نقص
ن - ق - ص
KÖK- 10 geçiş
- 10 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
“Nukade” çözülmüş ip demektir. Naks kopuk ip demektir. Noksan eksiklik anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Nukade” çözülmüş ip demektir. Naks kopuk ip demektir. Noksan eksiklik anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR663 harfالقاف والصاد والنون معهما
ن ق ص، ق ن ص يستعملان فقط نقص: النّقْصُ: الخسران في الحظ، والنُّقصان مصدر، ويكون قدر الشيء الذاهب. من المنقوص، اسم له.
ونَقَصَ الشيء نقصاً ونُقصاناً، مصدر، ونُقصانه كذا وكذا، وهذا قدر الذي ذهب.
ونَقَصْتُه أنا، يستوي فيه اللازم والمجاوز.
والنَّقيصهُ: الوقيعة في الناس، والانتِقاصُ الفعل، وانتقَصْتُ حقه إذا نَقَصْتُه مرة بعد مرة.
وتقول: ليست عليه مَنْقَصَةٌ في عيشه.
قنص:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR254 harfنَقَصَ الشيء نَقْصاً ونُقْصاناً، ونَقَصْتُهُ أنا، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وانْتَقَصَ الشيءُ، أي نَقَصَ. وانْتَقَصْتُهُ أنا. وانْتَقَصَ المشتري الثمنَ، أي استحَطَّ. والمَنْقَصَةُ: النَقْصُ. والنَقيصَة: العيبُ، وفلان يَتَنَقَّصُ فلاناً، أي يقع فيه ويثْلُبُهُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.656 harfق ص ن
نقص ، قنص ، صنق ، قصن : ( مستعملة ) .
نقص : قال الليث : النقصُ : الْخُسْرانُ في الحظِّ والنُّقصَانُ يكونُ مَصْدَراً ويكون قدْر الشيء الذَّاهِب من المنقوصِ تقول : نَقَصَ الشيءُ يَنْقُص نَقْصاً ونُقْصاناً ، فهو مصدرٌ ، وتقول نُقصَانه كذَا وكَذَا وهذا قدر الذَّاهبِ .
أبو عبيد في بابِ فَعلَ وفعلتهُ نَقصَ الشيءُ ونقصتُهُ أنا ، اسْتَوَى فيه الفعلُ اللازمُ والمجاوِزُ ، والنَّقِيصَةُ : الوقِيعَة في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.332 harf- النقص: الخسران في الحظ، والنقصان المصدر، ونقصته فهو منقوص. قال تعالى: ﴿ونقص من الأموال والأنفس﴾ [البقرة/155]، وقال: ﴿وإنا لموفوهم نصيبهم غير منقوص﴾ [هود/109]، ﴿ثم لم ينقصوكم شيئا﴾ [التوبة/4]. * نقض
- النقض: انتثار العقد من البناء والحبل، والعقد، وهو ضد الإبرام، يقال: نقضت البناء والحبل والعقد، وقد انتقض انتقاضا، والنقض المنقوض، وذلك في الشعر أكثر، والنقض: كذلك، وذلك في البناء أكثر (قال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR167 harfن ق ص
نقصه حقّه نقصاً وانتقصه.
ونقص بنفسه نقصاناً.
وانتقص واستنقص الثمن: استحطّه.
وانتقصه وتنقّصه: عابه.
وما فيه نقيصة ومنقصة وفلان ذو نقائص ومناقص.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.334 harfالنَّقْصُ: الخُسْران في الحظِّ، والنقصانُ يكون مصدراً ويكون قدر الشيء الذاهب من المنقوص. نَقَصَ الشيءُ يَنْقُصُ نَقْصاً ونُقْصاناً ونَقِيصةً ونَقَصَه هو، يتعدى ولا يتعدى؛ وأَنْقَصَه لغة؛ وانْتَقَصَه وتَنَقَّصَه: أَخذ منه قليلاً قليلاً على حد ما يجيءُ عليه هذا الضرب من الأَبنية بالأَغلب. وانْتَقَصَ الشيءُ: نَقَصَ، وانْتَقَصْتُه أَنا، لازمٌ وواقعٌ، وقد انْتَقَصَه حقَّه. أَبو عبيد في باب فَعَلَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR528 harf* ن ق ص * * نَقَصَ * الشيء من باب نصر و * نُقْصَاناً * أيضا و * نَقَصَهُ * غيره يتعدى ويلزم قلت * النَّقْصُ * مصدر المُتعدي و * النُّقْصَانُ * مصدر اللازم والمُتعدي يتعدى إلى مفعولين تقول نقصه حقَّه قال الله تعالى ﴿ثم لم يَنْقُصُوكم شيئا﴾ وأما قولك نقص المال درهما والبُرُّ مُذا فدرهما ومُذا تمييز انتهى كلامي و * انْتَقَصَ * الشيء أي نقَصَ و * انْتَقَصَهُ * غيره أيضا و * اسْتَنْقَصَ * المُشتري
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.701 harfنَقَصَ
1 نَقَصَ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. نَقُصَ , (M, Msb,) inf. n. نُقْصَانٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and نَقْصٌ, (S, M, A, Msb, K,) or the former of these two only, the latter being the inf. n. of the trans. verb, (MS,) and نَقِيصَةٌ (M) and تَنْقَاصٌ, (K,) [which last is an intensive form,] said of a thing, (S, M,) intrans., (S, M, Mgh, Msb, K,) It lost somewhat, decreased, diminished,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.407 harfنَقَصَ
نَقَصَ U ( n. ac. نَقْص 1 , نَقِيْصَة 25t , نُقْصَاْن 35 , تَنْقَاْص 62 ),
a. Lessened, diminished, decreased; wasted, waned; became deficient.
b. see II .
c. [ acc. & Min ], Cut off from.
نَقَّصَ
نَقَّصَ II ,
a. Lessened, diminished, reduced, curtailed; infringed, encroached upon.
أَنْقَصَ
أَنْقَصَ IV ,
a. see II .
تَنَقَّصَ
تَنَقَّصَ V ,
a. see I (a) .
b. Disparaged,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.271 harfنقص
نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) - نَقْْص - مَنْقُوْص
نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) + كائن + كائناً + شيئاً: يؤدي إليه مقداراً من شيء بأقل مما يفترض: يفيه ويرد إليه حقاً أو مالاً أو جزاءً استحق عليه له، وذلك بمقدار أقل وأصغر مما كان يفترض أو مما اتفق عليه
نََقْْص: اسم فعل " نَقَصَ - يَنْقُصُ ": مقدار التغير الذي طرأ على الشيء بحيث يصير مقداره
Mücavir kökler67 mücavir (90 toplam)
- طرف
2 ortak ayet · Dilin ucu demektir
- ثمر
2 ortak ayet · Meyve demektir
- عمر
2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir
- جوع
1 ortak ayet · Ceyee suyun toplandığı çukurdur
- نصف
1 ortak ayet · Yarısı
- رأي
3 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- أبو
2 ortak ayet · Bab kapı demektir
- طول
1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- مدين
1 ortak ayet · Medyen
- خوف
2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- شعب
1 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- نطف
1 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
Geçtiği ayetler(10)
أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Onu eksiltirizGörmüyorlar mı ki; Biz, yeryüzünün etrafından gitgide eksiltmekteyiz. Allah hükmünü verir. O’nun hükmünü bozacak yoktur. Ve O, hesabı çabuk görendir.
بَلْ مَتَّعْنَا هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى طَالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أَفَلَا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا أَفَهُمُ الْغَالِبُونَ
Onu eksiltirizEvet Biz; onlara da, atalarına da geçimlikleri verdik. Öyle ki ömürleri kendilerine uzun geldi. Fakat şimdi görmüyorlar mı ki; Biz; o yeryüzüne gelip çevresinden eksiltip durmaktayız. Onlar mıdır galip gelenler şu halde?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بخس, طفف, هضم |
| Zıt Kök | زيد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünün hacminden, sayısından veya payından bir kısmın eksilmesi, aşınması veya eksiltilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Ölçü ve tartıda adaletsizlik yapmama, varlığın fiziksel ve biyolojik sınırlarının aşınması, ilahi ceza veya imtihan olarak nimetlerin daraltılması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzeninde ve ahlaki sözleşmelerde tamlığın korunması; dengenin aleyhe bozulmasının ontolojik ve hukuki fesat sayılması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca niceliksel veya maddi eksilmeye indirgenip hak, adalet, sözleşme ve varlıksal yetkinlik boyutlarının göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Bir şeyi delmek, yarmak, vurarak veya oyarak bütünlüğünü bozmak; نقب, نقذ, نقر, نقض, نقع, نقم köklerinde görüldüğü üzere kapalı bir bütünü açma ve yapısını kırma hareketi | ص | Sıkıştırma, daraltma ve kenardan tutma imgesi eklenerek delme eylemi bir bütünden kademeli parça eksiltme ve hacmi daraltma anlamına dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bütünün mevcut akışını, süreklilik arz eden varlığını veya sermayesini temsil eder |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Varlığın ulaştığı sınırı, çevrelenmiş tamlığı ve ölçülebilir kemal noktasını simgeler |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sınırlandırılmış varlıktan bir pay çekip koparma, kenardan kısma ve baskı uygulayarak daraltma hareketini sağlar |
| نقص | Sınırları belirli bir varlık akışından çekip eksiltme | Mevcut ve tam olan bir varlık veya haktan parça kopararak onun doluluğunu ve bütünlüğünü aşındırma hareketini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın içindeki sıvının eksilmesi, tahıl yığınının veya sürünün sayısının azalması, devenin zayıflayarak etinden ve gücünden kaybetmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays’a atfedilen beyitte hoş koku veya tadın saflığı ve keskinliği bağlamında عذب نقيص terkibiyle yer alır; kabile şiirinde ise hakların veya payların eksiltilmesi anlamında kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Ticari hayatta pazarlık esnasında fiyatın indirilmesini talep etmek için اسْتَنْقَصَ الثَّمَنَ ifadesinde ve bir kimsenin itibarını zedelemek için نَقِيصَةٌ kalıbında yaygın olarak kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça نقص kökü, Sami dil ailesinin Güney ve Kuzeybatı kollarında belirli bir hacimden, ölçüden veya değerden düşüşü bildiren fiillerle doğrudan akrabadır. İbranicede nakas (נָקַס) veya nekhas biçimleriyle değer kaybı, kesilme ve küçülme anlam alanına temas ederken, Süryanicede naks veya nqas kökü vurma, çarpma ve buna bağlı olarak parçalanıp dökülme, eksilme semantik çizgisini barındırır. Akadca nagābu veya naqāsu hatlarında bir nesneyi yontarak, keserek küçültme tasvir edilir. Kökün Afro-Asyatik ilksel katmanındaki ortak semantik çekirdeği, tam ve bitişik bir kütleden bir parçanın fiziksel temasla ayrılması, böylece bütünde bir gedik veya açık meydana getirilmesidir. Arapçada bu kök hem geçişli hem geçişsiz olarak korunmuş; bir şeyin kendiliğinden eksilmesi ile bir fail tarafından eksiltilmesi, ölçüde hakkın kısılması ve insanın ahlaken ayıplanması anlamlarını kuşatacak biçimde soyutlanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نقص — zıddı زيد | Hem geçişli hem geçişsiz kullanılan kök, fazlalıktan veya tamlıktan bir kısmın gitmesiyle ortaya çıkan her türlü boşluğu ve hakkın eksiltilmesini karşılar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nakas / n-k-s, Süryanice nqas | Vurarak eksiltme, bütünden koparma, değerden düşme ve aşınma paralellikleri taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik n-q çekirdeği | Kesme, oyma, delme ve bütünden parça eksiltme eylemlerini niteleyen kök ailesiyle bağlantılıdır | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقص | Anlamlı | Eksilmek, eksiltmek | Bir bütünden parçanın gitmesi, tamlığın bozulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نصق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| قنص | Anlamlı | Avlamak, yakalamak | Avın peşine düşüp onu hile veya tuzakla ele geçirmek | Hedef kökle harf ortaklığı taşır; Kur'an'da geçmez |
| قصن | Anlamlı | Ağaç dalını kırmak, budamak | Ağacın kuruyan veya sarkan dalını kesip ayırmak | Bütünden parça eksiltme anlamıyla dolaylı bağ kurar; Kur'an'da geçmez |
| صنق | Anlamlı | Kokuşmak, yağın bozulması | Yağın uzun süre beklemesi sebebiyle kokusunun değişmesi ve keskinleşmesi | Fiziksel bozulma ve yetersizleşme yönü içerir; Kur'an'da geçmez |
| صقن | Anlamlı | Darlaşmak, küçük kap | Suyun azaldığı küçük su kabı veya dar yer | Hacimce daralma ve yetersizlik çağrışımı taşır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقص | Merkez | Eksilme, noksanlık | Bir bütünün ölçüsünden, miktarından veya hakkından pay eksiltmek | Genel anlamıyla eksilme ve eksiltmeyi, hem ontolojik hem ahlaki düzlemde ifade eder |
| بخس | Komşu | Değer düşürme | Hakkı küçümseyerek ve değersizleştirerek vermemek | Hakkı gasbetme kastıyla değerini ve bedelini bilerek aşağı çekmektir |
| طفف | Komşu | Ölçüde çalma | Kabın kenarını veya tepeleme payını gizlice kısmak | Ölçü aletinin kenarlarında çok küçük miktarlarla hile yapmaktır |
| هضم | Komşu | Baskı ile eksiltme | Güç kullanarak bir kimsenin hakkını sindirmek veya kırmak | Güç dengesizliği sebebiyle birinin hakkını zorla kısıp onu mağdur etmektir |
| زيد | Zıt | Artma, çoğalma | Mevcut miktarın üzerine yeni bir pay eklenmesi | Bütünün hacminin, sayısının veya değerinin genişlemesini bildirir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقص | Eksilme, hakkı kısma | Hem kendiliğinden azalmayı hem de bir failin bilerek noksanlaştırmasını kapsar | Kesin |
| Latince | diminuere, deminutio | Azaltmak, eksiltmek | Hacmin ve miktar olarak büyüklüğün küçülmesini karşılar; ahlaki ayıplama yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | diminish, decrease, curtail | Azal(t)mak, kısmak | Miktar ve yetki daraltmasını iyi karşılar ancak hak gasbı nüansını tek başına tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | verringern, mindern | Eksiltmek, kısmak | Değer veya miktar düşüşünü anlatır; hukuki ve akdi sorumluluk tonu bağlama göre eklenir | Güçlü |
| Fransızca | diminuer, amoindrir | Azaltmak, zayıflatmak | Gücün, hacmin veya payın gerilemesini ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَنْقُصُهَا | Coğrafi ve siyasi daralma | Yeryüzünün veya inkârcıların hâkimiyet alanının uçlarından daraltılması bağlamı (Ra'd 13:41, Enbiyâ 21:44) |
| وَنَقْصٍ | İmtihan ve afetle gelen kayıp | Malların, canların ve ürünlerin kıtlık ve musibetlerle eksilmesi bağlamı (Bakara 2:155, A'râf 7:130) |
| انْقُصْ | Zamanın ve sürenin kısaltılması | Gece ibadetinin belirlenen süresinden bir kısmının indirilmesi emri (Müzzemmil 73:3) |
| تَنْقُصُ | Fiziksel ve biyolojik çürüme | İnsan bedeninin ölümden sonra toprak tarafından aşındırılıp eksiltilmesi bağlamı (Kâf 50:4) |
| تَنْقُصُوا | İktisadi hile ve adalet ihlali | Ticarette ölçü ve tartının eksik tutulmasının yasaklanması bağlamı (Hûd 11:84) |
| مَنْقُوصٍ | Eksiksiz ve tam verilme | Ahiretteki amellerin ve cezaların karşılığının eksiltilmeden ödeneceği güvencesi (Hûd 11:109) |
| يُنْقَصُ | Biyolojik ömrün belirlenmesi | İnsanın yaşam süresinin ilahi bilgi ve takdir uyarınca eksiltilmesi bağlamı (Fâtır 35:11) |
| يَنْقُصُوكُمْ | Sözleşmeye riayet ve güven | Müşriklerin müminlerle yaptıkları antlaşmanın şartlarından hiçbir şeyi çiğnememeleri bağlamı (Tevbe 9:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İmanın mahiyeti ve sıfatlar | İmanın amelle artıp eksilmesi meselesi ile ilahi kemal karşısında noksan sıfatların nefyedilmesi | Yetkinlik derecelerinin düşüşü ve ontolojik noksanlık |
| Fıkıh | Akitler, ölçü-tartı ve ayıplar | Satım akdinde malın miktarında eksiklik olması, kusur (naks) sebebiyle muhayyerlik hakkı ve tartıda hak kısma | Hukuki ve akdi sorumluluğun ihlali, haksız kazanç |
| Tefsir | Kozmolojik ve toplumsal ayetler | Arzın etrafından eksiltilmesinin fetihler mi yoksa coğrafi ve iklimsel gerileme mi olduğu tartışması | Hâkimiyetin ve fiziki sınırların daralması |
| Hadis | İbadetler ve takvim | Hilalin gözetilmesiyle ramazan ayının yirmi dokuz gün sürmesi halinde hükmün eksilmeyeceği beyanı | Miktar olarak azalsa bile şer'i sevap ve değerin tam kalması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Kullukta takva ve imtihan | Sadakat ölçütü | Varlığın noksanlığı acziyeti gösterirken, ibadette noksanlık yapmamak takvanın gereğidir | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik yasalar | Entropi ve yıpranma | Bozulma ilkesi | Maddenin ve canlı organizmanın zamanla aşınması, toprağın bedeni eksiltmesi ilkesidir | Kesin |
| Siyasi | Hâkimiyet ve antlaşma ahlakı | Toprak ve meşruiyet kaybı | Dengelerin değişimi | Zulümle yönetilen güçlerin sınırlarının gerilemesi ve akit şartlarına sadakat gösterilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve pazar ahlakı | Eksik tartı ve hile yasağı | Pazar emniyeti | Malın miktarını veya kalitesini çalarak servet transferi yapmanın engellenmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkarma işlemi ve negatif türev | Bir niceliğin mevcut değerinden bir birimin düşürülmesi; sistem enerjisinin veya kütlesinin zamanla azalma eğilimi göstermesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sözleşme ihlali ve hak daraltılması | Hukuki bir mukavelede taraflardan birinin taahhüt ettiği edimi eksik ifa etmesi veya bireyin meşru payından kısılması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca pazar tezgâhındaki basit kilo eksikliği veya matematiksel çıkarma işlemi olarak algılayıp ahlaki ve ontolojik derinliğinden koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Arzın sınırlarının daraltılmasından ömrün takdirine, bedenin toprakta çürümesinden ahitlerin harfiyen korunmasına kadar bütüncül bir adalet ve varlık kanunu olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal çöküşlerin temel sebebi olan ölçü ve hak ihlalinin yalnızca bireysel bir günah gibi görülüp medeniyetlerin meşruiyetini yitirme sebebi olduğunun anlaşılamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın kemal ve zeval döngüsünü, insanın mülkiyet ve adaletle olan imtihanını ve ilahi adaletin hiçbir ameli zayi etmeksizin tam karşılık vereceğini temellendirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şuayb aleyhisselamın kavmine yönelik iktisadi uyarılarında, ahiretteki hesap ve ceza ayetlerinde, yeryüzünün hâkimiyet dengelerini anlatan kıssalarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mal ve servet edinmenin her yolunun meşru olduğu algısını yıkar; küçük görünen eksiltmelerin kâinatın adalet terazisini sarsan büyük bir zulüm olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kaptan sıvının, bir sürüden hayvanın veya bir yığından tanelerin eksilmesi; cismin hacminin ve ağırlığının azalması.
- Soyut anlamBelirlenmiş hak, adalet, ömür veya ahit sınırlarından bir payın haksızca veya fıtri kanunlar gereği daraltılması ve eksiltilmesi.
- Sistematik karşılıkTamlık ve denge durumunu temsil eden varlık ve ahlak matrisinde, negatif değişimle ortaya çıkan açık ve adaletsizlik durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki tamlığı, hak edilen payı veya belirlenmiş bütünü simgeler. zamana veya eyleme bağlı eksiltme fonksiyonudur. Bu fonksiyonun sıfırdan büyük olması durumunda, nihai durum olan değeri başlangıçtaki tamlık sınırının altına düşerek noksanlığı ve eksilmeyi üretir.