صنع
ص - ن - ع
KÖK- 20 geçiş
- 19 ayet
- 13 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: İmal ederler
Notlarım
Sözlükler(11)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.066 harfالصُنْعُ بالضم: مصدر قولك صَنَعَ إليه معروفاً. وصَنَعَ به صَنيعاً قبيحاً، أي فعل. والصِناعَةُ: حرفةُ الصانِع،وعمله الصَنْعَةُ. وصَنْعَةُ الفرسِ أيضاً: حُسْنُ القيام عليه. تقول منه: صَنَعْتُ فرسي صَنْعاً وصَنْعَةً، فهو فرسٌ صَنيعٌ. قال الشاعر:
فَنَقَلْنا صَنْعَهُ حتَّـى شَـتـاناعِمَ البالِ لَجوجاً في السَنَنْ
وسيفٌ صَنيعٌ، أي مَجْلُوٌّ. قال الشاعر:
بأَبْيَضَ من أُمَيَّةَ مَضْرَحِيٍّكَأَنَّ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.587 harfباب العين والصاد مع النون
عصن ، عنص ، صنع ، صعن ، نصع ، نعص : مستعملات .
عصن : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : أعصن الرجل إذا شدَّد على غريمه وتمكَّكَه وروى عمرو عن أبيه قال : أعْصن الرمل إذا اعوَجَّ وعسُر .
عنص : لم أجد فيه غير عَنَاصِي الشَّعَر . والعُنْصُوة الخُصْلَة من الشَّعَر ، وقال الشاعر :
إن يُمْس رأسي أشمط العناصِي
كأنما فرَّقه مُنَاصي
قال الليث : العُنْصُوة على
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.962 harf(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR876 harf- الصنع: إجادة الفعل، فكل صنع فعل، وليس كل فعل صنعا، ولا ينسب إلى الحيوانات والجمادات كما ينسب إليها الفعل. قال تعالى: ﴿صنع الله الذي أتقن كل شيء﴾ [سورة النمل/88]، ﴿ويصنع الفلك﴾ [هود/38]، ﴿واصنع الفلك﴾ [هود/37]، ﴿أنهم يحسنون صنعا﴾ [الكهف/104]، ﴿صنعة لبوس لكم﴾ [الأنبياء/80]، ﴿تتخذون مصانع﴾ [الشعراء/129]، {لبئس ما كانوا يصنعون [المائدة/63]، ﴿حبط ما صنعوا فيها﴾ [هود/16]، ﴿تلقف ما صنعوا، إنما صنعوا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.189 harfص ن ع
هو صانع من الصناع ماهر في صناعته وصنعته واستصنعته كذا ورجل صنع: ماهر وصنع اليدين وامرأة صناع وقوم صنع.
ونعم ما صنعت.
ونعم الصنيع صنيعك.
وما أحسن صنع الله تعالى عندك.
وفلان صنيعتك ومصطنعك واصطنعتك لنفسي.
قال الطحيئة: فإن يصطنعني الله لا أصطنعكم ولا أوتكم مالي على العثرات واصطنعت عنده صنيعة.
وصنع الله تعالى لك.
وفلان مصنوع له.
وقد تصنع فلان.
واتخذ مصنعة للماء
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.180 harfصَنَعَه يَصْنَعُه صُنْعاً، فهو مَصْنوعٌ وصُنْعٌ: عَمِلَه. وقوله تعالى: صُنْعَ اللهِ الذي أَتْقَنَ كُلَّ شيء؛ قال أَبو إِسحق: القراءة بالنصب ويجوز الرفع، فمن نصب فعلى المصدر لأَن قوله تعالى: وترى الجِبالَ تَحْسَبُها جامِدةً وهي تَمُرُّ مَرَّ السّحابِ، دليل على الصَّنْعةِ كأَنه قال صَنَعَ اللهُ ذلك صُنْعاً، ومن قرأَ صُنْعُ الله فعلى معنى ذلك صُنْعُ الله.
واصْطَنَعَه: اتَّخَذه. وقوله تعالى:
صَنَعَه يَصْنَعُه صُنْعاً، فهو مَصْنوعٌ وصُنْعٌ: عَمِلَه. وقوله تعالى: صُنْعَ اللهِ الذي أَتْقَنَ كُلَّ شيء؛ قال أَبو إِسحق: القراءة بالنصب ويجوز الرفع، فمن نصب فعلى المصدر لأَن قوله تعالى: وترى الجِبالَ تَحْسَبُها جامِدةً وهي تَمُرُّ مَرَّ السّحابِ، دليل على الصَّنْعةِ كأَنه قال صَنَعَ اللهُ ذلك صُنْعاً، ومن قرأَ صُنْعُ الله فعلى معنى ذلك صُنْعُ الله. واصْطَنَعَه: اتَّخَذه. وقوله تعالى: واصْطَنَعْتُك لنفسي، تأْويله اخترتك لإِقامة حُجَّتي وجعلتك بيني وبين خَلْقِي حتى صِرْتَ في الخطاب عني والتبليغ بالمنزلة التي أَكون أَنا بها لو خاطبتهم واحتججت عليهم؛ وقال الأَزهري: أَي ربيتك لخاصة أَمري الذي أَردته في فرعون وجنوده. وفي حديث آدم: قال لموسى، عليهما السلام: أَنت كليم الله الذي اصْطَنَعَك لنفسه؛ قال ابن الأَثير: هذا تمثيل لما أَعطاه الله من منزلة التقْرِيبِ والتكريمِ. والاصطِناع: افتِعالٌ من الصنِيعة وهي العَطِيّةُ والكرامة والإِحسان. وفي الحديث: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: لا تُوقِدُوا بليل ناراً، ثم قال: أَوْقِدوا واصْطَنِعُوا فإِنه لن يُدرِك قوم بعدكم مُدَّكم ولا صاعَكُم؛ قوله اصطَنِعوا أَي اتَّخِذوا صَنِيعاً يعني طَعاماً تُنْفِقُونه في سبيل الله. ويقال: اططَنَعَ فلان خاتماً إِذا سأَل رجلاً أَن يَصْنَع له خاتماً. وروى ابن عمر أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، اصطَنَعَ خاتماً من ذهب كان يجعل فَصَّه في باطن كَفِّه إِذا لبسه فصنَعَ الناسُ ثم إِنه رَمى به، أَي أَمَر أَن يُصْنَعَ له كما تقول اكتَتَبَ أَي أَمَر أَن يُكْتَبَ له، والطاءُ بدل من تاء الافتعال لأَجل الصاد. واسْتَصْنَعَ الشيءَ: دَعا إِلى صُنْعِه؛ وقول أَبي ذؤَيب: إِذا ذَكَرَت قَتْلى بَكَوساءَ أَشْعَلَتْ، كَواهِيةِ الأَخْرات رَثّ صُنُوعُها قال بان سيده: صُنوعُها جمع لا أَعرف له واحداً. والصَّناعةُ: حِرْفةُ الصانِع، وعَمَلُه الصَّنْعةُ. والصِّناعةُ: ما تَسْتَصْنِعُ من أَمْرٍ؛ ورجلٌ صَنَعُ اليدِ وصَنَاعُ اليدِ من قوم صَنَعَى الأَيْدِي وصُنُعٍ وصُنْع، وأَما سيبويه فقال: لا يُكَسَّر صَنَعٌ، اسْتَغْنَوا عنه بالواو والنون. ورجل صَنِيعُ اليدين وصِنْعُ اليدين، بكسر الصاد، أَي صانِعٌ حاذِقٌ، وكذلك رجل صَنَعُ اليدين، بالتحريك؛ قال أَبو ذؤيب: وعليهِما مَسْرُودتانِ قَضاهُما داودُ، أَو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ هذه رواية الأَصمعي ويروى: صَنَعَ السَّوابِغَ؛ وصِنْعُ اليدِ من قوم صِنْعِي الأَيْدِي وأَصْناعِ الأَيْدِي، وحكى سيبويه الصِّنْعَ مُفْرداً. وامرأَة صَناعُ اليدِ أَي حاذِقةٌ ماهِرة بعمل اليدين، وتُفْرَدُ في المرأَة من نسوة صُنُعِ الأَيدي، وفي الصحاح: وامرأَة صَناعُ اليدين ولا يفرد صَناعُ اليد في المذكر؛ قال ابن بري: والذي اختاره ثعلب رجل صَنَعُ اليد وامرأَة صَناعُ اليد، فَيَجْعَلُ صَناعاً للمرأَة بمنزلة كَعابٍ ورَداحٍ وحَصانٍ؛ وقال ابن شهاب الهذلي: صَناعٌ بِإِشْفاها، حَصانٌ بِفَرْجِها، جوادٌ بقُوتِ البَطْنِ، والعِرْقُ زاخِرُ وجَمْعُ صَنَع عند سيبويه صَنَعُون لا غير، وكذلك صِنْعٌ؛ يقال: رجال صِنْعُو اليد، وجمعُ صَناعٍ صُنُعٌ، وقال ابن درستويه: صَنَعٌ مصدرٌ وُصِفَ به مثل دَنَفٍ وقَمَنٍ، والأَصل فيه عنده الكسر صَنِعٌ ليكون بمنزلة دَنِفٍ وقَمِنٍ، وحكي أَنَّ فِعله صَنِع يَصْنَعُ صَنَعاً مثل بَطِرَ بَطَراً، وحكى غيره أَنه يقال رجل صَنِيعٌ وامرأَة صنِيعةٌ بمعنى صَناع؛ وأَنشد لحميد بن ثور: أَطافَتْ به النِّسْوانُ بَيْنَ صَنِيعةٍ، وبَيْنَ التي جاءتْ لِكَيْما تَعَلَّما وهذا يدل أَنَّ اسم الفاعل من صَنَعَ يَصْنَعُ صَنِيعٌ لا صَنِعٌ لأَنه لم يُسْمَعْ صَنِعٌ؛ هذا جميعُه كلا ابن بري. وفي المثل: لا تَعْدَمُ صَناعٌ ثَلَّةً؛ الثَّلَّةُ: الصوف والشعر والوَبَر. وورد في الحديث: الأَمةُ غيرُ الصَّناعِ. قال ابن جني: قولهم رجل صَنَع اليدِ وامرأَة صَناعُ اليدِ دليل على مشابهة حرف المدّ قبل الطرَف لتاء التأْنيث، فأَغنت الأَلفُ قبل الطرَف مَغْنَى التاء التي كانت تجب في صنَعة لو جاء على حكم نظيره نحو حسَن وحسَنة؛ قال ابن السكيت: امرأَة صَناعٌ إِذا كانت رقِيقةَ اليدين تُسَوِّي الأَشافي وتَخْرِزُ الدِّلاء وتَفْرِيها. وامرأَة صَناعٌ: حاذقةٌ بالعمل: ورجل صَنَعٌ إِذا أُفْرِدَتْ فهي مفتوحة محركة، ورجل صِنْعُ اليدِ وصِنْعُ اليدين، مكسور الصاد إِذا أُضيفت؛ قال الشاعر: صِنْعُ اليَدَيْنِ بحيثُ يُكْوَى الأَصْيَدُ وقال آخر: أَنْبَلُ عَدْوانَ كلِّها صَنَعا وفي حديث عمر: حين جُرِحَ قال لابن عباس انظر مَن قَتَلَني، فقال: غلامُ المُغِيرةِ بنِ شُعْبةَ، قال: الصَّنَعُ؟ قال: نعم. يقال: رجل صَنَعٌ وامرأَة صَناع إِذا كان لهما صَنْعة يَعْمَلانِها بأَيديهما ويَكْسِبانِ بها. ويقال: امرأَتانِ صَناعانِ في التثنية؛ قال رؤبة: إِمّا تَرَيْ دَهْرِي حَناني حَفْضا، أَطْرَ الصَّناعَيْنِ العَرِيشَ القَعْضا ونسوة صُنُعٌ مثل قَذالٍ وقُذُلٍ. قال الإِيادي: وسمعت شمراً يقول رجل صَنْعٌ وقَومٌ صَنْعُونَ، بسكون النون. ورجل صَنَعُ اللسانِ ولِسانٌ صَنَعٌ، يقال ذلك للشاعر ولكل بيِّن (* قوله« بين» في القاموس وشرحه: يقال ذلك للشاعر الفصيح ولكل بليغ بين) وهو على المثل؛ قال حسان بن ثابت: أَهدَى لَهُم مِدَحي قَلْبٌ يُؤازِرُه، فيما أَراد، لِسانٌ حائِكٌ صَنَعُ وقال الراجز في صفة المرأَة: وهْيَ صناعٌ باللِّسان واليَدِ وأَصنَعَ الرجلُ إِذا أَعانَ أَخْرَقَ. والمَصْنَعةُ: الدَّعْوةُ يَتَّخِذُها الرجلُ ويَدْعُو إِخوانه إِليها؛ قال الراعي: ومَصْنَعة هُنَيْدَ أَعَنْت فيها قال الأَصمعي: يعني مَدْعاةً. وصَنْعةُ الفرَسِ: حُسْنُ القِيامِ عليه. وصَنَعَ الفَرَسَ يَصْنَعُه صَنْعاً وصَنْعةً، وهو فرس صنِيعٌ: قام عليه. وفرس صنِيعٌ للأُنثى، بغير هاء، وأرى اللحياني خص به الأُنثى من الخيل؛ وقال عدي بن زيد: فَنَقَلْنا صَنْعَه حتى شَتا، ناعِمَ البالِ لَجُوجاً في السَّنَنْ وقوله تعالى: ولِتُصْنَعَ على عَيْني؛ قيل: معناه لِتُغَذَّى، قال الأَزهري: معناه لتُرَبَّى بِمَرْأَى مِنّي. يقال: صَنَعَ فلان جاريته إِذا رَبّاها، وصَنَع فرسه إِذا قام بِعَلَفِه وتَسْمِينه، وقال الليث: صَنع فرسه، بالتخفيف، وصَنَّعَ جاريته، بالتشديد، لأَن تصنيع الجارية لا يكون إِلا بأَشياء كثيرة وعلاج؛ قال الأَزهري: وغير الليث يُجِيز صنع جاريته بالخفيف؛ ومنه قوله: ولتصنع على عيني. وتَصَنَّعَتِ المرأَة إِذا صَنَعَتْ نَفْسها. وقومٌ صَناعيةٌ أَي يَصْنَعُون المال ويُسَمِّنونه؛ قال عامر بن الطفيل: سُودٌ صَناعِيةٌ إِذا ما أَوْرَدُوا، صَدَرَتْ عَتُومُهُمُ، ولَمَّا تُحْلَب الأَزهري: صَناعِيةٌ يصنعون المال ويُسَمِّنُون فُصْلانهم ولا يَسْقُون أَلبان إِبلهم الأَضياف، وقد ذكرت الأَبيات كلها في ترجمة صلمع. وفرَسٌ مُصانِعٌ: وهو الذي لا يُعْطِيك جميع ما عنده من السير له صَوْنٌ يَصُونه فهو يُصانِعُكَ ببَذْله سَيْرَه. والصنِيعُ: الثَّوْبُ الجَيِّدُ النقي؛ وقول نافع بن لقيط الفقعسي أَنشده ابن الأَعرابي: مُرُطٌ القِذاذِ، فَلَيْسَ فيه مَصْنَعٌ، لا الرِّيشُ يَنفَعُه، ولا التَّعْقِيبُ فسّره فقال: مَصْنَعٌ أَي ما فيه مُسْتَمْلَحٌ. والتَّصَنُّعُ: تكَلُّفُ الصَّلاحِ وليس به. والتَّصَنُّعُ: تَكَلُّفُ حُسْنِ السَّمْتِ وإِظْهارُه والتَّزَيُّنُ به والباطنُ مدخولٌ. والصِّنْعُ: الحَوْضُ، وقيل: شِبْهُ الصِّهْرِيجِ يُتَّخَذُ للماء، وقيل: خشبة يُحْبَسُ بها الماء وتُمْسِكُه حيناً، والجمع من كل ذلك أَصناعٌ. والصَّنَّاعةُ: كالصِّنْع التي هي الخشبَة. والمَصْنَعةُ والمَصْنُعةُ: كالصِّنْعِ الذي هو الحَوْض أَو شبه الصِّهْرِيجِ يُجْمَعُ فيه ماءُ المطر. والمَصانِعُ أَيضاً: ما يَصْنَعُه الناسُ من الآبار والأَبْنِيةِ وغيرها؛ قال لبيد: بَلِينا وما تَبْلى النُّجومُ الطَّوالِعُ، وتَبْقى الدِّيارُ بَعْدَنا والمَصانِعُ قال الأَزهري: ويقال للقُصور أَيضاً مَصانعُ؛ وأَما قول الشاعر أَنشده ابن الأَعرابي: لا أُحِبُّ المُثَدَّناتِ اللَّواتِي، في المَصانِيعِ، لا يَنِينَ اطِّلاعا فقد يجوز أَن يُعْنى بها جميع مَصْنعةٍ، وزاد الياء للضرورة كما قال: نَفْيَ الدّراهِيمِ تَنْقادُ الصَّيارِيفِ وقد يجوز أَن يكون جمع مَصْنُوعٍ ومَصْنوعةٍ كَمَشْؤومٍ ومَشائِيم ومَكْسُور ومكاسِير. وفي التنزيل: وتَتَّخِذون مصانِعَ لعلكم تَخْلُدُون؛ المَصانِعُ في قول بعض المفسرين: الأَبنية، وقيل: هي أَحباسٌ تتخذ للماء، واحدها مَصْنَعةٌ ومَصْنَعٌ، وقيل: هي ما أُخذ للماء. قال الأَزهري: سمعت العرب تسمي أَحباسَ الماءِ الأَصْناعَ والصُّنوعَ، واحدها صِنْعٌ؛ وروى أَبو عبيد عن أَبي عمرو قال: الحِبْسُ مثل المَصْنَعةِ، والزَّلَفُ المَصانِعُ، قال الأَصمعي: وهي مَساكاتٌ لماءِ السماء يَحْتَفِرُها الناسُ فيَمْلَؤُها ماءُ السماء يشربونها.وقال الأَصمعي: العرب تُسَمِّي القُرى مَصانِعَ، واحدتها مَصْنَعة؛ قال ابن مقبل: أَصْواتُ نِسوانِ أَنْباطٍ بِمَصْنَعةٍ، بجَّدْنَ لِلنَّوْحِ واجْتَبْنَ التَّبابِينا والمَصْنعةُ والمَصانِعُ: الحُصون؛ قال ابن بري: شاهده قول البعيث: بَنى زِيادٌ لذِكر الله مَصْنَعةً، مِنَ الحجارةِ، لم تُرْفَعْ مِنَ الطِّينِ وفي الحديث: مَنْ بَلَغَ الصِّنْعَ بِسَهْمٍ؛ الصِّنْعُ، بالكسر: المَوْضِعُ يُتَّخَذُ للماء، وجمعه أَصْناعٌ، وقيل: أَراد بالصِّنْع ههنا الحِصْنَ. والمَصانِعُ: مواضِعُ تُعْزَلُ للنحل مُنْتَبِذةً عن البيوت، واحدتها مَصْنَعةٌ؛ حكاه أَبو حنيفة. والصُّنْعُ: الرِّزْق. والصُّنْعُ، بالضم: مصدر قولك صَنَعَ إِليه معروفاً، تقول: صَنَعَ إِليه عُرْفاً صُنْعاً واصْطَنَعه، كلاهما: قَدَّمه، وصَنَع به صَنِيعاً قَبيحاً أَي فَعَلَ. والصَّنِيعةُ: ما اصْطُنِعَ من خير. والصَّنِيعةُ: ما أَعْطَيْتَه وأَسْدَيْتَه من معروف أَو يد إِلى إِنسان تَصْطَنِعُه بها، وجمعها الصَّنائِعُ؛ قال الشاعر: إِنَّ الصَّنِيعةَ لا تَكونُ صَنِيعةً، حتى يُصابَ بِها طَرِيقُ المَصْنَعِ واصْطَنَعْتُ عند فلان صَنِيعةً، وفلان صَنيعةُ فلان وصَنِيعُ فلات إِذا اصْطَنَعَه وأَدَّبَه وخَرَّجَه ورَبَّاه. وصانَعَه: داراه ولَيَّنَه وداهَنَه. وفي حديث جابر: كالبَعِيرِ المَخْشُوشِ الذي يُصانِعُ قائدَهُ أَي يداريه. والمُصانَعةُ: أَن تَصْنَعَ له شيئاً ليَصْنَعَ لك شيئاً آخر، وهي مُفاعَلةٌ من الصُّنْعِ. وصانِعَ الوالي: رَشاه. والمُصانَعةُ: الرَّشْوةُ. وفي لمثل: من صانَعَ بالمال لم يَحْتَشِمْ مِنْ طَلَب الحاجةِ. وصانَعَه عن الشيء: خادَعه عنه. ويقال: صانَعْتُ فلاناً أَي رافَقْتُه. والصِّنْعُ: السُّودُ (* قوله« والصنع السود» كذا بالأصل، وعبارة القاموس مع شرحه: والصنع، بالكسر، السفود، هكذا في سائر النسخ ومثله في العباب والتكملة، ووقع في اللسان: والصنع السود، ثم قال: فليتأمل في العبارتين؛) قال المرّارُ يصف الإِبل: وجاءَتْ، ورُكْبانُها كالشُّرُوب، وسائِقُها مِثْلُ صِنْعِ الشِّواء يعني سُودَ الأَلوان، وقيل: الصِّنْعُ الشِّواءُ نَفْسُه؛ عن ابن الأَعرابي. وكلُّ ما صُنِعَ فيه، فهو صِنْعٌ مثل السفرة أَو غيرها. وسيف صَنِيعٌ: مُجَرَّبٌ مَجْلُوٌّ؛ قال عبد الرحمن بن الحكم بن أَبي العاصي يمدح معاوية: أَتَتْكَ العِيسُ تَنْفَحُ في بُراها، تَكَشَّفُ عن مَناكِبها القُطُوعُ بِأَبْيَضَ مِنْ أُميّة مَضْرَحِيٍّ، كأَنَّ جَبِينَه سَيْفٌ صَنِيعُ وسهم صَنِيعٌ كذلك، والجمع صُنُعٌ؛ قال صخر الغيّ: وارْمُوهُمُ بالصُّنُعِ المَحْشُورَهْ وصَنْعاءُ، ممدودة: ببلدة، وقيل: هي قَصَبةُ اليمن؛ فأَما قوله: لا بُدَّ مِنْ صَنْعا وإِنْ طالَ السَّفَرْ فإِنما قَصَرَ للضرورة، والإِضافة إِليه صَنْعائي، على غير قياس، كما قالوا في النسبة إِلى حَرّانَ حَرْنانيٌّ، وإِلى مانا وعانا مَنَّانِيّ وعَنَّانِيٌّ، والنون فيه بدل من الهمزة في صَنْعاء؛ حكاه سيبويه، قال ابن جني: ومن حُذَّاقِ أَصحابنا من يذهب إِلى أَنَّ النون في صنعانيّ إِنما هي بدَل من الواو التي تبدل من همزة التأْنيث في النسب، وأَن الأَصل صَنْعاوِيّ وأَن النون هناك بدل من هذه الواو كما أَبدلت الواو من النون في قولك: من وَّافِدِ، وإن وَّقَفْتَ وقفتُ، ونحو ذلك، قال: وكيف تصرّفتِ الحالُ فالنون بدل من بدل من الهمزة، قال: وإِنما ذهب من ذهب إِلى هذا لأَنه لم ير النون أُبْدِلَتْ من الهمزة في غير هذا، قال: وكان يحتج في قولهم إِن نون فَعْلانَ بدل من همزة فَعْلاء فيقول: ليس غرضهم هنا البدل الذي هو نحو قولهم في ذِئْبٍ ذيب، وفي جُؤْنةٍ، وإِنما يريدون أَن النون تُعاقِبُ في هذا الموضع الهمزة كما تعاقب امُ المعرفة التنوينَ أَي لا تجتمع معه، فلما لم تجامعه قيل إِنها بدل منه، وكذلك النون والهمزة. والأَصْناعُ: موضع؛ قال عمرو بن قَمِيئَة: وضَعَتْ لَدَى الأَصْناعِ ضاحِيةً، فَهْيَ السّيوبُ وحُطَّتِ العِجَلُ وقولهم: ما صَنَعْتَ وأَباك؟ تقديره مَعَ أَبيك لأَن مع والواو جميعاً لما كانا للاشتراك والمصاحبة أُقيم أَحدهما مُقامَ الآخَر، وإِنما نصب لقبح العطف على المضمر المرفوع من غير توكيد، فإِن وكدته رفعت وقلت: ما صنعت أَنت وأَبوك؟ واما الذي في حديث سعد: لو أَنّ لأَحدكم وادِيَ مالٍ مرّ على سبعة أَسهم صُنُعٍ لَكَلَّفَتْه نفْسُه أَن ينزل فيأْخذها؛ قال ابن الأَثير: كذا قال صُنُع، قاله الحربي، وأَظنه صِيغةً أَي مستوية من عمل رجل واحد. وفي الحديث: إِذا لم تَسْتَحْيِ فاصْنَعْ ما شئتَ؛ قال جرير: معناه أَن يريد الرجل أَن يَعْمَلَ الخيرَ فَيَدَعَه حَياء من الناس كأَنه يخاف مذهب الرياء، يقول فلا يَمْنَعَنك الحَياءُ من المُضِيّ لما أَردت؛ قال أَبو عبيد: والذي ذهب إِليه جرير معنى صحيح في مذهبه ولكن الحديث لا تدل سِياقتُه ولا لفظه على هذا التفسير، قال: ووجهه عندي أَنه أَراد بقوله إِذا لم تَسْتَحْي فاصنع ما شئت إِنما هو من لم يَسْتَحِ صَنَعَ ما شاء على جهة الذمّ لترك الحياء، ولم يرد بقوله فاصنع ما شئت أَن يأْمرع بذلك أَمراً، ولكنه أَمرٌ معناه الخبر كقوله، صلى الله عليه وسلم: من كذب عليّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَه من النار، والذي يراد من الحديث أَنه حَثَّ على الحياء، وأَمرَ به وعابَ تَرْكَه؛ وقيل: هو على الوعيد والتهديد اصنع ما شئت فإِن الله مجازيك، وكقوله تعالى: اعملوا ما شئتم، وذكر ذلك كله مستوفى في موضعه؛ وأَنشد: إِذا لَمْ تَخْشَ عاقِبةَ اللّيالي، ولمْ تَسْتَحْي، فاصْنَعْ ما تشاءُ وهو كقوله تعالى: فمن شاء فَلْيُؤْمِنْ ومن شاء فَلْيَكْفُرْ. وقال ابن الأَثير في ترجمة ضيع: وفي الحديث تُعِينُ ضائِعاً أَي ذا ضياعٍ من قَفْر أَو عِيالٍ أَو حال قَصَّر عن القيام بها، قال: ورواه بعضهم بالصاد المهملة والنون، وقيل: إِنه هو الصواب، وقيل: هو في حديث بالمهملة وفي آخر بالمعجمة، قال: وكلاهما صواب في المعنى.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR582 harf* ص ن ع * * الصُّنْعُ * بالضم مصدر قولك * صَنَع * إليه معروفا وصنع به * صَنيعا * قبيحا أي فعل و * الصِّناعَةُ * بالكسر حرفة * الصَّانِعِ * وعمله * الصَّنْعةُ * و * اصْطَنَعَ * عنده * صنيعةً * و * اصْطَنَعَهُ * لنفسه فهو * صنيعتُهُ * إذا اصطنعه وخرَّجه و * التَّصنُّع * تكلف حسن السمت و * تَصَنَّعتِ * المرأة إذا * صَنَعَتْ * نفسها و * المُصَانَعةُ * الرشوة وفي المثل من * صانَعَ * بالمال لم يحتشم من
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR14.227 harfصنع إليه معروفا، كمنع، صنعا، بالضم: أي قدمه، وكذلك اصطنعه. وصنع به صنيعا قبيحا، أي فعله، كما في الصحاح. صنع الشيء صنعا وصنعا، بالفتح والضم، أي عمله، فهو مصنوع، وصنيع. وقال الراغب: الصنع: إجادة الفعل، وكل صنع فعل، وليس كل فعل صنعا، ولا ينسب إلى الحيوانات والجمادات، كما ينسب إليها الفعل. انتهى. وفي الحديث: إذا لم تستح فافعل ما شئت وهو أمر معناه الخبر، وقيل: غير ذل?__R?ء;G?__R?ء;G
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR23.274 harfصَنَعَ الشَّىْءَ
1 صَنَعَ الشَّىْءَ ذ , aor. صَنَعَ , inf. n. صُنْعٌ and صَنْعٌ, He made, wrought, manufactured, fabricated, or constructed, the thing; syn. عَمِلَهُ: (K:) [or he made it, &c., skilfully, or well; for] الصُّنْعُ signifies اـِجَادَةُ الفِعْلِ; and every صُنْع is a فِعْل, but every فِعْل is not a صُنْع; and it is not predicated of [irrational] animals [unless tropically, (see
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.288 harfصَنَعَ
صَنَعَ A ( n. ac. صَنْع 1 , صُنْع 3 ),
a. Made, wrought, put together, constructed; manufactured, fabricated.
b. Did, performed.
c. ( n. ac. صَنْع 1 , صَنْعَة 1t ), Tended; reared; kept well.
d. [ Ila ], Bestowed, conferred upon ( favour ).
صَنِعَ
صَنِعَ A ( n. ac. صَنَع 4 ),
a. Was skilful.
صَنَّعَ
صَنَّعَ II ,
a. see I (c) .
b. Arranged; embellished; praised up ( his
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR40.155 harfصنع
صَنَعَ - يَصْنَعُ - صُنْع- مَصْنَع - مَصَانِع - صَنْعَة - اصْطَنَع - يَصْطَنِعُ
صَنَعَ - يَصْنَعُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يقوم بإجراء عدد من الأعمال المتتالية المنظمة على شيء أو أمر
صَنَعَ - يَصْنَعُ + كائن + شيئاً: يقوم بإجراء عدد من الأعمال المتتالية وفق علم ومهارة خاصة على مواد بسيطة فيبني منها شيئاً جديداً ذا وظيفة جديدة
صَنَعَ -
Sîgalar(13)
- يَصْنَعُونَİmal ederler(يَفْعَلُونَ)×5
- صَنَعُواİmal ettiler(فَعَلُوا)×4
- اصْنَعِİmal et(افْعَلِ)×1
- تَصْنَعُونَİmal edersiniz(تَفْعَلُونَ)×1
- صَنْعَةَZanaat(فَعْلَةَ)×1
- صُنْعًاÜrün(فُعْلًا)×1
- صُنْعَİmal etmek(فُعْلَ)×1
- مَصَانِعَFabrikalar(مَفَاعِلَ)×1
- وَاصْطَنَعْتُكَVe seni yetiştirdim(وَافْتَعَلْتُكَ)×1
- وَاصْنَعِVe imal et(وَافْعَلِ)×1
Mücavir kökler135 mücavir (168 toplam)
- فلك
3 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- خطب
2 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
- تقن
1 ortak ayet · Tign havuzda durgun su kalıntısı demektir
- جمد
1 ortak ayet · Buz demektir
- سحل
1 ortak ayet · Sahil ile
- عين
3 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
- وحي
3 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir
- لبس
2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- غرق
2 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- تابوت
1 ortak ayet · Sandık
- تنر
1 ortak ayet · Tandır
- غرو
1 ortak ayet · Bulaştırdık
Geçtiği ayetler(19)
… إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ
İmal ederlerBiz, hristiyanız diyenlerden de söz aldık. Onlar da kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. Bu yüzden kıyamete kadar aralarına kin ve düşmanlık saldık. Allah; yapmakta olduklarını kendilerine haber verecektir.
لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ
İmal ederlerRabb’a kul olanlar ve bilginler; onları günah söylemelerinden ve haram yemelerinden vazgeçirmeye çalışmalı değiller miydi? Yapmakta oldukları şey gerçekten ne kötü.
… اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ
İmal ederlerAllah; size, huzur ve güven içinde bir kasabayı misal olarak verir. Her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük ettiler de yaptıklarından dolayı Allah onlara açlık ve korku belasını tattırdı.
قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ
İmal ederlerMü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.
أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ
İmal ederlerKötü işi kendisine süslendirilip de onu güzel gören bir midir? Muhakkak ki Allah, dilediğini saptırır, dilediğini de hidayete erdirir. Öuleyse onlara yanarak kendini harab etme. Şüphesiz ki Allah, onların yaptıklarını bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صنع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عمل, فعل, خلق, بنى |
| Zıt Kök | هدم |
| Çekirdek Özet 1 | Hammaddeyi maharet, kasıt ve bir gayeye matuf ustalıkla işleyip nihai forma sokmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi tasarım ve tedbir ile insanın bilinçli, planlı ve sorumluluk doğuran zanaat ve eylemleri |
| Çekirdek Özet 3 | Bir amaca göre bilinçli biçimlendirme; eylemin rastlantı değil, ustalık ve niyet eseri olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalın hareket veya rastgele fiil sayıp planlama, maharet ve niyet boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صن | Bir şeyi belirli bir şekle, kalıba sokma, koruma ve yoğunlaştırma | ع | Açığa çıkarma, derinleştirme ve eylemi gözle görülür ustalıklı bir zanaata dönüştürme anlamı katar; hammaddeyi bilinçle işleme fiili صنم (şekillendirilmiş put) ve صنو (aynı kökten biçimlenen dal) köklerinden farklı olarak somut zanaat ve maharet düzeyine yükselir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki | Avlamak, sabırla odaklanmak, hedefe yönelmek ve biçim vermek |
| ن | filiz, yılan, balık | Süreklilik, canlılık, tohumdan gelişen dinamik süreç |
| ع | göz | Görme, basiret, kaynak, bilinçli denetim ve teftiş |
| صنع | Bilinçli bir gözetim ve basiretle (ع) sabırla odaklanıp (ص) bir süreci aşama aşama sonuca ulaştırarak (ن) biçim verme hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir alet veya hammaddeyi el maharetiyle yontup, dikip veya birleştirip işe yarar bir nesne haline getirmek; atı özenle besleyip terbiye etmek (فرس صنيع) ve suyu tutmak için sarnıç/havuz inşa etmek (مصنعة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-A'şâ ve çağdaşları tarafından zanaatkâr kadın veya mahir usta bağlamında kullanılmıştır; nitekim bir Cahiliye beytinde خرقاء بالخير لا تهدي لوجهته / وهي صناع الأذى في الأهل والجار denilerek hayır işlemeyi beceremeyen fakat kötülük üretmede son derece mahir (صناع) olan kadın tasvir edilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | İyilik ve ihsanda bulunmak manasında (صنيعة) ve bir kimseyi himayeye alıp özel terbiye ile yetiştirmek anlamında (اصطناع) kullanılmıştır; kabileler arası hediyeleşme veya nüfuz sağlama girişimlerine de rüşvet benzeri uzlaşma anlamında (مصانعة) denilmiştir |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde صنع kökü, özellikle Güney Sami ve Batı Sami kollarında biçimlendirme, yapma ve zanaat alanıyla bağlantılı olarak izlenir. Klasik İbranicede doğrudan fonetik denklik gösteren düzenli bir kök yaygın olmamakla birlikte, kökün semantik çekirdeği olan biçimlendirme ve işleme kavramı Güney Arapça (Saba ve Himyer) yazıtlarında yapı kurma, işleme ve imar etme anlamındaki biçimlerle tam bir örtüşme gösterir. Arapçada kök, hem maddî zanaat (marangozluk, demircilik, yapı ustalığı) hem de manevî özen ve yetiştirme (insanı kendi nezaretinde terbiye etme) boyutlarını kuşatacak biçimde semantik derinlik kazanmıştır. Kökün hayvancılık kültüründeki at terbiyesi veya su bentleri inşası gibi en erken çöl yaşamı uygulamaları, kökün saf bir üretim ve inşa zemininden doğup daha sonra soyut eylemlere aktarıldığını doğrular.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneye maharetle şekil verme, zanaat icra etme | Fiziksel maddeden mamul eşya üretme anlamından zamanla ahlaki, zihni ve ilahi eylemlerin ustalıkla yürütülmesine genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Eski Güney Arapça (Sayhadik) kitabelerinde inşa etme ve yapma | Güney Sami dillerinde yapı, hendek ve su bendleri imal etme kayıtlarıyla Arapçadaki مصنع ve مصانع kullanımları birebir örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan kökteş tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صنع | Anlamlı | İmal etmek, zanaat yapmak, özenle yetiştirmek | Hedef köktür; planlı, maharetli ve gayeli eylemi ifade eder | Kur'an'da geçer |
| صعن | Anlamlı | İncelmek, küçülmek, büzülmek | Başı veya bedeni küçük, zayıf kimse veya kuş yuvası anlamında kullanılır | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıtlaşan hacimce daralma bildirir |
| نصع | Anlamlı | Arı, dupduru ve bembeyaz olmak | Rengin saflığı ve hakkın açıkça ortaya çıkması manasındadır | Kur'an'da geçmez; berraklık ve netleşme ortak paydası taşır |
| نعص | Anlamlı | Gevşemek, hareket etmek | Titremek, gevşeklik göstermek veya bükülmek anlamındadır | Kur'an'da geçmez; ustalığın getirdiği sağlamlığın zıddıdır |
| عصن | Anlamlı | Biriktirmek, kıvırmak, bükmek | Malı biriktirip saklamak veya nesneyi eğmek manasındadır | Kur'an'da geçmez; biçim verme ortak çekirdeğiyle ilintilidir |
| عنص | Anlamlı | Kök, asıl, soy | Bir şeyin kökeni, temiz aslı ve kök hücresi manasındadır | Kur'an'da geçmez; cevher ve hammadde ile irtibatlıdır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صنع | Merkez | Planlı ve ustalıklı biçimlendirme | Eylemin mutlaka bir maharet, gaye ve tasarım içermesi | Yalın hareket değil, nihai ürüne ve ustalık derecesine odaklı eylem |
| عمل | Komşu | İradeye dayalı iş ve çalışma | Zihinsel veya bedensel bir çabanın sürekliliği | Niyet ve gayret esastır ancak zanaat ve incelik şartı aranmaz |
| فعل | Komşu | Genel eylem ve hareket | Bir varlıktan sadır olan her türlü tesir | Canlı veya cansızdan çıkabilir; bilinç ve maharet gerektirmez |
| خلق | Komşu | Takdir ve yoktan var etme | Örneksiz var etme ve ölçü belirleme | Yalnızca Allah'a mahsus olarak maddesiz ve modelsiz yaratma |
| بنى | Komşu | İnşa ve yükseltme | Parçaları üst üste koyarak yapı kurma | Mimari ve fiziksel birikim yönü baskındır |
| هدم | Zıt | Yıkma, bozma ve dağıtma | Kurulu bir yapıyı temelinden sarsıp yok etme | İmal ve ıslah edilen formu parçalayıp işlevsiz kılma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صنع | İmal etmek, zanaatla işlemek | Bilinç, ustalık ve amaca göre bir hammaddeyi veya şahsı biçimlendirme eylemi | Kesin |
| Latince | fabricare, conficere, artificium | İmal etmek, ustalıkla kurmak | Maddî üretim ve zanaat boyutunu tam verir; şahsiyeti terbiye edip yetiştirme boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to manufacture, to craft, to fashion | Zanaatla üretmek, biçimlendirmek | Planlı imalat ve şekillendirmeyi karşılar; kökün terbiye ve ahlaki sorumluluk yönü eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | fertigen, herstellen, kunstvoll gestalten | Üretmek, ustalıkla şekillendirmek | Teknik imal ve maharet anlamını taşır; özel himaye altına alma (اصطناع) nüansını vermez | Güçlü |
| Fransızca | fabriquer, façonner, confectionner | İmal etmek, biçim vermek | Somut üretim ve tasarıma odaklanır; içsel veya ilahi terbiye derinliğini tam karşılamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صُنْعَ | Kusursuz ilahi nizam ve sanat | Evrendeki kozmik dengenin ve dağların seyrinin kusursuzluğunu bildiren bağlam; Neml 27:88 |
| اصْنَعِ / وَيَصْنَعُ | Somut araç ve gemi inşası | Vahyin gözetiminde teknik araç ve tekne imal etme emri ve faaliyeti; Hûd 11:37, 11:38, Mü'minûn 23:27 |
| صَنْعَةَ | Zırh ve savunma sanatı zanaatı | Dâvûd peygambere savaş için zırh yapımının öğretilmesi bağlamı; Enbiyâ 21:80 |
| وَاصْطَنَعْتُكَ / وَلِتُصْنَعَ | Özel gözetim altında yetiştirme ve seçme | Mûsâ peygamberin ilahi murakabe ve sevgiyle adım adım eğitilip elçi kılınması; Tâhâ 20:39, 20:41 |
| مَصَانِعَ | Görkemli kaleler, su bentleri ve yapılar | Âd kavminin dünyada ebedi kalma zannıyla inşa ettiği devasa sarnıç ve köşkler; Şuarâ 26:129 |
| يَصْنَعُونَ / صَنَعُوا | İnsanın planlı tuzak, sihir ve günah üretimi | Büyücülerin ürettiği hileler, dinde uydurulan bidatler ve inkârcıların amelleri; Mâide 5:14, 5:63, Tâhâ 20:69, Hûd 11:16 |
| صُنْعًا | İyilik ve iş üretme sanısı | Kötü işler yapıp da kendilerini mükemmel ürün ortaya koyuyor zannedenlerin durumu; Kehf 18:104 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve halk-sun' ayrımı | Evrenin bir tesadüf eseri değil, her şeyi muhkem kılan ilahi bir sanat (صنع الله) ve hikmet ürünü olması; kulun kesb ve amelinin mahiyeti | Eylemin gayeliliği, hikmeti ve yetkinliği (itkān) üzerinde yoğunlaşır |
| Fıkıh | Sanayi, zanaat sözleşmeleri (istisnâ') ve mesuliyet | Belirli bir malın sipariş üzerine imal ettirilmesi akdi; zanaatkârın (sâni') kusur ve tazmin sorumluluğu | Akde konu olan imalat şartları, kalite ve ayıptan ari teslim ilkeleri |
| Tefsir | İlahi terbiye ile beşerî hilelerin mukayesesi | Tâhâ suresindeki اصطناع ifadesi ile sihirbazların kurguladığı hilenin (keyd) karşıtlığı; Nuh'un gemi inşasının vahiy eşliğinde yürümesi | Vahiy kontrolündeki meşru üretim ile heva ürünü yapay düzeneklerin ayrışması |
| Hadis | Meslek erbabı, kulun işini sağlam yapması ve ihsan | Kulun yaptığı işi en güzel ve sağlam şekilde yapmasını (إتقان) emreden rivayetler ve iyilik yapma (صنائع المعروف) vurgusu | Amelin kalitesi, ahlaki titizlik ve afetleri önleyen hayır faaliyetleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve rububiyet | İlahi sanat ve terbiye | Nizam kurma ve insanı elçiliğe hazırlama | Âlemdeki mükemmel dizayn ilahi صنع ürünüdür; peygamberler de bu özel صنع ile eğitilir | Kesin |
| İlmi | Teknoloji, zanaat ve mühendislik | Bilginin nesneye tatbiki | Hammaddenin faydalı alete dönüştürülmesi | Bilginin sadece teoride kalmayıp gemi veya zırh gibi teknik çözümlere evrilmesi | Kesin |
| Siyasi | Devlet inşası ve tahakküm araçları | İmar ve anıtsal yapılar | Güç gösterisi veya toplumsal koruma | Yöneticilerin meşruiyet veya ebedilik vehmiyle kurduğu yapılar ve askeri sanayi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim sektörü ve reel sanayi | Katma değerli imalat | Kaynakların işlenerek zenginliğe dönüşmesi | Ham girdinin el emeği ve teknikle mamul mala çevrilerek piyasaya sunulması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel optimizasyon ve mühendislik tasarımı | Bir dizi girdinin belirli bir amaca en uygun çıktıyı verecek şekilde kısıtlar altında algoritmik olarak dönüştürülmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal pedagoji ve şahsiyet inşası | Bireyin ham yeteneklerinin hedeflenen toplumsal role göre planlı bir eğitim ve disiplinle yetkinleştirilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca mekanik fabrika üretimine veya basit el işçiliğine indirgemek; zihni, pedagojik ve ilahi tasarım boyutlarını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece nesne üretimini değil; bir şahsiyetin peygamberlik için adım adım inşa edilmesini (اصطناع), evrenin kusursuz işleyiş nizamını ve insanın derin planlı günahlarını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen صنع lafızlarını sıradan eylem (فعل) veya emek (عمل) gibi görmek, eylemin arkasındaki yüksek zihni tasarım, ustalık ve bilinçli kastı gözden kaçırmaya yol açar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da eylemler tesadüfi hareketler ile bilinçli, ustalıklı ve amaca matuf tasarımlar arasında derecelendirilir; صنع bu hiyerarşide en üstün maharet ve planlama düzeyini temsil eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mûsâ'nın yetiştirilme sürecini anlatan kıssalarda, Nuh ve Dâvûd peygamberlerin teknik üretim emirlerinde ve evrenin mükemmel işleyişini bildiren ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın eylemlerinin sadece dışsal mekanik bir hareket olduğu yanılgısını düzeltir; her صنع eyleminin köklü bir niyet, maharet ve planlama taşıdığını, dolayısıyla tam sorumluluk doğurduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHammaddeyi el mahareti, alet ve teknik kullanarak işe yarar bir nesneye dönüştürmek; su tutan sarnıç yapmak veya canlıyı özenle besleyip terbiye etmek.
- Soyut anlamBir varlığı, durumu veya fiili belirli bir amaca, modele ve nihai gayeye uygun olarak bilinçli, planlı ve incelikli bir süreçle biçimlendirmek.
- Sistematik karşılıkBilgi, niyet ve hammadde bileşenlerinin optimize edilmiş bir süreçten geçirilerek nitelikli bir ürüne veya amaca dönüştüğü üretim ve terbiye matrisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde işlenecek ham maddeyi veya potansiyeli, uygulanan teknik bilgi ve beceriyi, amaca yönelik bilinçli kastı ve tasarımı temsil eder. dönüşüm fonksiyonudur; bu fonksiyon ile simgelenen zaman ve terbiye süreci boyunca işleyerek girdileri en yetkin, amaca uygun ve sağlam nihai ürün veya duruma () ulaştırır. Formül, rastgele bir fiilin değil, maharet ve kasıtla olgunlaştırılan صنع eyleminin dinamik yapısını ifade eder.