غضب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ض-ب13 sîga, 46 mücavir kök, 21 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عدوالْمَغْضُوبِغَضْبَانَلوحغَضَبِيغَضَبٍعذبمُغَاضِبًاغضبجهمبوأقتلغَضِبَبأسبِغَضَبٍأسفألهصير

KökSîga 13Ayet 21Sure 15Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

غضب

غ - ض - ب

KÖK
  • 24 geçiş
  • 21 ayet
  • 13 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kızgınlık

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR614 harf
باب الغين والضاد والباء معهما غ ض ب، ض غ ب، غ ب ض، ب غ ض مستعملات غضب: رجل غَضُوبٌ وغَضِبٌ وغُضُبَّة وغُضُبٌّ أي كثير الغَضَب شديده. وناقةٌ غَضُوبٌ: عَبُوسٌ. والغَضَبُ: بخصةٌ في الجفن الأعلى خلقةً. والغَضْبةُ: الصخرة الصلبة المتراكمة في الجبل، المخالفة له، قال: وغَضْبةٍ في هضبةٍ ما أمنعا. والغَضْبةُ: جلدُ المسن من الوعول حين يسلخُ. ضغب: والضَّغيبُ: تضور الأرنب عند الأخذ. والسنور يَضْغَبُ، وهو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR472 harf
غضِب عليه غَضَباً، ومَغْضَبَة، وأغْضَبْتُهُ أنا فتغَضب. ورجل غَضْبانُ وامرأة غَضْبى، ولغة في بني أسد غَضْبانَة ومَلآنةٌ وأشباههما. وقومٌ غَضبى وغَضابى. الأصمعيّ: رجل غضبَّة بتشديد الباء، أي يغضب سريعاً. وغَضْبى أيضاً: اسم مائةٍ من الإبل. الأموي: غضبت لفلانٍ، إذا كان حيّاً؛ وغضبت به، إذا كان ميِّتاً. وغاضَبَه: راغمه. وقوله تعالى: "وذا النونِ إذ ذَهَبَ مُغاضِبا"، أي مُراغِماً لقومه. وامرأة غَضوب،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.248 harf
غ ض ب غضب ، غبض ، بغض ، ضغب استعمل من وجوهه : غضب غبض بغض ضغب . غضب : قال الليث : رجلٌ غَضُوبٌ : شديدُ الغضب . أبو عبيد عن الفراء : رجلٌ غُضُبَّةٌ وغَضُبَّةٌ بفتح الغين وضمِّها إذا كان يغضب سريعاً ، ويقال : غُضُبٌّ بغير هاءٍ مثله . وقال الليث : الغضُوبُ : الحَيَّةُ الخبيثة ، والغَضُوبُ : النَّاقةُ العَبُوسُ ، وامرأةٌ غضوبٌ بغير هاءٍ ، وبه سُمِّيَتِ المرأَة غَضوباً ، وأَنشد قول الهذلي : هجرت
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.913 harf
(باب الغين والضاد وما يثلثهما) (غضف) الغين والضاد والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على استرخاءٍ وتهدُّم وتغَشٍّ. من ذلك الأغْصَف من السِّباع: ما استرخت أذُنه. ومن الباب: ليلٌ أغضَفُ، أي أسودُ يغشَى بظلامه. قال ذو الرُّمَّة: قد أعسِفُ النَّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظلِّ أغضَفَ يدعو هامَهُ البومُ([1]) ويقولون: عيشٌ غاضِف، أي ناعم، كأنَّه قد غَشِيَ بخيره([2]) وغَضَارته. *والغُضْف([3]) : القَطا الجُون،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.187 harf
- الغضب: ثوران دم القلب إرادة الانتقام، ولذلك قال عليه السلام: (اتقوا الغضب فإنه جمرة توقد في قلب ابن آدم، ألم تروا إلى انتفاخ أوداجه وحمرة عينيه) (الحديث عن أبي سعيد الخدري عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (ألا وإن الغضب جمرة في قلب ابن آدم، أما رأيتم إلى حمرة عينيه، وانتفاخ أوداجه، فمن أحس بشيء من ذلك فليلصق بالأرض). أخرجه الترمذي من حديث طويل، وقال: حسن صحيح (انظر: كتاب الفتن في عارضة الأحوذي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR364 harf
غ ض ب قالوا‏:‏ غضبت لفلان إذا كان حياً وغضبت به إذا كان ميتاً‏.‏ وأنشدوا لدريد ابن الصمة‏:‏ فإن تعقب الأيام والدهر تعلموا بني قاربٍ أنّا غضاب بمعبد وللشماخ‏:‏ وقد أتاني بأن قد كنت تغضب لي ووقعة منك حق غير إبراق وتقول‏:‏ فلان من المغضوب عليهم أي من اليهود‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قول أبي النجم‏:‏ يغضب أحياناً على اللجام كغضب النار على الضرام وقوله‏:‏ غضبت له قوائم عوج
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.757 harf
الغَضَبُ: نَقِـيضُ الرِّضَا. وقد غَضِبَ عليه غَضَباً ومَغْضَبَةً، وأَغْضَبْتُه أَنا فَتَغَضَّبَ. وغَضِبَ له: غَضِبَ على غيره من أَجله، وذلك إِذا كان حَيّاً، فإِن كان ميتاً قلت: غَضِبَ به؛ قال دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة يَرْثِـي أَخاه عَبْدَاللّه: فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا، * بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ(2) (2 قوله «فاعلموا» كذا أنشده في المحكم وأنشده في الصحاح والتهذيب
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR465 harf
* غ ض ب * * غَضِبَ * عليه من باب طرِب و * مَغْضَبَةً * أيضا كمتربة ورجل * غَضْبَانٌ * وامرأة * غَضْبَى * وفي لغة بني أسد * غَضْبَانَةٌ * وملآنة وأشباههما وقوم * غَضْبَى * و * غَضَابَى * كسَكْرى وسَكارى ورجل * غُضُبَّةٌ * بضم الغين والضاد وتشديد الباء يغضب سريعا و * غَضِبَ * لفلان إذا كان حيا وغِب به إذا كان ميتا و * غاضَبَهُ * راغمه وقوله تعالى ﴿* مُغَاضِباً *﴾ أي مُراغما لقومه وامرأة * غَضُوبٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.573 harf
الغضب بفتح فسكون: الثور، والأسد، كالغضوب. و الغضب: الشديد الحمرة أو الأحمر من كل شيء. والغليظ. و الغضب: صخرة صلبة مستديرة كالغضبة بالهاء قال رؤبة: قال الحوازي وأبى أن ينشعا أشرية في قرية ما أشفعـا وغضبة في هضبة ما أمنعا وقيل: هي المركبة في الجبل المخالفة له. الغضب بالتحريك: ضد الرضا وقد اختلفوا في حده، فقيل: هو ثوران دم القلب لقصد الانتقام، وقيل: الألم على كل شيء يمكن فيه غضب،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.453 harf
غَضِبَ عَلَيْهِ 1 غَضِبَ عَلَيْهِ ذ , (S, Msb, K,) [aor. غَضَبَ ,] inf. n. غَضَبْ (S, Msb, K *) and مَغْضَبَةٌ, (S, K, *) He was angry with him; (MA, K, * PS, &c.;) and ↓ تغضّب عليه signifies the same. (Msb.) [See الغَضَبُ below.] And غَضِبَ مِنْ لَاشَىْءٍ i. e. [He was angry] for nothing; meaning, for no cause. (Msb. [لاشىء, in a case of this kind, is regarded as one word, and is therefore as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.718 harf
غَضِبَ غَضِبَ A ( n. ac. غَضَب 4 , مَغْضَبَة 17t ) a. [ 'Ala ], Was angry with, was irritated, incensed, exasperated, embittered against. b. [ La ], Defended, protected, championed. c. [ Bi ], Defended ( one dead ). d. [ Fī ], Was angry for the sake of, jealous of the honour of. e. [ Min ], Was angry, offended about. غَاْضَبَ غَاْضَبَ III , a. Angered, provoked, irritated, enraged,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR22.278 harf
غضب غَضِبَ - يَغْضَبُ - غَضَب - مًغْضُوْب عليه - غَضْبان - غَاضَبَ - يُغَاضِبُ - مُغَاضِب - مُغَاضِباً غَضِبَ - يَغْضَبُ + الكائن: يشعر بالغضب: يشعر بعدم الرضا الشديد مع ميل لإحداث الأذى والضر الشديدين بمن كان سبباً بذلك غَضِبَ - يَغْضَبُ + كائن + على كائن: يشعر بالغضب بتأثير كائن ما، فيتوجه ضده بالميل الشديد لإحداث الأذى والضر فيه غَضَب: اسم
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler46 mücavir (186 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بوأ

    4 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  2. قتل

    5 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  3. ذلل

    3 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  4. أسف

    2 ortak ayet · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir

  5. لوح

    2 ortak ayet · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…

  6. لعن

    3 ortak ayet · Dışlama

  7. أله

    14 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. موسى

    4 ortak ayet · Musa

  9. بأس

    3 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  10. جهم

    3 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  11. عدو

    3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  12. صير

    2 ortak ayet · Dönüşüm yeri

Geçtiği ayetler(21)

  1. … لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ …

    Kızgınlık ileHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

  2. … مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

    Kızgınlık ileNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

  3. … إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا …

    Kızgınlık ileNerede bulunurlarsa bulunsunlar; üzerlerine zillet vurulmuştur. Allah’ın ve mü’minlerin ahdine sığınmış olanlar müstesna. Allah’ın hışmına uğradılar. Üzelerine de miskinlik vuruldu. Bu, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri ve haksız yere peygamberleri öldürmelerindendir. Bu, onların isyan etmeleri ve taşkınlık yapmalarındandır.

  4. وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    Kızgınlık ileTekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

Sîga sayfası: الْمَغْضُوبِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغضب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسخط, غيظ, مقت, حنق
Zıt Kökرضي
Çekirdek Özet 1Sertleşme, katılaşma, dağdaki sert ve sarp kaya kütlesi gibi gerilip şiddetle tepki verme
Çekirdek Özet 2Haktan sapmaya, ahdi bozmaya ve zulme karşı ilahi adaletin cezalandırıcı iradesi ve kulun haklı öfkesi
Çekirdek Özet 3İlahi nizamın ihlaline karşı dengeyi yeniden kuran aktif yargı, ceza ve dışlama hükmü
Kritik Hata RiskiKökü beşeri bir fevrilik, kontrolsüz bir duygu patlaması veya intikam hezeyanı gibi anlayıp Allah’a izafe edildiğinde zatî bir psikolojik değişim zannetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غضKısma, basma, yoğunlaştırma, içe doğru sıkıştırma ve gerilimli bir baskı kurma; غضض kökünde sesin ve bakışın kısılması, enerjinin içe hapsedilmesi anlamında görülürبİçe kapanan ve sıkışan gerilimin dışa dönük sert bir cisme, somut bir dirence ve patlamaya hazır sert bir nesneye (غضبة) dönüşerek hedefe yönelmesini sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz ve kaynak imgesinin yoğunlaşması, örtücü karanlık ve bulanıklık (Proto-Sinaik ع kökeninden türetme); görme alanının bulanıklaşması ve içsel bir kabarma
ضBitki ve yan taraf imgesinin baskılanması (Proto-Sinaik ص kökeninden türetme); basma, ezme, sıkıştırma ve kenara doğru zorlama hareketi
بEv, çadır ve iç mekân; bir alanın içine girme, orada sabitlenme veya bir kabın iç basıncının artması
غضبİç mekânda (ب) biriken ve sıkışan basıncın (ض), bilinci ve duruluğu perdeleyecek (غ) derecede sert bir direnç ve patlayıcı bir dışavurum oluşturması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağda kendi başına duran, rengi ve yapısı dağın geri kalanından farklı olan son derece sert, kaba ve aşınmaz kaya kütlesi (الغَضْبة); ayrıca dağ keçisinin sertleşmiş, soyulmuş derisi veya üst göz kapağında doğuştan bulunan kalın, sert et tabakası
Cahiliye şiiri kullanımıDureyd b. es-Sımme, kardeşi Abdullah için yaktığı mersiyede kabilenin öfkesini ve intikam kararlılığını ifade ederken kökü şu şekilde kullanmıştır: فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا / بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ
Erken Arapça kullanımÇöl bedevileri arasında boyun eğmeyen, yüzü asık ve sert mizaçlı dişi deveye ناقة غضوب denilirdi; ayrıca zehri ve saldırganlığı son derece şiddetli, başını dikleştiren büyük yılana da الغضوب adı verilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Dureyd b. es-Sımme.

Sami etimolojik katman

Arapça غضب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve fiziksel sertlik, katılaşma ile duygusal/iradî şiddetlenme arasındaki ilişkiyi kuran bir semantik matrise sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan غ-ض-ب harf denkliğiyle birincil bir fiil kökü yaygın olmayıp, öfke ve şiddet anlamları çoğunlukla burun deliklerinin kabarması, nefesin hızlanması (İbranice ’np / ’ap) veya sıcaklığın artması, yanma (İbranice ḥrh) kökleriyle ifade edilir. Arapçada ise غضب kökünün fiziksel kökeni kayanın sertliği (غضبة), derinin katılığı ve kalınlaşması üzerinden somutlaşmıştır. Dolayısıyla kök, Proto-Sami dönemden ziyade Arapçanın kendi iç gelişiminde veya Güney Sami sahasında, nesnelerin esnekliğini yitirip kaskatı kesilmesi durumunun insandaki ve dildeki tepkisel sertleşmeye mecaz yoluyla aktarılmasıyla müstakil bir kök hüviyeti kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغضبة (sert dağ kayası)Dağdaki çatlamaz ve esnemez sert kayadan hareketle, şahsın uzlaşmaz ve yumuşamaz bir sertlik kazanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça-Güney Sami özgünleşmesiKuzeybatı dillerindeki solunum/ateş temelli öfke köklerinden ayrılarak somut katılık ve sertleşme üzerinden türemiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda bu harf dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş bulunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غضبAnlamlıSertleşme, katılaşma, şiddetli öfkeHedef kök; dağ kayasının sertliğinden türeyen tepkisel kararlılıkKur'an'da geçer
غبضAnlamlıAğlamak isteyip ağlayamama, tutulmaİnsanın ağlamak istemesine rağmen gözyaşının akmaması, içe tıkanıp kalması durumu (التَّغبيض)Kur'an'da geçmez
ضغبAnlamlıÇığlık atma, ses çıkarmaTavşanın yakalandığında çıkardığı tiz inilti veya kedinin sesini uzatarak bağırmasıKur'an'da geçmez
ضبغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بغضAnlamlıSevmemek, nefret etmek, itici bulmakKalbin bir nesneden veya kimseden şiddetle uzaklaşması, nefret beslemesi (البغضاء)Kur'an'da geçer
بضغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غضبMerkezAdaletin ihlaline karşı sertleşme ve tepkiEsnemez bir sertlik, cezalandırma iradesi ve somut yaptırıma yönelişHem kulun haklı hiddetini hem ilahi adaletin cezalandırıcı hükmünü ifade eder
سخطKomşuBir durumdan veya hükümden hoşnutsuzlukRızanın zıddı olarak içsel hoşnutsuzluk ve kabul etmeme durumuna odaklanır; her zaman dışsal yaptırıma dönüşmeyebilirİlahi hükmün veya takdirin kul tarafından beğenilmemesi ya da ilahi hoşnutsuzluk
غيظKomşuİçi yakan, dindirilemeyen öfkeİnsanın içinde kaynayan, damarları kabartan ve kişiyi çatlatacak raddeye getiren yakıcı duygu yoğunluğuCezalandırma gücünden ziyade bedensel ve psikolojik harareti öne çıkarır
مقتKomşuİğrenme derecesinde şiddetli nefret ve dışlamaBir fiilin veya failin çirkinliği sebebiyle ona karşı duyulan en ağır nefret ve onu alçaltma iradesiAhlaki ve ontolojik düşüklüğe karşı duyulan tiksinti temelli gazap
حنقKomşuKin ve intikam ateşiyle bilenmeBir hedefe karşı biriktirilen derin kin, boğucu hınç ve diş bilemeİçte saklanan ve fırsat kollayan öfke
رضيZıtHoşnutluk, kabul, onay ve esneklikVarlığın veya hükmün sükûnetle karşılanması, kalbin yatışması ve lütufla yönelmesiSertleşmenin ve cezalandırma iradesinin bütünüyle ortadan kalkması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغضبSertleşme, öfke, ilahi adli cezaHem psikolojik kabarmayı hem nesnel yargı ve cezalandırıcı iradeyi kapsarKesin
LatinceIra, IndignatioÖfke, infial, hiddetIra kontrolsüz tutkuyu öne çıkarırken, indignatio hak edilmemiş duruma karşı ahlaki öfkeyi karşılar; kökün ontolojik adalet boyutunu kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceWrath, Anger, IndignationGazap, öfke, adil infialAnger duygusal boyutu, wrath ise kökün Kur'ani ve teolojik bağlamındaki ilahi adalet ve cezalandırma gücünü karşılarGüçlü
AlmancaZorn, EntrüstungGazap, hiddet, infialZorn ilahi ve adli gazabı derinden ifade ederken, Wut kelimesindeki kör şiddetten ayrılırGüçlü
FransızcaCourroux, ColèreGazap, öfkeCourroux bilhassa hükümdar veya Tanrı katından gelen adil ve korkutucu öfkeyi karşılamada köke çok yakındırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ / غَضِبَ اللَّهُİlahi ceza, hak edilmiş azap ve lanetHakikati bile bile inkar eden, ahdi bozan veya mümini kasten öldürenlere yönelik adli hüküm (Bakara 2:90, Nisâ 4:93, Nahl 16:106)
الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْİlahi lanete uğramış, hidayet yolundan sapan zümreDoğru bilgiyi elde ettiği halde onun gereğini yapmayıp bile bile sapanlar (Fâtiha 1:7)
غَضْبَانَ أَسِفًاHak için duyulan beşeri öfke ve kederHz. Musa’nın kavminin buzağıya tapması karşısında din gayretiyle içine düştüğü derin teessür ve hiddet (A'râf 7:150, Tâhâ 20:86)
مُغَاضِبًاHaksızlığa karşı sabırsızlıkla dolup ayrılmaHz. Yunus’un kavminin inatçı tavrı karşısında öfkeyle görev yerini terk etmesi hali (Enbiyâ 21:87)
وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَKontrol altına alınan, bağışlamaya dönüştürülen nefis hiddetiMüminlerin ahlaki vasfı olarak haksızlığa uğradıklarında öfkelerine teslim olmayıp affetmeyi seçmeleri (Şûrâ 42:37)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye bahsiAllah’a gazap izafe edilmesinin mahiyeti; gazabın mahlukattaki gibi kanın kaynaması ve nefsin kabarması (infial) olmayıp, isyan edenleri cezalandırma iradesi (irâdetü'l-ikâb) veya doğrudan cezanın kendisi olarak teviliFiilî veya iradî sıfat olarak adaletin icrası ve ceza hükmü
FıkıhEhliyet, kasıt ve ceza hukukuÖfke halinde yapılan tasarrufların (talak, ikrar, yemin) geçerliliği; öfkenin aklı örtüp örtmediği ve haksız tahrik unsurlarıİradeyi sakatlayan veya fiili kasta dönüştüren psikolojik sınır
TefsirFâtiha suresi ve ilahi lanet ayetleriالْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ifadesinin Yahudiler özelinde ama hakikati bilerek ters düşen tüm inkarcılar genelinde semantik tahliliBilgiye rağmen amelden sapmanın doğurduğu mutlak ilahi dışlanma
HadisAhlak, tezkiye ve nefis terbiyesiPeygamberimizin "Öfkelenme!" (lâ tağdab) tavsiyesi ve gazabın şeytandan bir ateş közü olarak tanımlanıp suyla veya yere yapışarak teskin edilmesiİnsani dengenin korunması, kontrolsüz reaksiyonun frenlenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamı ve ahiretİlahi adaletin mutlak icrasıŞerrin karşılıksız kalmayacağını tescillemeİlahi nizamın dokunulmazlığını çiğneyenlerin sistemden dışlanması ve azapla yüzleşmesiKesin
İlmiEpistemoloji ve ahlakHakikate karşı taannüt ve kibri mahkum etmeDoğru bilgiye rağmen gösterilen sapmayı ifşa etmeBilgiyi menfaat veya taassup sebebiyle tahrif eden zihnin uğradığı mefluçlukGüçlü
SiyasiHukuk ve kamusal düzenKamusal otoritenin meşru ceza ve yaptırım gücüHukuk tanımaz zorbalığı ve ihaneti bertaraf etmeToplumsal barışı ve adaleti yok eden suçlulara karşı devletin uyguladığı caydırıcı yaptırımGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa ahlakıGayrimeşru kazanca ve tekelci sömürüye karşı ilahi ambargoHaksız sermaye birikimini ve haram düzeni ifsat etmeÖlçüde tartıda hile yapan, riba ile halkı ezenlerin ilahi bereketsizlik ve yıkımla karşılaşmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistem içi kritik eşik aşımı ve faz gerilimi (termodinamik basınç)Bir kapalı sistemde artan iç basıncın ve ısının, eşik değer aşıldığında sistemin esnekliğini kırarak sert bir kırılma ve patlayıcı enerji tahliyesine yol açmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAdli yaptırım ve cezai ret mekanizmasıToplumsal sözleşmenin veya meşru hukukun ağır ihlali karşısında, yargı erkinin suçluya karşı tavizsiz bir sertlikle devreye soktuğu adil müeyyideGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca bireysel, kontrolsüz bir sinirlilik hali, psikolojik bir duygu patlaması veya tahammülsüzlük olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece sübjektif bir his değil; bilerek hakikati boğanlara, zulümde ısrar edenlere karşı ilahi adaletin kesinleşmiş yargısı, nesnel cezalandırma iradesi ve meşru hukuk nizamının tavizsiz yaptırımıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’ın gazabını beşeri bir kin veya dengesiz bir fevrilik gibi tahayyül ederek tenzih inancını zedelemek; diğer taraftan müminin batıla ve zulme karşı duyması gereken meşru ve adil infiali pasifize etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve adalet metafiziğinde merhamet ile adalet arasındaki sınırı çizer; kötülüğün cezasız kalmayacağını, bilerek hakkı tahrif etmenin mutlak bir ilahi karşılık bulacağını gösterir.
Hangi ayet groups'unda belirleyicidir?Fâtiha suresi (hidayet ve sapma tasnifi), İsrailoğulları'nın ahdi bozmalarını anlatan ayetler, münafıklar ve müşriklerin akıbetine dair uyarılar ve kasten adam öldürme gibi ağır cürümlerin cezalandırıldığı ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah’ın gazabını intikamcı bir pagan tanrısının keyfi öfkesi gibi gören anlayışı reddeder; aynı şekilde dinin sadece pasif bir hoşgörüden ibaret olduğunu savunan ve zulme karşı adaletin sert yaptırımını dışlayan modern yanılgıyı tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağdaki aşınmaz, esnemez, başkalarından farklı ve son derece sert kaya kütlesi (الغَضْبة); derinin kalınlaşıp katılaşması.
  • Soyut anlamAdaletin, hakkın ve sınırların ihlal edilmesi karşısında varlığın yumuşaklığını ve hoşgörüsünü kaybederek tavizsiz bir sertliğe, yargılayıcı ve cezalandırıcı bir iradeye bürünmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki sınır ihlallerine karşı dengenin adaletle yeniden tesisi için yürürlüğe giren meşru müeyyide ve ilahi dışlama süreci.
  • LaTeX modeliG=f(Ih)⋅θ(Ih−τ)⋅(Jc−R)
  • LaTeX açıklaması

Modelde G gerçekleşen gazap ve adli sertleşmeyi; Ih hak ve ahdin ihlal miktarını; τ ilahi mühlet ve sabır eşiğini; θ(Ih−τ) ihlal eşiği aşıldığında devreye giren basamak fonksiyonunu; f(Ih) ihlalin büyüklüğüne bağlı olarak artan adli tepki şiddetini; Jc cezalandırıcı yargı ve adalet icrasını; R ise rıza ve hoşnutluk potansiyelini temsil eder. Rıza ortadan kalkıp (R→0) ihlal eşiği aşıldığında sistem tavizsiz bir adli yaptırım ve dışlama (G) üretir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ