَخَط 4 , سُخُط 10 , مَسْخَط 17 , a. Anger, displeasure. سَخڤطَ N. P. سَخڤطَ I , a. Odious, hateful.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR4.079 harf
سخط سَخِطَ - يَسْخَطُ - سَخَطُ - أَسْخَطَ - يُسْخِطُ سَخِطَ - يَسْخَطُ + كائن + على آخر: ضد " رضي": يكرهه ويغضب عليه لفعل بدر منه تجاهه سَخَط: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَخِطَ - يَسْخَطُ ": ما يكون بفعل " سَخِطَ - يَسْخَطُ ُ": مشاعر الكره والغضب على فعلة أَسْخَطَ - يُسْخِطُ: ضد " أرضى " على وزن " أفـْعـَلَ " من " سَخِطَ -
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler22 mücavir (34 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رضي

    3 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  2. بأس

    2 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  3. لمز

    1 ortak ayet · Remz özel işaret demektir

  4. تبع

    2 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  5. عطو

    1 ortak ayet · Bölüşmede birisine düşen pay demektir

  6. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  7. حبط

    1 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir

  8. صير

    1 ortak ayet · Dönüşüm yeri

  9. كره

    1 ortak ayet · Hoşlanmadı

  10. أوي

    1 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir

  11. قدم

    1 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir

  12. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ

    Hoşnutsuz ettiİşte böyle. Çünkü onlar, gerçekten Allah’ı gazaplandıran şeye uydular ve O’nu hoşnud edecek şeyleri çirkin karşıladılar. Bunun için O da onların amellerini boşa çıkardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسخط
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغضب, كره, مقت
Zıt Kökرضي
Çekirdek Özet 1Bir duruma veya davranışa karşı içte biriken derin hoşnutsuzluk, öfke ve rızasızlığın dışa vurulması
Çekirdek Özet 2Allah'ın razı olmadığı amellere karşılık gelen ilahi ceza, gazap ve hoşnutsuzluk hali
Çekirdek Özet 3İlahi rıza ile ilahi azap arasındaki ahlaki ve ontolojik tercihin belirleyicisi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir insani duygu veya anlık öfke sayıp ilahi hüküm ve ceza boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سخİçten içe kaynama, hararet, çözülme ve sürtüşme; nitekim boyun eğdirme ve baskıyı ifade eden سخر kökünde de benzer bir sürtünme ve zorlama anlamı görülür.طKuşatma ve kesin sınır çizme imgesi taşıyan sesin eklenmesiyle içteki hararet ve hoşnutsuzluk hali, muhatabı cezalandırmaya ve kesin bir dışlamaya yönelen katı bir gazaba dönüşür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekTutunma, batma, sürtünme ve rahatsızlık uyandıran bir direnç oluşturma
خÇit, yarık (ikiz harf ح üzerinden türetme)Ayırma, içsel çatlak, sınır çekme ve derin ayrışma
طSepet, çark, kuşatmaKuşatma, üzerine çökme, tamamlama ve kapsamına alma
سخطRahatsız edici bir ayrışmanın muhatabı bütünüyle kuşatarak cezaya ve dışlamaya dönüşmesiİçsel direnç ve hoşnutsuzluğun derin bir çatlağa dönüşüp neticede muhatabın üzerine kesin bir rızasızlık ve ceza olarak çökmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye verilen az bir payı veya hediyeyi değersiz bularak reddetme, içe sinmeme, kabullenmeme ve bundan doğan hoşnutsuzluk hali.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde az bulunan paya karşı sergilenen hoşnutsuzluk ve rızasızlık bağlamında kullanılmıştır; şairin kendisine ayrılan payı küçümseyip kabul etmemesi durumunu ifade eder.
Erken Arapça kullanımErken dönem metinlerinde ve Herakliyus hadisinde geçen «فهل يَرْجِعُ أَحد منهم سَخْطةً لدِينهِ؟» ifadesinde olduğu gibi, bir inancı veya durumu hoş görmeyip terk etme ve ona karşı rızasızlık duyma anlamında kullanılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Mufradāt ve erken hadis rivayetleri.

Sami etimolojik katman

Arapça سخط kökü, içsel hoşnutsuzluğun, öfkenin ve rızasızlığın bir nesneye veya duruma yönelerek onu dışlamasını ifade eder. Sami dilleri genelinde kök, fonetik olarak sert sessizlerin (س, خ, ط) birleşimiyle içsel hararet, kızgınlık ve çatışma semantiğini temsil eder. İbranice ve Süryanicede bu tam dizilişle birebir örtüşen yaygın bir kökten ziyade, içsel hiddet ve köpürmeyi anlatan köklerle akrabalık kurulabilir; ancak Arapçada kök, özellikle rızanın zıddı olarak ahlaki ve cezai bir nitelik kazanarak özelleşmiştir. Akatça gibi erken katmanlarda belirgin bir doğrudan soydaş formu tespit edilmemiş olup, kökün bu spesifik formu Merkez Sami dillerinde ve özellikle Klasik Arapçada rıza-öfke karşıtlığının temel kavramsal taşıyıcısı olarak gelişmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسخطRızanın zıddı olarak hoşnutsuz olma, payı az bulma ve öfke duyma yönünde gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Güney Sami hararet/kızgınlık kökleriİçsel gerilim ve hoşnutsuzluk bildiren fonetik akraba köklerle semantik yakınlık taşır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سخطAnlamlıHoşnutsuzluk, rızasızlık ve gazapHedef kök; içsel kabullenmeyiş ve ceza gerektiren öfkeKur'an'da geçer
سطخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder
خسطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder
خطسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder
طسخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder
طخسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سخطMerkezRızasızlık ve gazapRızanın tam zıddı olup muhatabın fiilini küçümseme, reddetme ve cezalandırma iradesiİçsel hoşnutsuzluğun eyleme ve cezaya dönüşmesi
غضبKomşuÖfke ve celalDoğrudan kabarma, coşma ve intikam iradesini öne çıkarırAnlık veya genel kabarma halini anlatır, doğrudan payı az bulma ve rızasızlık bağlamı şart değildir
كرهKomşuİstememe ve tiksinmeBir şeyin nefse ağır gelmesi ve tabiatça sevilmemesiDuygusal ve fıtri hoşlanmama halidir; cezalandırıcı bir irade barındırmayabilir
مقتKomşuŞiddetli nefretÇirkin görülen bir fiilden dolayı duyulan derin tiksinti ve aşağılamaAhlaki çirkinliğe duyulan yoğun aşağılayıcı öfke
رضيZıtRıza ve kabulGönül hoşnutluğu, kabullenme ve muhataptan razı olmaسخط kökünün semantik alandaki tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسخطHoşnutsuzluk ve gazapRızasızlık temelli, cezalandırmayı gerektiren öfke haliKesin
LatinceIndignatio, offensioHaksızlığa karşı öfke, gücenmeCezalandırıcı iradeyi kısmen karşılar fakat ilahi gazap boyutunu tam vermezGüçlü
İngilizceDispleasure, wrath, indignationHoşnutsuzluk, gazapDispleasure rızasızlığı, wrath ise şiddetli gazabı karşılarKesin
AlmancaMissfallen, ZornHoşnutsuzluk, hiddetMissfallen rızasızlığı verirken Zorn cezalandırıcı gazap yönünü karşılarGüçlü
FransızcaMécontentement, courrouxHoşnutsuzluk, öfkeİlahi ve insani hoşnutsuzluğun her iki yönünü de kısmen yansıtırGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَخِطَ / أَسْخَطَİlahi gazap ve cezaAllah'ın hoşnutsuzluğunu celbeden davranışlar ve ilahi azabın hak edilmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:162, Mâide 5:80, Muhammed 47:28)
يَسْخَطُونَİnsani hoşnutsuzluk ve rızasızlıkDünyalık pay, ganimet veya sadaka dağıtımında beklentisi karşılanmayan münafıkların tavrı (Tevbe 9:58)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyyeAllah'a «saḫat» nispet edilmesinin keyfiyeti; sıfatın hakiki gazap mı yoksa cezalandırma iradesi ve azap fiili mi olduğu tartışmasıİlahi gazabın ceza ve intikam iradesi olarak tevil edilmesi
FıkıhHükümlerin illeti ve haramlarAllah'ın sahatına yol açan fiillerin tahrimen mekruh veya haram sayılmasıİlahi rızanın zıddı olan ve cezayı mucip kılan ameller
TefsirKarşıtlık ekseniرضي kökü ile سخط kökünün karşıtlığı; rıdvana tabi olanlarla sahatı yüklenenlerin mukayesesiİnsanın nihai akıbetini belirleyen temel ilahi tutum ayrımı
HadisAhlak ve takdirKadere rıza gösterme ve Allah'ın paylaştırdığı rızka itiraz etmeme; sahat gösterenin ilahi sahat ile karşılaşacağı uyarısıVerilene razı olmama ve kadere isyan etme tutumu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİlahi hoşnutsuzlukHaram sınırını belirlemeAllah'ın gazabına yol açan şirk ve fısk fiillerinin dışlanmasıKesin
İlmiHakikat tasdikiKabul edilmez tutumYanlışı elemeDoğru bilgiye dayanmayan ve heva kaynaklı itirazların mahkum edilmesiGüçlü
SiyasiOtorite ve adaletMeşruiyet kaybıİtiraz ve hoşnutsuzlukAdaletsiz yönetimlerin veya münafıkça yaklaşımların doğurduğu derin hoşnutsuzlukGüçlü
İktisadiBölüşüm ve rızıkPaylaşım adaletsizliğiDoyumsuzluk ve itirazSadaka ve ganimet bölüşümünde açgözlülükten kaynaklanan doyumsuzluk (Tevbe 9:58)Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge bozunumu ve negatif potansiyelKararlı durumun (stabilite/rıza) bozularak sistemde biriken ve boşalması gereken yüksek gerilim ve itme kuvvetiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal yabancılaşma ve meşruiyet kriziBireylerin veya sınıfların mevcut dağılım düzenini ve değerleri kabullenmeyerek kurumsal yapıya karşı derin hoşnutsuzluk beslemesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca bir kişinin diğerine duyduğu sıradan bir kırgınlık, kızgınlık veya psikolojik öfke haline indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamİlahi adaletin ve ilahi kanunların çiğnenmesi neticesinde ortaya çıkan, doğrudan cezalandırma iradesi ve azapla sonuçlanan ontolojik ve ahlaki bir konumlanış.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen ilahi «sahat» kavramını antropomorfik bir öfke patlaması sanmak yahut münafıkların sahatını (Tevbe 9:58) haklı bir talep gibi görerek bölüşüm ahlakını yanlış yorumlamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nihai hedef olarak sunduğu «ilahi rıza» (rıdvan) kavramının karşıt kutbunu kurar; insanın eylemlerinin ya rızaya ya da sahat ve cezaya varacağını kesin biçimde gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların mal ve makam dağılımındaki tutumlarını anlatan ayetlerde (Tevbe 9:58) ve ilahi iradeye ters düşen amellerin akıbetini bildiren uyarılarda (Âl-i İmrân 3:162, Mâide 5:80, Muhammed 47:28).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin sadece soyut bir sevgi ilişkisinden ibaret olduğu ve ilahi düzenin çiğnenmesinin bir cezai karşılığı (gazap/hoşnutsuzluk) bulunmadığı yönündeki gevşek yaklaşımları düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKendisine verilen payı az bularak kabullenmeme, tepkiyle geri çevirme ve içsel hoşnutsuzluğu dışa vurma.
  • Soyut anlamRızanın zıddı olarak bir eyleme, değere veya hükme karşı oluşan derin rızasızlık, hoşnutsuzluk ve cezalandırıcı gazap hali.
  • Sistematik karşılıkİlahi rıza vektörünün tam tersi yönde gelişen ve varlığı azaba sürükleyen negatif geri bildirim ve meşruiyet kaybı mekanizması.
  • LaTeX modeliS(a)=−R(a)  ⟹  Φ(a)<0veyaΔU>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde a kulun veya muhatabın eylemini temsil eder. R(a) rıza fonksiyonu olup, S(a) onun negatif simetriğidir, yani rızasızlık ve hoşnutsuzluk durumunu gösterir. Φ(a)<0 eylemin meşruiyet ve kabul potansiyelinin sıfırın altına düşerek ilahi hoşnutsuzluk alanına girdiğini ifade eder. ΔU>0 ise bu durumun sisteme yüklediği dengesizlik ve doğurduğu cezai yaptırım potansiyelini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س