نقب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ق-ب3 sîga, 39 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تحتنَقِيبًابلدهلكنقبعزرسريفَنَقَّبُواحيصنَقْبًابطشعشرزكو

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

نقب

ن - ق - ب

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Geçit, yarık, delik demektir. Topluluğun kefili anlamına da gelmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Geçit, yarık, delik demektir. Topluluğun kefili anlamına da gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.834 harf
القاف والنون والباء معهما ق ن ب، ن ق ب، ب ن ق، ن ب ق مستعملات قنب: القُنْبُ: جراب قضيب الدابة، وإذا كني عما يخفض من المرأة قيل: قُنْبُها. والقُنْبُ: شراع ضخم من أعظم شرع السفينة. والمِقنَّبُ زهاء ثلاث مئة من الخيل. والقِنَّبُ: من الكتان. والقِنيبُ: الجماعة من الناس. نقب: النَّقْبُ في الحائط ونحوه يخلص فيه إلى ما وراءه، وفي الجسد يخلص فيه إلى ما تحته من قلب أو كيد. والبيطار ينقب في بطن الدابة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.706 harf
النقبُ: الطريق في الجبل، وكذلك المَنْقَبُ والمَنْقَبَةُ. ونقَبَ الجدارَ نَقْباً، واسم تلك النَقْبَةِ نَقْبٌ أيضاً. ونَقَبَ البَيْطارُ سُرَّةِ الدابَّة ليخرج منها ماء أصفر، وتلك الحديدة مِنْقَبٌ. والمكان مَنْقَبٌ بالفتح. والناقبة: قَرْحَةٌ تخرج بالجنب تهجم على الجوف. والنُقْبَةُ بالضم: أوَّل ما يبدو من الجَرَبِ قِطعاً متفرِّقة؛ وجمعها نُقْبٌ. قال دريد بن الصمة: مُتَبَذِّلاً تبدو مـحـاسـنُـهيضعَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.031 harf
ق ن ب قنب ، قبن ، نقب ، نبق ، بقن ، بنق : مستعملات . بقن : أمَّا بقن : فإنَّ الليث أهمله . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أبقَنَ الرجلُ : إذا خصب جَنابُه واخضرَّت فعاله . قنب : قال الليث : القُنْب : جِرَابُ قضيب الدابة وإذا كُنِيَ عما يُخفضُ من المرأة قيل قنْبُها . قال : والقُنْب : شِراعٌ ضَخْم من أعظم شُرُع السفينة . والمِقْنب : زُهاءُ ثلاثمائة من الخَيل . والقِنّب : من الكتان . والقَنِيب :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf
(باب النون والقاف وما يثلثهما) (نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR541 harf
- النقب في الحائط والجلد كالثقب في الخشب، يقال: نقب البيطار سرة الدابة بالمنقب، وهو الذي ينقب به، والمنقب: المكان الذي ينقب، ونقب الحائط، ونقب القوم: ساروا. قال تعالى: ﴿فنقبوا في البلاد هل من محيص﴾ [ق/36] وكلب نقيب: نقبت غلصمته ليضعف صوته. والنقبة: أول الجرب يبدو، وجمعها: نقب، والناقبة: قرحة، والنقبة: ثوب كالإزار سمي بذلك لنقبة تجعل فيها تكة، والمنقبة: طريق منفذ في الجبال، واستعير لفعل الكريم؛
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.133 harf
ن ق ب نقب الحائط‏.‏ ونقب البيطار سرّة الدابّة بالمنقب فأخرج ماءً أصفر‏.‏ قال يصف فرساً‏:‏ كالسّيد لم ينقب البيطار سرّته ولم يسمه ولم يلمس له عصباً وكلب نقيب‏:‏ نقبت حنجرته ليضعف صوته فلا يدلّ على اللئيم بنباحه‏.‏ وخرجت به الناقبة والنّقابة‏:‏ قرحة تخرج بالجنب تهجم على الجوف رأسها من داخل‏.‏ ونقب خفّ البعير‏:‏ رقّ وتثقّب‏.‏ قال‏:‏ ما إن بها من نقبٍ ولا دبر ونقّب عنه ونقّر‏:‏ بحث‏.‏ ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.846 harf
النَّقْبُ: الثَّقْبُ في أَيِّ شيءٍ كان، نَقَبه يَنْقُبه نَقْباً. وشيءٌ نَقِيبٌ: مَنْقُوب؛ قال أَبو ذؤَيب: أَرِقْتُ لذِكْرِه، مِنْ غيرِ نَوْبٍ، * كَما يَهْتاجُ مَوْشِـيٌّ نَقِـيبُ يعني بالـمَوْشِـيِّ يَراعةً. ونَقِبَ الجِلْدُ نَقَباً؛ واسم تلك النَّقْبة نَقْبٌ أَيضاً. ونَقِبَ البعيرُ، بالكسر، إِذا رَقَّتْ أَخْفافُه. وأَنْقَبَ الرجلُ إِذا نَقِبَ بعيرُه. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَتاه أَعرابيّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR583 harf
* ن ق ب * * نَقَبَ * الجِدار من باب نصر واسم تلك النَّقبة نَقْب أيضا و * المَنْقَبَةُ * بوزن المَتْربة ضد المَثْلبة و * النَّقِيبُ * العريف وهو شاهد القوم وضمينهم وجمعه * نُقَبَاءُ * وقد * نَقَبَ * على قومه ينقُب * نِقَابَةً * مثل كتب يكتُب كِتابة قال الفرَّاء إذا أردت أنه لم يكن نَقِيبا ففعل قلت * نَقُبَ نَقَابةً * فهو من باب ظرُف وقال سيبويه * النِّقَابةُ * بالكسر الاسم وبالفتح المصدر كالوِلاية
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.895 harf
النقب: الثقب في أي شيء كان، نقبه، ينقبه، نقبا. وشيء نقيب: منقوب، قال أبو ذؤيب: أرقت لذكره من غير نوب كما يهتاج موشي نقـيب يعني بالموشي يراعة. ج: أنقاب ونقاب، بالكسر في الأخير. النقب: قرحة تخرج بالجنب، وتهجم على الجوف، ورأسها في داخل، قاله ابن سيده، كالناقبة. ونقبته النكبة، تنقبه، نقبا: أصابته فبلغت منه، كنكبته. النقب: الجرب عامة، ويضم وهو الأكثر، وبه فسر ثعلب قول
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.344 harf
نَقَبَ 1 نَقَبَ ذ , aor. نَقُبَ , inf. n. نَقْبٌ, He perforated, pierced, bored, or made a hole through, or in, or into, anything: like ثَقَبَ. (TA.) He made a hole through a wall. (S.) ― -b2- نَقَبَ سُرَّةَ الدَّابَّةِ, aor. نَقُبَ , He (a farrier) perforated the navel of the beast in order that a yellow fluid might issue forth. (S.) See مَنْقَبٌ. ― -b3- نَقَبَ العَيْنَ, aor. نَقُبَ , inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.617 harf
نَقَبَ نَقَبَ U ( n. ac. نَقْب 1 ), a. Pierced, perforated; tapped ( dropsical person ); couched ( eye ); mined, tunnelled ( ground ); befell ( misfortune ). b. Mended, patched ( shoe ). c. Made into a vest ( cloth ). d. Ran with the feet close together ( horse ). e. [ Fī ], Traversed. f. [ 'An ], Examined; investigated; reported, told ( news ). g. ( n. ac. نِقَاْبَة 23t ) [ 'Ala ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok37.968 harf
نقب نَقَبَ - يَنْقُبُ - نَقْب - نََقِيْب - نَقَّبَ - يُنَقِّبُ نَقَبَ - يَنْقُبُ + كائن + شيئاُ أو في شيء: يخترقه ليكشف ويطلع على ما خفي فيه أو خلفه: يحاول أن يعرف ما يخفيه الكائن الذي أمامه من أشياء خلفه أو في داخله فيؤثر فيه بأداة فيبعد بعضاً من مكوناته عن بعضها، ويحدث فيه فراغاً وفجوة لكي يعلم ما يخفى خلفه نَقْب: اسم فعل من " نَقَبَ -
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler39 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عزر

    1 ortak ayet · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur

  2. حيص

    1 ortak ayet · Havş altı çalılık sık orman demektir

  3. قرض

    1 ortak ayet · Kırpıntı demektir

  4. بطش

    1 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  5. بلد

    1 ortak ayet · Beled mezarlık demektir

  6. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  7. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  8. وثق

    1 ortak ayet · Anlaşma

  9. قرن

    1 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  10. سري

    1 ortak ayet · Akan deredir

  11. تحت

    1 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  12. زكو

    1 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ

    Hemen delik aradılarBiz; onlardan önce, kendilerinden daha kuvvetli olan ve diyar diyar dolaşan nice nesilleri yok etmişizdir. Kurtuluş var mı?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنقب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerثقب, خرق, خرم, فجر
Zıt Kökردم
Çekirdek Özet 1Bir engeli, duvarı, deriyi veya sert yüzeyi delerek diğer tarafa geçit açmak
Çekirdek Özet 2Engelleri yararak yol aramak, gizli ve derin durumları araştırıp teftiş etmek
Çekirdek Özet 3Topluluğun iç yapısına nüfuz eden ve güvenliğini üstlenen teftiş ve kefalet sistemi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir fiziki delik açma eylemine indirgeyip, Kur'an'daki derin araştırma, koruyucu teftiş ve temsil/kefalet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نقSert bir yüzeye vurarak ses çıkarma, yüzeyi delme, oyma ve iç kısımdaki öze ulaşma hareketidir. Bu ikili taban نقر kökünde gagalamak ve delik deşifre etmek, نقض kökünde sıkı örülmüş bağı çözüp yarmak, نقص kökünde bütünden eksiltmek ve نقم kökünde derin sorgulama ve hınçla delip geçmek anlamlarında görülür.بب harfinin getirdiği içe girme, barınma ve kuşatma imgesiyle birleşen kök, bir engelin kalınlığını baştan başa delerek içinden geçilecek bir yol, menfez veya korunaklı iç alana ulaşan kapı açma anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin ve arayışın canlı bir hat boyunca sürmesini, hedefe doğru ilerleyen dinamik bir yönelişi temsil eder.
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırOdaklanmış dar bir noktayı, aşılması gereken çetin bir sınırı veya yoğunlaşmış sert engeli simgeler.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir yapının iç hacmini, korunaklı alanı veya iki bölgeyi ayıran duvar ve mekan sınırını gösterir.
نقبfiliz, sınır ve ev imgelerinin birleşimiOdaklanmış ve canlı bir baskıyla sert bir engeli (duvarı veya sınırı) delip içindeki korunaklı alana yol ve menfez açma eylemini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir duvarı, deriyi veya sert bir engeli delerek arka tarafına geçit açmak. Baytarın devenin şişmiş göbeğini cerrahi bir aletle (el-minkab) delip içindeki sarı suyu boşaltması; yürümekten devenin tırnağının delinip incelmesi (nakabü'l-huff); dağların arasındaki dar ve aşılması zor geçit (el-menkabe).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye hekimi ve şairi İbn Hımâr el-Hıllî veya eski bedevi şairlerin beyitlerinde saf kan at ve devenin kusursuzluğunu anlatırken cerrahın göbeğini delmediği, ayağında yarık bulunmayan hayvan tasviri: كالسيد لم ينقب البيطار سرته / ولم يسعه ولم يلمس له عصبا
Erken Arapça kullanımHz. Ömer dönemine ait rivayetlerde devenin yürümekten ayağının yarılıp incelmesi anlamında nakab tabiri geçer: أقسم بالله أبو حفص عمر / ما مسها من نقب ولا دبر ifadesinde nakab, ayak tabanının delinip aşınması anlamındadır. Ayrıca gizli işleri ve derin meseleleri deşip çözen kişiye en-nikâb denmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça kök نقب, Proto-Sami dilinde delme, yarma, oyma ve geçit açma anlamı taşıyan *n-q-b kökünden tevarüs etmiştir. İbranice נָקַב (naqav) kökü bir şeyi delmek, oymak, işaretlemek, delip geçerek adını belirlemek veya lanetlemek (derin yara açmak) anlamlarına gelir; Siloam tüneli yazıtında tünelin delinip suyun akıtılması همینقبه (ham-niqqabah) kelimesiyle karşılanır. Süryanice ܢܩܒ (nqab) biçimi delik açmak, delmek ve zayıflatmak manalarındadır. Akadca naqābu kökü ise zorla yarmak, vurup delmek ve bekareti bozmak anlamlarında geçer. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde de benzer fonetik taban nüfuz etme ve oyma fikrini korur. Sami dilleri ailesindeki bu düzenli ses ve anlam denklikleri, kökün ilksel olarak fiziksel bir katılığı delip karşı tarafa geçiş sağlama matrisine dayandığını, buradan toplumsal teşhis, adlandırma, derin araştırma ve iç sorumluluk üstlenme manalarına genişlediğini ortaya koymaktadır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDuvarı ve deriyi delmek, dağ geçidi açmak, derinlemesine araştırmakFiziksel bir yüzeyi aletle delme eyleminden dağdaki doğal/yapay geçitlere, oradan gizli şeyleri teftiş edip ortaya çıkaran kişiye (nakîb) aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice naqav, Süryanice nqab, Akadca naqābuTüm merkezi Sami kollarında delmek, oyma geçit yapmak ve belirginleştirmek ortak semantik çekirdektir; Siloam yazıtındaki tünel terimiyle birebir örtüşür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısır hiyerogliflerinde nqb / nqb.t (delik, açıklık, boyun bağı)Afro-Asyatik katmanda sert nesnelerin ortasından veya kenarından açılan açıklık ve geçitlerle fonetik ve anlamsal yakınlık görülür.Muhtemel

Kaynak Gesenius, BDB, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نقبAnlamlıDelmek, yarmak, geçit açmak, teftiş etmekBir engeli aşmak için delik açmak; topluluğun iç ahvalini teftiş eden gözetici olmak.Hedef kök; Kur'an'da 3 kez geçer.
نبقAnlamlıArabistan kirazı (sidr meyvesi)Yuvarlak, sert çekirdekli ve besleyici çöl meyvesi; şekilsel yoğunlaşma bildirir.Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve yoğunluk akrabalığı vardır.
قنبAnlamlıGizlemek, kılıfına sokmak; kenevirHayvanın tenasül uzvunu kılıfına çekmesi; lifli sert bitki örgüsü.Kur'an'da geçmez; نقب kökündeki açığa çıkarmanın tersine örtme hareketidir.
قبنAnlamlıHızlıca başını öne eğip içeri dalmak, kantarBir yere hızla nüfuz etmek; ağır çekmek, kantarla ölçmek.Kur'an'da geçmez; ağırlık ve derinliğe ani giriş yönüyle çekirdeğe yakındır.
بنقAnlamlıElbisenin koluna veya yakasına eklenen parçaGiysiyi genişletmek veya daraltmak amacıyla araya dikilen kumaş parçası (benîka).Kur'an'da geçmez; iki parçayı birleştirme işlevidir.
بقنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız bir anlam kaydı oluşmamıştır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نقبMerkezDelmek, geçit açmak, teftiş etmekBir engeli baştan başa delerek içinden geçilecek bir menfez veya yol oluşturmak; iç yapıyı araştırıp kefil olmak.Duvar, dağ veya beden gibi kalın bir seti yararak diğer tarafa veya iç kısma ulaşma hareketidir.
ثقبKomşuİğne, çivi gibi sivri bir şeyle delik açmakثقب dar, ışıltılı veya yuvarlak küçük bir delik açmaktır; içinden bir insanın geçeceği yol veya menfez anlamı içermez.Yıldızın karanlığı delip parlaması gibi noktasal delme durumlarında kullanılır.
خرقKomşuYırtmak, usulsüzce parçalamakخرق kumaş, gemi veya düzende hesap dışı, yırtıcı ve tahrip edici bir gedik açmaktır; geçit veya menfez amacı taşımaz.Geminin tabanını yarmada olduğu gibi düzensiz ve parçalayıcı bir yarıktır.
خرمKomşuKenardan veya burundan delik/çentik açmakخرم bir şeyin bütünlüğünü kenarından eksiltmek, burun delmek veya zincir halkasını koparmaktır.Cismin merkezinden yol açmak değil, kenarını veya ucunu delip bozmaktır.
فجرKomşuGenişçe yarmak, su fışkırtmakفجر bir basıncın etkisiyle engelin büyük bir yarıkla açılıp içindekinin taşmasıdır; aletle geçit açmaktan farklıdır.Sabah aydınlığının karanlığı veya kayadan suyun yarılıp çıkmasını ifade eder.
ردمZıtGedikleri doldurmak, aşılmaz set yapmakردم açılmış delikleri, yarıkları üst üste yığma malzeme ile tamamen tıkamak, geçişi mutlak surette engellemektir.Kehf suresinde seddin delinmesi tehdidine karşı aşılmaz set çekme fiilidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaنقبدل ve فتشBir engeli baştan başa delip geçit açmak; gizli halleri derinlemesine inceleyip teftiş etmek.Kesin
Latinceperforare, terebrare, investigareDelip geçmek, tünel açmak, araştırmakPerforare tam delip geçmeyi karşılar; investigare kökün teftiş ve nakîb anlam boyutunu yansıtır.Güçlü
İngilizceto pierce, to bore, to burrow, to inspect / scoutDelmek, deşmek, yol açmak, teftiş etmekTo bore tünel ve geçit açmayı, burrow sığınak aramayı, inspect ise denetleme ve kefalet yönünü verir.Kesin
Almancadurchbohren, durchdringen, durchforschenDelip geçmek, nüfuz etmek, didik didik araştırmakDurchbohren fiziksel delmeyi, durchforschen ise teftiş ve arayış boyutunu eksiksiz taşır.Güçlü
Fransızcapercer, forer, fouillerDelmek, delip geçmek, deşifre etmek/aramakPercer engeli aşmayı, fouiller ise memleketi didik didik edip sığınak aramayı tam olarak karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَنَقَّبُوا (50:36)Diyar diyar kaçacak delik aramak, delik deşik edercesine dolaşmakHelak edilen eski kavimlerin ölümden veya azaptan kurtulmak için yeryüzünün her tarafında sığınak, geçit ve kaçış yolu aramaları bağlamı (Kâf 50:36).
نَقْبًا (18:97)Sert bir seti fiziksel olarak delip aşmak, gedik açmakYe'cûc ve Me'cûc'ün Zülkarneyn tarafından yapılan demir ve erimiş bakır karışımı muhkem seddi aşmaya veya delmeye güç yetirememeleri bağlamı (Kehf 18:97).
نَقِيبًا (5:12)Denetçi, kefil, kavminin iç durumunu teftiş eden liderİsrailoğullarından ahdin korunması, nizamın denetlenmesi ve topluluğun hallerinin gözetilmesi için seçilen on iki sorumlu temsilci bağlamı (Mâide 5:12).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kader, kaçışın imkansızlığı ve ahit sorumluluğuKâf suresindeki kullanım üzerinden, ecel ve ilahi cezadan yeryüzü yarılsa veya delik deşik edilip geçit aransa dahi kaçılamayacağı ilkesi tartışılır.Kaçış menfezlerinin ilahi kudret karşısında mutlak tükenişi.
FıkıhHırsızlık (hırzın delinmesi), siyerde temsil ve kefaletEvin duvarının delinerek (nakbu'l-hâit) hırza girilmesinin had cezasını gerektirmesi; ordu ve kabile yönetiminde nakîblerin hukuki kefaleti.Korunaklı mekanın sınırının delinmesi ve topluluk adına sorumluluk üstlenilmesi.
TefsirZülkarneyn seddi ve Akabe biatındaki temsilcilerKehf suresindeki lafzın seddin yıkılamazlığını; Mâide suresindeki nakîb lafzının ise Hz. Musa'nın ve Akabe'deki Medinelilerin temsilcilerini açıklamakta kullanımı.Maddi setlerin delinmezliği ile manevi/toplumsal yapının iç denetimi.
HadisAkabe biatı nakîbleri, devenin ayak yaraları ve cerrahi delmeResulullah'ın Akabe'de 'Bana içinizden on iki nakîb çıkarın' buyurması; ayrıca devenin aşınmış ayakları (nakab) veya baytar müdahalesiyle ilgili fıkhi rivayetler.Topluluğun iç ahvaline vakıf, güvenilir gözetici ve temsilci otorite.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ahdin muhafazasıAhit gözetmeni / NakîbTopluluğun dini sözleşmeye sadakatini içten denetlemekBireylerin ilahi kurallara bağlılığını içeriden teftiş eden ve ahdin arkasında duran manevi murakabe mekanizmasıdır.Kesin
İlmiHakikatin araştırılmasıİstinbat ve tenkibOlayların dış kabuğunu delip özündeki bilgiye ulaşmakYüzeysel kabullerle yetinmeyip meselenin derinine nüfuz ederek gizli kalan hakikati açığa çıkarma metodolojisidir.Güçlü
SiyasiTemsil ve kamu nizamıTemsilci lider / Teftiş organıTaban ile tavan arasındaki irtibatı ve tebaa üzerindeki otoriteyi kurmakKabile veya halk meclislerinde topluluğun durumunu en iyi bilen, onların fiillerine kefil olan meşru temsilci heyetidir.Kesin
İktisadiMülkiyetin korunması ve güvenlikHırz emniyeti / DenetimHırsızlığa ve delinmeye karşı üretim ve depolama alanlarını korumakİktisadi değerlerin saklandığı korunaklı alanların delinmesini (nakb) engelleme ve piyasa teftişini sağlama mekanizmasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTünelleme etkisi (Kuantum mekaniği) ve membran delinmesi (Biyoloji)Kuantum tünellemesinde parçacığın klasik olarak aşamayacağı potansiyel bariyeri 'delerek' diğer tarafa geçmesi veya hücre zarında transport kanallarının (perforasyon) açılması, kökün fiziki engeli delip geçit açma dinamiğiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerOmbudsmanlık ve iç denetim (İdare hukuku ve sosyoloji)Toplumsal hiyerarşide halkın veya kurumun iç işleyişine derinlemesine nüfuz edebilen, aksaklıkları yerinde teftiş edip merkeze raporlayan ve tabana kefil olan denetim/arabuluculuk mekanizmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca basit bir inşaat faaliyeti (duvarda rastgele delik açmak) veya modern dildeki bazı askeri rütbelerle (yüzbaşı vb.) sınırlı düşünmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece fiziksel bir engeli delmeyi değil; çaresiz kalındığında yeryüzünün her bucağında bir delik ve kaçış koridoru aramayı (derin arayış) ve bir topluluğun ahlaki, hukuki ve sosyal yapısını teftiş eden koruyucu temsilciliği (nakîblik) kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMâide 12'deki nakîb kavramının sıradan bir kabile reisi veya bürokratik memur sanılması; Kehf 97'deki fiilin sıradan bir kırılma zannedilerek seddin metalurjik ve mühendislik aşılmazlığının kavranamaması; Kâf 36'daki tasvirin ise sadece seyahat etmek sanılıp varoluşsal kaçış arayışının gözden kaçırılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da engellerin aşılması, korunaklı mekanların sınırları, ilahi hesaptan kaçışın imkansızlığı ve toplumsal nizamın denetiminde kilit rol oynayan 'delerek geçiş sağlama' ve 'iç teftiş' fikrini zihinde somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Zülkarneyn kıssasındaki set inşası ve Ye'cûc-Me'cûc seddinin aşılmazlığı bağlamında (Kehf 18:97); helak edilen kavimlerin çaresiz kaçış teşebbüslerinin anlatımında (Kâf 50:36); İsrailoğulları ve Akabe biatındaki temsil/teftiş nizamında (Mâide 5:12).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç ve nizamın sadece dışarıdan baskıyla kurulamayacağını, içeriden bir teftiş ve nüfuz edici kefalet (nakîb) gerektirdiğini; ayrıca ilahi kudret karşısında yeryüzünün en korunaklı sığınaklarının ve dağ geçitlerinin bile kaçış sağlamayacağını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir engeli, duvarı veya deriyi sivri ve güçlü bir aletle baştan başa delip geçerek diğer tarafa veya iç hacme bağlanan bir menfez, tünel veya dağ geçidi açmaktır.
  • Soyut anlamBir konunun, topluluğun veya durumun dış kabuğunu aşıp iç derinliğine nüfuz etmek; gizli halleri teftiş edip açığa çıkarmak ve bu vukufiyet sebebiyle topluluğun yükümlülüklerine kefil olmaktır.
  • Sistematik karşılıkGeçirimsiz kabul edilen bariyerlerin kontrollü olarak delinmesi, kaçış koridorlarının aranması veya toplumsal yapının iç bünyesinde bilgi ve güvenliği sağlayan denetim/kefalet odağıdır.
  • LaTeX modeliB→δM  ⟺  P(E∣B)>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde B harfi aşılması gereken sert ve kapalı sınırı/engeli (bariyeri), δ harfi bu engele uygulanan odaklanmış delme ve nüfuz etme operatörünü (nakb eylemini), M harfi delme sonucu ortaya çıkan açık menfezi veya geçidi temsil eder. Çift yönlü gerektirme (  ⟺  ) sonrasındaki ifade ise, bariyerin delinmesiyle (B) daha önce imkansız olan kaçış veya iç mekana ulaşım olasılığının (P(E∣B)) sıfırdan büyük hale geldiğini, yani engelin arkasına geçişin vuku bulduğunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن