كرم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ر-م20 sîga, 43 mücavir kök, 46 ayet, 29 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ولدكَرِيمٍوَالْإِكْرَامِضعفكرمجللمررأَكْرَمَنِكَرِيمًارزقكَرِيمٌطيبقرضدببرأي

KökSîga 20Ayet 46Sure 29Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

كرم

ك - ر - م

KÖK
  • 47 geçiş
  • 46 ayet
  • 20 sîga
  • 13 sözlük

Üzüm salkımıdır. “Kerume” fiil olarak bol yağmur yağdı, yani iyi üzüm oldu manasında kullanılmaya başlanmıştır. Daha sonra iyi ve güzel oldu anlamı kazanmıştır. “İkram” etti de iyilik etti demektir. “İhsan” da iyilik ama daha çok manevi, ikram ise daha çok maddi iyiliktir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Üzüm salkımıdır. “Kerume” fiil olarak bol yağmur yağdı, yani iyi üzüm oldu manasında kullanılmaya başlanmıştır. Daha sonra iyi ve güzel oldu anlamı kazanmıştır. “İkram” etti de iyilik etti demektir. “İhsan” da iyilik ama daha çok manevi, ikram ise daha çok maddi iyiliktir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.877 harf
الكاف والراء والميم معهما ك ر م، ك م ر، ر ك م، م ك ر، ر م ك مستعملات كرم: الكَرَم: شرف الرجل. رجل كريمٌ وقوم كرَمٌ وكِرامٌ، نحو أديم وأدم، وعمود وعمد، وكثر ما يجيء فعل في جمع فعيل وفعول، قال الشاعر: وأن يعدين إن كُسِيَ الجواري فتنبو العينُ عن كَرَمٍ عجاف ورجل كُرامٌ: أي: كريم. وتكرّم عن الشائنات، أي: تنزه، وأكرم نفسه عنها ورفعها. والكَرامةُ: طبق يوضع على رأس الحب. والكَرامةُ: اسم للإكرام، مثل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.392 harf
الكَرَمُ: ضدُّ اللؤم. وقد كَرُمَ الرجل بالضم فهو كَريمٌ، وقومٌ كِرامٌ وكُرَماءُ، ونسوةٌ كَرائِمُ. ويقال رجلٌ كَرَمٌ أيضاً، وامرأةٌ كَرَمٌ، ونسوةٌ كَرَمٌ. والكُرامُ بالضم، مثل الكَريمِ. فإذا أفرط في الكَرَم قيل كُرَّامٌ بالتشديد. وكارَمْتُ الرجل، إذا فاخرتَه في الكَرَمِ، فكَرَمْتُهُ أكْرُمُهُ بالضم، إذا غلبتَه فيه. والكَريمُ: الصَفوحُ. وكَرُمَ السحابُ، إذا جاء بالغيث. وأكْرَمْتُ الرجل أُكْرمُهُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.509 harf
ك ر م كرم ، كمر ، ركم ، رمك ، مكر : مستعملات . كرم : الكَرِيمُ : من صفاتِ الله عز وجل وأسمائه ، وهو الكثيرُ الخيرِ الجوادُ المنعمُ المفضِلُ . وقال الله جل ثناؤه : ( أَوَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى الاَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ ) ( الشعراء : 7 ) . معنى الزَّوْجِ : النَّوْعُ ، والكَرِيمُ : المحمود فيما تحتاج إليه فيه ، المعنى من كل نوع نافع لا يثبته إلا رب العالمين . وقال جل وعز
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.353 harf
(باب الكاف والراء وما يثلثهما) (كرز) الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد: * إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) * وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة: * كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) * فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.189 harf
- الكرم إذا وصف الله تعالى به فهو اسم لإحسانه وإنعامه المتظاهر، نحو قوله: ﴿إن ربي غني كريم﴾ [النمل/40]، وإذا وصف به الإنسان فهو اسم للأخلاق والأفعال المحمودة التي تظهر منه، ولا يقال: هو كريم حتى يظهر ذلك منه. قال بعض العلماء: الكرم كالحرية إلا أن الحرية قد تقال في المحاسن الصغيرة والكبيرة، والكرم لا يقال إلا في المحاسن الكبيرة، كمن ينفق مالا في تجهيز جيش في سبيل الله، وتحمل حمالة ترقئ دماء قوم،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.086 harf
ك ر م كرم علينا فلان كرامةً وله علينا كرامةٌ‏.‏ وأكرمه الله وكرّمه‏.‏ وأكرم نفسه بالتقوى وأكرمها عن المعاصي‏.‏ وهو يتكرّم عن الشوائن‏.‏ قال أبو حيّة‏:‏ وإن أجلّ المكارم اجتناب المحارم وهم الأطيبون الأكارم‏.‏ وتقول‏:‏ نعم وكرامةً أي وأكرمك إكراماً‏.‏ وأفعل ذلك وكرماً لك وكرمةً لك وكرمى لك‏.‏ وقلت لمدنيٍّ‏:‏ رافع كريّي‏:‏ محملي فقال‏:‏ نعم وكرمتين‏.‏ وما منهم رجل يكرمك‏:‏ يكون أكرم منك‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.275 harf
الكَريم: من صفات الله وأَسمائه، وهو الكثير الخير الجَوادُ المُعطِي الذي لا يَنْفَدُ عَطاؤه، وهو الكريم المطلق. والكَريم: الجامع لأَنواع الخير والشرَف والفضائل. والكَريم. اسم جامع لكل ما يُحْمَد، فالله عز وجل كريم حميد الفِعال ورب العرش الكريم العظيم. ابن سيده: الكَرَم نقيض اللُّؤْم يكون في الرجل بنفسه، وإن لم يكن له آباء، ويستعمل في الخيل والإبل والشجر وغيرها من الجواهر إذا عنوا العِتْق، وأَصله
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR988 harf
* ك ر م * * الكَرَمُ * بفتحتين ضد اللؤم وقد * كَرُمَ * بالضم * كَرَما * فهو * كَرِيمٌ * وقوم * كِرَامٌ * و * كَرَمَاءُ * ونسةٌ * كَرَائِمُ * ورجل * كَرَمٌ * أيضا وكذا المؤنث والجمع لنه مصدر و * الكُرَامُ * بالضم الكريم فإذا أفرط في الكرم قيل * كرَّامٌ * بالضم والتشديد و * الكَرِيمُ * الصفوح و * أكْرَمَهُ * يكرمه ويقال في التعجب ما أكرمه لي وهو شاذ لا يطرد في الرباعي قال الخفش وقرأ بعضهم { ومن يهن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR26.622 harf
| ( الكَرَمُ ، مُحَرَّكَةً ضِدُّ اللُّؤْمِ ) يَكُونُ | في الرَّجُلِ بِنَفسِه ، وإنْ لَمْ يَكُنْ له آباءٌ ، | ويُسْتَعْمَلُ في الخَيْلِ والإِبِلِ والشَّجَر ، | وغَيْرِها من الجَواهِرِ إِذَا عَنَوْا العِتْقَ | وأَصْلُه في النَّاسِ . قال ابنُ الأَعْرابِيّ : | كَرَمُ الفَرَسِ : أَن يَرِقَّ جِلْدُه ، ويَلِينَ شَعرُه ، | وتَطِيبَ رائِحَتُه . وقال بَعْضُهم : | ( ( الكَرَمُ : مِثلُ الحُرِّيَّةِ إلاَّ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.139 harf
كَرُمَ 1 كَرُمَ ذ , inf. n. كَرَمٌ, It (a thing) was, or became, highly esteemed or prized or valued; excellent, precious, valuable, or rare: (Msb:) followed by عَلَيْهِ: see 1 in art. فجع. ― -b2- كَرُمَتْ أَرْضُهُ His land yielded increase of its seed-produce, (ISh, K,) and its soil became good, (ISh,) being manured; (ISh, K;) [or it was, or became, generous, or good; i. e., productive, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.863 harf
كَرَمَ كَرَمَ U ( n. ac. كَرْم 1 ), a. Surpassed, excelled in generosity, in liberality. كَرُمَ كَرُمَ U ( n. ac. كَرَم 4 , كَرَمَة 4t , كَرَاْمَة 22t ), a. Was generous, liberal, beneficent; was noble, illustrious; was highminded. b. Rained much. كَرَّمَ كَرَّمَ II , a. Declared, called generous; honoured, exalted. كَاْرَمَ كَاْرَمَ III , a. Vied with in generosity. أَكْرَمَ أَكْرَمَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR45.418 harf
كرم كَرُمَ - يَكْرُمُ - كَرِيْم - كِرَام - أَكْرَم - الأكْرَم - أَكْرَمَ - يُكْرِمُ - إِكْرَام - ذُو الإِكْرَام - مُكْرَم كَرُمَ - يَكْرُمُ + الكائن أو الشيء: ضد " هان - يهون ": يكون " كريماً ": يكون في منزلة عالية نسبة لغيره من حيث المكانة والقدرة والاستطاعة، فلا يحتاج لعون مادي أو معنوي من آخرين، ولا يكون تحت سيطرة وسلطة آخرين ضد رغباته
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler43 mücavir (192 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جلل

    2 ortak ayet · Celle çul, yelken demektir

  2. رزق

    7 ortak ayet · Üzüm demektir

  3. غفر

    7 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  4. قرض

    2 ortak ayet · Kırpıntı demektir

  5. أجر

    5 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  6. عتد

    2 ortak ayet · Hazırladık

  7. دبب

    2 ortak ayet · Böcek demektir

  8. نبت

    2 ortak ayet · Bitki

  9. برر

    2 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  10. مرر

    2 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  11. ولد

    3 ortak ayet · “Yavru” demektir

  12. رأي

    6 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

Geçtiği ayetler(46)

  1. أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

    Cömertİşte onlar; inanmışların kendileridir. Onlara Rabb’larının katından dereceler, mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

  2. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

    Cömertİman edip hicret edenler, Allah yolunda cihad edenler, barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçek mü’minlerdir. Onlar için mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

  3. … لِلَّهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ

    CömertOnların dedikodularını işitince; onlara haber yolladı. Onlar için yaslanacak yerler hazırladı ve onlardan her birine birer bıçak verdi. (Yusuf’a) : Çık karşılarına, dedi. Hepsi onu görünce kendisini çok büyüttüler. Ve ellerini kestiler. Dediler ki: Allah’ı tenzih ederiz. Haşa bu, bir beşer değildir, ancak çok şerefli bir melektir.

  4. فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

    Cömertİman edip salih amel işleyenler için mağfiret ve cömertçe verilmiş rızık vardır.

  5. الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

    CömertKötü kadınlar, kötü erkekler için; kötü erkekler de, kötü kadınlar içindir. İyi kadınlar, iyi erkekler için; iyi erkekler de, iyi kadınlar içindir. Bunlar; onların söylediklerinden uzaktırlar. Ve onlar için; mağfiret, cömertçe verilmiş bir rızık vardır.

  6. قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتَابٌ كَرِيمٌ

    CömertDedi ki: Ey ileri gelenler; gerçekten bana çok şerefli bir mektup bırakıldı.

  7. … فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ

    CömertNezdinde kitabdan bir bilgi bulunan da dedi ki: Gözünü açıp kapamadan ben, onu sana getiririm. Süleyman tahtı yanına yerleşivermiş görünce dedi ki: Bu, Rabbımın lutfundandır. Şükür mü yoksa küfür mü edeceğim diye beni sınamak içindir. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Rabbım; Gani’dir, Kerim’dir.

  8. لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

    Cömertİman etmiş olup da salih amel işleyenleri mükafatlandırması için. İşte onlara mağfiret ve cömertçe verilmiş bir rızık vardır.

  9. وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَجَاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيمٌ

    CömertAndolsun ki; onlardan önce Firavun kavmini de denemiştik ve onlara kerim bir peygamber gelmişti.

  10. إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ

    CömertŞüphesiz o; şerefli bir Kur’an’dır.

Sîga sayfası: الْمُكْرَمِينَ
Sîga sayfası: وَالْإِكْرَامِ
Sîga sayfası: أَكْرَمَكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكرم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجود, سخو, وهب
Zıt Kökلأم
Çekirdek Özet 1Kendinde ve özünde asalete, verimliliğe ve üstün niteliğe sahip olma durumu; üzüm asması ve bol verimli yağmur
Çekirdek Özet 2Varlığın zâtî değerini yüceltme, karşılıksız ve şerefli lütufta bulunma, horlanmaktan ve alçalmaktan arındırma
Çekirdek Özet 3Şerefin soy ve zenginlikte değil takvada temellendiği, varoluşsal izzet ve ahlaki mükemmellik ekseni
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca maddi cömertliğe ve para harcamaya indirgeyerek varoluşsal şeref, haysiyet ve ontolojik asalet boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كرTekrar eden tazyik, bir noktaya yeniden dönme, zorlama ve yoğunlaşma hareketi; nitekim كرر kökünde geri dönüp saldırma, كرب kökünde boğazı sıkan gam ve yoğunluk, كرس kökünde üst üste yığılma, كره kökünde ise zorlayıcı baskıya karşı duyulan içsel direnç görülürمÇekirdekteki yoğunlaşma ve toplanma hareketine suyun akışkanlığını, cem edici bereketi ve kuşatıcı olgunluğu katarak varlığın özünde yoğunlaşmış bir asalet, bereket ve kesintisiz iyilik akışı meydana getirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir şeyi içine alma, koruma, lütuf ve ihsan için açılan veya verici olan el
رinsan başı; baş, ilk, üstZirveyi, şerefi, üstünlüğü ve varlığın en seçkin katmanını temsil etme
مsu; akış, çokluk, derinlikKesintisiz akışı, bereket ve çokluğu, kaynağın dip diriliğini sağlama
كرمİhsan elinin üstün bir şeref ve asalet makamından gürül gürül, tükenmez bir akışla yayılmasıKök, başat bir üstünlükten kaynaklanan ve avuçtan taşarcasına bereketle yayılan zâtî bir yetkinlik ve ihsan hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzüm asması (كرم), salkımları bol ve taneleri dizili verimli bağ çubuğu; ayrıca özü arı ve kusursuz olan at, tüyü yumuşak ve derisi ince safkan binek hayvanı ile bol yağmur bırakan bereketli bulut
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ebû Mihcen es-Sekafî kökü asma anlamında şöyle kullanır: إِذَا مِتُّ فَادْفِنِّي إِلَى أَصْلِ كَـرْمَةٍ / تُرَوِّي عِظَامِي بَعْدَ مَوْتِي عُرُوقُهَا
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde soyunda veya ahlakında aşağılıktan uzak duran, zâtı itibarıyla övgüye değer olan kimse için kullanılmış; boynu süsleyen değerli gerdanlığa da كرم denilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça كرم kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde özellikle bağ, asma ve verimli bahçe sahasında ortak bir semantik zemine sahiptir. İbranicede kéremer / kérem (כֶּרֶם) ve Süryanicede kram / karmā (ܟܪܡܐ) biçimleri doğrudan üzüm bağını, meyve bahçesini ve bol mahsul veren tarımsal alanı ifade eder. Akadcada karānu biçiminde asma ve şarap anlamında belgelenen bu kök, Sami dünyasında ilkin ziraatın en kıymetli, en fazla emek isteyen ve en bereketli ürünü olan bağcılıkla ilişkilendirilmiştir. Arapçada kök, somut bağ ve asma anlamını korumakla birlikte, asmanın dallarındaki düzenli dizilimden, salkımın bolluğundan ve toprağın cömertliğinden hareketle soyut düzlemde ahlaki, ontolojik ve zâtî bir şeref, üstünlük ve lütufkârlık kavramına doğru genişlemiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكرمAsma çubuğu ve bereketli bitkiden nefsin şerefine, alçaklıktan arınmışlığa ve ahlaki üstünlüğe geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kérem, Süryanice karmā, Akadca karānuOrtak Sami zemininde üzüm bağı, meyvelik ve bol verimli asma kavramıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik tarım terimleriEski Mısır ve komşu havzalarda bağcılık ve bağ ürünleriyle ilgili leksikal paralelliklerMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كرمAnlamlıAsalet, şeref ve cömertlikVarlığın zâtında taşıdığı değer, asma ve bol ihsanHedef kök; Kur'an'da geçer
كمرAnlamlıGizlemek, örtmekBir nesneyi veya organı örtüp içeri çekmek, örtüKur'an'da geçmez
ركمAnlamlıÜst üste yığmakBulutları veya eşyayı katman katman biriktirip yığmakKur'an'da geçer
رمكAnlamlıBir yerde kalmak, boz renkBir mekânda çakılıp kalmak; boz-kül rengi hayvan tüyüKur'an'da geçmez
مكرAnlamlıHile ve düzen kurmakGizlice plan yapmak, bir işi ustalıkla evirip çevirmekKur'an'da geçer
مركKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız müsta'mel kök olarak tescil edilmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كرمMerkezAsalet ve şerefli lütufVarlığın zâtındaki kıymetten ve şereften doğan karşılıksız ihsanÖzünde kusursuzluk ve izzet barındıran iyilik
جودKomşuCömertlikMalı bolca ve esirgemeden verme; eylemin çokluğuna ve akıcılığına odaklanırكرم zâtî asaleti vurgularken جود fiilin enginliğini gösterir
سخوKomşuGönül genişliği ile vermeGönülde hiçbir sıkıntı ve darlık hissetmeden kolaylıkla vermeكرم gibi zâtî üstünlükten ziyade nefsin rahatlığına dayanır
وهبKomşuKarşılıksız hibeBir bedel veya menfaat beklemeksizin mülkiyeti devretmeHukuki ve fiili bağış yönü baskındır
لأمZıtAlçaklık ve cimrilikNefsin düşüklüğü, tabiatın kötülüğü, hasislik ve şerefsizlikكرم kökünün tam karşıtı olarak zâtî soysuzluk ve erdemsizlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكرمŞeref ve asil lütufVarlığın özündeki değer, haysiyet ve karşılıksız lütufkârlıkKesin
LatinceNobilitas, GenerositasAsalet, soyluluk, cömertlikNobilitas kökün zâtî şerefini, generositas ise vericilik ve ruh büyüklüğünü karşılarGüçlü
İngilizceDignity, Generosity, NobilityHaysiyet, cömertlik, asaletDignity zâtî kıymeti, generosity fiili cömertliği karşılar; her ikisi birlikte anlamı kuşatırGüçlü
AlmancaWürde, Großmut, EdelmutHaysiyet, yüce gönüllülük, asaletEdelmut ruhsal asaleti, Würde ontolojik değeri taşır; yalnızca maddi harcamayı aşarGüçlü
FransızcaNoblesse, GénérositéAsalet, alicenaplıkSoylu tabiatı ve karşılık beklemeden yapılan büyük ihsanı anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كريم (İlahi Nitelik)Sonsuz lütufkâr ve af sahibiAllah'ın kullarına karşılıksız ihsanı, affediciliği ve zenginliği (Neml 27:40, İnfitâr 82:6)
كريم / كرام (Melek ve Elçi)Şerefli, tertemiz, günahsız elçiVahyi taşıyan melekler veya tebliğ eden peygamberler (Abese 80:13-16, Tekvîr 81:19)
كريم (Rızık ve Karşılık)Değerli, temiz ve onurlu mükâfatCennet nimetleri, eksilmeyen ve minnet altında bırakmayan rızık (Enfâl 8:4, Ahzâb 33:31)
قولا كريماOnur kırıcı olmayan saygın sözAnne babaya karşı hürmet dolu ve gönül alıcı konuşma tarzı (İsrâ 17:23)
مكرمون / أكرمDeğer verilen, yüceltilen insanAllah katında takva ile kazanılan hakiki üstünlük ve izzet (Hucurât 49:13, Enbiyâ 21:26)
كرم (Tabiat ve Bitki)Verimli, faydalı ve güzel çiftYeryüzünde bitirilen her güzel ve bereketli bitki türü (Şuarâ 26:7, Lokmân 31:10)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve el-Kerîm ismiAllah'ın ihsanının bir sebebe veya zorunluluğa dayanıp dayanmadığı, lütfun zâtîliğiHak etmeyene de lütfeden, cezalandırmaktan vazgeçip bağışlayan mutlak irade
FıkıhNafaka, ihsan ve köle azadıMalların en kıymetlisi (كرائم الأموال) olan zekât mallarının durumu ve insana yapılacak ikramZekâtta malın en değerlisinin zorla alınmaması, mükellefin onurunun gözetilmesi
Tefsirİnsanın yaratılışı ve meleklerin konumuİnsanın üstün kılınması (تكريم) ve takvanın biricik asalet ölçüsü oluşuSoy, kabile ve mal üstünlüğünün lağvedilerek ahlaki ve ontolojik değerin öne çıkarılması
HadisAhlak ve cömertlik rivayetleriKişinin malını hak yolda sarf etmesi ve nefsin kötülüklerden uzak tutulmasıMüminin şerefli duruşu, cimrilikten sakınması ve ziyafet ahlakı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı ilişkisiTakvaya dayalı zâtî kıymetİnsanın yaratılıştan gelen izzetini fark edip Rabbine yönelmesiSoy bağına değil manevi arınmaya dayalı gerçek dindarlık üretirKesin
İlmiHakikatin değeri ve vahyî bilgiAsil ve şerefli bilgi metni (قرآن كريم)İnsanı cehaletin düşüklüğünden kurtarıp ilahi hakikatle yüceltmeBilginin araçsallaşmasını önleyip kendi içinde bir değer olarak korunmasını sağlarGüçlü
SiyasiToplumsal hiyerarşi ve liderlikLiyakat ve ahlaki üstünlükSoyculuk ve kabile asabiyetini yıkarak erdemli yönetimi kurmaBütün insanları adalet zemininde onurlu birer fert olarak kabul ederGüçlü
İktisadiMülkiyet ve infak dolaşımıMinnet altında bırakmayan temiz paylaşımZenginliği tahakküm aracı kılmaktan çıkarıp haysiyetli dolaşıma sokmaVerilen nimetin muhtacın haysiyetini ezmeden takdim edilmesini sağlarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek potansiyelli ve kararlı enerji durumuBir sistemin düşük enerjili ve verimsiz hâlden, en yüksek verimlilik ve minimum kayıpla iş üreten kararlı ve asal seviyeye erişmesiGüçlü
Beşeri bilimlerİnsan onuru (human dignity) ve ahlaki sermayeHukuk ve etikte insanın salt insan olması hasebiyle devredilemez, araçsallaştırılamaz bir içkin değere sahip olması ilkesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiكرم kökünü yalnızca cepteki parayı dağıtmak, bahşiş vermek veya misafire çay-yemek ikram etmek gibi yüzeysel ve dar bir maddi lütfa indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da meleklerin günahsızlığı, vahyin eşsiz şerefi, arşın yüceliği, bitkilerin verimliliği ve insanın takva ile ulaştığı varoluşsal izzet gibi ontolojik ve ahlaki bütün boyutları kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın şerefini ve üstünlüğünü servet dağıtmaya veya harici etiketlere bağlayarak, zâtî ahlakı, haysiyeti ve ruhsal yetkinliği göz ardı etme yanılgısı

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunu ve ahlak felsefesini inşa eden anahtar bir kavramdır; insanın yeryüzündeki yerini zâtî bir şerefle temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı ve meleklerin secde bağlamında (İsrâ 17:70), takva ile asalet dengesinin kurulduğu toplumsal ilkelerde (Hucurât 49:13) ve vahyin niteliğinde (Vâkıa 56:77).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cahiliye zihniyetinin soy, kabile ve mal çokluğuyla övünme anlayışını yıkar; gerçek üstünlüğün ve şerefin ancak takva ve ahlaki temizlikle kazanılabileceğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÖzü temiz, verimli ve bol meyve veren üzüm asması; zâtında kusur bulunmayan safkan binek; bol ve faydalı yağmur yüklü bulut.
  • Soyut anlamVarlığın içkin şerefi, zâtî değeri, alçaklık ve bayağılıktan tenzih edilmiş ahlaki üstünlük ile karşılıksız lütufkârlık.
  • Sistematik karşılıkİnsanın fıtraten sahip kılındığı onurun takva ekseninde korunup yüceltilmesi ve mülkün bu haysiyet bilinciyle paylaşıma açılması sistemi.
  • LaTeX modeliV(x)=ϕ0(x)+∫0t(α⋅T(x,τ)−β⋅L(x,τ))dτ
  • LaTeX açıklamasıModelde V(x) bireyin veya sistemin net zâtî değerini ve izzet seviyesini temsil eder. ϕ0(x) yaratılıştan gelen temel insan onurunu ve fıtrî potansiyeli simgeler. T(x,τ) zamana bağlı takva, arınma ve erdemli eylem yoğunluğunu ifade ederken α bu çabanın değere dönüşüm katsayısıdır. L(x,τ) ise alçaklık, hasislik ve bayağılaşma yönündeki sapmaları gösterir; β bu sapmaların izzet düzeyinde yol açtığı erozyon katsayısıdır. Süreç boyunca takvanın baskın gelmesiyle değer fonksiyonu kâmil asalete ve gerçek şerefe erişir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك