خسر
خ - س - ر
KÖK- 65 geçiş
- 60 ayet
- 21 sîga
- 13 sözlük
Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir. Fiil olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir. Fiil olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.754 harfباب الخاء والسين والراء معهما
خ س ر، خ ر س، س خ ر، ر س خ مستعملات
خسر:
الخُسْر: النقصان، والخُسْرانُ كذلك، والفعلك خَسِرَ يَخْسَرُ خُسْرانا.
والخاسِرُ: الذي وضع في تجارته، ومصدره: الخَسارَةُ والخُسْرُ. كِلْتُهُ ووزَنْتُهُ فأَخْسَرْتُهُ، أي: نقصته. وقوله جل وعز : "وكان عاقبة أمرها خُسْرا" ، أي: نقصا.
وصفقة خاسرِةٌ، أي: غير مربحة خرس: خَرِسَ خَرَساً. والخَرَسُ: ذهاب الكلام خلقة، أو عيا.
وكتيبة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR253 harfخَسِرَ في البَيْع خُسْراً وخُسْراناً. وخَسَرْتُ الشيءَ بالفتح وأَخْسَرْتُهُ: نَقَصْتُهُ. وقوله تعالى: "هل نُنَبِّئُكُمْ بالأَخْسَرَيْنِ أَعْمالاً"، قال الأخفش: واحدهم الأَخْسَرْ. والتَخْسيرُ: الإهْلاك. والخَسارَ والخَسارَةَ والخَيْسَرى: الضَلال والهلاك.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.905 harfخ س ر
خسر ، خرس ، سخر ، رسخ : مستعملة .
خسر : قال الليث : الخُسْرُ : النُّقْصَان ،
والخُسْرَانُ كذلك ، والفِعْل : خسِر يَخْسَرُ
خُسْرَاناً .
ويقال : كِلْتُهُ ووَزَنْتُهُ فأَخسَرْتُهُ _ أي :
نَقَصْتُهُ .
قال الله جلّ وعزّ ) وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون ( [ المطفّفِين : 3 ] .
قال الزجاج : أي : يَنْقُصُونَ في الكَيْل
والوَزن .
قال : ويجوز في اللُّغة ) ( يخْسَرُون ) ( يقال :
أَخسَرْتُ الميزان
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.468 harf(باب الخاء والسين وما يثلثهما)
(خسف) الخاء والسين والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على غموض وغُؤور، وإليه يرجعُ فُروع الباب. فالخَسْف والخَسَف([1]). غموضُ ظاهرِ الأرض. قال الله تعالى: ﴿فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْضَ﴾ [القصص 81].
ومن الباب خُسوفُ القَمَر. وكان بعضُ أهل اللُّغة يقول: الخُسوف للقمر، والكُسوف للشمس. ويقال بئرٌ خَسِيفٌ([2])، إذا كُسِرَ جِيلُها([3]) فانهارَ ولم يُنتَزَحْ ماؤُها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.030 harf- الخسر والخسران: انتقاص رأس المال، وينسب ذلك إلى الإنسان، فيقال: خسر فلان، وإلى الفعل فيقال: خسرت تجارته، قال تعالى: ﴿تلك إذا كرة خاسرة﴾ [النازعات/12]، ويستعمل ذلك في المقتنيات الخارجة كالمال والجاه في الدنيا وهو الأكثر، وفي المقتنيات النفسية كالصحة والسلامة، والعقل والإيمان، والثواب، وهو الذي جعله الله تعالى الخسران المبين، وقال: {الذين خسروا أنفسهم وأهليهم يوم القيامة ألا ذلك هو الخسران
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR525 harfخ س ر
خسر التاجر في بيعه خسراناً وخسراً وتاجر خاسر.
وأخسر الميزان وخسره وخسره: نقصه وميزان مخسور.
وأخسر فلان وأكسد: وقع في الخسران والكساد.
وأخسرت الرجل: نقيض أربحته.
وقيل لسلم الخاسر لأنه باع مصحفاً ورثه واشترى بثمنه عوداً يضرب به.
وثوب خسرواني وخسروي منسوب إلى خسرو شاه من الأكاسرة.
ومن المجاز: خسرت تجارته وربحت وتجارة خاسرة ورابحة.
ومن لم يطع الله فهو خاسر.
وقـد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.921 harfخِسِرَ خَسْراً
(* قوله: «خسر خسراً إلخ» ترك مصدرين خسراً، بضم
فسكون، وخسراً، بضمتين كما في القاموس). وخَسَراً وخُسْراناً وخَسَارَةً وخَسَاراً، فهو خاسِر وخَسِرٌ، كله: ضَلَّ. والخَسَار والخَسارة والخَيْسَرَى: الضلال والهلاك، والياء فيه زائدة. وفي التنزيل العزيز: والعصرِ إِن الإِنسان لفي خُسْر؛ الفراء: لفي عقوبة بذنبه وأَن يَخْسَر أَهله ومنزله في الجنة. وقال عز وجل: خَسِرَ الدنيا والآخرة ذلك هو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR334 harf* خ س ر * * خَسِرَ * في البيع بالكسر * خُسْرا * بالضم و * خُسْرَاناً * أيضا و * خَسَر * الشيء نقصه وبابه ضرب و * أخْسَرَهُ * مثله وقوله تعالى ﴿قل هل أُنبئكم بالأخسرين أعمالا﴾ قال الأخفش واحدهم * الأخْسَرُ * مثل الأكبر و * التَّخْسِيرُ * الإهلاك و * الخَسَارُ * و * الخَسَارةُ * و * الخَيْسَرَى * بفتح الخاء في الثلاثة الضلال والهلاك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.143 harfخسر، كفرح وضرب، الثاني لغة شاذة، كما صرح به المصنف في البصائر، قال ومنه قراءة الحسن البصري ولا تخسروا الميزان . خسرا، بفتح فسكون، وخسرا، محركة، وخسرا، بضم فسكون، وخسرا، بضمتين، وبه قرأ الأعراج وعيسى بن عمر وأبو بكر وابن عباس: لفي خسر وخسرانا، كعثمان ، وخسارة، بالفتح، وخسارا، كسحاب، الثانية والثالثة عن ابن دريد: ضل ولا يستعمل هذا الباب إلا لازما، كما صرح به أئمة التصريف. قال شيخنا: وتعقب هذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.005 harfخَسِرَ
1 خَسِرَ خسر , (S, A, Msb, K, &c.,) aor. خَسَرَ ; (K;) and خَسَرَ, aor. خَسِرَ ; (K;) but the latter is an unusual form [except in the sense of أَخْسَرَ]; (B, TA;) inf. n. خُسْرَانٌ (S, A, Msb, K) and خُسْرٌ (S, Msb, K) and خَسَارَةٌ (Msb, K) [which are the only forms assigned in the TA to the verb when used with reference to traffic] and خُسُرٌ and خَسْرٌ and خَسَرٌ and خَسَارٌ; (K;) He
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR877 harfخَسَرَ
خَسَرَ I , U ( n. ac. خَسْر 1 , خُسْرَاْن 35 ),
a. Made deficient, defective ( weight, measure & c. ).
خَسِرَ
خَسِرَ A ( n. ac. خَسْر 1 , خُسْر 3 , خَسَر 4 , خُسُر 10 , خَسَاْر 22 , خَسَاْرَة 22t , خُسْرَاْن 35 )
a. [ acc. or Fī ], Lost, suffered losses.
b. Was lost; went astray, erred.
خَسَّرَ
خَسَّرَ II ,
a. Caused to lose, caused loss to; caused to perish.
b. Met
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR29.510 harfخسر
خَسِرَ - يَخْسَرُ - خُسْر - خَسَار - خُسْران - خَاسِر - خَاسِرُوْن - أَخْسَر - أَخْسَرُوْن - الأَخْسَر - الأَخْسَرُوْن - أَخْسَرَ - يُخْسِرُ - مُخْسِر - مُخْسِرِيْن - خَسَّرَ - يُخَسِّرُ - تَخْسِيْر
خَسِرَ - يَخْسَرُ + كائن + كائناً + شيئاً: في عملية تبادل، يجعله ينال أقل مما قدم فيضيع عليه جزء من ملكه: في عملية تبادل، يقدم جهداَ أو
Sîgalar(21)
- الْخَاسِرِينَZarara uğrayanlar(الْفَاعِلِينَ)×13
- الْخَاسِرُونَZarara uğrayanlar(الْفَاعِلُونَ)×11
- خَسِرُواZarara uğradılar(فَعِلُوا)×8
- خَاسِرِينَZarara uğrayanlar(فَاعِلِينَ)×5
- خَسِرَZarara uğradı(فَعِلَ)×5
- خَسَارًاZarar(فَعَالًا)×3
- لَخَاسِرُونَZarara uğrayanlar(لَفَاعِلُونَ)×3
- الْأَخْسَرُونَEn büyük zarara uğrayanlar(الْأَفْعَلُونَ)×2
- الْخُسْرَانُZarar(الْفُعْلَانُ)×2
- وَخَسِرَVe zarara uğradı(وَفَعِلَ)×2
Mücavir kökler70 mücavir (223 toplam)
- حبط
4 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- وزن
4 ortak ayet · Terazi demektir
- نفس
10 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- خلو
3 ortak ayet · Haliy : Boş arı kovanıdır
- زيد
4 ortak ayet · Zade : Azık demektir
- غير
6 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- بطل
3 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- شعب
2 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- كيل
2 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
- كون
20 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قبل
8 ortak ayet · Önce
- ضلل
6 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
Geçtiği ayetler(60)
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarSonra o sözü müteakip yine yüz çevirdiniz. Eğer üstünüzde Allah’ın fazlu rahmeti olmasaydı hüsrana uğrayanlardan olurdunuz.
وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarKim, İslam’dan başka bir din ararsa; ondan asla aknul olunmaz. Ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.
… بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarBugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.
فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarBunun üzerine kardeşini öldürmekte nefsine uydu ve onu öldürdü de hüsrana uğrayanlardan oldu.
قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarİkisi dediler ki: Rabbımız; kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamazsan ve bize merhamet etmezsen; muhakkak ki biz, hüsrana uğrayanlardan oluruz.
الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarŞuayb’ı yalanlayanlar, zaten yurtlarında hiç oturmamış gibi oldular. Şuayb’ı yalanlamış olanlar; hüsrana uğrayanlar, işte onlar oldular.
وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarElleri böğründe, çaresiz kalıp kendilerinin de sapıtmış olduklarını görünce; dediler ki: Rabbımız bize merhamet etmezse ve bizi bağışlamazsa muhakkak ki hüsrana uğrayanlardan olacağız.
وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarSakın Allah’ın ayetlerini yalan sayanlardan olma, yoksa hüsrana uğrayanlardan olursun.
قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlarRabbım; bilmediğim şeyi Senden istemekten Sana sığınırım. Beni bağışlamaz ve yarlıgamazsan; hüsrana uğrayanlardan olurum, dedi.
فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ
Zarara uğrayanlarArtık siz de O’ndan başka dilediğinize tapın. De ki: Hüsrana uğrayanlar; kıyamet gününde kendilerini de, ailelerini de hüsrana uğratanlardır. İyi bilin ki; apaçık hüsran işte budur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقص, غبن, هلك, ضلل |
| Zıt Kök | ربح |
| Çekirdek Özet 1 | Sermayeden eksilme, ölçü ve tartıda eksiltme yapma, ana varlığın erimesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal sermayesini yanlış tercihlerle tüketip ebedi iflasa uğraması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve eylem dengesinde girdi-çıktı açığı, fıtri potansiyelin zayi edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca ticari kâr-zarar veya geçici dünyevi maddi kayıp olarak anlayıp varoluşsal iflas boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خس | Alçalma, eksilme, değersizleşip dibe çökme ve zayıflama hareketidir. Nitekim aynı çekirdeği paylaşan خسأ kökünde aşağılanıp kovulma ve uzaklaştırılma, خسف kökünde ise yere batma, ışığın sönmesi ve görünmez derecede eksilme anlamları esastır. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfinin temsil ettiği baş, bütünlük ve süreklilik karakteriyle bu eksilme hareketi; bir yapının veya sermayenin ana gövdesinden sürekli erimesi, bütünden noksanlaşma ve geri dönülemez biçimde iflas etme yönünde özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesi taşıyan ikiz harf ح türetmesi | Pürüz, yarık, aşınma ve sızıntı oluşturarak koruyucu hattın gedik vermesi |
| س | Diken ve destek | Tutunma, dayanma, koruma ve dengede durma kabiliyeti |
| ر | İnsan başı | Baş, tepe, ilk olan, ana gövde ve sermaye |
| خسر | Başlangıçtaki ana sermayenin (ر), dayanak ve koruma unsurlarını (س) yitirip aşınma ve gedikler (خ) yoluyla sızarak eksilmesi ve iflas etmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ölçü ve tartıda eksiltme yapmak, kabı veya teraziyi eksik tutarak alıcının hakkını kısmak, ticarette sermayenin aşınması ve kâr elde edemeyip ana maldan yemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi ve ticari kullanımında teraziyi aldatıcı şekilde eksik tartmak (خَسَرَ المِيزَانَ) ve alışverişte aldanıp sermayesini zayi etmek (خَسِرَ التَّاجِرُ) durumlarında kullanılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça kök خسر Sami dil ailesi içinde özellikle Batı ve Güney Sami kollarında noksanlaşma, eksilme ve yoksun kalma semantik dairesiyle doğrudan ilişkilidir. İbranicede חסר (ḥāsēr / ḥaser: eksilmek, yoksun kalmak, muhtaç olmak, noksan olmak) kökü düzenli fonetik ve anlamsal bir paralellik arz eder; bu dilde de kökün çekirdeğinde tam olan bir bütünden geriye doğru azalma ve eksiklik mevcuttur. Süryanicede ܚܣܪ (ḥsar: eksilmek, zarar görmek, ziyan etmek) biçimi benzer şekilde bir varlığın, sermayenin veya hak edilen payın azalmasını ve noksanlaşmasını ifade eder. Arapçada kök hem somut terazi ve kile hilesini (أخسر الميزان) hem de insanın varoluşsal ve ruhani sermayesini tüketip iflas etmesini kuşatacak bir derinliğe ulaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خسر | Sermayenin aşınması, terazide eksiltme yapılması ve ticari iflas hali. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חסר (haser), Süryanice ܚܣܪ (hsar) | Noksanlaşma, yoksun kalma, sermaye ve varlıkta eksilme ortak semantik çekirdeği. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خسر | Anlamlı | Sermayeden eksilme, zarar etme | Ticarette veya varlıkta noksanlaşma, iflas | Hedef kök |
| خرس | Anlamlı | Dilsizlik, sessizlik | Konuşma yetisinin doğuştan veya sonradan yitimi, sesin kesilmesi | Kur'an'da geçmez; sessizleşerek fonetik iflas bağı |
| سخر | Anlamlı | Boyun eğdirme, alay etme | Birini zahmetsizce emre amade kılma veya küçük düşürerek değerini eksiltme | Kur'an'da geçer; değer eksiltme ve istihza |
| سرخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| رخس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| رسخ | Anlamlı | Kökleşme, sabit olma | Bir şeyin zihinde veya yerde sarsılmaz biçimde yerleşmesi | Kur'an'da geçer; zıt yönde sebat ve sabitlik |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خسر | Merkez | Sermayenin erimesi ve mutlak iflas | Ana varlığın ve fıtri sermayenin noksanlaşarak batması | Varlık ve emek dengesinde sermayeyi tüketerek iflas etme durumu |
| نقص | Komşu | Noksanlaşma ve niceliksel eksilme | نقص parça veya miktar eksilmesidir, bütünüyle iflas şart değildir; خسر ise doğrudan ana sermayenin batışıdır | Bütünün bir cüzünün veya niceliğin azalması |
| غبن | Komşu | Aldanma ve değer farkı zararı | غبن bir akitte değerinin altında veya üstünde kalarak aldatılma durumudur; خسر ise sürecin nihai bir yıkım ve tükenişle neticelenmesidir | Alışverişte dengeyi kaybetme sonucu aldanış |
| هلك | Komşu | Helak ve yok oluş | هلك varlığın fiziksel veya nihai olarak son bulmasıdır; خسر ise sermayenin yanlış işletilmesi neticesinde elin boş kalmasıdır | Varlığın bütünüyle ortadan kalkması ve zevali |
| ضلل | Komşu | Yoldan sapma ve kaybolma | ضلل hedeften uzaklaşma ve istikameti yitirmedir; خسر bu sapmanın yol açtığı nihai bilanço açığı ve kayıptır | Doğru yoldan ayrılma ve gayeyi ıskalama |
| ربح | Zıt | Kâr ve sermayeye fazlalık katma | ربح sermayenin korunup üzerine artı değer eklenmesidir; خسر ise kâr bir yana ana sermayenin tüketilmesidir | Ticari ve ahlaki eylemde net kazanç sağlama |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خسر | Sermayeden eksilme, iflas | Kök hem ölçü-tartı hilesini hem de varoluşsal-ruhani iflası bütünüyle karşılar | Kesin |
| Latince | damnum, jactura | Zarar, ziyan, sermaye kaybı | Maddi hasar ve elden çıkan varlığı karşılar; varoluşsal nihai iflas boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | loss, forfeit, ruin | Kayıp, hakkını yitirme, iflas | Finansal ve ahlaki kaybı ifade eder; nefsin kendi sermayesini tüketmesi nüansını tek başına tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Verlust, Einbuße, Ruin | Kayıp, eksilme, çöküş | Varlık ve kazanç kaybını kapsar; ontolojik hüsran derinliğini bütünüyle yansıtamaz | Güçlü |
| Fransızca | perte, faillite, ruine | Kayıp, iflas, yıkım | İflas ve mahrumiyeti karşılar ancak fıtrat sermayesiyle doğrudan rabıtası zayıftır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَسِرُوا / خَسِرَ | Varoluşsal iflas, nefsin ve ehlin ebediyen kaybedilmesi | İman etmeyip fıtri sermayesini tüketenlerin ahiretteki mutlak çöküşü (En'âm 6:12, A'râf 7:9, Zümer 39:15) |
| الْخَاسِرُونَ / الْخَاسِرِينَ | Hüsrana uğramış zümre, mutlak kaybedenler | İlahi ahdi bozanlar, fasıklar ve hidayet yerine dalaleti satın alanlar (Bakara 2:27, Bakara 2:64, Mâide 5:21) |
| لَا تُخْسِرُوا / الْمُخْسِرِينَ | Ölçü ve tartıda eksiltme yapma, hak gaspı | Ticari dürüstlük, terazi adaleti ve piyasa ahlakı bağlamı (Şuarâ 26:181, Rahmân 55:9) |
| خُسْرٍ | İnsanın ontolojik tükeniş ve erime hali | Zaman akışı içinde insanın fıtri sermayesini tüketme riski (Asr 103:2) |
| خَسَارًا | Manevi hüsranın ve körlüğün katlanarak artması | Kur'an hitabının zalimlerde sadece azgınlık ve kayıp üretmesi (İsrâ 17:82, Nûh 71:21) |
| الْأَخْسَرُونَ | Amelleri bütünüyle boşa çıkanlar | İyi bir iş yaptığını sanıp ameli sıfırlananların durumu (Hûd 11:22, Kehf 18:103) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amellerin boşa çıkması (ihbât) ve ebedi hüsran | Kafir ve münafıkların dünyevi iyiliklerinin ahirette karşılıksız kalması ve nefsin ebedi azapla zayi olması | İmanın sermaye, inkarın ise mutlak iflas sayılması |
| Fıkıh | Ölçü ve tartıda eksiltme (ihsâr ve tatfîf) yasağı | Ticari akitlerde ölçüyü eksik tutarak haksız kazanç sağlama yasağı ve akdin fesadı | Terazide hakkı kısmaktan doğan haramlık ve tazmin yükümlülüğü |
| Tefsir | Asr suresindeki خسر lafzının semantik tahlili | Hüsranın sadece cehennem azabı mı yoksa ömrün boşa harcanması mı olduğu | İnsanın zaman içinde doğal olarak eriyen bir sermaye olduğu vurgusu |
| Hadis | Ahirette müflis kalan kişi tasviri | Dünyada ibadeti olup kul hakkı sebebiyle sevaplarını kaybedip iflas eden kimsenin hali | Hüsranın ibadetlere rağmen ahlaki borçlarla gerçekleşebileceği uyarısı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varoluşsal sermaye (ömür ve fıtrat) | Ebedi iflas | İnsanın varlık amacını ıskalayarak ebedi geleceğini tüketmesi | İman ve salih amel kâr getiren ticaret, inkar ise sermayeyi yok eden hüsrandır | Kesin |
| İlmi | Akıl ve idrak kabiliyeti | Cehalet ve bilişsel körelme | Verilen zihni melekelerin hakikati aramak yerine heba edilmesi | Bilgiyi doğru kullanmayan zihin fıtri idrak sermayesini tüketir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu emaneti ve adalet | Meşruiyet kaybı ve çöküş | İktidar gücünü adaleti eksiltmek için kullanıp toplumsal yıkıma yol açma | Haksızlık ve zulüm yönetimlerin meşruiyet sermayesini eritir | Güçlü |
| İktisadi | Ticari sermaye ve piyasa dengesi | Haksız eksiltme ve iflas | Ölçüde hile yapmama, sermayeyi batırmama ve adil mübadele sağlama | Eksik tartı güven sermayesini yok eder, piyasayı iflasa sürükler | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve negatif bakiye | Kapalı bir sistemde yararlı enerjinin sürekli azalarak kullanılamaz hale gelmesi veya bir denklemde girdilerin çıktıları karşılayamayarak sistemin tükenişe sürüklenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İflas teorisi ve sermaye erimesi | İktisat ve sosyolojide bir aktörün veya kurumun sahip olduğu güven, itibar ve kaynakları yanlış yöneterek tasfiye sürecine girmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca ticari kâr-zarar ilişkisine veya maddi mal varlığındaki geçici düşüşe indirgemek; hüsranı basit bir talihsizlik veya moral bozukluğu olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsana bahşedilen ömür, akıl, beden ve fıtratın birer ilahi sermaye olduğu; bu sermayenin iman ve salih amelle artı değere dönüştürülmediğinde bizzat nefsin ve ailenin ebediyen kaybedilmesi anlamına geldiği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dünyevi refah ve maddi kazanç içinde olan inkarcı veya zalimlerin kazançlı olduğu zannına kapılmak; hakiki iflasın dünyalık değil varoluşsal olduğunu gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an insan hayatını bir pazar ve ticaret metaforuyla tasvir eder; خسر kökü bu ticaretin tersine dönüp ana sermayenin yok oluşunu gösteren anahtar kavramdır. İnsanın dünyadaki varoluşunu tarafsız bir duraklamada değil, sürekli eriyen bir sermaye durumunda tanımlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zaman ve insan kaderini ele alan Asr suresinde; ölçü ve tartı adaletini emreden Şuarâ ve Rahmân surelerinde; amellerin boşa çıkmasını ve inkarcıların nihai akıbetini bildiren En'âm, Zümer, Kehf ve A'râf surelerindeki iflas tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başarının yalnızca dünyevi birikim, iktidar ve maddi kazançla ölçülebileceği yanılgısını yıkar; insanın en büyük tehlikesinin servet kaybı değil, kendi öz benliğini zayi etmesi olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÖlçü ve tartıda eksiltme yapmak, ticarette ana sermayenin erimesi ve iflas.
- Soyut anlamİnsanın fıtri sermayesini (ömür, akıl, irade) heba ederek ontolojik ve ebedi kayba uğraması.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal girdi-çıktı dengesizliği; zaman içinde sermayenin sıfırın altına inerek mutlak mahrumiyete dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , insanın anındaki toplam varoluşsal sermayesini; , iman ve salih amellerden doğan fıtri getiriyi; , küfür, günah ve israftan kaynaklanan tüketim ve maliyeti temsil eder. Net değişim sıfırdan küçük olduğunda sermaye sürekli aşınır ve ömrün nihai sınırı olan anında sistem tükenerek mutlak iflasa () ulaşır.