مقت
م - ق - ت
KÖK- 6 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Mikat (tı) ile sicim demektir. Bir şeyi sımsıkı bağlamak anlamında fiil olmuştur. (Te ile) mekt yıkmak manasında iken kızdırmak veya kızmak anlamlarına gelmiştir. Kızgınlık demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Mikat (tı) ile sicim demektir. Bir şeyi sımsıkı bağlamak anlamında fiil olmuştur. (Te ile) mekt yıkmak manasında iken kızdırmak veya kızmak anlamlarına gelmiştir. Kızgınlık demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR523 harfالقاف والتاء والميم معهما
ق ت م، م ق ت يستعملان فقط قتم: الأَقْتَم الذي يعلوه سواد ليس بشديد كسواد ظهر البازي، والقُتْمَةُ مصدر كالقَتَم، وقَتِمَ يقتم قتماً.
والقَتَمُ: ريح ذات غبار، كريهة.
والقَتَمةُ: رائحة كريهة ضد الخمطة التي تستحب، والقَتَمةُ تُكرَهُ.
وقَتَمَ الغبار يقتم قتوماً أي ضرب إلى سواد، واسمه القَتامُ، وقال رؤبة:
وقاتِمُ الأعماقِ خاوي المخترقْ
يريد سواد أطراف المفازة.
مقت: المَقْتُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR106 harfمَقَتَهُ مَقْتاً: أبغضه، فهو مَقيتٌ وممقوتٌ. ونِكاح المَقْتِ كان في الجاهلية: أن يتزوَّج الرجل امرأة أبيه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.585 harfق ت م
قتم ، مقت : ( مستعملة ) .
قتم : قال الليث : الأقتم : الذي يعلوه سوادٌ ليس بالشَّديد ، ولكنه كسوادِ ظهرٍ البازي . وأنشد :
كما انقضَّ بازٍ أقتم اللون كاسرُه
والمصدر المُقْتمة والقَتَم : ريحٌ ذات غُبار كريهة .
قال : والقَتمة : رائحة كريهة ، وهي ضدُّ الخمطة ، والخَمطة تُسْتَحبّ ، والقَتَمة تُكره .
قلت : أرَى الذي أراده ابن المظفَّر القَنَمة بالنون ، يقال : قَنِم السقاء يَقْنم : إذا أَرْوَح .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.639 harf(باب الميم والقاف وما يثلثهما)
(مقل) الميم والقاف واللام ثلاثُ كلماتٍ غيرِ مُنقاسة. قالوا: مُقْلة العَين. وهي ناظِرُها. ومَقَلْتُه: نظرتُ إليه.
والكلمة الأُخْرى المَقْلة: الحصاة تُلقِيها في الماء تعرِف قَدْرَه. قال:
قَذَفُوا سَيِّدَهُمْ في ورطةٍ *** قذْفَكَ المَقْلةَ وَسْطَ المُعْتَرَكْ([1])ويقال: هي الحصاة التي يُقْسَم عليها الماءُ في المَفَاوز. ومَقَلهُ في الماء: غَوَّصَه فيه. وتماقَلا:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR251 harf- المقت: البغض الشديد لمن تراه تعاطى القبيح. يقال: مقت مقاتة فهو مقيت، ومقته فهو مقيت وممقوت. قال تعالى: ﴿إنه كان فاحشة ومقتا وساء سبيلا﴾ [النساء/22] وكان يسمى تزوج الرجل امرأة أبيه نكاح المقت، وأما المقيت فمفعل من القوت، وقد تقدم (راجع: مادة (قوت) ).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR248 harfم ق ت
مقته مقتاً وهو بغض عن أمر قبيح.
ومنه قيل لنكاح الرجل رابّته: نكاح المقت " إنه كان فاحشة ومقتاً " ومقت إلى الناس مقاتة نحو: بغض بغاضة وهو ممقوت ومقيت وتمقت إليه: نقيض تحبّب إليه.
وماقته.
وتماقتوا ومقّته إليّ: قبّح فعله.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.439 harfالمَقِيتُ: الحافِظُ. الأَزهري: المُقِيتُ، الميم فيه مضمومة وليست بأَصلية، وهو في المعتلات. ابن سيده: المَقْتُ أَشَدُّ الإِبْغاضِ. مَقُتَ مَقاتَةً، ومَقَتَه مَقْتاً: أَبْغضه، فهو مَمْقُوتٌ ومَقِيتٌ، ومَقَّتَه؛ قال:
ومن يُكْثِرِ التَّسْآلَ، يا حُرُّ، لا يَزَلْ
يُمَقَّتُ في عَينِ الصَّدِيقِ، ويَصْفَحُ
وما أَمْقَتَه عندي وأَمْقَتَني له. قال سيبويه هو على معنيين: إِذا قلت ما أَمْقَتَه عندي، فإِنما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR132 harf* م ق ت * * مَقَتَهُ * أبغضه من باب نصر فهو * مَقِيتٌ * و * مَمْقُوتٌ * ونكاح * المَقْتِ * كان في الجاهلية أن يتزوج الرجل امرأة أبيه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.601 harfمقته مقتا ، مقت إلى الناس، ككرم، مقانة ، هكذا في المصباح، والأفعال، والأساس، وصريح كلام المصنف أن مقاتة مصدر مقت، كنصر، وليس كذلك. وفي المحكم: المقت: أشد الإبغاض مقت مقاتة، ومقته مقتا أبغضه، كمقته تمقيتا، فهو مقيت ، فعيل بمعنى فاعل، ككريم وممقوت ، قال:
ومن يكثر التسآل ياحر لـم يزل يمقت في عين الصديق ويصفح
وفي الأساس: مقته مقتا، وهو بغض عن أمر قبيح.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.197 harfمَقَتَهُ
1 مَقَتَهُ ذ , (aor. مَقُتَ , Msb,) inf. n. مَقْتٌ (and, accord. to the K, مَقَاتَةٌ; but this is the inf. n. of مَقُتَ, q. v.; TA) He hated him: (S, K:) as also ↓ مقّته, (K,) inf. n. تَمْقِيتٌ; (TA;) [but this has, probably, an intensive signification;] or he hated him on account of a foul action that he had committed: (Lth:) or he hated him with the most violent hatred, (Zj, M,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR771 harfمَقَتَ
مَقَتَ U ( n. ac. مَقْت 1 ),
a. Hated, detested, abhorred.
مَقُتَ
مَقُتَ U ( n. ac. مَقَاْتَة 22t ,)
a. [ Ila ], Was hateful, odious to.
مَقَّتَ
مَقَّتَ II , مَاْقَتَ III ,
a. see I .
تَمَقَّتَ
تَمَقَّتَ V
a. [ Ila ], Showed hatred to.
تَمَاْقَتَ
تَمَاْقَتَ VI ,
a. Hated each other.
مَقْت
مَقْت 1 ,
a. Hatred, hate, abhorrence.
مَقْتِيّ
مَقْتِيّ 1yi ,
a. One who has married
Mücavir kökler31 mücavir (46 toplam)
- كبر
3 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- عند
3 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- سلف
1 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır
- طبع
1 ortak ayet · Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş…
- جبر
1 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
- نكح
1 ortak ayet · Nikah
- فحش
1 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
- جدل
1 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir
- سلط
1 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- نسو
1 ortak ayet · Kadınlar
- خسر
1 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
Geçtiği ayetler(5)
… كُفْرُهُ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا
NefretO’dur; sizi, yeryüzünde halifeler kılmış olan. Kim, küfrederse; küfrü kendi aleyhinedir. Kafirlerin küfrü Rabbları katında ancak gazabı artırır. Kafirlerin küfrü onlara hüsrandan başka bir şeyi artırmaz.
الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ
NefretOnlar ki; kendilerine gelmiş bir huccet bulunmaksızın Allah’ın ayetleri üzerinde tartışırlar. Bu, Allah katında da, iman edenlerin yanında da öfkeyi arttırır. Ve böylece Allah; büyüklük taslayan her zorbanın kalbini mühürler.
كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ
NefretYapmayacağınızı söylemeniz; Allah katında büyük bir gazaba sebep olur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مقت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بغض, شنأ, كره |
| Zıt Kök | حبب |
| Çekirdek Özet 1 | Çirkin, yüz kızartıcı veya hak edilmeyen bir fiilden ötürü duyulan en şiddetli nefret ve tiksinti |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi buyruğa aykırı ahlaki sapmalara, amelsiz iddialara ve hakikati inkâra yönelen kesin ilahi öfke ve kınama |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki tutarsızlığın ontolojik değersizleşme ve ilahi gazap doğurması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt öznel ve duygusal bir kızgınlık veya düşmanlık sanılarak ahlaki-hukuki çirkinlik gerekçesinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مق | Tadın bozulması, acılaşma, mide bulantısı veya sert çekmeyle dışarı atma hissi veren fiziksel sertlik ve rahatsızlık hâli; مقر (acılık, ekşilik), مقس (mide bulantısı, tiksinti), مقط (sertçe yere vurma ve sımsıkı bağlama) köklerinde bu duyusal ve fiziksel rahatsızlık açıkça görülür. | ت | Çekirdekteki fiziksel bulantı, acılık ve itme hissini ahlaki ve eylemsel bir çirkinliğe yönelterek son derece sert, sabitlenmiş ve geri dönülmez bir ahlaki tiksinti ve nefrete dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kişinin iç dünyasında yoğunlaşan, kaynayan ve taşan içsel tepkiyi ve duygu birikimini temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Tepkinin odaklanmasını, katı bir sınır çekilerek çirkinliğin hedefe konmasını ve kesin ayrışmayı simgeler. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Ahlaki sınırın aşılmasını, nihai bir damgalamayı ve geri dönüşü olmayan bir dışlanma imini gösterir. |
| مقت | İçsel kabarma ve yoğunlaşmanın bir sınıra odaklanarak hedefteki çirkinliği nihai olarak dışlaması ve kınaması | Kötü bir fiilin doğurduğu şiddetli nefretin, faile dönük kesin bir ahlaki hüküm ve damgalama şeklinde dışa vurulması hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Midede kabaran ekşime ve tiksintiye benzer şekilde, açık bir çirkinlik ve fenalık işleyen kimseye karşı duyulan ve bedensel geri itimle birleşen şiddetli nefret ve uzaklaşma tavrı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye Arapları babanın vefatı sonrası üvey anne ile evlenme âdetine son derece çirkin ve aşağılık gördükleri için nikâh-ı mekt adını vermişler ve bu fiili işleyeni toplumdan dışlamışlardır. |
| Erken Arapça kullanım | İnsanın yüzsüzce sürekli istemesinin dost gözünde nefret ve değersizlik üretmesini tasvir eden erken dönem beytinde geçer: ومن يكثر التسآل يا حر لا يزل / يمقت في عين الصديق ويصفح |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt.
Sami etimolojik katman
Arapça مقت kökü, ahlaki bir çirkinlik karşısında duyulan en şiddetli nefret, iğrenme ve aşağılama tutumunu ifade eden özgün bir anlamsal yoğunlaşmaya sahiptir. Sami dillerinde doğrudan مقت biçiminde düzenli ses denkliklerine sahip yaygın bir ortak kök tespiti sınırlıdır; kökün biliteral çekirdeği olan مق unsuru, bozulma, acılaşma, midede ekşime veya sarsılma gibi duyusal iticilik bildiren köklerle akrabadır. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde tiksinme, bıkkınlık ve aşağılama bildiren köklerle semantik matris düzeyinde kesişimler bulunmakla birlikte, üç harfli formun birincil ahlaki-toplumsal bir ıstılaha dönüşmesi belirgin biçimde Arap dilinin iç gelişimine aittir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çirkinlik işleyen kimseye yönelen tiksinti | Kök, failin işlediği çirkin bir fiilden kaynaklanan aşırı öfke ve aşağılayıcı nefret anlamına yoğunlaşmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Biliteral çekirdek düzeyinde ortak duyusal taban | Bozulma, acılık ve iticilik çağrıştıran çekirdek anlam diğer Sami dillerindeki tiksinme matrisleriyle uyuşur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مقت | Anlamlı | Şiddetli nefret ve tiksinti | Çirkin bir fiil sebebiyle birinden son derece iğrenmek ve onu zelil görmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| متق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| قمت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| قتم | Anlamlı | Toz rengi, koyu duman ve karanlık | Havanın toz veya dumanla kararması, nesnelerin renginin siyaha çalması | Tahdhīb al-Lugha müsta'mel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| تمق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| تقم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مقت | Merkez | Çirkin fiile dayalı şiddetli nefret | Nefretin mutlaka failin işlediği ahlaki ve hukuki bir çirkinlikten doğması ve onu aşağılaması | Hak edilmiş ve son derece ağır bir iğrenme ve dışlanma durumu |
| بغض | Komşu | Genel nefret ve hoşnutsuzluk | مقت kökünün aksine mutlaka fahiş bir çirkinlik gerektirmez; kalpteki genel iticiliktir | Sevginin zıddı olan her türlü soğukluk ve buğzetme hali |
| شنأ | Komşu | Düşmanlık üreten kin ve buğuz | Hasmı hedef alan, öç alma veya haksızlık yapma eğilimi doğuran düşmanca nefret | Hakkaniyetten saptırma riski taşıyan kökleşmiş kin |
| كره | Komşu | İsteksizlik ve hoşlanmama | Fiilin veya durumun tabiata ya da akla ağır gelmesi; nefret kadar sert bir ahlaki kınama içermez | Zorlama veya baskı hissiyle birleşen hoşnutsuzluk |
| حبب | Zıt | Sevgi ve kalbi yönelim | Varlığa, iyiliğe ve güzele duyulan tam yakınlık, benimseme ve çekim | Dışlamanın ve tiksintinin karşıtı olan içsel muhabbet |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مقت | Ahlaki çirkinlikten ötürü şiddetli nefret | Fiilin kötülüğünden kaynaklanan, aşağılayıcı ve ilahi gazabı içeren dışlama tutumu | Kesin |
| Latince | Abominatio, Odium vehemens | İğrenme, nefret | Ahlaki ve dini normu çiğneyene karşı duyulan nefret; ancak ilahi gazap derinliği Arapçadaki kadar merkezde değildir | Güçlü |
| İngilizce | Abhorrence, Utter detestation, Loathing | Şiddetli nefret, iğrenme | Fahiş ve ahlaken çirkin bir şeye karşı duyulan derin tiksinti; mekt kelimesinin hak edilmişlik yönünü kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | Abscheu, Verabscheuung | Tiksinti, derin nefret | Ahlaki sınırların aşılmasına gösterilen sert içsel tepki | Güçlü |
| Fransızca | Abomination, Exécration | Lanetleme, tiksinti | Kutsalın veya ahlakın ihlali karşısında duyulan dışlayıcı ve kınayıcı nefret | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Ahlaki-hukuki haramın iğrençliği | Cinsel ve ailevi sınırları yıkan fahiş günaha duyulan nefret | Cahiliye dönemi üvey anneyle evlenme yasağının gerekçesi bağlamında (Nisâ 4:22). |
| Amel-söz tutarsızlığına ilahi öfke | Yapılmayacak şeylerin söylenmesine yönelik ilahi gazap | Müminlerin söz ile eylem arasındaki tutarsızlığını kınayan uyarı bağlamında (Saff 61:3). |
| Hakikate karşı delilsiz mücadele | Allah'ın ayetleri hakkında haksız yere tartışmanın doğurduğu gazap | Mütekebbirlerin delilsiz tartışmalarının Allah ve müminler katındaki çirkinliği bağlamında (Mü'min 40:35). |
| Ahiretteki ontolojik pişmanlık | Kafirlerin kendi nefislerine duydukları nefret ve ilahi öfke | İnkarcıların azabı gördüklerinde kendilerine duydukları öfke ile dünyadaki ilahi davete sırt çevirmelerinin doğurduğu ilahi öfkenin kıyaslanması bağlamında (Mü'min 40:10). |
| Küfürde ısrarın gazap artışı | İnkarda derinleşmenin ilahi nefreti artırması | İnkarcıların küfrünün Allah katında ancak şiddetli gazap ve ziyana yol açması bağlamında (Fâtır 35:39). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve gazap meselesi | Allah'ın mekt sıfatının zatında bir duygu değişimi mi yoksa azap ve kınama iradesi mi olduğu tartışması | İlahi adaletin ve kötülüğe verilen kesin karşılığın ifadesi olarak ilahi gazap |
| Fıkıh | Nikâh engelleri ve haramlar | Nikâh-ı mekt uygulaması üzerinden mahremiyet ihlalleri ve batıl akitlerin hukuki hükümleri | Şer'an ve fıtraten fahiş bulunan, kesinlikle menedilmiş ahlaki ve hukuki batıllık |
| Tefsir | Ahlaki tutarlılık ve nifak alametleri | Saff 61:3 tefsirinde amelsiz söz söylemenin münafıklık ve ahlaki yıkım üretmesi | Söz ve eylem çelişkisinin ilahi dergahta doğurduğu en ağır manevi düşüş |
| Hadis | Kulun Allah katındaki konumu | Allah'ın bir kulu sevmesi veya ona buğzetmesi durumunda Cibril'e nidasını bildiren rivayetler | Amellerin ve niyetlerin Allah katında kabul veya mutlak reddedilme ölçütü |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi rıza ve gazap dengesi | Mutlak dışlanma | Tevhit ve taat sınırını aşan fahiş günahlara karşı nihai red ve ceza gerekçesi | Kulun Allah katındaki itibarını sıfırlayan ve ilahi laneti celbeden durumdur. | Kesin |
| İlmi | Bilgi-eylem bütünlüğü | Epistemik ve ahlaki sahtelik | Söylenen sözün arkasında durulmamasının ilmi güvenilirliği yok etmesi | Teori ile pratik arasındaki tutarsızlığın ilmi zeminde kınanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal meşruiyet ve liderlik | Kamusal güvenin çöküşü | Söz verip yerine getirmeyen veya ahlaki yozlaşmaya batan otoritenin meşruiyetini yitirmesi | Yöneticinin halk ve hukuk nezdinde saygınlığını kaybedip nefretle anılmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve taahhüt ahlakı | Güvenin ve piyasa intizamının imhası | Yerine getirilmeyen ticari taahhütlerin ve haksız kazancın toplumsal tepki doğurması | Aldatıcı ve fahiş uygulamaların iktisadi ilişkileri tahrip etmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektrostatik itme kuvveti ve faz ayrışması | Aynı işaretli veya yapısı bozulmuş iki yükün birbirini en yüksek kuvvetle dışlaması gibi, sisteme aykırı yabancı unsurun sistem dışına fırlatılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve tabu ihlali sonucu damgalama | Toplumun ve ahlak nizamının temel kurallarını kasten ve pervasızca çiğneyen bireye uygulanan kolektif aforoz ve radikal meşruiyet kaybı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca sübjektif, psikolojik bir sevmeme, öfkelenme veya duygusal garez seviyesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemin nesnel çirkinliğine, haddi aşmaya, söz-eylem çelişkisine ve varoluşsal nankörlüğe karşı hak edilmiş, ilahi ve toplumsal ahlak nizamını koruyan radikal bir yaptırım olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki ilahi mekt ifadelerinin keyfi bir öfke gibi algılanması ve özellikle ahlaki tutarlılık (söz-fiil uyumu) emrinin ontolojik ciddiyetinin kavranamaması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Ahlaki çirkinlikler ve fıtrat ihlalleri karşısında ilahi gazabın keyfi değil, fiilin vahametiyle doğrudan orantılı bir adalet ilkesi olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile ve mahremiyet sınırlarını belirleyen hüküm ayetlerinde, cihad ve sorumlulukta söz-eylem tutarlılığını emreden uyarılarda ve ahiretteki yüzleşme sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin amelsiz kuru iddialarının önemsiz bir eksiklik olduğu yanılgısını yıkar; tutarsızlığın Allah katında en büyük nefret sebebi olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBozulmuş, kokuşmuş veya tabiatı tahrip eden bir çirkinlik karşısında bedensel tiksinti duyarak onu kesin bir şekilde dışlama hareketi.
- Soyut anlamAhlaki, hukuki ve inançsal sınırların pervasızca ihlali sonucu failin hak ettiği en ağır ilahi kınama, dışlanma ve manevi değersizleşme.
- Sistematik karşılıkİddia edilen ile gerçekleştirilen arasındaki negatif farkın ve fahiş sapmanın ilahi gazap fonksiyonunu maksimuma ulaştırması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hedeflenen özne veya eyleme yönelik mekt (şiddetli nefret ve gazap) düzeyini; verilen sözü, iddiayı veya teorik taahhüdü; fiilen sergilenen ameli; ikisi arasındaki tutarsızlık ve çelişki miktarını; işlenen fiilin bizatihi fahiş ahlaki çirkinlik katsayısını; ilahi rıza ve hidayete yönelme potansiyelini; paydanın sıfır olmasını engelleyen koruyucu sınırı temsil eder. Taahhüt ile amel arasındaki yarık büyüdükçe veya fiilin çirkinliği arttıkça mekt değeri en üst düzeye ulaşır.