وهب
و - ه - ب
KÖK- 25 geçiş
- 22 ayet
- 13 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve hibe ettik
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.231 harfباب الهاء والباء ووايء معهما
ه ب و، ب ه و، و ه ب، ه ي ب، ه و ب، ب و ه، أ ب ه، أ ه ب هبو: الهَبْوَةُ: غبار ساطع في الهواء كأنَه دخانٌ. يقال: هبا يَهْبُو هَبْواً، قال:
في قِطَعِ الآلِ وهَبْوات الدُّقَقْ
وهبا الرّمادُ يَهْبو هَبْواً إذا اختلط بالتُّراب، وترابٌ هابٍ، قال:
تَرَى جَدَثاً قد جرّتِ الرِّيح فوقَهُ تُرابا كُلْونِ القَسْطَلانيِّ هابـيا
والهَباءُ دُقاقُ التُّراب ساطعُه ومنشورُه على وجه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR655 harfوهبت له شيئاً وَهْباً، ووَهَباً بالتحريك، وهِبَةً؛ والاسم المَوْهِبُ والمَوْهِبَةُ. والاتهاب: قَبول الهبة. والاستيهاب: سؤال الهِبة. وتواهبَ القومُ، إذا وهبَ بعضُهم لبعض. وتقول: هَبْ زيداً منطلقاً، بمعنى أحسبْ، يتعدَّى إلى مفعولين، ولا يستعمل منه ماضٍ ولا مستقبلٌ في هذا المعنى. والمَوْهِبَةُ: بالفتح: نُقرة في الجبل يَسْتَنْقِعُ فيها الماء؛ والجمع مواهب. قال الشاعر:
ولَفوكِ أشْهى لو يَحِلُّ لنـامن
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.425 harfباب الهاء والباء
هبا ، هاب ، بها ، باه ، وهب ، وبه ، أبه ، أهب ، بهو ، بهى .
هبا : قال ابن شميل : الهبَاء : التّراب الّذي تُطيِّره الرِّيحُ ، فتَراه على وجوه الناس وجلودِهم وثيابِهم يَلزَق لزُوقاً .
وقال : أَقول : أرَى في السَّماء هَباءً ، ولا يقال : يومنا ذُو هَباء ، ولا ذو هَبْوَة . والهابي من التُّراب : ما ارتفع وَدَقّ . ومنه قولُ الشاعر :
تزوَّدَ منَّا بين أذْناهَ ضَربةً
دعتْه إلى هابي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.848 harf(باب الواو والهاء وما يثلثهما)
(وهي) الواو والهاء والحرف المعتلُّ يدلُّ على استرخاء في شيء. يقال: وَهَتْ عَزالِيُّ السَّحابِ بمائِهِ. وكلُّ شيءٍ استرخَى رباطُه فهو واهٍ. والوَهْيُ: الشَّقُّ في الأديم وغيرِه.
(وهب) الواو والهاء والباء: كلماتٌ لا ينقاس بعضُها على بعض. تقول: وهَبْتُ الشَّيءَ أهَبُهُ هِبَةً ومَوْهِباً. واتَّهَبْتُ الهبة: قَبِلتُها. والمَوْهِبَة([1]): قَلْتٌ يَسْتنقِعُ فيه الماء؛
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.277 harf- الهبة: أن تجعل ملكك لغيرك بغير عوض. يقال: وهبته هبة وموهبة وموهبا. قال تعالى: ﴿ووهبنا له إسحق﴾ [الأنعام/84]، ﴿الحمد لله الذي وهب لي على الكبر إسماعيل وإسحاق﴾ [إبراهيم/39]، ﴿إنما أنا رسول ربك لأهب لك غلاما زكيا﴾ [مريم/19]، فنسب الملك إلى نفسه الهبة لما كان سببا في إيصاله إليها، وقد قرئ: ﴿ليهب لك﴾ (وبها قرأ قالون بخلف عنه، وورش وأبو عمرو ويعقوب. الإتحاف ص 298) فنسب إلى الله تعالى، فهذا على
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.438 harfو ه ب
وهب الشيء هبةً وموهباً فاتهبه منه.
وفي الحديث: " آليت أن لا أتّهب إلا من قرشيٍّ أو ثقفيٍّ " ووهب الله تعالى لك العافية.
واللهمّ هب لي ذنوبي.
والله أستوهب ذنوبي.
واستوهبت فلاناً كذا.
وتواهبوا فيما بينهم.
وفيهم التهادي والتواهب.
وواهبني فوهبته: كنت أوهبمنه.
وهذه هبة فلان وموهبته هباته ومواهبه.
والله الوهاب: الكثير المواهب.
ويقال للمولود له: شكرت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.580 harfفي أَسماءِ اللّه تعالى: الوَهَّابُ.
الـهِبةُ: العَطِـيَّة الخاليةُ عن الأَعْواضِ والأَغْراضِ، فإِذا كَثُرَتْ سُمِّي صاحِـبُها وَهَّاباً، وهو من أَبنية الـمُبالغة. غيره: الوَهَّابُ، من صفاتِ اللّه، الـمُنعِمُ على العباد، واللّهُ تعالى الوهَّابُ الواهِبُ. وكلُّ ما وُهِبَ لك، من ولَد وغيره: فهو مَوهُوبٌ. والوَهُوبُ: الرجلُ الكثيرُ الـهِباتِ. ابن سيده: وَهَبَ لك الشيءَ يَهَبُه وَهْباً، ووَهَباً،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR373 harf* و ه ب * * وَهَبَ * له شيئا يهب * وَهْباً * بوزن وضع يضع وضعا و * وَهَباً * أيضا بفتح الهاء و * هِبَةً * بكسر الهاء والاسم * المَوْهِبُ * و * المَوْهِبَةُ * بكسر الهاء فيهما و * الاتِّهَابُ * قبول * الهِبَة * و * الاسْتِيهاب * سؤال الهبة و * هَبْ * زيدا منطلقا بوزن دَعْ بمعنى احسب ولا يستعمل منه ماض ولا مستقبل ورجل * وَهَّابٌ * و * وَهّابة * كثير الهِبَة والهاء للمبالغة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.184 harfوهبه له، كودعه، يهبه وهبا بالسكون، ووهبا بالتحريك وهبة كعدة، مقيس في أمثاله، ولا تقل أيها اللغوي، وفي المحكم،وتهذيب الأفعال، وغيرهما: ولا يقال: وهبكه، متعديا إلى مفعولين؛ وهذا قول سيبويه، أو حكاه أبو عمرو بن العلاء، اشتهر بكنيته واختلف في اسمه على أحد وعشرين قولا: أصحها زبان، بالزاي والوحدة، وقيل: اسمه كنيته. وسبب الاختلاف أنه كان لجلالته لا يسأل عن اسمه، كذا في المزهر، وقد تقدم في مقدمة الخطبة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.991 harfوَهَبَ لَهُ شَيْئًا
1 وَهَبَ لَهُ شَيْئًا ذ , (aor. يَهَبُ, K; said to be originally يَوْهِبُ; which is changed into يَهِبُ because of the kesr; and then, into يَهَبُ because of the medial guttural letter; Msb, voce وَسِعَ;) inf. n. وَهْبٌ and وَهَبٌ and هِبَةٌ (S, K) and مَوْهِبٌ and مَوْهِبَةٌ, (Msb,) or the last two are substs., (S, K, &c.) He gave him a thing; properly, as a free gift,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.668 harfوَهَبَ
وَهَبَ
a. [ يَهَبُ ] ( n. ac. وَهْب 1 , هِبَة [ 2t ] , وَهَب 4 , مَوْهِبَة 18t ) [ acc. & La ], Gave, presented to; granted to.
b. Admitted, supposed; conceded.
وَاْهَبَ
وَاْهَبَ III ,
a. Surpassed in giving.
أَوْهَبَ
أَوْهَبَ IV
a. [ La ], Remained with; was within the reach of; was possible to.
b. [ acc. & La ], Prepared, facilitated for.
تَوَاْهَبَ
تَوَاْهَبَ VI ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.716 harfوهب
وَهَبَ - يَهَبُ - وَهَّاب
وَهَبَ - يَهِبُ + كائن + كائناً + شيئاً: يعطيه إياه إنعاماً وتمنناً من غير عوض: يعطي بشكل استثنائي ومن غير مبرر مباشر، ومن غير عوض، سوى الرغبة بالتفضل والتمنن
وَهَّاب: على وزن " فَعَّال ": اسم فاعل مبالغة من " وَهَبَ - يَهَبُ ": من يهب بكثرة وتكرار
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" العطاء من غير وجوب للرد"، وهي:
Sîgalar(13)
- وَوَهَبْنَاVe hibe ettik+1 anlam(وَفَعَلْنَا)×8
- هَبْHibe et(افْعَلْ)×4
- الْوَهَّابُHibe eden(الْفَعَّالُ)×2
- وَهَبْVe hibe et(وَافْعَلْ)×2
- الْوَهَّابِHibe eden(الْفَعَّالِ)×1
- فَهَبْHemen hibe et(فَافْعَلْ)×1
- فَوَهَبَHemen hibe etti(فَفَعَلَ)×1
- لِأَهَبَHibe etmem için(لِأَفْعَلَ)×1
- وَهَبَHibe etti(فَعَلَ)×1
- وَهَبَتْHibe etti(فَعَلَتْ)×1
Mücavir kökler29 mücavir (127 toplam)
- سحق
5 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
- يعقوب
4 ortak ayet · Ve Yakup
- ذرر
4 ortak ayet · Zerre toz demektir
- لدن
3 ortak ayet · Katın
- صلح
5 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- ربب
10 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- جعل
6 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- رحم
6 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- داود
2 ortak ayet · Davut
- سليمان
2 ortak ayet · Süleyman
- هارون
2 ortak ayet · Harun
- نبأ
4 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
Geçtiği ayetler(22)
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ …
Ve hibe ettikVe Biz, ona İshak’ı ve Ya’kub’u ihsan ettik. Her birini hidayete erdirdik. Daha önce de Nuh’u ve onun soyundan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yusuf’u, Musa’yı ve Harun’u hidayete erdirdik. İşte böyle mükafaatlandırırız ihsan edenleri.
وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا
Ve hibe ettikBunlara rahmetimizden lutfettik. Onlar için yüce bir doğruluk dili verdik
وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا
Ve hibe ettikVe rahmetimizden ötürü ona; kardeşi Harun’u da bir peygamber olarak bağışladık.
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ
Ve hibe ettikOna İshak’ı, üstelik bir de Yakub’u ihsan ettik. Ve her birini salih kimseler kıldık.
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ
Ve hibe ettikBiz de ona icabet ederek Yahya’yı ihsan etmiş, eşini doğum yapabilecek bir hale getirmiştik. Doğrusu onlar; hayırlı şeylerde yarışıyorlar, korkarak ve umarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı derin saygı duyuyorlardı
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
Ve hibe ettikVe ona İshak ve Ya’kub’u ihsan ettik. Soyundan gelenlere kitab ve peygamberlik verdik. Ona dünyada mükafatını verdik. Doğrusu ahirette de o, salihlerdendir.
وَوَهَبْنَا لِدَاوُدَ سُلَيْمَانَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ
Hibe ettikDavud’a da Süleyman’ı lutfettik. O ne güzel bir kuldu ve muhakkak ki o, Allah’a yönelirdi.
وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ
Hibe ettikKatımızdan bir rahmet, akıl sahipleri için de bir öğüt olmak üzere ona, ailesini ve onlarla birlikte olanların bir mislini lutfettik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وهب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Misâl-i vâvî (ilk harfi vâv olan illetli kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | منن, عطو, نعم, رزق |
| Zıt Kök | منع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mülkü veya imkânı hiçbir karşılık, menfaat ya da zorunluluk olmaksızın doğrudan bağışlamak. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütfun sebep-sonuç zincirlerini aşarak dilediğine karşılıksız evlat, nübüvvet, hikmet ve mülk bahşetmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Hak ediş ve karşılık mantığının ötesinde, salt irade ve cömertliğe dayalı mutlak tek taraflı aktarım sistemi. |
| Kritik Hata Riski | Hibe kavramını hak edilmiş bir alacak, sözleşmeli bir mübadele veya nedensellik zincirinin zorunlu bir sonucu saymak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وه | İçten dışa doğru kendiliğinden taşma, açığa çıkma, kesintisiz yayılma ve zayıflık-gevşeklik potansiyeli; nitekim وهج parlayarak yayılmayı, وهن iç direncin gevşeyip çözülmesini, وهي ise bağların çözülüp dağılmasını ifade eder. | ب | İki nesne arasındaki irtibatı ve içeriye kabulü sağlayan bâ harfi eklenerek, içten gelen lütuf ve yayılma enerjisi başka bir varlığa mülkiyet ve bağış aktarma şeklinde somut bir hedefe yöneltilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki varlığı birbirine bağlama, rabıta kurma ve aktarım köprüsü oluşturma payını taşır. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, açığa çıkma, gizli olan lütfun birdenbire tecelli etmesi payını taşır. |
| ب | Ev, çadır, iç mekân | Sınırları belirlenmiş bir alana, şahsa veya mülkiyete dahil olma ve yerleşme payını taşır. |
| وهب | Bağlayıcı bir köprü üzerinden lütfun açığa çıkıp alıcının mülkiyet alanına karşılıksız aktarılması | Veren ile alan arasında hiçbir ticari bağ bulunmaksızın, vericinin içinden taşan bağışın alıcının şahsına veya yuvasına tam olarak teslim edilmesi hareketini tasvir eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağ veya vadi kovuklarında kendiliğinden su biriken çukura Arapçada el-mevhibe (المَوْهِبَة) denir; suyun insan emeği veya kazısı olmadan kendi doğasıyla birikip hazır bulunması, kökün emeksiz ve karşılıksız gelen bağış anlamının somut zeminidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya Nâbiga gibi şairlerin divanlarında ve kabile geleneğinde, liderlerin hiçbir fidye veya diyet karşılığı beklemeden esirleri serbest bırakması ya da ganimeti tek taraflı dağıtması وهب köküyle şahitlendirilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve kabileler arası ilişkilerde karşılıksız bağışlar için kullanılmış; Hz. Peygamber’in şu hadisinde de geçtiği üzere: "لقد هَمَمْتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلاّ من قُرَشيّ، أو أَنْصاريّ. أو ثقفيّ" yani kimseden karşılıksız hibe kabul etmeme iradesini dile getirirken kelimenin tefa‘‘ul kalıbı (ittehebe/ittihâb) kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça وهب kökü, Güney Sami ve Merkezi Sami dil katmanında açık bir semantik özgüllüğe sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan bağışlama ve verme eylemi için daha çok n-t-n (İbranice natan נָתַן) kökü kullanılırken, Güney Arapça kitabelerde ve Klasik Arapçada وهب kökü hiçbir bedel, ivaz ve ön şart içermeyen saf tek taraflı aktarımı ifade etmek üzere uzmanlaşmıştır. Eski Güney Arapça (Saba ve Main) metinlerinde ilahlardan çocuk, koruma veya mülk talebinde bulunulurken whb kökünün kullanıldığı belgelenmiştir. Bu durum, kökün Arap Yarımadası Sami zemininde erken dönemden itibaren özellikle tanrısal lütuf, soyun devamı ve çocuk bağışı bağlamında dini-kutsal bir kullanım alanına sahip olduğunu göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Karşılıksız ve bedelsiz aktarım | Suyun kendiliğinden çukurda birikmesi (el-mevhibe) ve kişinin malını hiçbir karşılık (ıvaz) ve menfaat (garaz) gözetmeksizin başkasına temlik etmesi ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapça whb | Eski Güney Arapça yazıtlarda tanrıların insanlara çocuk ve zürriyet lütfetmesi bağlamında paralellik taşır; Kuzeybatı Sami grubundaki genel verme köklerinden ayrışır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği olan kök verisi tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Sabaic Dictionary (Beeston vd.).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وهب | Anlamlı | Karşılıksız vermek, hibe etmek | Mülkiyetin ivazsız ve tek taraflı olarak başkasına devredilmesi; Kur'an'da 25 kez geçer. | Hedef kök |
| وبه | Anlamlı | Farkına varmak, aldırış etmek, uyanık olmak | Bir şeye dikkat kesilmek veya zihnen yönelmek anlamında kullanılır; Kur'an'da geçmez. | Kur'an dışı |
| هوب | Anlamlı | Çok konuşan ahmak veya devenin hızlı gitmesi | Çöl yaşamında devenin rüzgâr gibi hızlanması veya gevezelik yapmak anlamındadır; Kur'an'da geçmez. | Kur'an dışı |
| هبو | Anlamlı | Toz bulutu, ince toz zerreleri | Havada uçuşan ince toz (hebâ) ile bağlantılı fiziksel saçılma hareketi; Kur'an'da geçmez. | Kur'an dışı |
| بوه | Anlamlı | Rüzgârın savurduğu ince toz, şaşkınlık | Hafif toz zerresi veya aklı karışmış kişi için kullanılan addır; Kur'an'da geçmez. | Kur'an dışı |
| بهو | Anlamlı | Genişlemek, açık ve ferah olmak | Evin veya çadırın önündeki geniş alan, ferahlık ve açıklık anlamındadır; Kur'an'da geçmez. | Kur'an dışı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وهب | Merkez | Karşılıksız mülkiyet ve lütuf aktarımı | Hiçbir hak ediş, sebep ve karşılık şartı aranmaksızın yapılan mutlak bağıştır. | Mülkü veya imkânı ivazsız ve bila-bedel devretmektir. |
| منن | Komşu | Ağır ve büyük iyilik, başa kakma potansiyeli | Verilen nimetin büyüklüğünü ve verenin üstünlüğünü hissettiren, ağırlık taşıyan lütuftur. | Alıcı üzerinde minnet veya manevi yük oluşturan verme biçimidir. |
| عطو | Komşu | Genel verme, teslim etme | İyilik veya karşılık şartı aranmaksızın bir nesneyi elden ele aktarma eylemidir. | Nötr bir eylem olup hak edilen bir ücret veya ceza için de kullanılabilir. |
| نعم | Komşu | Hayat standardını yükselten lütuf | Varlığa yumuşaklık, rahatlık, lezzet ve refah katan somut iyiliktir. | Hayat şartlarının iyileştirilmesini merkeze alır. |
| رزق | Komşu | Yaşamı sürdüren sürekli pay | Biyolojik veya manevi varoluşun devamı için belirlenmiş periyodik paydır. | İhtiyaca binaen sürekli yinelenen besin ve imkân akışıdır. |
| منع | Zıt | Vermemek, engellemek, alıkoymak | Aktarımı durdurmak, erişime set çekmek ve imkânı kendi elinde tutmaktır. | Hibede kurulan karşılıksız akışın tam zıddı olarak akışı kesmektir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وهب | Karşılıksız bağışlamak | Tamamen ivazsız ve bedelsiz olarak bir değeri başkasının mülkiyetine geçirme eylemidir. | Kesin |
| Latince | Donare, largiri | Bağışlamak, cömertçe vermek | Donare hukuki olarak mülkü karşılıksız devretmeyi; largiri ise yüce bir makamdan bolca ihsan etmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Bestow, endow, grant | Bahşetmek, lütfetmek, hibe etmek | Bestow üstün bir makamdan karşılıksız sunumu, endow bir varlığı kalıcı kabiliyetle donatmayı, grant ise resmi yetki aktarımını verir. | Güçlü |
| Almanca | Schenken, bescheren | Hediye etmek, bahşetmek | Schenken karşılıksız vermeyi, bescheren ise özellikle kader veya tabiat üstü bir güç tarafından bahşedilen lütfu anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | Octroyer, gratifier, doter | İhsan etmek, lütufta bulunmak | Octroyer otorite tarafından bir hak bahşedilmesini, gratifier ise lütufkâr bir jestle donatılmayı karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Çocuk / Zürriyet bağışı | Biyolojik olarak imkânsız veya ümit kesilmiş yaşta hayırlı evlat ihsan edilmesi | İbrahim, Zekeriya ve Davud peygamberlerin duaları ve müjdeleri bağlamında (Enbiya 21:90, Meryem 19:5, Âl-i İmrân 3:38, Şûrâ 42:49). |
| Nübüvvet ve Hikmet lütfu | İnsanın çalışarak elde edemeyeceği ilahi peygamberlik ve hüküm makamı | Musa ve diğer peygamberlere yönelik ilahi yetkilendirme bağlamında (Şuarâ 26:21, En'âm 6:84). |
| İktidar ve Mülk ihsanı | Benzeri kimseye verilmemiş mutlak egemenlik ve saltanat verilmesi | Süleyman peygamberin duası ve mülk talebi bağlamında (Sâd 38:35). |
| Hukuki nikâh bağı | Mehirsiz ve ivazsız olarak kadının kendisini Peygamber'e nikâhlaması | Hz. Peygamber'e has hukuki bir istisna bağlamında (Ahzâb 33:50). |
| Rahmet ve Hidayet lütfu | Kalplerin kaymasını önleyen ve katından bahşedilen karşılıksız ilahi yardım | İlimde derinleşenlerin ve müminlerin duası bağlamında (Âl-i İmrân 3:8). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve el-Vehhâb ismi | Allah’ın fiillerinde bir menfaat, illet veya sebep bulunup bulunmadığı; lütfunun hak edişe bağlı olmaksızın sırf iradesiyle tecelli etmesi. | Nimetin başlangıçta hiçbir hak ve vücubiyet olmaksızın saf lütuf olarak verilmesi. |
| Fıkıh | Hibe akdi ve temlik muameleleri | Hibeden rücû şartları, kabz (teslim alma) olmadan akdin tamamlanıp tamamlanmayacağı ve ivaz şartlı hibenin mahiyeti. | Hayattayken bir malın mülkiyetini bila-bedel başkasına geçiren teberru akdi. |
| Tefsir | Peygamberlerin çocuk talepleri | İhtiyarlık veya kısırlık gibi biyolojik sebeplerin ilahi hibe ile nasıl aşıldığı ve hibede sebepliliğin rolü. | Mucizevi nitelikteki ilahi bağışların tabiat kanunlarının üzerindeki tecellisi. |
| Hadis | Karşılıklı hediyeleşme ve hibe ahlakı | Müminler arasında sevgi bağını güçlendirmek amacıyla hibeleşme teşviki ve hibeden dönmenin çirkinliği. | Tevazu, minnetsizlik ve cömertliğe dayalı sosyal kaynaşma aracı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve Nimet | Karşılıksız Lütuf | Şükrü zorunlu kılma | Yaratılış, hidayet ve varoluş hak edilmiş bir ödül değil, Tanrı'nın karşılıksız bir hibesidir. | Kesin |
| İlmi | İlim ve Hikmet | Vehbî İlim | Akli çabayı aşan idrak | Kesbî (kazanılmış) bilginin sınırında duran ve doğrudan ilahi feyizle açılan kavrayış yeteneğidir. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve Yetki | Meşruiyet Bahşetme | İktidarı emanet kılma | Otorite ve mülk yöneticinin zati hakkı değil, adaletle yönetilmesi için kendisine hibe edilmiş bir emanettir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet Dağılımı | Teberru ve Dayanışma | Servet yığılmasını kırma | Piyasa mekanizmasının karşılıklılık ilkesini aşarak sermayenin ihtiyaç sahiplerine emeksiz ve bedelsiz aktarımıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kendiliğinden emisyon / Dışsal enerji enjeksiyonu (Spontaneous Emission / Non-reciprocal Energy Injection) | Bir termodinamik veya kuantum sistemine, sistem içindeki hiçbir entropi veya denge zorunluluğuna bağlı olmaksızın dışarıdan kendiliğinden saf enerji veya parçacık aktarılması yapısıyla örtüşür. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Tek taraflı hukuki işlem / Karşılıksız temlik (Unilateral Contract / Pure Altruism) | Borçlar hukukunda herhangi bir edim ve karşı edim dengesi (sinallagma) barındırmayan, sosyolojide ise saf diğergamlık ile toplumsal sermayeyi tek taraflı besleyen yapısal eylemdir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Hibe kavramını yalnızca bayramlarda veya özel günlerde verilen basit bir «hediye»ye veya miras hukukundan kaçırmak için yapılan teknik bir «bağış»a indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وهب, biyolojik, fiziki ve toplumsal imkânsızlıkların tıkanma noktalarında devreye giren; çocuk, hikmet, peygamberlik, rahmet ve siyasi mülk gibi varoluşsal dönüm noktalarını hiçbir nedensellik zincirine borçlu kalmaksızın inşa eden ilahi yaratım müdahalesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın sahip olduğu yetenekleri, evlatları ve nimetleri sırf kendi emeğinin ve biyolojik yasaların zorunlu bir karşılığı zannetmesi; böylece şükür ve minnettarlık bilincini yitirerek seküler bir hak ediş kibrine kapılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve kader tasavvurunu hak ediş (istihkak) zemininden çıkarıp mutlak ilahi lütuf (fadl) zeminine oturtur; Allah'ın evrendeki yegâne karşılıksız ve mutlak mülk sahibi olduğunu ilan eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zekeriya, İbrahim ve Meryem kıssalarındaki çocuk müjdelerinde; Süleyman kıssasındaki mülk talebinde; Musa'nın nübüvvetle donatılmasında ve ilahi rahmetin talep edildiği dua ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sebeplerin mutlaklaştırılmasını yıkar; ihtiyarlık veya kısırlık gibi biyolojik engellerin ilahi irade karşısında bağlayıcı olmadığını göstererek determinist ve pozitivist akıl yürütmeleri tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağ kovuklarında insan emeği ve kazısı olmaksızın kendiliğinden biriken su gibi, hiçbir karşılık ve menfaat gözetilmeksizin bir mülkün doğrudan bir başkasına devredilmesi.
- Soyut anlamİlahi iradenin, yaratılmışların hak ediş, liyakat veya nedensellik zincirlerini aşarak doğrudan kendi cömertliğiyle varlığa güç, zürriyet, mülk ve hidayet bahşetmesi.
- Sistematik karşılıkİktisadi ve ahlaki sistemde karşılıklılık (sinallagma) mecburiyetini ortadan kaldıran, tek taraflı, mutlak ve ivazsız aktarım mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
eylemi (hibe), kaynağından hedefine doğru yönelen ve aracı bir şart veya sebep içermeyen () bir aktarımı temsil eder. Bu aktarım neticesinde alıcının varlık ve değer durumu pozitif yönde artarken (), vericinin bu aktarımdan hiçbir maddi veya menfi geri dönüş beklentisi bulunmaz (). İfadenin sonundaki bağıntı ise 'den 'ya veya herhangi bir dış kaynaktan 'ya doğru aktarımı dengeleyecek hiçbir karşılık veya bedelin () var olmadığını gösterir. Bu matematiksel yapı, kökün hiçbir ivaz ve menfaat barındırmayan saf tek taraflı doğasını modeller.