كسل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-س-ل1 sîga, 15 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنسكرهقللأتيكسلكُسَالَىنفقرأيصلوقبلمنعقومألهرسل

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

كسل

ك - س - ل

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Tembeller

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.079 harf
الكاف والسين واللام معهما ك س ل، ك ل س، س ل ك مستعملات كسل: كَسِلَ يكْسَلُ كَسَلاً. ورجل كسلانُ، وامرأة كَسْلَى، وكَسْلانة، لغة رديئة: تثاقل عما لا ينبغي. وكَسِلَ الفحل، أي: فتر، قال: أئن كَسِلْت والحصان يكْسَلُ وامرأة مِكْسالٌ: لا تكاد تبرح مجلسها. وفلان لا تُكْسِلُه المكاسل، أي: لا تثقله وجوه الكَسَل. قال: قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المكاسِلا وأكْسَلَ، بمعنى جامع، ولم ينزل، ويقال: لا يريد الولد
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR246 harf
الكَسَلُ: التثاقُلُ عن الأمرِ. وقد كَسِلَ بالكسر، فهو كَسْلانُ، وقومٌ كُسالى وكَسالى. وأمرأةٌ مِكْسالٌ: لا تكاد تبرحُ مجلسها، وهو مدحٌ لها، مثل نؤومِ الضُّحى. وأكْسَلَ الرجُلِ في الجِماعِ، إذا خالط أهلَهُ ولم يُنْزِلْ. ويقال في فَحْل الإبل أيضاً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.981 harf
ك س ل كسل ، كلس ، سلك : مستعملة . كسل : قال الليث : الكَسَلُ : التَّثَاقُلُ عما لا ينبغي أن يُتَثَاقَلَ عنه . والفعلُ : كَسِلَ يَكْسَل كَسَلاً ، ورجلٌ كَسْلاَنُ ، وامرأةٌ كَسْلَى ، وكسْلانةُ : لُغةٌ رديئة . ويقال للفَحْلِ الفَاتِرِ كَسِلَ وأكْسَلَ . وأنشد أبو عبيدة عن العجاج : أَظَنَّتِ الدَّهْنَا وظَنَّ مِسْحَل أنَّ الأميرَ بالقضاءِ يعجل عن كَسَلاتي والحِصانُ يكْسل قال أبو عبيدة : وسمعت رؤبة
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.873 harf
(باب الكاف والسين وما يثلثهما) (كسع) الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR397 harf
- الكسل: التثاقل عما لا ينبغي التثاقل عنه، ولأجل ذلك صار مذموما. يقال: كسل فهو كسل وكسلان (انظر: الأفعال للسرقسطي 2/144)، وجمعه: كسالى وكسالى، قال تعالى: ﴿ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى﴾ [التوبة/54] وقيل: فلان لا يكسله المكاسل (قال ابن منظور: ويقال: فلان لا تكسله المكاسل. يقول لا تثقله وجوه الكسل. انظر: اللسان (كسل) ؛ وتهذيب اللغة 10/61)، وفحل كسل: يكسل عن الضراب، وامرأة مكسال: فاترة عن التحرك.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR236 harf
ك س ل كسل وتكاسل وهو كسلان وكسل وامرأة كسلى وهي مكسال وكسول‏:‏ رزان‏.‏ وكسله الشبع والشبع مكسلة‏.‏ وفلان لا يستكسل المكاسل أي لا يعتلّ بوجوه الكسل‏.‏ وأكسل المجامع‏:‏ خالط ولم ينزل‏.‏ ومن المجاز‏:‏ كسل الفحل عن الضراب‏:‏ فتر عنه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.129 harf
الليث: الكَسَل التَّثاقُل عما لا ينبغي أَن يُتَثاقَل عنه، والفعل كَسِل وأَكْسَل؛ وأَنشد أَبو عبيدة للعجاج: أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ عن كَسَلاتي، والحِصان يُكْسِلُ عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟ قال أَبو عبيدة: وسمعت رؤْبة ينشدها: فالجواد يُكْسِل؛ قال: وسمعت غيره من ربيعة الجُوعِ يرويه: يَكْسَل، قال ابن بري: فمن روى يَكْسَل فمعناه يثقُل، ومن روى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR140 harf
* ك س ل * * الكَسَلُ * التثاقل عن الأمر وبابه طرب فهو * كَسْلانُ * وقوم * كُسًالىً * بضم الكاف وفتحها وإن شئت كسرت اللام كما قلنا في الصحارى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.114 harf
الكسل، محركة: التثاقل عن الشيء والفتور عنه، كما في المحكم، وقال الليث: التثاقل عما لا ينبغي أن يتثاقل عنه، وقد كسل عنه كفرح يكسل كسلا، فهو كسل وكسلان كفرح وفرحان، ج: كسالى مثلثة الكاف. قال شيخنا: الكسر غير معروف في السماع ولا القياس. قلت: وقد اقتصر الجوهري وابن سيده على الضم والفتح، وأما الكسر فنقله الصاغاني، وقال: وقرأ يحيى والنخعي: إلا وهم كسالى ، قال الجوهري: إن شئت قلت: كسالي، بكسر اللام
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR427 harf
كَسَّلَهُ 2 كَسَّلَهُ ذ , inf. n. تَكْسِيلٌ, said of satiety, It rendered him heavy, sluggish, lazy, indolent, or torpid. (TA.) أَكْسَلَ عَنْهَا 4 أَكْسَلَ عَنْهَا ذ signifies أَوْلَجَ وَلَمْ يُنْزِلْ; [Inivit sed non emisit;] (IAar, in TA, art. فهر;) [i. e., أَوْلَجَ ثُمَّ تَرَكَهَا وَلَمْ يُنْزِلْ]. كَسْلَانٌ كَسْلَانٌ ذ Heavy, sluggish, lazy, indolent, torpid. (K.) مَكْسَلَةٌ مَكْسَلَةٌ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR682 harf
كَسِلَ كَسِلَ A ( n. ac. كَسَل 4 ), a. Was lazy, idle, slothful; was negligent. أَكْسَلَ أَكْسَلَ IV , a. Rendered lazy. تَكَاْسَلَ تَكَاْسَلَ VI , a. see I . كَسْلَى كَسْلَى 1ya , a. fem. of كَسْلَاْنُ 33 . كَسَل كَسَل 4 , a. Laziness, idleness, sloth, slothfulness; carelessness, negligence. كَسِل كَسِل 5 , كَسِلَة 5t , a. see 33 . كَسُوْل كَسُوْل 26 , a. see 33 . b. Refined (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.969 harf
كسل كَسِلَ - يَكْسَلُ - كَسُوْل - كُسَالى كَسِلَ - يَكْسَلُ + الكائن + في فعل شيء: يقوم بالفعل ببطء وثقل وكُرْه كَسِلَ - يَكْسَلُ + الكائن + عن شيء أو عن فعل شيء: يكره فيتثاقل ويثبط ويؤخرالقيام بالفعل كَسوْل: على وزن " فعول " اسم فاعل مبالغة من " كَسِلَ - يَكْسَلُ ": الكاره الذي يفعل الأمر بتثاقل وبطء وتأخير كُسالى: جمع " كَسوْل " أو حال منه
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler15 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  2. صلو

    2 ortak ayet · Namaz

  3. خدع

    1 ortak ayet · Yaya yolunun düzlüğe geinmesiyle kaybolduğu yer demektir

  4. منع

    1 ortak ayet · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir

  5. كره

    1 ortak ayet · Hoşlanmadı

  6. قلل

    1 ortak ayet · Az

  7. أله

    2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  9. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  10. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  11. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  12. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا

    TembellerDoğrusu münafıklar; Allah’a oyun etmek isterler. Oysa O, onların oyunlarını başlarına geçirir. Onlar namaza kalktıklarında tenbel tenbel kalkarlar. İnsanlara gösteriş yaparlar. Allah’ı pek az anarlar.

  2. وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَى وَلَا يُنْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ

    TembellerVerdiklerinin onlardan kabul edilmesini engelleyen şudur: Onlar, Allah’a ve Rasulüne küfretmişlerdir. Namaza tembel tembel gelirler ve mallarını da istemeye istemeye infak ederler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكسل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعجز, فتر, تواني, قعد
Zıt Kökنشط
Çekirdek Özet 1Yapılması gereken bir fiile karşı beden ve iradede gevşeklik gösterme, ağırlaşma ve işi yarım bırakma
Çekirdek Özet 2Münafıkların imandan ve içsel motivasyondan yoksun oluşlarının dışa vuran isteksiz, ağır ve gösteriş amaçlı ibadet davranışı
Çekirdek Özet 3Eylemin fiziksel varlığı sürerken psikolojik ve niyet düzeyindeki itici gücün sıfırlanması; işlevsiz beden hareketi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir mizaç tembelliği veya yorgunluk sayarak, nifak ve kalbî çürümenin yapısal bir göstergesi olduğu hakikatini gözden kaçırma riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كسBastırma, örtme, kırıp yavaşlatma ve yoğunluğu azaltarak hareketi sınırlandırma; كسب (çaba ile toplama), كسد (durgunlaşma, revacını yitirme), كسف (tutulma, ışığın kesilip örtülmesi), كسو (örterek gizleme) köklerinde olduğu gibi bir örtü, durağanlık veya sınır boyutu taşırلLâm harfinin sağladığı uzama, bağlanma ve sürüklenme imgesiyle çekirdekteki durgunluk ve yavaşlama, eylemin bizzat icrasına yayılan sürekli bir ağırlaşma ve gevşeklik haline dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaGücün ve yönelimin bir yerde toplanarak içe doğru bükülmesi, enerjinin yayılmayıp sıkışması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaTakılma, bir noktada takılı kalma, hareketin önünde sürtünme oluşturma
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi sevk etme veya bir amaca doğru sürükleme zorunluluğu
كسلİradenin kendi içine bükülerek eyleme direnç göstermesi, bir engele takılmış gibi ağırlaşması ve ancak dış bir dürtmeyle sürüklenebilmesi haliEylemin içten doğan bir şevkle değil, dışsal bir zorlamayla ağır aksak yürütülmesini simgeler

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedenin veya bir uzvun gereken atılımı yapmaktan geri durması, aygırın çiftleşme gücü varken istek ve canlılığını yitirip duraksaması (كَسِلَ الفَحْلُ), kadının evinden veya oturduğu yerden kalkmakta ağır davranması (امْرَأَةٌ مِكْسَالٌ)
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde aygırın veya binek hayvanının muktedir olduğu halde gevşeklik gösterip adım atmaması bağlamında kullanılmıştır; el-Accāc'ın recezinde geçtiği üzere: قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا / كَسِلَ الحصان
Erken Arapça kullanımCinsi münasebette bulunup meni akıtmama haline «iksāl» (إكْسَال) denilmiş, fıkıh öncesi Arap dilinde fiilin tamamlanmadan gevşemesi bu kelimeyle karşılanmıştır; ayrıca bir işe karşı duyulan ağırlık ve isteksizlik hali için «كَسِلَ عَنِ الأَمْرِ» kalıbı yaygın biçimde kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça كسل kökü, somut düzlemde ağırlık hissetme, gevşeme, bir fiili hakkıyla ve şevkle ikmal etmekten geri durma semantik matrisine dayanır. Batı Sami dillerinde bu kök doğrudan aynı üçlü harf dizilişiyle yaygın bir morfolojik varlık göstermemekle birlikte, fonetik açıdan Akatça kâsu/kâsum (bağlanmak, tutulmak, yavaşlamak) ve Süryanicede gevşeme, güçsüzleşme ve çözülme bildiren ikili ses yapılarıyla tematik yakınlık taşır. İbranicede kāsāl (כסל) kökü «bel, böğür, iç organların yağ bağlaması» anlamının yanı sıra metaforik olarak «ahmaklık, körü körüne güven, atalet ve gevşeklik» (kəsīl) anlamlarını barındırır. Bu semantik akrabalık, bedensel bir ağırlık ve hantallığın zihinsel ve iradî bir atalete dönüşmesi sürecinin Sami dil katmanındaki ortak kök refleksine işaret eder. Arapçada kök, «yapılması gereken ve aksatılmaması icap eden bir fiile karşı gevşeklik gösterme» nüansıyla tamamen ahlaki ve eylemsel bir kusur niteliği kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكس ikili tabanından türeme; gevşeme, sönümlenme ve durağanlaşmaBedensel ve ruhsal takatin bir işi ikmal etmek yerine gevşeyip duraklaması; özellikle gücü yeten kimsenin fiili savsaklamasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice k-s-l (כסל - aptallık, atalet, belin ağırlaşması); Süryanice gevşeme ve takatsizlik bildiren formlarHantallık, et bağlama ve zihinsel-iradî durgunluk ekseninde ortak anlamsal arka planGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda durağanlık ve bastırılma bildiren ikili kök yapılarıBelirgin bir dış dil ödünçlemesi tespit edilmemiştir; Sami içi doğal bir semantik evrimdirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كسلAnlamlıAğırlık, gevşeklik, isteksizlikGücü yettiği halde bir işe yönelmede ağır davranmak, işi tamamlamamakHedef kök; Kur'an'da geçer
كلسAnlamlıKireç, sıvamak, örtmekDuvarı kireç benzeri harçla kaplayıp pürüzleri gidermek, kireç taşıKur'an'da geçmez; üzerini sert bir tabakayla örtme bağı
سكلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
سلكAnlamlıİpi deliğe sokmak, yola girmek, geçirmekBir nesneyi diğerinin içine düzenli ve ardışık olarak geçirmek, yolda yürütmekKur'an'da geçer; akış ve nizam yönüyle zıt hareket tipi
لكسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
لسكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كسلMerkezİsteksizlikten doğan ağırlıkGüç ve imkân varken içsel motivasyon yokluğu sebebiyle eyleme ağırlaşmakFiil yapılabilir durumdadır ancak gönülsüzlükten ötürü savsaklanır
عجزKomşuGüç yetirememe, yetersizlikİradeden bağımsız olarak nesnel güç, imkân veya alet eksikliğiKişi istese dahi kudret bulamaz; kanda veya vasıtada eksiklik vardır
فترKomşuHızın kesilmesi, dinginleşmeBaşlangıçta var olan dinamizmin zamanla sakinleşip yatışmasıÖncesinde bir hareket vardır; ateşin küllenmesi veya nabzın yavaşlaması gibidir
توانيKomşuSavsaklama, ertelemeBir işi yavaşlatıp zamana yayma, gevşek tutmaİşi hemen değil zamana bırakarak yapma iradesi ağır basar
قعدKomşuEylemsizlik, oturup kalmaHareketi tamamen terk edip fiili başlatmamaBedensel olarak yerinde çakılı kalma, sefere çıkmama hali
نشطZıtCanlılık, şevk, çeviklikEyleme hızlı, istekli ve engelleri aşarak coşkuyla atılma haliDüğümün hızla çözülmesi, istek ve diriliğin fiile yansıması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكسلGereken fiile karşı isteksizce ağırlaşmaGücü yettiği halde kalbî bağ kuramadığı için eylemi ağır aksak ve isteksiz yapmaKesin
Latinceinertia, pigritia, socordiaHareketsizlik, isteksizlik, zihinsel atalet«Inertia» fiziksel eylemsizliği, «pigritia» gönülsüzlüğü, «socordia» ise kalpsizliği ve zihin yoksunluğunu vurgular; kökün nifak boyutundaki isteksizliği tam olarak karşılarGüçlü
İngilizcereluctance, lethargy, sluggishnessİsteksizlik, uyuşukluk, ağırkanlılıkYalnızca tembellik (laziness) değil; işi yaparken gösterilen isteksizlik ve bedensel direnç halini ifade ederGüçlü
AlmancaTrägheit, Unlust, SchwerfälligkeitAtalet, heves yoksunluğu, ağırlaşma«Unlust» içsel hevesin yokluğunu, «Trägheit» ise harekete geçmekteki direnci karşılarGüçlü
Fransızcaindolence, réticence, apathieİsteksiz uyuşukluk, çekingen dirençİşi yaparken ruhsal katılım göstermeme, isteksiz bir ağırkanlılıkla davranmaGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كُسَالَى (Hâl sîgası)Namaza karşı isteksizlik ve gösterişMünafıkların namaza ancak insanların görmesi için kalktıklarını, içsel bir inanç ve yöneliş taşımadıkları için bedenen kalkarken ağırlaşıp canı istemez bir tavır sergilediklerini bildirir (Nisâ 4:142)
كُسَالَى (Hâl sîgası)İbadete ve infaka karşı gönülsüz ağırlıkİnfaklarının kabul edilmeyiş gerekçesi olarak Allah'ı ve Resulü'nü inkâr etmelerinin yanında, namaza ancak isteksizce gelmeleri ve infakı gönülsüz yapmaları bağlamı (Tevbe 9:54)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman-amel ilişkisi ve nifak alametleriAmelin dış formunun tek başına imana delalet etmeyeceği; niyet ve huşû olmaksızın, isteksizce icra edilen ibadetin nifak alameti sayılmasıİçsel tasdik ve ihlas yoksunluğunun bedendeki tezahürü
Fıkıhİksāl meselesi ve gusül hükmüErken fıkıhta temas olup meni gelmemesi durumunda («el-iksāl») guslün gerekip gerekmediği tartışması (daha sonra «sünnet yerlerinin kavuşması» ile neshedilmiştir)Meninin çıkışındaki duraksama veya eylemin neticesine ermeden gevşemesi
Tefsirİbadette huşû ve niyetin sıhhatiMünafıkların namazı inkâr etmedikleri halde onu ancak toplumsal baskı veya menfaat icabı kıldıkları için ağır aksak ve üşenerek yerine getirmeleriAmelde gösteriş (riyâ) ile iç içe geçmiş ruhsuz eylem
HadisSığınma duaları ve nefis tezkiyesiHz. Peygamber'in acizlik ve tembellikten Allah'a sığınması (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ العَجْزِ وَالكَسَلِ)Gücü yettiği halde iradeyi kullanmaktan kaçınarak ameli aksatmanın manevi felaketi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet bilinci ve ihlasİradesiz ve ruhsuz ibadetİbadetin özünü boşaltarak onu salt bedensel bir yüke çevirmeKalp tasdik etmediğinde beden namaza isteksizce sürüklenir; ibadet bir buluşma değil külfet olurKesin
İlmiBilgi üretimi ve tefekkürZihinsel atalet ve fikrî gevşeklikHakikati araştırma ve delillendirme cehdini terk etmeİnceleme ve kavrama sorumluluğundan kaçınarak hazır ve taklidi kabullerle yetinme haliGüçlü
SiyasiToplumsal sorumluluk ve seferberlikGörevden kaçınma, tebaalaşmaToplumsal savunma ve kamu maslahatına kayıtsız kalmaToplumun hak ve adalet mücadelesine ortak olmaktan üşenerek geri planda kalma refleksiGüçlü
İktisadiÜretim ve infak ahlakıDurgunlaşma ve gönülsüz harcamaKaynakları harekete geçirmeme ve yardımlaşmada isteksizlikZenginliğin gerektirdiği dolaşımı ve infakı bir kayıp görerek savsaklama ve ağır davranmaGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünme katsayısı ve sistem içi enerji sönümlenmesi (Inertia / Damping)Bir sistemin harekete geçirici kuvvete karşı gösterdiği içsel direnç veya potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dönüşümünde oluşan yüksek verim kaybı; sisteme enerji verilmesine rağmen çıktı üretme hızının düşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerÖrgütsel anomi ve motivasyonsuz uyum (Alienation / Quiet Quitting)Bireyin ait olduğu kurum veya inanç sisteminin amaçlarını içselleştirmemesi, sadece dışsal denetimden kurtulmak veya asgari görünürlük sağlamak adına işi en düşük gayret ve isteksizlikle yapmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir rehavet, iş yapmama isteği veya psikolojik bir uyku/tembellik haline indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök hiçbir zaman dünyevi bir iş tembelliği bağlamında geçmez; doğrudan ibadetin merkezinde (namaz ve infakta) nifakın, riyanın ve imansızlığın doğurduğu ontolojik ve kalbî bir isteksizliği ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMünafıkların namaz kılmadıkları veya namazı terk ettikleri zannedilir; oysa ayetler onların namaz kıldıklarını, fakat bu ameli içsel bir bağ olmaksızın, ağırlaşarak, üşenerek ve sadece gösteriş amacıyla ifa ettiklerini ortaya koyar. Kökün nifakla bağı koparılırsa ibadetteki huşûsuzluk ve ruhsuzluk tehlikesi anlaşılamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Münafık karakterinin psikolojik ve davranışsal portresini en yalın biçimde tasvir eder; bir eylemin şeklen var olmasının o eylemi makbul kılmaya yetmediğini, amelin arkasındaki niyet ve şevkin belirleyici olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojisini, amellerinin boşa gitme sebeplerini ve namaza/infaka karşı takındıkları riyakâr tutumları konu edinen ayetlerde (Nisâ 4:142 ve Tevbe 9:54) anahtar kavramdır.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Münafığın ibadeti bütünüyle reddeden biri değil, ibadeti canı istemeye istemeye, ağırlık duyarak ve desinler diye yapan kimse olduğunu fark ettirir; ibadetteki yavaşlık ve üşengeçliğin masum bir karakter kusuru değil, nifak tohumu olabileceğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMuktedir olan bir failin, yapması gereken bir eyleme yönelirken bedeninde ağırlık duyması, işi gevşek tutarak tamamlamaktan geri durması.
  • Soyut anlamİçsel inanç, niyet ve manevi bağın yokluğu sebebiyle eylemin zoraki, isteksiz, sürtünmeli ve riyaya dayalı bir ağırlıkla icra edilmesi hali.
  • Sistematik karşılıkİman ve motivasyon eksikliğinin amelde yarattığı yüksek direnç; eylemin biçimsel olarak sürdürülmesine rağmen özünün sıfırlanması.
  • LaTeX modeliR=lim⁡M→0FeEi  ⟹  v→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M failin içsel motivasyonunu ve ihlasını, Fe dışsal beklentiler ve riya sebebiyle icra edilen eylemi, Ei ise eylem için harcanması gereken iç enerjiyi temsil eder. İçsel motivasyonun sıfıra yaklaşması (M→0), eylemin iç direncini (R) sonsuza doğru artırarak eylemin gerçek verimini ve manevi hızını (v) sıfıra indirger; ortaya çıkan durum salt bedensel bir ağırlık ve atalettir (كسل).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك