صنم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ن-م4 sîga, 29 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جنبأَصْنَامٍبحرصنمعكفإبراهيمأَصْنَامًاأَصْنَامَكُمْجهلجوزدبربلدظلل

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

صنم

ص - ن - م

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR440 harf
باب الصاد والنون والميم معهما ص ن م، ن م ص يستعملان فقط صنم: الصَّنَمُ: جمعه أصنام. نمص: النَّمَصُ: رقّةُ الشَّعَر حتّى تَراهُ كالزَّغَبِ. ورجلٌ أَنمَصُ الرَّأس أَنَمْصُ الحاجبَيْنِ، وربَّما كانَ أَنْمَصَ الجَبين. وامرأةٌ نَمصاءُ، وهي تَتَنَمَّصُ: أي تأمر نامِصةٍ فتَنْمِصُ شَعْرَ وَجْهها نَمْصاً، أي تأخُذُه عنها بخَيطٍ فَتَنتَفُه. والنَّميصُ والمَنْمُوصُ من النَّبات: ما أَمْكَنَكَ جَذُّه. وما
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR34 harf
الصَنَمُ: واحد الأصنام، وهو الوثن.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.241 harf
ص ن م صنم ، نمص ، نصم : ( مستعملة ) . صنم ( نصم ) : قال الليث : الصَّنم معروف ، والأَصنام الجميع . وروَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : الصَّنَمَةُ والنَّصَمةُ الصُّورةُ الّتي تُعبَد . قال : والصنمَةُ : الدّاهيةُ . قلتُ : أصلُها صَلمة . نمص : رُوِي عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه لَعَن النامِصة والمُتَنَمِّصَة ) . قال أبو زيد : قال الفرّاء : النامِصة : الّتي تَنتِف الشَّعر من الوجه ، ومنه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.962 harf
(باب الصاد والنون وما يثلثهما) (صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR526 harf
- الصنم: جثة متخذة من فضة، أو نحاس، أو خشب، كانوا يعبدونها متقربين به إلى الله تعالى، وجمعه: أصنام. قال الله تعالى: ﴿أتتخذ أصناما آلهة﴾ [الأنعام/74]، ﴿لأكيدن أصنامكم﴾ [الأنبياء/57]، قال بعض الحكماء: كل ما عبد من دون الله، بل كل ما يشغل عن الله تعالى يقال له: صنم، وعلى هذا الوجه قال إبراهيم صلوات الله عليه: ﴿اجنبني وبني أن نعبد الأصنام﴾ [إبراهيم/35]، فمعلوم أن إبراهيم مع تحققه بمعرفة الله تعالى،
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.126 harf
الصَّنَمُ: معروفٌ واحدُ الأَصْنامِ، يقال: إنه معرَّب شَمَنْ، وهو الوَثَن؛ قال ابن سيده: وهو يُنْحَتُ من خَشَبٍ ويُصَاغُ من فضة ونُحاسٍ، والجمع أَصنام، وقد تكرر في الحديث ذكرُ الصَّنَمِ والأَصنام، وهو ما اتُّخِذَ إلهاً من دون الله، وقيل: هو ما كان له جسمٌ أَو صورة، فإن لم يكن له جسم أَو صورة فهو وَثَن. وروى أَبو العباس عن ابن الأَعرابي: الصَّنَمةُ والنَّصَمةُ الصُّورةُ التي تُعْبَد. وفي التنزيل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR73 harf
* ص ن م * * الصَّنَمُ * واحد * الأصْنَامِ * قيل أنه معرب شَمَنَ وهو الوثن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.969 harf
| | ( الصَّنَم مُحَرَّكَة : خُبْثُ الرَّائِحَةِ . | و ) أيضاً : ( قُوَّة العَبْد ) ، وقد صَنِم ، | ( وهو صَنِم كَكَتِف ) . | | ( و ) الصَّنَم : وَاحِدُ الأَصْنام ، وقد | تَكَرَّر ذِكْرُه في القُرآنِ والحَدِيث . | | وقال الجَوْهَرِيُّ : هو ( الوَثَنُ ) ، | وهو صَرِيحٌ في أَنَّهما مُتَرادِفَان . | | وفَرَّق بَيْنَهُما هِشامٌ الكَلْبِيُّ في كِتابِ | الأَصْنامِ له بِأَنَّ المَعْمُولَ من الخَشَبِ | أو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.542 harf
صنّم 2 صنّم ذ , inf. n. تَصْنِيمٌ, i. q. صَوَّرَ [He formed, fashioned, figured, shaped, sculptured, or pictured: app. from the noun here following]. (K.) صَنَمٌ صَنَمٌ ذ [An idol: or an idol of a particular kind:] a وَثَن: (S:) or a وَثَن that is worshipped: (K:) or a وَثَن that is made of stones, and of wood; as is said on the authority of I'Ab: (Msb:) or a thing well known, that is carved of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR295 harf
صَنِمَ صَنِمَ A ( n. ac. صَنَم 4 ), a. Was bad, offensive ( smell ). b. Was strong ( slave ). صَنَّمَ صَنَّمَ II , a. Made himself idols. صَنَم صَنَم 4 , ( pl. أَصْنَاْم 38 ), a. Idol, image. صَنَمَة صَنَمَة 4t , a. Quill ( of a feather ). صَنِم صَنِم 5 , a. Strong, robust ( slave ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.256 harf
صنم صَنِمَ - يَصْنَمُ - صَنَم - اًصْنَام صَنِمَ - يَصْنَمُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يجعله له صنماً: يُعَظِّمُه ويُجِلُّه ويقدسه ويمدحه ويُكْبِرُه في عينيه وفي أعين الناس صَنَم: على وزن " فَعَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " صَنِمَ - يَصْنَمُ": المقدس والمُعَظَّم: وهو اصطلاحاً كل تمثال من حجر أو أي شيء آخر يتخذ إلهاً يعبد ويعكف عليه اًَصْنَام :
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler29 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عكف

    2 ortak ayet · Örgülü saç demektir

  2. إبراهيم

    2 ortak ayet · İbrahim

  3. أزر

    1 ortak ayet · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir

  4. جوز

    1 ortak ayet · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…

  5. بنو

    2 ortak ayet · Oğullar

  6. قول

    4 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  7. بلد

    1 ortak ayet · Beled mezarlık demektir

  8. عبد

    2 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  9. جهل

    1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

  10. كيد

    1 ortak ayet · Tuzak demektir

  11. جنب

    1 ortak ayet · Yan demektir

  12. ظلل

    1 ortak ayet · Gölge demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

    PutlarHani İbrahim, babası Azer’e demişti ki: Sen, putları tanrı mı ediniyorsun? Doğrusu ben, seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum.

  2. قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ

    PutlarOnlar da: Putlara tapıyoruz ve onlara bağlanıp duruyoruz, demişlerdi.

Sîga sayfası: أَصْنَامَكُمْ
Sîga sayfası: الْأَصْنَامَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصنم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوثن, نصب, جبت, طاغوت
Zıt Kökاله
Çekirdek Özet 1Maden, taş veya ahşaptan yontularak biçimlendirilmiş, somut suret ve ceset kazandırılmış nesne
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi eliyle somutlaştırıp kutsiyet atfettiği, bilinç ve iradeden yoksun sahte ilah tasarımları
Çekirdek Özet 3Hakikatin aşkınlığını ve aşkın faili unutup insan üretimi somut imgeleri, kalıpları ve temsilleri mutlaklaştırma sapması
Kritik Hata RiskiPut kavramını yalnızca tarihte kalmış taş veya tahta heykellere indirgeyerek insanın kendi ürettiği zihni, siyasi ve kurumsal putlaştırmaları tevhid sorgulamasının dışında bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صنŞekil verme, ustalıkla işleme, bir nesneyi diğerinden ayıracak biçimde biçimlendirip var kılma; nitekim صنع kökünde el emeğiyle ustaca yapıp şekillendirme, صنو kökünde ise aynı kökten çıkıp kendine has biçim kazanan ikiz dal veya benzer suret anlamı belirgindir.مÇekirdeğe eklenen م harfi, biçimlendirme ve işleme eylemine kütlesel bir cisimleşme, katılık, kapalı bir madde haline gelme ve nesnel durağanlık boyutu katarak kökü somut, dökülmüş veya yontulmuş bir cisme (suretli heykele) dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDış dünyadaki bir nesneyi, dikkati veya tasavvuru yakalayıp belirli bir çerçeve içine kıstırma ve sabitleme hareketini başlatır.
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkSabitlenen bu forma görünüşte bir varlık, süreklilik, canlılık veya mevcudiyet vehmi yükleme eğilimini temsil eder.
مsu; akış, çokluk, derinlikŞekillenen nesneye kütle, madde, döküm veya kapalı bir cisimleşme kazandırarak onu somut bir gövdeye hapseder.
صنمZihindeki tasavvurun somut bir maddeye hapsedilerek dondurulmasıAlgıyı yakalayan formun (ص), süreklilik vehmiyle (ن) maddesel ve katı bir kütlede cisimleştirilmesi (م); böylece insanın kendi eliyle sabitlediği cansız bir nesneyi kutsaması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTaş, ahşap, altın, gümüş veya bakırdan yontulup dökülerek belirli bir canlı, insan veya sembolik varlık suretinde biçimlendirilmiş, içi veya dışı cisimli heykel (جثة مصورة).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde ve çöl hayatında tapınma amacıyla dikilen, belirli bir kabilenin koruyucusu sayılan, önünde kurban kesilen ve tavaf edilen suretli taş ve heykelleri nitelemek üzere kullanılmıştır. Nitekim klasik kaynaklarda kabilenin taptığı cisimli varlık olarak zikredilir.
Erken Arapça kullanımİbnü'l-A'râbî ve Zeccâc gibi erken dilcilerce aktarıldığı üzere, Araplar arasında sureti ve belirli bir cismi (gövdesi) bulunan heykellere صنم, belirli bir sureti ve heykel formu olmayıp yalnızca dikili duran kaba taşlara ise وثن veya نصب denilerek erken dönemde terimsel bir ayrım gözetilmiştir.

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde kökün serüveni, Kuzeybatı Sami dillerindeki görüntü, suret ve heykel bildiren köklerle yakından ilişkilidir. İbranicede צֶלֶם (ṣelem) ve Aramice/Süryanicede ܨܠܡܐ (ṣalmā) kelimeleri heykel, put, suret ve imge anlamını karşılar; bu biçimlerin kök harfleri (ṣ-l-m) ile Arapçadaki صنم (ṣ-n-m) arasındaki l/n (lam/nun) fonetik değişimi, Sami dillerinde sıkça rastlanan bir sıvı/genizcil konsonant nöbetleşmesidir (liquid-nasal alternation). Akadcada da ṣalmu(m) biçimi kralın veya tanrının yontulmuş heykeli, kabartması ve sureti anlamında geniş yer tutar. Arap dilcilerinden bir kısmı kelimenin Farsçadaki şemen (budist heykeli/tapınağı) sözcüğünden muarreb olduğunu ileri sürmüşlerse de, kökün Güney Arabistan kitabelerinde ve genel Sami dillerinde suret ve tasvir anlamıyla köklü bir varlığa sahip olması, kelimenin doğrudan Sami ortak mirasından veya erken Aramice/Nebatice temaslarından Arapçaya aktarıldığını göstermektedir. Arapçada kelime, özellikle insan veya canlı suretinde yontulmuş ve tapınma nesnesi kılınmış heykelleri adlandırmada uzmanlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصن çekirdeğinden türeyen suret verme, işleme ve şekillendirme köküİbn Fâris'in tek bir asıl olarak nitelediği, dökülmüş veya yontulmuş ceset/heykel anlamı; Arapçada türemiş fiili bulunmayan donuk isim niteliğindedir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צֶלֶם (ṣelem), Aramice ܨܠܡܐ (ṣalmā), Akadca ṣalmu(m)Akraba dillerdeki ṣ-l-m kökünün Arapçadaki l/n fonetik kaymasıyla veya Nebatice kanalıyla geçmiş biçimidir; yontulmuş heykel ve suret bildirir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiOrta Farsça şemen (budist putu) iddiasıBazı klasik sözlüklerde معرب شمن şeklinde zikredilse de, Sami dillerindeki köklü ṣ-l-m / ṣ-n-m varlığı karşısında ikincil bir benzeşme veya halk etimolojisi sayılır.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صنمAnlamlıPut, suretli heykelAğaçtan, madenden veya taştan yontulup kendisine tapınılan cisimli ve suretli tasvir.Hedef kök; Kur'an'da 5 kez geçer.
صمنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmayan mühmel diziliş.
نصمAnlamlıSuret, put, heykelTıpkı hedef kökte olduğu gibi tapınılan suret ve put anlamına gelir (صنمة ile نصمة eşanlamlıdır).Kalb yoluyla hedef kökle özdeş; Kur'an'da geçmez.
نمصAnlamlıYüzdeki veya tendeki tüyleri cımbızla/iple yolup inceltmeKılları kökünden yolma, kaş veya yüz tüylerini inceltip şekil verme; deriyi pürüzsüzleştirme.Şekil verme ve ayıklama boyutuyla zayıf anlamsal temas; Kur'an'da geçmez.
مصنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmayan mühmel diziliş.
منصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmayan mühmel diziliş.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صنمMerkezTemsili ve suretli putMutlaka yontulmuş, dökülmüş, belirli bir insan veya canlı suretine büründürülmüş cisimli heykeli ifade eder.İnsanın biçim verip nesneleştirdiği ve sonra kutsadığı yapay tanrı tasviri.
وثنKomşuBiçimsiz veya genel tapınma nesnesiBelirli bir canlı suretinde olması gerekmeyen, kaba taş veya genel olarak tapınılan her türlü nesneyi kapsayan daha geniş bir terimdir.Her صنم bir وثن sayılabilir ancak her وثن bir صنم (suretli heykel) değildir.
نصبKomşuKurban kesilen dikili taşÜzerinde veya önünde kurban kesilmek üzere belirli bir yere dikilen, suretsiz taş bloklardır.Şekillendirilmiş bir yüzden ziyade işlevsel bir ibadet odağı ve kurban sunağıdır.
جبتKomşuAsılsız büyü ve batıl tapınçMaddi bir heykelden ziyade kehanet, sihir, batıl inanç ve faydasız güç odaklarını ifade eden soyut veya somut şirktir.Şirkin zihinsel ve büyüsel/aldatıcı otorite boyutuna odaklanır.
طاغوتKomşuHaddi aşan otorite ve azgın güçHakkı çiğneyerek ilahlık taslayan, kendisine itaate zorlayan insan, sistem veya şeytani odaklardır.İbadet edilen cansız maddeden ziyade insanları tahakküm altına alan canlı veya kurumsal güçtür.
الهZıtHakiki mabud ve otoriteKendisine kulluk edilmeye layık, mutlak kemal, kudret, irade ve hayat sahibi tek yaratıcı Allah'tır.Cansız, aciz, insan üretimi ve nesneleştirilmiş putun tam karşıtı olan mutlak aşkın hakikattir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصنمSuretli heykel, putBir maddeden yontularak veya dökülerek canlı sureti verilmiş, ilahlaştırılan nesne.Kesin
Latincesimulacrum, idolumSuret, taklit, hayal, putsimulacrum fiziki suret ve benzerliği, idolum ise hakikatsiz zihinsel/somut imgeyi ifade eder; putun yapay suret yönünü tam karşılar.Kesin
İngilizceidol, graven imagePut, yontulmuş imgeGraven image ifadesi taştan/ahşaptan oyulma ve yontulma boyutunu (fiziki cesedi) صنم ile birebir örtüştürür.Kesin
AlmancaGötzenbild, IdolPut resmi/heykeli, sahte tanrı suretiBild unsuru kelimenin suretli ve tasvirli olma şartını صنم kavramına tam denk düşecek şekilde verir.Kesin
Fransızcaidole, image tailléePut, yontulmuş suretİlahi hakikati bir surete hapsedip tapınma nesnesi yapma fikrini somutlaştırır.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَصْنَامًا / الْأَصْنَامَKavimlerin tapındığı yontma heykellerİbrahim'in babasına ve kavmine karşı tevhid mücadelesinde zikredilen, ellerle yontulmuş sahte tanrılar (En'âm 6:74, Şuarâ 26:71).
أَصْنَامٍİsrailoğullarının arzuladığı somut ilah figürleriDenizden geçtikten sonra putlara tapan bir kavmi görüp Musa'dan kendilerine de öyle somut bir ilah yapmasını istemeleri bağlamı (A'râf 7:138).
أَصْنَامَكُمْKırılmaya ve yok edilmeye mahkûm aciz nesnelerİbrahim'in bizzat baltayla parçalayarak acziyetlerini ispatladığı tapınak putları (Enbiyâ 21:57).
الْأَصْنَامَGelecek nesilleri saptırma potansiyeli taşıyan tehlikeli tuzaklarİbrahim'in kendisini ve soyunu tapınmaktan uzak tutması için Allah'a yalvardığı fitne odağı varlıklar (İbrâhîm 14:35).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞirkin mahiyeti ve tenzihİnsanın kendi zihninde veya maddede sınırlandırdığı bir varlığı Allah'a ortak koşmasının akli imkânsızlığı; tecsîm ve teşbih eleştirisi.Aşkın olan Yaratıcı'nın hiçbir suret, cisim veya mekana hapsedilemeyeceği vurgusu.
FıkıhTasvir, heykel yontma ve put ticaretiCanlı suretinde heykel yapmanın, bunları satmanın, tapınaklara bağışlamanın ve ibadet amacıyla dikmenin haramlığı.Mal varlığı ve mülkiyet değeri taşımayan (gayrimütekavvim) nesne statüsü.
Tefsirİbrahim kıssaları ve tevhid mücadelesiİbrahim'in baltayla putları kırmasının sembolik anlamı; putların konuşamayan, duymayan ve kendilerini dahi savunamayan acizliği.Putperestliğin akli çelişkilerini ve mantıksal tutarsızlığını gözler önüne serme.
HadisMekke'nin fethi ve cahiliye kalıntılarıKâbe çevresindeki 360 putun devrilmesi; kabirlerin putlaştırılmasının ve suretlere tazim edilmesinin yasaklanması.Tevhid mekanının somut şirk unsurlarından bütünüyle arındırılması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirk çatışmasıSahte mabud, aracı tanrıAşkın Yaratıcı ile insan arasına konulan sahte şefaatçi ve görünür aracıİnsanın görünmeyen Allah'a teslim olmak yerine gözüyle gördüğü nesneye boyun eğme kolaycılığıdır.Kesin
İlmiHakikat arayışı ve epistemolojiDogmatik imge, kalıplaşmış önyargıEleştirel aklı ve vahyi dondurup zihinsel kabulleri mutlaklaştırmaDüşüncenin donuklaşarak sorgulanamaz tabular ve heykelleşmiş fikirler üretmesidir.Güçlü
SiyasiMeşruiyet ve otorite kurmaKutsallaştırılmış iktidar simgesiKitleleri itaate zorlamak için dini ve milli sembolleri dokunulmaz kılmaYöneticilerin ve egemen sınıfların kendi otoritelerini görünür heykeller ve imgeler üzerinden tahkim etmesidir.Güçlü
İktisadiTapınak ekonomisi ve pazar sömürüsüTicari meta ve rant aracıPut yapımı, bakımı, kurban ve adak trafiği üzerinden haksız kazanç sağlamaPutperestliğin arkasındaki kâhin-tüccar ittifakının sömürü düzenini devam ettirmesidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurgun durum (deadlock / static attractor)Dinamik ve canlı bir sistemin akışını yitirerek belirli bir koordinatta katılaşması, dış girdilere cevap veremeyen sıfır enerjili bir nesneye dönüşmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerYabancılaşma ve fetişizm (reification)İnsanın kendi emeği veya zihniyle ürettiği bir ürünü (nesne, para, kurum) zamanla kendisini yöneten ve boyun eğilen mutlak bir güç sanması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصنم kelimesini yalnızca antik çağlarda kalmış, ilkel kabilelerin taştan ve tahtadan yonttuğu ilkel heykeller olarak görüp meselenin tarihsel bir anakronizm olduğunu zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da put, insanın kendi acziyetini örtmek üzere elleriyle veya zihniyle ürettiği, sonra da karşısında eğilip kutsiyet atfettiği, konuşmayan, fayda ve zarar veremeyen her türlü donuk otorite ve bağımlılık biçimidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüslümanın çağdaş dünyada ideolojileri, devlet aygıtını, liderleri, sermayeyi, kitle kültürünü ve bilimi putlaştırma tehlikesini görememesi; tevhidi sadece taşa tapmama zannederek fiili şirklere düşmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin merkezindeki tevhid ilkesinin neye karşı inşa edildiğini gösterir. Putçuluk bir cehalet kazası değil, insanın aşkın hakikati kendi ürettiği somut ve denetlenebilir nesnelere indirgeme arzusudur; bu kök o sapmanın anatomisini verir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. İbrahim'in tevhid mücadelesini anlatan kıssalarda (En'âm, Enbiyâ, Şuarâ, İbrâhîm sureleri) ve İsrailoğullarının Mısır kültüründen tevarüs ettiği somut nesneye tapma zaafını anlatan ayetlerde (A'râf 7:138).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Putperestlerin putları yaratıcı olarak değil, sadece Allah'a yaklaştırıcı ve aracı saydıklarını hatırlatarak; şirkin Allah'ı inkar etmek değil, O'na ait nitelikleri aracılara ve somut biçimlere devretmek olduğunu netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaş, ahşap, gümüş veya bakırdan yontulup dökülerek insan veya canlı suretine sokulmuş, cisim sahibi sahte ilah heykeli.
  • Soyut anlamİnsanın kendi ürünü olan sınırlı, aciz ve donuk bir biçimi aşkın hakikatin yerine koyarak ona teslim olması ve onu mutlaklaştırması.
  • Sistematik karşılıkCanlı ve dinamik bir hakikat bağından koparak zihinsel ya da maddi bir formu donuklaştırıp sistemin nihai amacı ve kutsalı haline getiren epistemolojik ve ontolojik yabancılaşma.
  • LaTeX modeliS={x∈M∣f(H)=x∧ϕ(x)=∅∧τ(x)>0}
  • LaTeX açıklamasıModelde M maddi ve fiziksel nesneler kümesini, x üretilen put nesnesini temsil eder. f(H)=x ifadesi bu nesnenin insan emeği ve tasarımı (H) sonucu meydana getirildiğini gösterir. ϕ(x)=∅ bağıntısı, bu nesnenin duyma, konuşma, fayda veya zarar verme gibi ilahi ve canlı fonksiyonlardan bütünüyle yoksun (boş küme) olduğunu simgeler. τ(x)>0 ise insanın kendi ürettiği bu aciz nesneye yapay bir kutsiyet, tazim ve tapınma değeri (τ) atfettiğini gösterir. Kökün temsil ettiği put kavramı, bu üç şartın bir araya gelmesiyle tanımlanan yapay çelişki kümesidir (S).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص