صنع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ن-ع13 sîga, 135 mücavir kök, 19 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تنرصَنَعُواتَصْنَعُونَصنعفلكصَنْعَةَخطبصُنْعَيَصْنَعُونَجمدوحياصْنَعِغرو

KökSîga 13Ayet 19Sure 14Mücavir 135

▶ Ağı aç (3B)

صنع

ص - ن - ع

KÖK
  • 20 geçiş
  • 19 ayet
  • 13 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İmal ederler

Notlarım

Sözlükler(11)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.066 harf
الصُنْعُ بالضم: مصدر قولك صَنَعَ إليه معروفاً. وصَنَعَ به صَنيعاً قبيحاً، أي فعل. والصِناعَةُ: حرفةُ الصانِع،وعمله الصَنْعَةُ. وصَنْعَةُ الفرسِ أيضاً: حُسْنُ القيام عليه. تقول منه: صَنَعْتُ فرسي صَنْعاً وصَنْعَةً، فهو فرسٌ صَنيعٌ. قال الشاعر: فَنَقَلْنا صَنْعَهُ حتَّـى شَـتـاناعِمَ البالِ لَجوجاً في السَنَنْ وسيفٌ صَنيعٌ، أي مَجْلُوٌّ. قال الشاعر: بأَبْيَضَ من أُمَيَّةَ مَضْرَحِيٍّكَأَنَّ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.587 harf
باب العين والصاد مع النون عصن ، عنص ، صنع ، صعن ، نصع ، نعص : مستعملات . عصن : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : أعصن الرجل إذا شدَّد على غريمه وتمكَّكَه وروى عمرو عن أبيه قال : أعْصن الرمل إذا اعوَجَّ وعسُر . عنص : لم أجد فيه غير عَنَاصِي الشَّعَر . والعُنْصُوة الخُصْلَة من الشَّعَر ، وقال الشاعر : إن يُمْس رأسي أشمط العناصِي كأنما فرَّقه مُنَاصي قال الليث : العُنْصُوة على
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.962 harf
(باب الصاد والنون وما يثلثهما) (صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR876 harf
- الصنع: إجادة الفعل، فكل صنع فعل، وليس كل فعل صنعا، ولا ينسب إلى الحيوانات والجمادات كما ينسب إليها الفعل. قال تعالى: ﴿صنع الله الذي أتقن كل شيء﴾ [سورة النمل/88]، ﴿ويصنع الفلك﴾ [هود/38]، ﴿واصنع الفلك﴾ [هود/37]، ﴿أنهم يحسنون صنعا﴾ [الكهف/104]، ﴿صنعة لبوس لكم﴾ [الأنبياء/80]، ﴿تتخذون مصانع﴾ [الشعراء/129]، {لبئس ما كانوا يصنعون [المائدة/63]، ﴿حبط ما صنعوا فيها﴾ [هود/16]، ﴿تلقف ما صنعوا، إنما صنعوا﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.189 harf
ص ن ع هو صانع من الصناع ماهر في صناعته وصنعته واستصنعته كذا ورجل صنع‏:‏ ماهر وصنع اليدين وامرأة صناع وقوم صنع‏.‏ ونعم ما صنعت‏.‏ ونعم الصنيع صنيعك‏.‏ وما أحسن صنع الله تعالى عندك‏.‏ وفلان صنيعتك ومصطنعك واصطنعتك لنفسي‏.‏ قال الطحيئة‏:‏ فإن يصطنعني الله لا أصطنعكم ولا أوتكم مالي على العثرات واصطنعت عنده صنيعة‏.‏ وصنع الله تعالى لك‏.‏ وفلان مصنوع له‏.‏ وقد تصنع فلان‏.‏ واتخذ مصنعة للماء
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.180 harf
صَنَعَه يَصْنَعُه صُنْعاً، فهو مَصْنوعٌ وصُنْعٌ: عَمِلَه. وقوله تعالى: صُنْعَ اللهِ الذي أَتْقَنَ كُلَّ شيء؛ قال أَبو إِسحق: القراءة بالنصب ويجوز الرفع، فمن نصب فعلى المصدر لأَن قوله تعالى: وترى الجِبالَ تَحْسَبُها جامِدةً وهي تَمُرُّ مَرَّ السّحابِ، دليل على الصَّنْعةِ كأَنه قال صَنَعَ اللهُ ذلك صُنْعاً، ومن قرأَ صُنْعُ الله فعلى معنى ذلك صُنْعُ الله. واصْطَنَعَه: اتَّخَذه. وقوله تعالى:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR582 harf
* ص ن ع * * الصُّنْعُ * بالضم مصدر قولك * صَنَع * إليه معروفا وصنع به * صَنيعا * قبيحا أي فعل و * الصِّناعَةُ * بالكسر حرفة * الصَّانِعِ * وعمله * الصَّنْعةُ * و * اصْطَنَعَ * عنده * صنيعةً * و * اصْطَنَعَهُ * لنفسه فهو * صنيعتُهُ * إذا اصطنعه وخرَّجه و * التَّصنُّع * تكلف حسن السمت و * تَصَنَّعتِ * المرأة إذا * صَنَعَتْ * نفسها و * المُصَانَعةُ * الرشوة وفي المثل من * صانَعَ * بالمال لم يحتشم من
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.227 harf
صنع إليه معروفا، كمنع، صنعا، بالضم: أي قدمه، وكذلك اصطنعه. وصنع به صنيعا قبيحا، أي فعله، كما في الصحاح. صنع الشيء صنعا وصنعا، بالفتح والضم، أي عمله، فهو مصنوع، وصنيع. وقال الراغب: الصنع: إجادة الفعل، وكل صنع فعل، وليس كل فعل صنعا، ولا ينسب إلى الحيوانات والجمادات، كما ينسب إليها الفعل. انتهى. وفي الحديث: إذا لم تستح فافعل ما شئت وهو أمر معناه الخبر، وقيل: غير ذل?__R?ء;G?__R?ء;G
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR23.274 harf
صَنَعَ الشَّىْءَ 1 صَنَعَ الشَّىْءَ ذ , aor. صَنَعَ , inf. n. صُنْعٌ and صَنْعٌ, He made, wrought, manufactured, fabricated, or constructed, the thing; syn. عَمِلَهُ: (K:) [or he made it, &c., skilfully, or well; for] الصُّنْعُ signifies اـِجَادَةُ الفِعْلِ; and every صُنْع is a فِعْل, but every فِعْل is not a صُنْع; and it is not predicated of [irrational] animals [unless tropically, (see
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.288 harf
صَنَعَ صَنَعَ A ( n. ac. صَنْع 1 , صُنْع 3 ), a. Made, wrought, put together, constructed; manufactured, fabricated. b. Did, performed. c. ( n. ac. صَنْع 1 , صَنْعَة 1t ), Tended; reared; kept well. d. [ Ila ], Bestowed, conferred upon ( favour ). صَنِعَ صَنِعَ A ( n. ac. صَنَع 4 ), a. Was skilful. صَنَّعَ صَنَّعَ II , a. see I (c) . b. Arranged; embellished; praised up ( his
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR40.155 harf
صنع صَنَعَ - يَصْنَعُ - صُنْع- مَصْنَع - مَصَانِع - صَنْعَة - اصْطَنَع - يَصْطَنِعُ صَنَعَ - يَصْنَعُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يقوم بإجراء عدد من الأعمال المتتالية المنظمة على شيء أو أمر صَنَعَ - يَصْنَعُ + كائن + شيئاً: يقوم بإجراء عدد من الأعمال المتتالية وفق علم ومهارة خاصة على مواد بسيطة فيبني منها شيئاً جديداً ذا وظيفة جديدة صَنَعَ -
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler135 mücavir (168 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فلك

    3 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  2. خطب

    2 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  3. تقن

    1 ortak ayet · Tign havuzda durgun su kalıntısı demektir

  4. جمد

    1 ortak ayet · Buz demektir

  5. سحل

    1 ortak ayet · Sahil ile

  6. عين

    3 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  7. وحي

    3 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  8. لبس

    2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  9. غرق

    2 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

  10. تابوت

    1 ortak ayet · Sandık

  11. تنر

    1 ortak ayet · Tandır

  12. غرو

    1 ortak ayet · Bulaştırdık

Geçtiği ayetler(19)

  1. … إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

    İmal ederlerBiz, hristiyanız diyenlerden de söz aldık. Onlar da kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. Bu yüzden kıyamete kadar aralarına kin ve düşmanlık saldık. Allah; yapmakta olduklarını kendilerine haber verecektir.

  2. لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

    İmal ederlerRabb’a kul olanlar ve bilginler; onları günah söylemelerinden ve haram yemelerinden vazgeçirmeye çalışmalı değiller miydi? Yapmakta oldukları şey gerçekten ne kötü.

  3. … اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

    İmal ederlerAllah; size, huzur ve güven içinde bir kasabayı misal olarak verir. Her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük ettiler de yaptıklarından dolayı Allah onlara açlık ve korku belasını tattırdı.

  4. قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

    İmal ederlerMü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.

  5. أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

    İmal ederlerKötü işi kendisine süslendirilip de onu güzel gören bir midir? Muhakkak ki Allah, dilediğini saptırır, dilediğini de hidayete erdirir. Öuleyse onlara yanarak kendini harab etme. Şüphesiz ki Allah, onların yaptıklarını bilendir.

Sîga sayfası: وَاصْطَنَعْتُكَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصنع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعمل, فعل, خلق, بنى
Zıt Kökهدم
Çekirdek Özet 1Hammaddeyi maharet, kasıt ve bir gayeye matuf ustalıkla işleyip nihai forma sokmak
Çekirdek Özet 2İlahi tasarım ve tedbir ile insanın bilinçli, planlı ve sorumluluk doğuran zanaat ve eylemleri
Çekirdek Özet 3Bir amaca göre bilinçli biçimlendirme; eylemin rastlantı değil, ustalık ve niyet eseri olması
Kritik Hata RiskiKökü yalın hareket veya rastgele fiil sayıp planlama, maharet ve niyet boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صنBir şeyi belirli bir şekle, kalıba sokma, koruma ve yoğunlaştırmaعAçığa çıkarma, derinleştirme ve eylemi gözle görülür ustalıklı bir zanaata dönüştürme anlamı katar; hammaddeyi bilinçle işleme fiili صنم (şekillendirilmiş put) ve صنو (aynı kökten biçimlenen dal) köklerinden farklı olarak somut zanaat ve maharet düzeyine yükselir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitkiAvlamak, sabırla odaklanmak, hedefe yönelmek ve biçim vermek
نfiliz, yılan, balıkSüreklilik, canlılık, tohumdan gelişen dinamik süreç
عgözGörme, basiret, kaynak, bilinçli denetim ve teftiş
صنعBilinçli bir gözetim ve basiretle (ع) sabırla odaklanıp (ص) bir süreci aşama aşama sonuca ulaştırarak (ن) biçim verme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir alet veya hammaddeyi el maharetiyle yontup, dikip veya birleştirip işe yarar bir nesne haline getirmek; atı özenle besleyip terbiye etmek (فرس صنيع) ve suyu tutmak için sarnıç/havuz inşa etmek (مصنعة)
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-A'şâ ve çağdaşları tarafından zanaatkâr kadın veya mahir usta bağlamında kullanılmıştır; nitekim bir Cahiliye beytinde خرقاء بالخير لا تهدي لوجهته / وهي صناع الأذى في الأهل والجار denilerek hayır işlemeyi beceremeyen fakat kötülük üretmede son derece mahir (صناع) olan kadın tasvir edilmiştir
Erken Arapça kullanımİyilik ve ihsanda bulunmak manasında (صنيعة) ve bir kimseyi himayeye alıp özel terbiye ile yetiştirmek anlamında (اصطناع) kullanılmıştır; kabileler arası hediyeleşme veya nüfuz sağlama girişimlerine de rüşvet benzeri uzlaşma anlamında (مصانعة) denilmiştir

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde صنع kökü, özellikle Güney Sami ve Batı Sami kollarında biçimlendirme, yapma ve zanaat alanıyla bağlantılı olarak izlenir. Klasik İbranicede doğrudan fonetik denklik gösteren düzenli bir kök yaygın olmamakla birlikte, kökün semantik çekirdeği olan biçimlendirme ve işleme kavramı Güney Arapça (Saba ve Himyer) yazıtlarında yapı kurma, işleme ve imar etme anlamındaki biçimlerle tam bir örtüşme gösterir. Arapçada kök, hem maddî zanaat (marangozluk, demircilik, yapı ustalığı) hem de manevî özen ve yetiştirme (insanı kendi nezaretinde terbiye etme) boyutlarını kuşatacak biçimde semantik derinlik kazanmıştır. Kökün hayvancılık kültüründeki at terbiyesi veya su bentleri inşası gibi en erken çöl yaşamı uygulamaları, kökün saf bir üretim ve inşa zemininden doğup daha sonra soyut eylemlere aktarıldığını doğrular.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneye maharetle şekil verme, zanaat icra etmeFiziksel maddeden mamul eşya üretme anlamından zamanla ahlaki, zihni ve ilahi eylemlerin ustalıkla yürütülmesine genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiEski Güney Arapça (Sayhadik) kitabelerinde inşa etme ve yapmaGüney Sami dillerinde yapı, hendek ve su bendleri imal etme kayıtlarıyla Arapçadaki مصنع ve مصانع kullanımları birebir örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan kökteş tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صنعAnlamlıİmal etmek, zanaat yapmak, özenle yetiştirmekHedef köktür; planlı, maharetli ve gayeli eylemi ifade ederKur'an'da geçer
صعنAnlamlıİncelmek, küçülmek, büzülmekBaşı veya bedeni küçük, zayıf kimse veya kuş yuvası anlamında kullanılırKur'an'da geçmez; hedef kökle zıtlaşan hacimce daralma bildirir
نصعAnlamlıArı, dupduru ve bembeyaz olmakRengin saflığı ve hakkın açıkça ortaya çıkması manasındadırKur'an'da geçmez; berraklık ve netleşme ortak paydası taşır
نعصAnlamlıGevşemek, hareket etmekTitremek, gevşeklik göstermek veya bükülmek anlamındadırKur'an'da geçmez; ustalığın getirdiği sağlamlığın zıddıdır
عصنAnlamlıBiriktirmek, kıvırmak, bükmekMalı biriktirip saklamak veya nesneyi eğmek manasındadırKur'an'da geçmez; biçim verme ortak çekirdeğiyle ilintilidir
عنصAnlamlıKök, asıl, soyBir şeyin kökeni, temiz aslı ve kök hücresi manasındadırKur'an'da geçmez; cevher ve hammadde ile irtibatlıdır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صنعMerkezPlanlı ve ustalıklı biçimlendirmeEylemin mutlaka bir maharet, gaye ve tasarım içermesiYalın hareket değil, nihai ürüne ve ustalık derecesine odaklı eylem
عملKomşuİradeye dayalı iş ve çalışmaZihinsel veya bedensel bir çabanın sürekliliğiNiyet ve gayret esastır ancak zanaat ve incelik şartı aranmaz
فعلKomşuGenel eylem ve hareketBir varlıktan sadır olan her türlü tesirCanlı veya cansızdan çıkabilir; bilinç ve maharet gerektirmez
خلقKomşuTakdir ve yoktan var etmeÖrneksiz var etme ve ölçü belirlemeYalnızca Allah'a mahsus olarak maddesiz ve modelsiz yaratma
بنىKomşuİnşa ve yükseltmeParçaları üst üste koyarak yapı kurmaMimari ve fiziksel birikim yönü baskındır
هدمZıtYıkma, bozma ve dağıtmaKurulu bir yapıyı temelinden sarsıp yok etmeİmal ve ıslah edilen formu parçalayıp işlevsiz kılma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaصنعİmal etmek, zanaatla işlemekBilinç, ustalık ve amaca göre bir hammaddeyi veya şahsı biçimlendirme eylemiKesin
Latincefabricare, conficere, artificiumİmal etmek, ustalıkla kurmakMaddî üretim ve zanaat boyutunu tam verir; şahsiyeti terbiye edip yetiştirme boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto manufacture, to craft, to fashionZanaatla üretmek, biçimlendirmekPlanlı imalat ve şekillendirmeyi karşılar; kökün terbiye ve ahlaki sorumluluk yönü eksik kalırGüçlü
Almancafertigen, herstellen, kunstvoll gestaltenÜretmek, ustalıkla şekillendirmekTeknik imal ve maharet anlamını taşır; özel himaye altına alma (اصطناع) nüansını vermezGüçlü
Fransızcafabriquer, façonner, confectionnerİmal etmek, biçim vermekSomut üretim ve tasarıma odaklanır; içsel veya ilahi terbiye derinliğini tam karşılamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صُنْعَKusursuz ilahi nizam ve sanatEvrendeki kozmik dengenin ve dağların seyrinin kusursuzluğunu bildiren bağlam; Neml 27:88
اصْنَعِ / وَيَصْنَعُSomut araç ve gemi inşasıVahyin gözetiminde teknik araç ve tekne imal etme emri ve faaliyeti; Hûd 11:37, 11:38, Mü'minûn 23:27
صَنْعَةَZırh ve savunma sanatı zanaatıDâvûd peygambere savaş için zırh yapımının öğretilmesi bağlamı; Enbiyâ 21:80
وَاصْطَنَعْتُكَ / وَلِتُصْنَعَÖzel gözetim altında yetiştirme ve seçmeMûsâ peygamberin ilahi murakabe ve sevgiyle adım adım eğitilip elçi kılınması; Tâhâ 20:39, 20:41
مَصَانِعَGörkemli kaleler, su bentleri ve yapılarÂd kavminin dünyada ebedi kalma zannıyla inşa ettiği devasa sarnıç ve köşkler; Şuarâ 26:129
يَصْنَعُونَ / صَنَعُواİnsanın planlı tuzak, sihir ve günah üretimiBüyücülerin ürettiği hileler, dinde uydurulan bidatler ve inkârcıların amelleri; Mâide 5:14, 5:63, Tâhâ 20:69, Hûd 11:16
صُنْعًاİyilik ve iş üretme sanısıKötü işler yapıp da kendilerini mükemmel ürün ortaya koyuyor zannedenlerin durumu; Kehf 18:104

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve halk-sun' ayrımıEvrenin bir tesadüf eseri değil, her şeyi muhkem kılan ilahi bir sanat (صنع الله) ve hikmet ürünü olması; kulun kesb ve amelinin mahiyetiEylemin gayeliliği, hikmeti ve yetkinliği (itkān) üzerinde yoğunlaşır
FıkıhSanayi, zanaat sözleşmeleri (istisnâ') ve mesuliyetBelirli bir malın sipariş üzerine imal ettirilmesi akdi; zanaatkârın (sâni') kusur ve tazmin sorumluluğuAkde konu olan imalat şartları, kalite ve ayıptan ari teslim ilkeleri
Tefsirİlahi terbiye ile beşerî hilelerin mukayesesiTâhâ suresindeki اصطناع ifadesi ile sihirbazların kurguladığı hilenin (keyd) karşıtlığı; Nuh'un gemi inşasının vahiy eşliğinde yürümesiVahiy kontrolündeki meşru üretim ile heva ürünü yapay düzeneklerin ayrışması
HadisMeslek erbabı, kulun işini sağlam yapması ve ihsanKulun yaptığı işi en güzel ve sağlam şekilde yapmasını (إتقان) emreden rivayetler ve iyilik yapma (صنائع المعروف) vurgusuAmelin kalitesi, ahlaki titizlik ve afetleri önleyen hayır faaliyetleri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve rububiyetİlahi sanat ve terbiyeNizam kurma ve insanı elçiliğe hazırlamaÂlemdeki mükemmel dizayn ilahi صنع ürünüdür; peygamberler de bu özel صنع ile eğitilirKesin
İlmiTeknoloji, zanaat ve mühendislikBilginin nesneye tatbikiHammaddenin faydalı alete dönüştürülmesiBilginin sadece teoride kalmayıp gemi veya zırh gibi teknik çözümlere evrilmesiKesin
SiyasiDevlet inşası ve tahakküm araçlarıİmar ve anıtsal yapılarGüç gösterisi veya toplumsal korumaYöneticilerin meşruiyet veya ebedilik vehmiyle kurduğu yapılar ve askeri sanayiGüçlü
İktisadiÜretim sektörü ve reel sanayiKatma değerli imalatKaynakların işlenerek zenginliğe dönüşmesiHam girdinin el emeği ve teknikle mamul mala çevrilerek piyasaya sunulmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyon ve mühendislik tasarımıBir dizi girdinin belirli bir amaca en uygun çıktıyı verecek şekilde kısıtlar altında algoritmik olarak dönüştürülmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal pedagoji ve şahsiyet inşasıBireyin ham yeteneklerinin hedeflenen toplumsal role göre planlı bir eğitim ve disiplinle yetkinleştirilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca mekanik fabrika üretimine veya basit el işçiliğine indirgemek; zihni, pedagojik ve ilahi tasarım boyutlarını göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece nesne üretimini değil; bir şahsiyetin peygamberlik için adım adım inşa edilmesini (اصطناع), evrenin kusursuz işleyiş nizamını ve insanın derin planlı günahlarını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen صنع lafızlarını sıradan eylem (فعل) veya emek (عمل) gibi görmek, eylemin arkasındaki yüksek zihni tasarım, ustalık ve bilinçli kastı gözden kaçırmaya yol açar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da eylemler tesadüfi hareketler ile bilinçli, ustalıklı ve amaca matuf tasarımlar arasında derecelendirilir; صنع bu hiyerarşide en üstün maharet ve planlama düzeyini temsil eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mûsâ'nın yetiştirilme sürecini anlatan kıssalarda, Nuh ve Dâvûd peygamberlerin teknik üretim emirlerinde ve evrenin mükemmel işleyişini bildiren ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın eylemlerinin sadece dışsal mekanik bir hareket olduğu yanılgısını düzeltir; her صنع eyleminin köklü bir niyet, maharet ve planlama taşıdığını, dolayısıyla tam sorumluluk doğurduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHammaddeyi el mahareti, alet ve teknik kullanarak işe yarar bir nesneye dönüştürmek; su tutan sarnıç yapmak veya canlıyı özenle besleyip terbiye etmek.
  • Soyut anlamBir varlığı, durumu veya fiili belirli bir amaca, modele ve nihai gayeye uygun olarak bilinçli, planlı ve incelikli bir süreçle biçimlendirmek.
  • Sistematik karşılıkBilgi, niyet ve hammadde bileşenlerinin optimize edilmiş bir süreçten geçirilerek nitelikli bir ürüne veya amaca dönüştüğü üretim ve terbiye matrisi.
  • LaTeX modeliS=f(M,K,Ψ)→τPopt
  • LaTeX açıklaması

Modelde M işlenecek ham maddeyi veya potansiyeli, K uygulanan teknik bilgi ve beceriyi, Ψ amaca yönelik bilinçli kastı ve tasarımı temsil eder. f dönüşüm fonksiyonudur; bu fonksiyon τ ile simgelenen zaman ve terbiye süreci boyunca işleyerek girdileri en yetkin, amaca uygun ve sağlam nihai ürün veya duruma (Popt) ulaştırır. Formül, rastgele bir fiilin değil, maharet ve kasıtla olgunlaştırılan صنع eyleminin dinamik yapısını ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص