وهب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ه-ب13 sîga, 29 mücavir kök, 22 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.هارونذررصلحفَهَبْوَيَهَبُمرأوهبسحقوَهَبَالْوَهَّابِيعقوبفَوَهَبَلدنالْوَهَّابُدعوجعلنبأ

KökSîga 13Ayet 22Sure 12Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

وهب

و - ه - ب

KÖK
  • 25 geçiş
  • 22 ayet
  • 13 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve hibe ettik

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.231 harf
باب الهاء والباء ووايء معهما ه ب و، ب ه و، و ه ب، ه ي ب، ه و ب، ب و ه، أ ب ه، أ ه ب هبو: الهَبْوَةُ: غبار ساطع في الهواء كأنَه دخانٌ. يقال: هبا يَهْبُو هَبْواً، قال: في قِطَعِ الآلِ وهَبْوات الدُّقَقْ وهبا الرّمادُ يَهْبو هَبْواً إذا اختلط بالتُّراب، وترابٌ هابٍ، قال: تَرَى جَدَثاً قد جرّتِ الرِّيح فوقَهُ تُرابا كُلْونِ القَسْطَلانيِّ هابـيا والهَباءُ دُقاقُ التُّراب ساطعُه ومنشورُه على وجه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR655 harf
وهبت له شيئاً وَهْباً، ووَهَباً بالتحريك، وهِبَةً؛ والاسم المَوْهِبُ والمَوْهِبَةُ. والاتهاب: قَبول الهبة. والاستيهاب: سؤال الهِبة. وتواهبَ القومُ، إذا وهبَ بعضُهم لبعض. وتقول: هَبْ زيداً منطلقاً، بمعنى أحسبْ، يتعدَّى إلى مفعولين، ولا يستعمل منه ماضٍ ولا مستقبلٌ في هذا المعنى. والمَوْهِبَةُ: بالفتح: نُقرة في الجبل يَسْتَنْقِعُ فيها الماء؛ والجمع مواهب. قال الشاعر: ولَفوكِ أشْهى لو يَحِلُّ لنـامن
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.425 harf
باب الهاء والباء هبا ، هاب ، بها ، باه ، وهب ، وبه ، أبه ، أهب ، بهو ، بهى . هبا : قال ابن شميل : الهبَاء : التّراب الّذي تُطيِّره الرِّيحُ ، فتَراه على وجوه الناس وجلودِهم وثيابِهم يَلزَق لزُوقاً . وقال : أَقول : أرَى في السَّماء هَباءً ، ولا يقال : يومنا ذُو هَباء ، ولا ذو هَبْوَة . والهابي من التُّراب : ما ارتفع وَدَقّ . ومنه قولُ الشاعر : تزوَّدَ منَّا بين أذْناهَ ضَربةً دعتْه إلى هابي
Maddenin bağlantısı

باب الهاء والباء هبا ، هاب ، بها ، باه ، وهب ، وبه ، أبه ، أهب ، بهو ، بهى . هبا : قال ابن شميل : الهبَاء : التّراب الّذي تُطيِّره الرِّيحُ ، فتَراه على وجوه الناس وجلودِهم وثيابِهم يَلزَق لزُوقاً . وقال : أَقول : أرَى في السَّماء هَباءً ، ولا يقال : يومنا ذُو هَباء ، ولا ذو هَبْوَة . والهابي من التُّراب : ما ارتفع وَدَقّ . ومنه قولُ الشاعر : تزوَّدَ منَّا بين أذْناهَ ضَربةً دعتْه إلى هابي التُّرابِ عَقيمُ وقال الليث : الهَبْوَة : غُبَارٌ ساطعٌ في الهواء كأنّه دُخان . وقال رؤبة : في قِطَع الآلِ وهَبْواتِ الدُّقَقْ ويقال : هبا يَهْبو هَبْواً ، إذا سَطَع ، وهبَا الرَّماد يَهبو إذا اختلط بالتراب ، وتراب هابٍ . وقال مالكُ بنُ الرَّيب : ترَى جَدَثاً قد جرَّت الريحُ فوقَه تراباً كلَون القَسْطلانيِّ هابيا والهبَاء : دُقاق التُّراب ساطعُه ومنثورُه على وجه الأرض . أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا سكن لَهَبُ النّار ولم يَطفَأ جَمْرُها : قيل : خَمَدَتْ ، فإِن طَفِئتْ البتّة ، قيل : هَمَدت ، فإذا صارت رَماداً قيل : هَبَا يَهْبُو ، وهو هابٍ ، غير مهموز . قلتُ : فقد صحّ هبَا للتّراب والرّمادِ معاً . وأما قولُ الله جلّ وعزّ : ( فَكَانَتْ هَبَآءً ) ( الواقِعَة : 6 ) فمعناه أن الجِبالَ صارت غُباراً ، ومِثلُه : ( أَبْوَاباً وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَاباً ) ( النّبَإِ : 20 ) ، وقيل : الهباء المُنبَثّ : ما تُثِيره الخَيْل بحَوافرها من دُقاق الغُبار . ويقال لما يَظهر في الكُوَى من ضَوْء الشمسِ : هَباء . وفي الحديث : أنّ سُهيل بنَ عَمرو جاء يتهبّأ كأنّه جَملٌ آدم . يقال : جاء فلانٌ يتَهبَّى إذا جاء يَنفُض يَدَيْه ، قال ذلك الأصمعيّ ، كما يقال : جاءَ يَضرِب أَصْدَرَيه ، إذا جاء فارغاً . ويقال : أهبَى الترابَ إهبَاءً ، إذا أثاره ، وهي الأهابيُّ ، ومنه قولُ أوْس بن حَجَر : أهابِيَّ سَفْسافٍ من التُّراب تَوْأمِ وأنشد أبو الهيثم : يكون بها دليلَ القوم نجمٌ كعَين الكلْب في هُبَّى قِبَاعِ قال : وَصَف النجمَ الهابي الّذي في الهباء فشبّهه بعَين الكَلب نَهاراً ، وذلك أن الكلب باللّيل حارِسٌ ، وبالنهار ناعِس ، وعَين الناعس مُغمَّضة ، ويبدو من عينيه الخَفِيُّ ، فكذلك النّجم الّذي يُهتَدى به هو هابٍ ، كعيْن الكلب في خَفائه . وقال في هُبَّى : وهي جمعُ هابٍ ، مثل غازٍ وغُزَّى ، المعنى أنّ دليل القوم نجمٌ هابٍ ، أي في هباء يخفَى فيه إلاّ قليلا منه ، يَعرِف به الناظرُ إليه أي نجمٍ هو ، وفي أي ناحيةٍ هو ، فيَهتدِي به ، وهو في نجومٍ هُبَّى ، أي هابِيَةٌ ، إلاّ أنّها قِباعٌ كالقَنافِذ إذا قَبعتْ فلا يُهتدَى بهذه القِباع . إنما يهتدَى بهذا النجم الواحد الذي هو هابٍ غير قابعٍ في نجوم هابِيَه قابِعَة ، وجمع القَابع على قِباع ، كما جَمَعوا صاحباً على صِحَاب وبَعيراً قامحاً على قِماح . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : هَبَا إذا فَرَّ ، وهَبَا إذا مات أيضاً ، وتَهَا إذا غَفَل ، وَذَها إذا تكبَّر ، وهذا إذا قَتَل ، وهَزَا إذا سارَ ، وثَهَا إذا حَمُق . بهو بهي : قال ابن السكيت : بَهَأْتُ به وَبَهِئْتُ به ، إذا أنِسْتَ به ، وأنشد : وقد بَهأَتْ بالحَاجِلات إفالُها وسيفٍ كريمٍ لا يزال يَصُوعُها والبَهاء ممدودٌ غيرُ مهموز : مصدرُ البَهِيّ ويقال : بَهَا فلانٌ يَبْها ويَبْهُو بَهَاءً وبهَاءةً ، وبهُوَ فَلانٌ يَبْهُو بَهَاءً ، وبَهِيَ يَبْهَى بَهاءً ، وإنه لبَهِيٌّ ، وبَهٍ من قوم أَبْهِيَاءَ ، مثل عَمٍ من قومٍ أَعْمِياء ، وامرأةٌ بَهِيَّة من نسوةٍ بَهايا وبَهِيَّات . قال ذلك كله اللحيانيّ ، حكاه عن الكسائيّ . وقال الليث : البَهْو : البيتُ المقدَّم أمامَ البُيوت ، والجميعُ الأبهاء . والبَهْوُ : كِناسٌ واسِعٌ يُتخذه الثّور في أصل الأَرْطَى ، وأنشد : أجوَفَ بَهَّى بَهْوُه فاستَوْسَعَا وقال آخر : رأيتَه في كل بَهْوٍ دامجَا قال : والبَهْوُ من كل حامِلٍ : مَقِيلُ الوَلَد بين الوَركَين . والبَهِيُّ : الشيءُ ذو البَهاء ممّا يَملأ العينَ رَوْعُهُ وحُسْنُه . وقال الأصمعيّ : أَصل البَهْو السَّعَة . يقال : هو في بَهْوٍ من عَيْش ، أي في سعة ، وكلّ هَواء أو فَجْوَةٍ فهو عند العرب بَهْوٌ . وقال ابن أحمر : بهوٌ تلاقَتْ به الأرْآمُ والبَقَرُ وناقةٌ بَهْوَة الجَنْبَين ، واسعة الجنبين . وقال جندل : على ضُلوعٍ بَهْوَةِ المنافج وقال الراعي : كأنّ رِيْطَةَ حَبَّارٍ إذا طُوِيَتْ بَهْوُ الشَّراسِيفِ منها حينَ يَنْخَضِدُ شَبّه ما تكسَّر من عُكَنِها وانطواءَه برَيْطِه حبَّارٍ ، والبَهْوُ : ما بين الشراسيف ، وهيَ مقاطُّ الأضلاع . وفي حديث أمّ مَعبَد ، وَصِفتها للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأنه حَلَب عنْزاً لها حائلاً في قَدَح فَدرَّت حتى مَلأت القَدَح ، وعَلاه البَهاء ، أرادت أنّ بَهاء اللَّبن وهو وَبِيصُ رَغْوتِه عَلاَ اللَّبن . والبَهاء أيضاً : الناقةُ التي تَستأنِس إلى الحالب يقال : ناقةٌ بَهاءٌ ممدود . رواه أبو عبيد عن الأصمعيّ ، وهذا مهموزٌ من بَهَأْتُ بالشيء أي أَنِسْت به . وبَهاء اللَّبن ممدودٌ غيرُ مهموز ، لأنه من البَهِيِّ . وفي حديث عبد الرحمن بن عَوْف أنه رأى رَجُلاً يَحلِف عند المَقام فقال : أَرى الناسَ قد بَهَؤُوا بهذا المَقام ، معناه أنهم أَنِسوا به حتى قلَّت هَيْبَتُه في صدورهم ، فلم يَهابُوا اليمينَ على الشيء الحَقير عندَه ، وكلُّ من أَنِس بشيء وإنّ جَلَّ قَلَّت هيبَتُه في قلبه . وقال الرِّياشيّ : بَهأْتُ بالرجل أبهأُ بَهَاءً وبُهُوءاً إذا استأنَسْتَ به . وفي حديثٍ آخر أنه لمّا فُتِحت مكة قال رجل : أَبْهُوا الخيلَ . قال أبو عبيد : معنى قوله : أَبهوا الخَيْلَ ، أي عَطِّلوها فلا يُغزَى عليها ، وكلُّ شيءٍ عَطلتَه قد أبهيْتَه . ويقال : بَهِيَ البيتُ يَبْهَى بهاءً ، إذا تخرّق . وبيتٌ باهٍ : إذا كان قليلَ المتاع . ومن أمثالهم : إنَّ المِعزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي . رُوِي ذلك عن أبي عبيد ، عن أبي زيد ، قال : ومعنى المَثَل أنّ المِعزَى تَصعَد فوق البيت فتَخرِقُه ، ومعنى لا تُبْنِي ، أي لا يُتَّخَذ منها أَبْنِية ، إنما الأبْنِيَة من الوَبَر والصُّوف ، يقول : لأنها إذا أمكَنْتك من أصوافِها فقد أَبْنَيْت . قلتُ : وقال القُتَيْبيُّ فيما رَدَّ على أبي عبيد : رأيتُ بيوتَ الأعراب في كثيرٍ من المواضع من شَعر المِعْزَى ، ثم قال : ومعنى قوله : ولا تُبني أي ولا تُعِين على البِناء . قلت : والمِعزَى في بادية العَرَب ضَرْبان : ضرب منها جُرد لا شعُورَ لها مِثل مِعزَى الحِجاز ، وغَوْرِ تهامة ، والمِعزَى التي ترعى نُجودَ البِلاد البَعِيدة من الرِّيف كذلك . ومنها ضربٌ تَألفُ الرِّيفَ وتَرْجُنُ حَوالَي القُرَى الكثيرة المياه ، تطولُ شعُورُها مِثل مِعزَى الأكراد بناحية الجَبَل ونَواحِي خُراسان وكأن المَثَل لبادية الحجاز ونواحِي عاليَةِ نَجْد ، فيصحّ ما قاله أبو زيد على هذا ، والله أعلم . وهو حسبُنا ونعم الوكيل . وأخبرني المنذريُّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أنه قال : قال حُنَيف الحَناتم ، وكان من آبلِ الناسِ : الرَّمْكاء بُهْيَا ، والحمراء صُبْرَى ، والخَوَّارة غُزْرَى ، والصَّهباء سُرْعَى ، وفي الإبل أخْرَى إن كانت عند غيري لم أَشتَرِها ، وإن كانت عندي لم أَبِعْها حمراءُ ، بِنْتُ دَهْماء ، قَلَّما تَجدها ، وقولُه بهْيَا ، أراد البَهِيَّة الرائقة ، وهي تأنيث الأبهى والرُمْكة في الإبل أن يشتدَّ كُمْتَتُها حتى يدخَلها سَوَاد ، بعيرٌ أَرمَك . والعَرَب تقول : إن هذا لَبُهياي ، أي ممَّا أَتباهى به ، حكى ذلك ابن السكيت عن أبي عمرو . ويقال : باهَيتُ فلاناً فبَهوْتُه ، أَي غَلَبْتَه بالبَهاء . وأَبهيتُ الإناء ، إذا فَرَّغْتَه . وقال أَبو عمرو : باهاه ، إذا فاخَرَه ، وهاباه إذا صايَحَه . قال : والبَهْوُ البيت من بُيوت الأعراب ، وجمعُه أَبهاء . وفي الحديث : ( وتنتقل الأعرابُ بأَبهائها إلى ذِي الخَلَصَة ) أي بيُوتها . أبه وبه : أبو عبيد عن أبي زيد : نَبِهتُ للأمر نَبَهاً أَنْبَه ، ووَبهتُ له أَوْبَهُ وَبَهاً : وابهتُ ، وأَبَهتُ آبَهُ أَبْهاً ، وهو الأمر تنساه ، ثم تنتَبهُ له . قال : وقال الكسائيّ : أَبِهْتُ آبهُ ، وبُهْتُ أَبُوهُ ، وبِهتُ أَباهُ . وقال ابنُ السكيت : يقال ما أَبِهْتُ له ، وما أَبَهْت له وما بِهتُ له وما بُهْتُ له ، وما وَبِهْتُ له ، وما بأَهْتُ له وما بَهأْتُ له . يريد ما فَطِنْتُ له . ورُوي عن أبي زيد أنه قال : إني لآبهُ بك عن ذلك الأمر ، إلى خَيرٍ منه ، إذا رفعتَه عن ذلك . وفي حديثٍ مرفوع : ( رُبَّ ذِي طِمْرَين لا يُؤْبَه له لو أَقْسَم على الله لأبَرّه ) . معناه : لا يُفطَن له لذِلَّته وقلة مَرآتَه ، ولا يُحتَفل به لحَقارته ، وهو مع ذلك من الفَضْل في دبْئِهِ وإخْباتِه لرَبِّه بحيثُ إذا دعاه أجابه . وقال أبو زيد : يقال : تأَبّه فلانٌ على فلان تأَبُّهاً : إذا تكبَّر ورفَع قَدْرَه عنه ، ورَجُل ذو أُبَّهةَ ، أي ذو كِبْر ونخوة . عمرو عن أبيه قال : الوَبْه : الفِطْنة ، والوَبْه أيضاً : الكِبْر . سلَمة ، عن الفرّاء قال : جاءتْ تَبوهُ بُوَاهاً ، أي تَضِجّ . بوه : وقال الليث : الباءةُ : الحُظْوَة في النِّكاح . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الباءُ والباءَةُ والباه مَقُولات كلها . قلت : جَعل الهاءَ أصلية في الباهِ . وروى ابن مسعود عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( من استطاع منكم الباءةَ فليتزوّجْ ، ومَن لا فعلَيْه بالصوم فإنه له وِجاء ) . أراد : مَن استطاع منكم أن يتزوّج ولم يُرِد به الجماع ، يدلك على ذلك قوله : ( ومن لم يَقْدِر فعليه بالصوم ) ، لأنه إذا لم يَقدِر على الجماع لم يحتجْ إلى الصَّوْم ليَجْفُر ، وإنما أراد من لم يكن عنده جِدَةٌ فيُصْدِق المنكوحةَ ويَعولها . والله أعلم . وهو حسبنا ونعم الوكيل . وفي حديثٍ آخر : أن امرأةً ماتَ عنها زوجُها فمرَّ بها رَجُل ، وقد تزينتْ للباءِة أي للنكاح . بوه : وقال الليث : البُوهة ما طارَتْ به الرِّيح من جُلال التراب ، يقال : هو أهوَنُ من صُوفةٍ في بُوهَةٍ . قال : والبُوهةُ من الرجال : الضعيف الطَّبّاش . عمرو عن أبيه قال : البوْهُ : اللَّعْن . يقال : على إبليسَ بَوْه الله ، أي لَعْنُه . وقال ابن الأعرابيّ : البُوهة : الرَّجُل الأحمق . والبُوهَة : البُومة ، والبُوهة : الرَّجل الضاوِيُّ ، والبُوهة : الصوفة المنفوشة تُعمل للدَّواةِ ، قبلَ أنْ تُبَلّ . والبُوهَة : الرِّيشة التي تكون بين السماء والأرض ، تلعب بها الرِّياح والبُوهة : السَّجْق ، يُقال بُوهَة له وشَوْهة ، والبُوهة : الرجل الأحمق ، ومنه قولُ امرىء القيس : أيا هِندُ لا تنكحِي بُوهةً عليه عَقِيقتُه أحسَبا هيب : قال الليث : الهابُ زَجْرُ الإبل عند السَّوْق ، يقال : هابِ هابِ ، وقد أَهابَ بها الرجل . قلت : هابِ : زَجْرٌ للخيل ، يقال للخَيْل : هَبِي ، أي أقْبِلي ، وهلاَ أي قَرِّي . قال الأعشى : ويَكثر فيها هَبِي واضْرَحِي ومَرْسُونُ خَيْلٍ وأعطالُها والإهابة : دُعاء الإبل . قال ذلك الأصمعيّ وغيرُه . وقال طَرَفَة : تَرِيعُ إلى صوْت المُهِيب وتَتَّقي بذي خُصَل رَوْعاتِ أَكلفَ مُلْبِدِ وسمعتُ عُقيليّاً يقول لأمَةٍ كانت ترعَى رَوَائدَ خيل ، فجفَلت في يوم عاصف ، فقال لها : ألا وَأَهيبي بها تَرِعْ إليك ، فجعل دعاءَ الخيل إهابةً أيضاً . وأما هابِ فلم أسمَعْه إلا في الْخيل دون الإبل ، وأنشد بعضهم : والزَّجرُ هابِ وهِلاَ تَرْهِبُهْ وقال الليث : الهَيبة إجلالٌ ومخَافة . ورجل هُيوبٌ جبانٌ يَهاب كلَّ شيء . ورُوي عن عبيد بن عُمَير أنه قال : الإيمان هيُوب ، وله وجهان : أحدُهما : المؤمن يهابُ الذنبَ فيتَّقِيه . والآخر : المؤمن هَيوب أي مهيوب لأنه يَهاب الله فيهابُه الناس ، أي يعظِّمون قدرَه ويُوقِّرونه . وسمعتُ أعرابياً يقول لآخر : اعْلَق تهاب الناس حتى يهابُوك ، أَمَره بتوقير الناس ؛ كي يُوقِّروه . أبو عبيد عن أبي عمرو : الهَوْب : الرَّجل الكثيرُ الكلام ، وجمعُه أهواب . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الهيَّبان : الجبَان ، والهيَّبان : التيْس ، والهيَّبَان : الراعي ، والهَيَّبان : زَبَدُ أَفواهِ الإبل ، قال : والهيَّبان : التراب ، وأنشد : أكلَّ يوم شِعِرٌ مستحدَثُ نحن إذاً في الهيَّبان نَبحثُ وقال ذو الرّمة يصف إبلاً أزْبَدتْ مَشافِرها ، فقال : يظلّ اللُّغام الهيَّبان كأنه جَنَا عُشَرٍ تَنْفِيه أشداقُها الهُدْلُ وجَنا العُشَر : يخرجُ مثل رُمّانة صغيرةٍ فتنشقّ عن مِثل القَزّ ، فَشبّه لُغامَها به ، والبادية يجعلونَ جَنا العُشَر ثَقوباً يوقدون به النار . وهب : أبو حاتم عن الأصمعيّ : تقول العرب : هَبْنِي ذَاك ، أي احسُبْني ذاك واعدُدْني . قال : ولا يقال هَبْ أَنِّي فعلتُ ذاك ، ولا يقال في الواجب : قد وَهبْتُك ، كأنها كلمة وُضِعتْ للأمر ، كما يقال ذَرْني ودَعْني ، ولا يقال : وذَرْتُك . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال : وهَبَني الله فِداك ، بمعنى جَعَلَني . وقال شمِر : قال الفرّاء : اتَّهَبْتُ منكَ دِرْهماً : افْتَعَلْتُ من الهِبة ، وأصبَح فُلانٌ مُوهباً أي مُعدّاً . قال : ووَهبتُ له هِبَةً وموْهِبةً ووَهْباً ووَهَباً ، إذا أعطيتَه ، واتهَبْتُ منه ، أي قَبِلتُ . وقال الليث : تقول : وَهَب الله له الشيء ، فهو يَهَب هِبَةً ، وتَواهَبَه الناسُ بينهم ، والله الوَهّاب الوَاهِب ، وكلّ ما وُهِبَ لك من ولدٍ وغيرِه فهو مَوْهوبٌ . ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لقد هممتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلا مِن قُرَشِيّ أو أَنْصَاريّ أو ثَقَفِيّ ) قوله : لا أَتَّهِبَ ، أي أقبَل هِبةً إلا من هؤلاء . قال أبو عُبيد : رأى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) جَفاءً في أخلاق البادية ، وطلباً للزيادة على ما وَهَبوا ، فخَصَّ أهلَ القُرَى العربية بقبوله الهديّة منهم دون أهلِ البادية ؛ لغَلَبة الجفاء على أخلاقهم ، وبُعدِهم من ذوي النُّهَى والعُقول ، والله أعلم بالصواب ، وحسبُنا الله ونعم الوكيل . وقال ابن الأعرابيّ : المَوْهَبَة : نُقْرَةٌ في صَخْرة يَستنقِع فيها ماءُ السماء . وأَنشدَ غيره : ولَفُوكِ أشهَى لو يَحِلُّ لنا من ماءِ مَوْهَبةٍ على شُهْد أبو عبيد عن أبي زيد وغيره : أوْهَبَ الشيءُ ، إذا دامَ . وقال غيرُه : أوهب الشيءُ ، إذا كان مُعَدّاً عند الرجل ، فهو مُوهِبٌ ، وأنشدَ أبو زيد : عظيم القَفا ضخم الخَواصِر أَوْهَبَتْ له عَجوةٌ مَسْمُونَةٌ وخَمِيرُ ويقال : هذا وَادٍ مُوهِب الحَطَب ، أي كثير الحَطَب . ووَهْبِينُ : جَبلٌ من جِبالِ الدَّهْناء قد رأيتُه . والمَوْهِبَةُ : الهِبة بكسر الهاء وجمعها مَواهِب ، وأما النَّقرةُ في الصَّخر فمَوْهَبَة ، بفتح الهاء جاء نادراً ، والوَهوب : الرجلُ الكثيرُ الهِبات . والوهّاب من صفة الله : الكثير الهِبات المنعِم على العباد . أهب : الأُهْبَة : العُدّة ، وجمعُها أُهَب ، وقد تأهّب الرجلُ ، إذا أخذ أُهْبَتَه . والإهاب : الجِلْد ، وجمعُه أُهُب ، وأَهَب . وفي الحديث : وفي بيتِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أُهُبٌ عَطِنَةٌ ، أي جلودٌ في دِباغها . ويقال : تَهيَّبني الشيءُ ، بمعنى تهيّبْتُه أنا ، ويقال للأَبحّ : أَبَّه .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.848 harf
(باب الواو والهاء وما يثلثهما) (وهي) الواو والهاء والحرف المعتلُّ يدلُّ على استرخاء في شيء. يقال: وَهَتْ عَزالِيُّ السَّحابِ بمائِهِ. وكلُّ شيءٍ استرخَى رباطُه فهو واهٍ. والوَهْيُ: الشَّقُّ في الأديم وغيرِه. (وهب) الواو والهاء والباء: كلماتٌ لا ينقاس بعضُها على بعض. تقول: وهَبْتُ الشَّيءَ أهَبُهُ هِبَةً ومَوْهِباً. واتَّهَبْتُ الهبة: قَبِلتُها. والمَوْهِبَة([1]): قَلْتٌ يَسْتنقِعُ فيه الماء؛
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.277 harf
- الهبة: أن تجعل ملكك لغيرك بغير عوض. يقال: وهبته هبة وموهبة وموهبا. قال تعالى: ﴿ووهبنا له إسحق﴾ [الأنعام/84]، ﴿الحمد لله الذي وهب لي على الكبر إسماعيل وإسحاق﴾ [إبراهيم/39]، ﴿إنما أنا رسول ربك لأهب لك غلاما زكيا﴾ [مريم/19]، فنسب الملك إلى نفسه الهبة لما كان سببا في إيصاله إليها، وقد قرئ: ﴿ليهب لك﴾ (وبها قرأ قالون بخلف عنه، وورش وأبو عمرو ويعقوب. الإتحاف ص 298) فنسب إلى الله تعالى، فهذا على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.438 harf
و ه ب وهب الشيء هبةً وموهباً فاتهبه منه‏.‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ آليت أن لا أتّهب إلا من قرشيٍّ أو ثقفيٍّ ‏"‏ ووهب الله تعالى لك العافية‏.‏ واللهمّ هب لي ذنوبي‏.‏ والله أستوهب ذنوبي‏.‏ واستوهبت فلاناً كذا‏.‏ وتواهبوا فيما بينهم‏.‏ وفيهم التهادي والتواهب‏.‏ وواهبني فوهبته‏:‏ كنت أوهبمنه‏.‏ وهذه هبة فلان وموهبته هباته ومواهبه‏.‏ والله الوهاب‏:‏ الكثير المواهب‏.‏ ويقال للمولود له‏:‏ شكرت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.580 harf
في أَسماءِ اللّه تعالى: الوَهَّابُ. الـهِبةُ: العَطِـيَّة الخاليةُ عن الأَعْواضِ والأَغْراضِ، فإِذا كَثُرَتْ سُمِّي صاحِـبُها وَهَّاباً، وهو من أَبنية الـمُبالغة. غيره: الوَهَّابُ، من صفاتِ اللّه، الـمُنعِمُ على العباد، واللّهُ تعالى الوهَّابُ الواهِبُ. وكلُّ ما وُهِبَ لك، من ولَد وغيره: فهو مَوهُوبٌ. والوَهُوبُ: الرجلُ الكثيرُ الـهِباتِ. ابن سيده: وَهَبَ لك الشيءَ يَهَبُه وَهْباً، ووَهَباً،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR373 harf
* و ه ب * * وَهَبَ * له شيئا يهب * وَهْباً * بوزن وضع يضع وضعا و * وَهَباً * أيضا بفتح الهاء و * هِبَةً * بكسر الهاء والاسم * المَوْهِبُ * و * المَوْهِبَةُ * بكسر الهاء فيهما و * الاتِّهَابُ * قبول * الهِبَة * و * الاسْتِيهاب * سؤال الهبة و * هَبْ * زيدا منطلقا بوزن دَعْ بمعنى احسب ولا يستعمل منه ماض ولا مستقبل ورجل * وَهَّابٌ * و * وَهّابة * كثير الهِبَة والهاء للمبالغة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.184 harf
وهبه له، كودعه، يهبه وهبا بالسكون، ووهبا بالتحريك وهبة كعدة، مقيس في أمثاله، ولا تقل أيها اللغوي، وفي المحكم،وتهذيب الأفعال، وغيرهما: ولا يقال: وهبكه، متعديا إلى مفعولين؛ وهذا قول سيبويه، أو حكاه أبو عمرو بن العلاء، اشتهر بكنيته واختلف في اسمه على أحد وعشرين قولا: أصحها زبان، بالزاي والوحدة، وقيل: اسمه كنيته. وسبب الاختلاف أنه كان لجلالته لا يسأل عن اسمه، كذا في المزهر، وقد تقدم في مقدمة الخطبة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.991 harf
وَهَبَ لَهُ شَيْئًا 1 وَهَبَ لَهُ شَيْئًا ذ , (aor. يَهَبُ, K; said to be originally يَوْهِبُ; which is changed into يَهِبُ because of the kesr; and then, into يَهَبُ because of the medial guttural letter; Msb, voce وَسِعَ;) inf. n. وَهْبٌ and وَهَبٌ and هِبَةٌ (S, K) and مَوْهِبٌ and مَوْهِبَةٌ, (Msb,) or the last two are substs., (S, K, &c.) He gave him a thing; properly, as a free gift,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.668 harf
وَهَبَ وَهَبَ a. [ يَهَبُ ] ( n. ac. وَهْب 1 , هِبَة [ 2t ] , وَهَب 4 , مَوْهِبَة 18t ) [ acc. & La ], Gave, presented to; granted to. b. Admitted, supposed; conceded. وَاْهَبَ وَاْهَبَ III , a. Surpassed in giving. أَوْهَبَ أَوْهَبَ IV a. [ La ], Remained with; was within the reach of; was possible to. b. [ acc. & La ], Prepared, facilitated for. تَوَاْهَبَ تَوَاْهَبَ VI , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.716 harf
وهب وَهَبَ - يَهَبُ - وَهَّاب وَهَبَ - يَهِبُ + كائن + كائناً + شيئاً: يعطيه إياه إنعاماً وتمنناً من غير عوض: يعطي بشكل استثنائي ومن غير مبرر مباشر، ومن غير عوض، سوى الرغبة بالتفضل والتمنن وَهَّاب: على وزن " فَعَّال ": اسم فاعل مبالغة من " وَهَبَ - يَهَبُ ": من يهب بكثرة وتكرار واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" العطاء من غير وجوب للرد"، وهي:
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler29 mücavir (127 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سحق

    5 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir

  2. يعقوب

    4 ortak ayet · Ve Yakup

  3. ذرر

    4 ortak ayet · Zerre toz demektir

  4. لدن

    3 ortak ayet · Katın

  5. صلح

    5 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  6. ربب

    10 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  7. جعل

    6 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  8. رحم

    6 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  9. داود

    2 ortak ayet · Davut

  10. سليمان

    2 ortak ayet · Süleyman

  11. هارون

    2 ortak ayet · Harun

  12. نبأ

    4 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

Geçtiği ayetler(22)

  1. وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ …

    Ve hibe ettikVe Biz, ona İshak’ı ve Ya’kub’u ihsan ettik. Her birini hidayete erdirdik. Daha önce de Nuh’u ve onun soyundan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yusuf’u, Musa’yı ve Harun’u hidayete erdirdik. İşte böyle mükafaatlandırırız ihsan edenleri.

  2. وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا

    Ve hibe ettikBunlara rahmetimizden lutfettik. Onlar için yüce bir doğruluk dili verdik

  3. وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا

    Ve hibe ettikVe rahmetimizden ötürü ona; kardeşi Harun’u da bir peygamber olarak bağışladık.

  4. وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ

    Ve hibe ettikOna İshak’ı, üstelik bir de Yakub’u ihsan ettik. Ve her birini salih kimseler kıldık.

  5. فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ

    Ve hibe ettikBiz de ona icabet ederek Yahya’yı ihsan etmiş, eşini doğum yapabilecek bir hale getirmiştik. Doğrusu onlar; hayırlı şeylerde yarışıyorlar, korkarak ve umarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı derin saygı duyuyorlardı

  6. وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

    Ve hibe ettikVe ona İshak ve Ya’kub’u ihsan ettik. Soyundan gelenlere kitab ve peygamberlik verdik. Ona dünyada mükafatını verdik. Doğrusu ahirette de o, salihlerdendir.

  7. وَوَهَبْنَا لِدَاوُدَ سُلَيْمَانَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ

    Hibe ettikDavud’a da Süleyman’ı lutfettik. O ne güzel bir kuldu ve muhakkak ki o, Allah’a yönelirdi.

  8. وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

    Hibe ettikKatımızdan bir rahmet, akıl sahipleri için de bir öğüt olmak üzere ona, ailesini ve onlarla birlikte olanların bir mislini lutfettik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوهب
YapıÜçlü kök
Özel DurumMisâl-i vâvî (ilk harfi vâv olan illetli kök)
Bağlamsal Yakın Köklerمنن, عطو, نعم, رزق
Zıt Kökمنع
Çekirdek Özet 1Bir mülkü veya imkânı hiçbir karşılık, menfaat ya da zorunluluk olmaksızın doğrudan bağışlamak.
Çekirdek Özet 2İlahi lütfun sebep-sonuç zincirlerini aşarak dilediğine karşılıksız evlat, nübüvvet, hikmet ve mülk bahşetmesi.
Çekirdek Özet 3Hak ediş ve karşılık mantığının ötesinde, salt irade ve cömertliğe dayalı mutlak tek taraflı aktarım sistemi.
Kritik Hata RiskiHibe kavramını hak edilmiş bir alacak, sözleşmeli bir mübadele veya nedensellik zincirinin zorunlu bir sonucu saymak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وهİçten dışa doğru kendiliğinden taşma, açığa çıkma, kesintisiz yayılma ve zayıflık-gevşeklik potansiyeli; nitekim وهج parlayarak yayılmayı, وهن iç direncin gevşeyip çözülmesini, وهي ise bağların çözülüp dağılmasını ifade eder.بİki nesne arasındaki irtibatı ve içeriye kabulü sağlayan bâ harfi eklenerek, içten gelen lütuf ve yayılma enerjisi başka bir varlığa mülkiyet ve bağış aktarma şeklinde somut bir hedefe yöneltilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıİki varlığı birbirine bağlama, rabıta kurma ve aktarım köprüsü oluşturma payını taşır.
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, açığa çıkma, gizli olan lütfun birdenbire tecelli etmesi payını taşır.
بEv, çadır, iç mekânSınırları belirlenmiş bir alana, şahsa veya mülkiyete dahil olma ve yerleşme payını taşır.
وهبBağlayıcı bir köprü üzerinden lütfun açığa çıkıp alıcının mülkiyet alanına karşılıksız aktarılmasıVeren ile alan arasında hiçbir ticari bağ bulunmaksızın, vericinin içinden taşan bağışın alıcının şahsına veya yuvasına tam olarak teslim edilmesi hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağ veya vadi kovuklarında kendiliğinden su biriken çukura Arapçada el-mevhibe (المَوْهِبَة) denir; suyun insan emeği veya kazısı olmadan kendi doğasıyla birikip hazır bulunması, kökün emeksiz ve karşılıksız gelen bağış anlamının somut zeminidir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya Nâbiga gibi şairlerin divanlarında ve kabile geleneğinde, liderlerin hiçbir fidye veya diyet karşılığı beklemeden esirleri serbest bırakması ya da ganimeti tek taraflı dağıtması وهب köküyle şahitlendirilmiştir.
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde ve kabileler arası ilişkilerde karşılıksız bağışlar için kullanılmış; Hz. Peygamber’in şu hadisinde de geçtiği üzere: "لقد هَمَمْتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلاّ من قُرَشيّ، أو أَنْصاريّ. أو ثقفيّ" yani kimseden karşılıksız hibe kabul etmeme iradesini dile getirirken kelimenin tefa‘‘ul kalıbı (ittehebe/ittihâb) kullanılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça وهب kökü, Güney Sami ve Merkezi Sami dil katmanında açık bir semantik özgüllüğe sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan bağışlama ve verme eylemi için daha çok n-t-n (İbranice natan נָתַן) kökü kullanılırken, Güney Arapça kitabelerde ve Klasik Arapçada وهب kökü hiçbir bedel, ivaz ve ön şart içermeyen saf tek taraflı aktarımı ifade etmek üzere uzmanlaşmıştır. Eski Güney Arapça (Saba ve Main) metinlerinde ilahlardan çocuk, koruma veya mülk talebinde bulunulurken whb kökünün kullanıldığı belgelenmiştir. Bu durum, kökün Arap Yarımadası Sami zemininde erken dönemden itibaren özellikle tanrısal lütuf, soyun devamı ve çocuk bağışı bağlamında dini-kutsal bir kullanım alanına sahip olduğunu göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKarşılıksız ve bedelsiz aktarımSuyun kendiliğinden çukurda birikmesi (el-mevhibe) ve kişinin malını hiçbir karşılık (ıvaz) ve menfaat (garaz) gözetmeksizin başkasına temlik etmesi ekseninde gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapça whbEski Güney Arapça yazıtlarda tanrıların insanlara çocuk ve zürriyet lütfetmesi bağlamında paralellik taşır; Kuzeybatı Sami grubundaki genel verme köklerinden ayrışır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği olan kök verisi tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Sabaic Dictionary (Beeston vd.).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وهبAnlamlıKarşılıksız vermek, hibe etmekMülkiyetin ivazsız ve tek taraflı olarak başkasına devredilmesi; Kur'an'da 25 kez geçer.Hedef kök
وبهAnlamlıFarkına varmak, aldırış etmek, uyanık olmakBir şeye dikkat kesilmek veya zihnen yönelmek anlamında kullanılır; Kur'an'da geçmez.Kur'an dışı
هوبAnlamlıÇok konuşan ahmak veya devenin hızlı gitmesiÇöl yaşamında devenin rüzgâr gibi hızlanması veya gevezelik yapmak anlamındadır; Kur'an'da geçmez.Kur'an dışı
هبوAnlamlıToz bulutu, ince toz zerreleriHavada uçuşan ince toz (hebâ) ile bağlantılı fiziksel saçılma hareketi; Kur'an'da geçmez.Kur'an dışı
بوهAnlamlıRüzgârın savurduğu ince toz, şaşkınlıkHafif toz zerresi veya aklı karışmış kişi için kullanılan addır; Kur'an'da geçmez.Kur'an dışı
بهوAnlamlıGenişlemek, açık ve ferah olmakEvin veya çadırın önündeki geniş alan, ferahlık ve açıklık anlamındadır; Kur'an'da geçmez.Kur'an dışı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وهبMerkezKarşılıksız mülkiyet ve lütuf aktarımıHiçbir hak ediş, sebep ve karşılık şartı aranmaksızın yapılan mutlak bağıştır.Mülkü veya imkânı ivazsız ve bila-bedel devretmektir.
مننKomşuAğır ve büyük iyilik, başa kakma potansiyeliVerilen nimetin büyüklüğünü ve verenin üstünlüğünü hissettiren, ağırlık taşıyan lütuftur.Alıcı üzerinde minnet veya manevi yük oluşturan verme biçimidir.
عطوKomşuGenel verme, teslim etmeİyilik veya karşılık şartı aranmaksızın bir nesneyi elden ele aktarma eylemidir.Nötr bir eylem olup hak edilen bir ücret veya ceza için de kullanılabilir.
نعمKomşuHayat standardını yükselten lütufVarlığa yumuşaklık, rahatlık, lezzet ve refah katan somut iyiliktir.Hayat şartlarının iyileştirilmesini merkeze alır.
رزقKomşuYaşamı sürdüren sürekli payBiyolojik veya manevi varoluşun devamı için belirlenmiş periyodik paydır.İhtiyaca binaen sürekli yinelenen besin ve imkân akışıdır.
منعZıtVermemek, engellemek, alıkoymakAktarımı durdurmak, erişime set çekmek ve imkânı kendi elinde tutmaktır.Hibede kurulan karşılıksız akışın tam zıddı olarak akışı kesmektir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوهبKarşılıksız bağışlamakTamamen ivazsız ve bedelsiz olarak bir değeri başkasının mülkiyetine geçirme eylemidir.Kesin
LatinceDonare, largiriBağışlamak, cömertçe vermekDonare hukuki olarak mülkü karşılıksız devretmeyi; largiri ise yüce bir makamdan bolca ihsan etmeyi karşılar.Güçlü
İngilizceBestow, endow, grantBahşetmek, lütfetmek, hibe etmekBestow üstün bir makamdan karşılıksız sunumu, endow bir varlığı kalıcı kabiliyetle donatmayı, grant ise resmi yetki aktarımını verir.Güçlü
AlmancaSchenken, bescherenHediye etmek, bahşetmekSchenken karşılıksız vermeyi, bescheren ise özellikle kader veya tabiat üstü bir güç tarafından bahşedilen lütfu anlatır.Güçlü
FransızcaOctroyer, gratifier, doterİhsan etmek, lütufta bulunmakOctroyer otorite tarafından bir hak bahşedilmesini, gratifier ise lütufkâr bir jestle donatılmayı karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Çocuk / Zürriyet bağışıBiyolojik olarak imkânsız veya ümit kesilmiş yaşta hayırlı evlat ihsan edilmesiİbrahim, Zekeriya ve Davud peygamberlerin duaları ve müjdeleri bağlamında (Enbiya 21:90, Meryem 19:5, Âl-i İmrân 3:38, Şûrâ 42:49).
Nübüvvet ve Hikmet lütfuİnsanın çalışarak elde edemeyeceği ilahi peygamberlik ve hüküm makamıMusa ve diğer peygamberlere yönelik ilahi yetkilendirme bağlamında (Şuarâ 26:21, En'âm 6:84).
İktidar ve Mülk ihsanıBenzeri kimseye verilmemiş mutlak egemenlik ve saltanat verilmesiSüleyman peygamberin duası ve mülk talebi bağlamında (Sâd 38:35).
Hukuki nikâh bağıMehirsiz ve ivazsız olarak kadının kendisini Peygamber'e nikâhlamasıHz. Peygamber'e has hukuki bir istisna bağlamında (Ahzâb 33:50).
Rahmet ve Hidayet lütfuKalplerin kaymasını önleyen ve katından bahşedilen karşılıksız ilahi yardımİlimde derinleşenlerin ve müminlerin duası bağlamında (Âl-i İmrân 3:8).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve el-Vehhâb ismiAllah’ın fiillerinde bir menfaat, illet veya sebep bulunup bulunmadığı; lütfunun hak edişe bağlı olmaksızın sırf iradesiyle tecelli etmesi.Nimetin başlangıçta hiçbir hak ve vücubiyet olmaksızın saf lütuf olarak verilmesi.
FıkıhHibe akdi ve temlik muameleleriHibeden rücû şartları, kabz (teslim alma) olmadan akdin tamamlanıp tamamlanmayacağı ve ivaz şartlı hibenin mahiyeti.Hayattayken bir malın mülkiyetini bila-bedel başkasına geçiren teberru akdi.
TefsirPeygamberlerin çocuk talepleriİhtiyarlık veya kısırlık gibi biyolojik sebeplerin ilahi hibe ile nasıl aşıldığı ve hibede sebepliliğin rolü.Mucizevi nitelikteki ilahi bağışların tabiat kanunlarının üzerindeki tecellisi.
HadisKarşılıklı hediyeleşme ve hibe ahlakıMüminler arasında sevgi bağını güçlendirmek amacıyla hibeleşme teşviki ve hibeden dönmenin çirkinliği.Tevazu, minnetsizlik ve cömertliğe dayalı sosyal kaynaşma aracı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve NimetKarşılıksız LütufŞükrü zorunlu kılmaYaratılış, hidayet ve varoluş hak edilmiş bir ödül değil, Tanrı'nın karşılıksız bir hibesidir.Kesin
İlmiİlim ve HikmetVehbî İlimAkli çabayı aşan idrakKesbî (kazanılmış) bilginin sınırında duran ve doğrudan ilahi feyizle açılan kavrayış yeteneğidir.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve YetkiMeşruiyet Bahşetmeİktidarı emanet kılmaOtorite ve mülk yöneticinin zati hakkı değil, adaletle yönetilmesi için kendisine hibe edilmiş bir emanettir.Güçlü
İktisadiMülkiyet DağılımıTeberru ve DayanışmaServet yığılmasını kırmaPiyasa mekanizmasının karşılıklılık ilkesini aşarak sermayenin ihtiyaç sahiplerine emeksiz ve bedelsiz aktarımıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKendiliğinden emisyon / Dışsal enerji enjeksiyonu (Spontaneous Emission / Non-reciprocal Energy Injection)Bir termodinamik veya kuantum sistemine, sistem içindeki hiçbir entropi veya denge zorunluluğuna bağlı olmaksızın dışarıdan kendiliğinden saf enerji veya parçacık aktarılması yapısıyla örtüşür.Muhtemel
Beşeri bilimlerTek taraflı hukuki işlem / Karşılıksız temlik (Unilateral Contract / Pure Altruism)Borçlar hukukunda herhangi bir edim ve karşı edim dengesi (sinallagma) barındırmayan, sosyolojide ise saf diğergamlık ile toplumsal sermayeyi tek taraflı besleyen yapısal eylemdir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHibe kavramını yalnızca bayramlarda veya özel günlerde verilen basit bir «hediye»ye veya miras hukukundan kaçırmak için yapılan teknik bir «bağış»a indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamوهب, biyolojik, fiziki ve toplumsal imkânsızlıkların tıkanma noktalarında devreye giren; çocuk, hikmet, peygamberlik, rahmet ve siyasi mülk gibi varoluşsal dönüm noktalarını hiçbir nedensellik zincirine borçlu kalmaksızın inşa eden ilahi yaratım müdahalesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın sahip olduğu yetenekleri, evlatları ve nimetleri sırf kendi emeğinin ve biyolojik yasaların zorunlu bir karşılığı zannetmesi; böylece şükür ve minnettarlık bilincini yitirerek seküler bir hak ediş kibrine kapılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve kader tasavvurunu hak ediş (istihkak) zemininden çıkarıp mutlak ilahi lütuf (fadl) zeminine oturtur; Allah'ın evrendeki yegâne karşılıksız ve mutlak mülk sahibi olduğunu ilan eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Zekeriya, İbrahim ve Meryem kıssalarındaki çocuk müjdelerinde; Süleyman kıssasındaki mülk talebinde; Musa'nın nübüvvetle donatılmasında ve ilahi rahmetin talep edildiği dua ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sebeplerin mutlaklaştırılmasını yıkar; ihtiyarlık veya kısırlık gibi biyolojik engellerin ilahi irade karşısında bağlayıcı olmadığını göstererek determinist ve pozitivist akıl yürütmeleri tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağ kovuklarında insan emeği ve kazısı olmaksızın kendiliğinden biriken su gibi, hiçbir karşılık ve menfaat gözetilmeksizin bir mülkün doğrudan bir başkasına devredilmesi.
  • Soyut anlamİlahi iradenin, yaratılmışların hak ediş, liyakat veya nedensellik zincirlerini aşarak doğrudan kendi cömertliğiyle varlığa güç, zürriyet, mülk ve hidayet bahşetmesi.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve ahlaki sistemde karşılıklılık (sinallagma) mecburiyetini ortadan kaldıran, tek taraflı, mutlak ve ivazsız aktarım mekanizması.
  • LaTeX modeliH:A→∅B,ΔVB>0∧ΔVA=0,∄C(C→A)
  • LaTeX açıklaması

H eylemi (hibe), A kaynağından B hedefine doğru yönelen ve aracı bir şart veya sebep içermeyen (∅) bir aktarımı temsil eder. Bu aktarım neticesinde alıcının varlık ve değer durumu pozitif yönde artarken (ΔVB>0), vericinin bu aktarımdan hiçbir maddi veya menfi geri dönüş beklentisi bulunmaz (ΔVA=0). İfadenin sonundaki bağıntı ise B'den A'ya veya herhangi bir dış kaynaktan A'ya doğru aktarımı dengeleyecek hiçbir karşılık veya bedelin (C) var olmadığını gösterir. Bu matematiksel yapı, kökün hiçbir ivaz ve menfaat barındırmayan saf tek taraflı doğasını modeller.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و