كسب
ك - س - ب
KÖK- 67 geçiş
- 60 ayet
- 14 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kazandı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.356 harfالكاف والسين والباء معهما
ك س ب، ك ب س، س ك ب، س ب ك مستعملات كسب: الكَسْبُ: طلب الرزق. ورجل كسوب يَكْسِبُ: يطلب الرزق.
وكَساب: اسم للذئب، وربما يجيء في الشعر: كُسْب وكُسَيْب.
والكُسْب: الكنجارق، ويقال: الكُسْبُجُ.
وكَسّاب، فعال، من كَسْب المال.
كبس: الكَبْسُ: طمك حفرة بتراب. كَبَسَ يكبسُ كَبْساً، واسم التراب: الكِبْسُ. والكِبْس: ما يسد من الهواء مسداً.
وجبال كُبَّسٌ: صلاب شداد.
وأرنبة كابسة:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR314 harfالكَسْبُ: طلب الرزق. وأصله الجمع، تقول منه: كَسَبْتُ شيئاً واكْتسبْته بمعنًى. وفلان طيِّبُ الكَسْب، وطيِّب المَكْسِبَة وطيِّب الكِسْبَةِ. وكَسَبْتُ أهلي خَيْرا، وكَسَبْتُ الرجلَ مالاً فكَسَبَه. وهذا ممَّا جاء على فَعَلْتُهُ فَفَعَلَ. والكواسب: الجوارح. وتكسَّب، أي تكلَّف الكَسْبَ. والكُسْبُ بالضم: عُصارة الدُهْن.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.349 harfك س ب
كسب ، كبس ، سكب ، سبك ، بكس : ( مستعملة ) .
كسب : قال الليث : الكَسْبُ : طلبُ الرِّزق ، تقول : فلانٌ يَكْسِبُ أهلَه خيراً ، ورجلٌ كَسُوبٌ .
قال : وكَسَابِ اسم للذئب . وربما جاء في الشِّعر كُسَيْباً .
قال : وكَسَابِ من أسماء إناث الكلاب . والكُسْبُ : الكُنْجَارَقُ .
قال : وبعضُ السَّوَادِيِّينَ يُسمُّونه الكُسْبَجَ .
قلت : الكُسْبَجُ مُعرَّبٌ ، وأصله بالفارسية كُشْب فقُلبت الشين سيناً كما
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.873 harf(باب الكاف والسين وما يثلثهما)
(كسع) الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.503 harf- الكسب: ما يتحراه الإنسان مما فيه اجتلاب نفع، وتحصيل حظ، ككسب المال، وقد يستعمل فيما يظن الإنسان أنه يجلب منفعة، ثم استجلب به مضرة. والكسب يقال فيما أخذه لنفسه ولغيره، ولهذا قد يتعدى إلى مفعولين، فيقال: كسبت فلانا كذا، والاكتساب لا يقال إلا فيما استفدته لنفسك، فكل اكتساب كسب، وليس كل كسب اكتسابا، وذلك نحو: خبز واختبز، وشوى واشتوى، وطبخ واطبخ، وقوله تعالى: ﴿أنفقوا من طيبات ما كسبتم﴾ [البقرة/ 267]
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR258 harfك س ب
رجل كسوب للمال وكسّاب وله مكاسب وهو طيّب المكسبة أي طيّب الكسب وكسبت المال واكتسبته وتكسّبته.
وهو يتكسّب بالشّعر وكسبته مالاً فكسبه ولا يقال: أكسبته.
ومن المجاز: كسبت خيراً واكتسبت شراً " لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت " وكسب أهله خيراً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.204 harfالكَسْبُ: طَلَبُ الرِّزْقِ، وأَصلُه الجمع. كَسَبَ يَكْسِبُ كَسْباً، وتَكَسَّبَ واكْتَسَب. قال سيبويه: كَسَبَ أَصابَ، واكْتَسَب: تَصَرَّف واجْتَهَد. قال ابن جني: قولُه تعالى: لها ما كَسَبَتْ، وعليها ما اكْتَسَبَتْ؛ عَبَّر عن الحسنة بِكَسَبَتْ، وعن السيئة باكْتَسَبَتْ، لأَن معنى كَسَبَ دون معنى اكْتَسَبَ، لِـما فيه من الزيادة، وذلك أَن كَسْبَ الحسنة، بالإِضافة إِلى اكْتِسابِ السيئة، أَمْرٌ يسير
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR348 harf* ك س ب * * الكَسْبُ * طلب الرزق وأصله الجمع وبابه ضرب و * كَسَبَ * و * اكْتَسَبَ * بمعنى وفن طيب الكسب و * المَكْسِبةُ * بكسرالسين و * الكِسْبةُ * بكسر الكاف كله بمعنى و * كسَبتُ * أهلي خيرا و * وكَسَبْتُهُ * مالا * فكَسَبهُ * وهذا مما جاء على * فَعَلْتُهُ * ففعل * الكَوَاسِبُ * الجوارح و * تَكَسَّبَ * تكلف الكسب و * الكُسْبُ * بالضم عصارة الدهن
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.618 harfكسبه، يكسبه، كسبا بالفتح، وكسبا بالكسر، وتكسب، واكتسب: طلب الرزق. وأصله الجمع، أو كسب: أصاب، واكتسب تصرف، واجتهد، قاله سيبويه. وكسبه: جمعه على أصل معناه. في لسان العرب: قال ابن جني: قوله تعالى: لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت عبر عن الحسنة بكسبت، وعن السيئة باكتسبت؛ لأن معنى كسب دون معنى اكتسب، لما فيه من الزيادة، وذلك لأن كسب الحسنة، بالإضافة إلى اكتساب السيئة، أمر يسير ومستصغر، وذلك لقوله عز
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.368 harfكَسَبَ
1 كَسَبَ ذ , aor. كَسِبَ , inf. n. كَسْبٌ (S, K, Msb) and كِسْبٌ (K), He collected (wealth &c.]; (S, K;) as also ↓ اكتسبهُ. (S.) This is the original signification. (S.) ― -b2- [Hence,] He gained, acquired, or earned, wealth or the like; as also ↓ اكتسب. (Msb.) كَسَبْتُ شَيْئًا and ↓ اكْتَسَبْتُهُ are syn., [signifying I gained a thing]. (S.) ― -b3- Hence [also], كَسَبَ and ↓ اكتسب (S, K,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.807 harfكَسَبَ
كَسَبَ I ( n. ac. كَسْب 1 , كِسْب 2 ),
a. Gained, earned; acquired, got.
b. Did, committed ( evil ).
c. Occasioned, caused ( wonder ).
d. see II & V ( a ).
كَسَّبَ
كَسَّبَ II ,
a. Made, caused to gain, to earn.
أَكْسَبَ
أَكْسَبَ IV ,
a. see II .
تَكَسَّبَ
تَكَسَّبَ V ,
a. Sought, endeavoured to gain; laboured.
b. [ coll. ], Progressed.
اِكْتَسَبَ
اِكْتَسَبَ VIII ,
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.780 harfكسب
كَسَبَ - يَكْسِبُ - اكْتَسَبَ - يَكْتَسِبُ
كَسَبَ - يَكْسِبُ + كائن + شيئاً: يضمه زيادة إلى ما يملكه ويحوزه ويسلط عليه، من مال أو منفعة أو علم أو حسنات
اكْتَسَبَ - يَكْتَسِبُ: على وزن " افتعل " من " كَسَبَ - يَكْسِبُ ": يقوم بفعل " كَسَبَ - يَكْسِبُ " بدافع وإرادة ذاتية: يجهد ليكسب: يعمل على تحصيل وضم أشياء زيادة إلى ما يملكه: بقوم بالعمل
Sîgalar(14)
- كَسَبَتْKazandı(فَعَلَتْ)×16
- كَسَبُواKazandılar(فَعَلُوا)×15
- يَكْسِبُونَKazanırlar(يَفْعِلُونَ)×14
- تَكْسِبُونَKazanırsınız(تَفْعِلُونَ)×4
- تَكْسِبُKazanır(تَفْعِلُ)×3
- كَسَبَKazandı(فَعَلَ)×3
- كَسَبْتُمْKazandınız(فَعَلْتُمْ)×3
- اكْتَسَبُواÇabalayarak kazandılar(افْتَعَلُوا)×2
- يَكْسِبْKazanır(يَفْعِلْ)×2
- اكْتَسَبَÇabalayarak kazandı(افْتَعَلَ)×1
Mücavir kökler81 mücavir (270 toplam)
- نفس
15 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- جزي
10 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- كون
26 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- أثم
5 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir
- غني
6 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
- ظلم
11 ortak ayet · Zalimler
- رهن
2 ortak ayet · “Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut…
- عفو
4 ortak ayet · Affetti
- أخذ
9 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- خطأ
3 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- سرع
3 ortak ayet · Çabuk
- بعض
5 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
Geçtiği ayetler(60)
تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ
KazandıOnlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerinin, sizin kazandığınız da sizin. Ve siz, onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.
تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ
KazandıOnlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerine, sizin kazandıklarınız da sizedir. Ve siz onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.
لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
KazandıYeminlerinizdeki lağvden dolayı Allah, sizi sorumlu tutmaz. Ancak kalblerinizin kazandığı şeyden dolayı sizi sorumlu tutar. Allah Gafur’dur, Halim’dir.
وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
KazandıHem öyle bir günden sakının ki; o gün, Allah’a döndürüleceksiniz. Sonra herkese kazandığı tamamıyle ödenecek. Onlara haksızlık edilmeyecektir.
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا …
KazandıAllah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.
فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
KazandıYa geleceğinden şüphe olmayan bri günde onları topladığımız ve kendilerine zulmedilmeden herkesin kazandığının tastamam ödendiği zaman halleri ne olacak?
وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
KazandıBir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.
… الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ …
KazandıBırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.
… نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ
KazandıOnlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.
أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا …
KazandıHerkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كسب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عمل, فعل, جمع, صنع |
| Zıt Kök | خسر |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanın çaba, hareket ve gayretle bir faydayı elde edip kendi mülkiyet ve tasarruf alanına toplaması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iradi eylemlerinin ahlaki ve ontolojik sonucunu yüklenmesi, amellerinin karşılığını kendi lehine veya aleyhine zimmetine geçirmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İrade, fiil ve sorumluluk arasındaki ayrılmaz bağ; insanın dünyada ürettiği maddi ve manevi her sonucun kendi varlığına bağlanıp hesap konusu olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca piyasa faaliyeti veya maddi ticaret kazancıyla sınırlayarak ahlaki ve uhrevi sorumluluk doğuran iradi fiil boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كس | Bir bütünden pay ayırma, kırma, eksiltme, geride bırakma veya örtme hareketi; كسد kökünde rağbetin kesilip piyasada geride kalması, كسف kökünde ışığın kesilip örtülmesi, كسل kökünde canlılığın kırılarak durağanlaşması, كسو kökünde örtünün bedeni sararak ayırması | ب | İki harfli çekirdeğin ayrıştırma ve kesme hareketine ب harfinin sağladığı içerme, kavrama ve kendine bağlama niteliği eklenmiş; dış dünyadan bir payı kesip alarak kendi bünyesine, zimmetine ve hazinesine katma anlamı somutlaşmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dışarıda bulunan nesneye doğru yönelerek onu el içine alma, kavrama ve mülkiyete geçirme hamlesini başlatır. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Elde edilen nesnenin tutulmasını, kayıp gitmesine engel olunmasını ve sabit bir desteğe bağlanmasını simgeler. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kavranan ve tutunan şeyin kişinin kendi özel alanına, mülk sınırlarına veya zimmetine dahil edilmesini ifade eder. |
| كسب | Dış dünyadaki bir varlığı veya eylemin neticesini avuç içiyle kavrayıp tutarak kişinin kendi iç alanına ve sorumluluk dairesine yerleştirmesi | İnsanın kastı ve organlarıyla hareket edip ortaya çıkan semereyi kendi varlık alanına, lehine veya aleyhine olacak biçimde bağlaması hareketini temsil eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın rızık peşinde koşarak maişetini temin etmesi, av veya otlak arayarak ailesine nafaka ve mal toplamasıdır. Çölde avını yakalayan tazıya kâsib الكَاسِب denmesi veya kurgusal dişi köpek adı olarak kurgulanan kasâb كَسَاب kelimesi bu doğrudan avlayıp getirme hareketini yansıtır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ'ya atfedilen beyitlerde kişinin ailesi ve kavmi için mal ve itibar kazanma çabası bağlamında kullanılmıştır. Sözlüklerde aktarıldığı üzere kurgulanan kasâb كَسَاب ismi, avcı köpeğin veya kurdun ganimet elde etme gayretini betimler. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlük kayıtlarında كَسَبَ أَهْلَهُ خَيْرًا ifadesi yer alır; bu kullanım kişinin bizzat çalışarak ailesine nafaka, hayır ve rızık temin etmesini, av ve ticaret yoluyla kazancı evine taşımasını ifade eder. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde كسب biçimindeki üçlü kök, özellikle Batı ve Güney Sami havzasında çalışma, çabalama, mal ve rızık elde etme ekseninde gelişmiştir. Klasik İbranice ve Aramice katmanında kök doğrudan bu ses dizilişiyle yaygın bir fiil gövdesi olarak öne çıkmaktan ziyade, parçalama, toplama veya bölme anlamı taşıyan yakın fonetik köklerle (örneğin k-s-p kökünün gümüş ve para tartımı ile ilgisi) dolaylı temaslar gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde gümüş ve kıymetli maden için kullanılan kaspum / kesef kelimeleri, değer ve değişim aracı elde etme süreçleriyle anlamsal bir örtüşme taşır. Arapçada ise kök, avlanma ve bedeni gayretle rızık arama gibi en ilksel bedevi hareketten soyutlanarak hem meşru kazanç ve mülk edinme hem de insanın iradi eylemlerinin ahlaki semeresini kendi zimmetine yazması yönünde derinleşmiş ve özgün bir semantik merkez inşa etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كس ikilisinden كسب türetimi | Dışarıdaki bir bütünden pay kesip avuçlayarak kendi içine, hanesine veya zimmetine katma hareketidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca kaspum, İbranice kesef | Kıymetli maden, gümüş ve tartılmış servet anlamındaki adlarla av ve emek yoluyla birikim elde etme anlam alanı arasında semantik kesişim bulunur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik emek ve edinme kökleri | Avlanma, devşirme ve bedensel çabayla rızkı toplayıp barınağa taşıma eylemini niteleyen ortak kök yapılarıyla paralellik gösterir. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كسب | Anlamlı | Emekle elde etmek, toplamak | İnsanın çalışarak fayda veya sorumluluk devşirmesi, lehine ya da aleyhine kazanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كبس | Anlamlı | Bastırmak, tıkamak, çökmek | Bir çukuru toprakla doldurmak, baskın yapmak, havanın veya ağırlığın çökmesi | Hedef kökle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| سكب | Anlamlı | Dökmek, akıtmak | Suyun veya gözyaşının kesintisiz ve hızla akması | Kalb ve akış yönü; Kur'an'da geçer |
| سبك | Anlamlı | Eritip kalıba dökmek | Madeni ateşte eritip tasfiye ederek kalıba dökmek | Yoğunlaştırma ve şekillendirme; Kur'an'da geçmez |
| بكس | Anlamlı | Baş aşağı etmek, yenmek | Bir şeyi vurup kırmak, alçaltmak veya devirmek | Kök Tahdhīb'de müsta'mel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| بسك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كسب | Merkez | İradi çaba ile netice devşirmek | Eylemin failin zimmetine bir sonuç, hak veya sorumluluk olarak dönmesi | Emeğin semeresini mülkiyet veya sorumluluk olarak elde etmektir. |
| عمل | Komşu | Bir niyet ve amaç doğrultusunda iş yapmak | Eylemin sürekliliğine, bilincine ve amaca dönük icrasına odaklanır | عمل, fiilin sürecini ve niyetle icrasını; كسب ise o fiilden failin zimmetine kalan neticeyi vurgular. |
| فعل | Komşu | Genel olarak bir oluş veya hareket ortaya koymak | İradeli ya da iradesiz her türlü fiili ve tekil hamleyi kapsar | فعل salt eylemin meydana gelişini bildirirken كسب failin menfaat ya da zarar olarak elde ettiği çıktıyı anlatır. |
| جمع | Komşu | Dağınık unsurları bir araya getirmek | Nesnelerin fiziki veya manevi olarak bir araya getirilmesine işaret eder | جمع sadece biriktirmeyi bildirir; كسب ise bunun emek ve gayretle zimmete geçirilmesini içerir. |
| صنع | Komşu | Maharet ve ustalıkla bir şeyi üretmek | İşin niteliğindeki ustalığı, tasarımı ve biçimlendirmeyi öne çıkarır | صنع eserin ustalığına ve yapımına, كسب ise üretilenin kişiye sağladığı getiri ve yüke odaklanır. |
| خسر | Zıt | Sermayeyi yitirmek, eksilmek, zarara uğramak | Elde olanın elden çıkması, çabanın boşa gitmesi ve tükeniştir | Kazancın, kârın ve müspet neticenin tam zıddı olarak kişinin sermayesini ve öz varlığını kaybetmesidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كسب | Emekle elde etmek, semere devşirmek | İnsanın gayretiyle bir faydayı toplaması veya iradi eyleminin ahlaki sonucunu zimmetine geçirmesi | Kesin |
| Latince | acquirere, lucrari, mereri | Edinmek, kazanç sağlamak, hak etmek | acquirere bir şeyi mülkiyete katmayı, mereri ise ahlaki bir fiille mükafat veya cezayı hak etmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to earn, to acquire, to incur | Kazanmak, edinmek, üstlenmek | earn meşru emek karşılığı kazanmayı, incur ise olumsuz fiilin sorumluluğunu ve cezasını üzerine çekmeyi karşılar. | Kesin |
| Almanca | erwerben, verdienen | Kazanmak, hak etmek | erwerben mülkiyet ve hak edinmeyi, verdienen hem emek karşılığı maddi kazancı hem de ahlaki hak edişi içerir. | Kesin |
| Fransızca | acquérir, gagner, mériter | Edinmek, kazanmak, hak kazanmak | acquérir mülk ve tasarruf alanına katmayı, mériter eylemin karşılığı olan payı hak etmeyi niteler. | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كسب (mücerret) | Genel ahlaki eylem ve sorumluluk yüklenimi | İnsanın yaptığı her iyi veya kötü fiilin kendi zimmetine yazılması bağlamı (Bakara 2:134, Şûrâ 42:30, Müddessir 74:38) |
| كسب (mücerret) | Maddi ve meşru ticari kazanç | İnsanın meşru yollardan elde ettiği temiz mallar ve helal kazançlar bağlamı (Bakara 2:267, Tebbet 111:2) |
| كسب (mücerret) | Günah, suç ve şirk irtikâp etmek | Kötülüğü bir alışkanlık ve varoluş biçimi haline getirip suçu zimmete geçirme bağlamı (Bakara 2:81, Nisâ 4:111, Rûm 30:41) |
| اكتسب (iftiâl) | Zorlama, yapay çaba ve yük oluşturan günah | Kişinin fıtratına aykırı olarak kasten, zorlanarak ve yük altına girerek işlediği günah bağlamı (Bakara 2:286, Nûr 24:11) |
| اكتسب (iftiâl) | Cinsiyet ve fıtrat payına düşen kazanım | Kadın ve erkeğin kendi fıtri imkan ve sorumlulukları çerçevesinde elde ettiği paylar bağlamı (Nisâ 4:32) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eş'arî fiil teorisi | İnsanın ihtiyar ve iradesiyle ilahi kudretin yarattığı fiile bitişmesi nazariyesi | Fiilin yaratıcısının Allah (halk), failinin ve sorumlusunun insan (kesb) olduğu ayrılarak sorumluluğun temellendirilmesi |
| Fıkıh | Helal kazanç, ticaret ve borçlar hukuku | Kişinin kendi emeğiyle nafaka temin etmesinin farziyeti ve meşru iktisap yolları | Mülkiyete hak kazandıran meşru emek, alım-satım ve akit modelleri üzerinde yoğunlaşma |
| Tefsir | İftiâl babı ile mücerret arasındaki fark | Bakara 2:286 ayetindeki كَسَبَتْ ile اكْتَسَبَتْ arasındaki bedii ve ahlaki nüans | İyiliğin fıtrata uygunluğu sebebiyle kolayca kazanılması, kötülüğün ise zorlama ve nefse ağır gelen bir yük olması |
| Hadis | El emeğinin üstünlüğü ve rızık ahlakı | En temiz ve hayırlı kazancın kişinin kendi elinin emeği olduğu vurgusu | Başkasına yük olmadan, haksız kazançtan kaçınarak meşru yolla nafaka çıkarma gayreti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ahlaki sorumluluk ve hesap | Amellerin zimmete kaydı | Adaletin tecellisi | Her can ancak kendi kazandığının rehinidir; kimse başkasının günahını veya sevabını devralamaz. | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve müktesebat | Çaba ile bilgi üretimi | Zihni sermaye birikimi | Bilgi tesadüfen değil, zihni cehd, araştırma ve metodik gayretin kazanımı olarak hasıl olur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ehliyet ve kamusal mesuliyet | Fiillerin hukuki neticesi | Hukuk düzenini koruma | Bireyin siyasi ve hukuki eylemleri toplumsal düzen içinde sonuç doğurur ve failini bağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Emek-mülkiyet ilişkisi ve değer | Üretim ve meşru getiri | Servet dağılımını adaletle sağlama | Mülkiyetin meşru zemini haksız spekülasyon veya sömürü değil, üretken emek ve risk alarak kazanmadır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Net akumülasyon ve sistem bilançosu | Bir termodinamik veya hesaplama sisteminde, sisteme giren iş veya enerji akışlarının iç enerjiye eklenerek sistemin toplam durum fonksiyonunu değiştirmesi ve sistem üzerinde kalıcı bir iz bırakmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki isnadiyet | Hukukta bir eylemin meydana getirdiği zararın veya hakkın doğrudan failin şahsına bağlanması, kişinin kendi iradi tasarruflarının hukuki sonuçlarına bizzat katlanması ilkesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca kapitalist piyasa düzenindeki parasal kâr, finansal getiri veya ticari işlem hacmi ile sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın hem maddi rızkını kazanması hem de kalbi, dili ve organlarıyla işlediği tüm iradi fiillerin (günah veya sevap) varlığına mühürlenip ahiret sermayesini oluşturması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki kazanç kavramı yalnızca iktisadi bir kategoriye indirgendiğinde, insanın ontolojik sorumluluğu, amellerin hesabı ve nefsin kendi kazandığına rehin olması gerçeği anlaşılamaz. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın özgür iradesi, ahlaki eylemliliği ve ilahi adalet arasındaki bağı kuran anahtar kavramdır. İnsanın dünyada başıboş bırakılmadığını, ürettiği her neticenin kendi varlık hesabına yazıldığını temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bireysel sorumluluğun vurgulandığı ayetlerde (Bakara 2:134, 2:286; Müddessir 74:38), şirk ve günahın faili kuşatmasını anlatan uyarılarda (Bakara 2:81, Şûrâ 42:30) ve meşru infak ilkelerinde (Bakara 2:267). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Determinist kader anlayışını veya insanın eylemlerinden sorumlu olmadığını savunan yaklaşımları çürütür; kurtuluşun soy, kabile veya başkasının lütfuyla değil, ancak bizzat kazanılan salih amellerle mümkün olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİnsanın bedeni gayreti ve emeğiyle dış dünyadan bir rızkı veya avı elde edip kendi hanesine ve mülkiyet alanına toplamasıdır.
- Soyut anlamİradeli bir failin ortaya koyduğu bilinçli eylemlerin semeresini kendi lehine bir hak ya da aleyhine bir sorumluluk olarak zimmetine geçirmesidir.
- Sistematik karşılıkİnsanın varlık bilançosunu inşa eden ameli ve ahlaki sermaye mekanizması; irade ile ceza/mükafat arasındaki adil bağlantı halkasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bireyin t anındaki toplam manevi ve ahlaki varlık durumunu (zimmet bilançosunu), fıtri başlangıç durumunu temsil eder. işareti insanın hayatı boyunca sergilediği iradi fiillerin birikimini gösterir. kişinin kendi lehine kazandığı hayır ve salih amelleri (), ise nefsin aleyhine yüklendiği ve fıtrata ağırlık getiren günah ve kötülükleri () sembolize eder; böylece kazanç failin öz varlığına eklenen net değerdir.